Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu, Tehillim 40’ı yalnız Maşiah hakkında yorumlanabilecek bir ilahi olarak değil, doğrudan Maşiah’ın ağzından söylenmiş bir konuşma olarak okur. HaŞem’in konuşanı “korkunç çukurdan” çıkarması diriliş olur; “kulaklarımı açtın” sözü kusursuz itaati; “işte geldim, kitap tomarında benim hakkımda yazılmıştır” cümlesi Tanah boyunca onun gelişinin önceden bildirildiğini; “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum” sözü de hayvan korbanlarının yerini alacak kusursuz insan korbanını gösterir. Bu okuma parçaları tek bir Hristiyan anlatısı altında toplar. Fakat mezmur birkaç ayet sonra konuşan kişinin kimliği hakkında çok güçlü bir bilgi verir.

Aynı ses şöyle der: “Sayısız kötülük beni kuşattı; suçlarım beni yakaladı, göremez oldum; başımın saçlarından daha çok oldular ve yüreğim beni terk etti” (Tehillim 40:13). Yahudi kaynakları bu sözleri gerçek günah dili olarak okur. Bat Ayin ayeti David’in kendi günahları ve teşuvasıyla ilişkilendirir. Ohr HaMeir de “suçlarım beni yakaladı... başımın saçlarından daha çok oldular” sözünü David’in ruhsal durumunun ifadesi olarak ele alır.²⁹¹

Mezmurun akışında konuşan kişinin değiştiğini bildiren hiçbir işaret yoktur. “İşte geldim”, “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum”, “Tora’n içimdedir”, “doğruluğu büyük toplulukta duyurdum” ve “suçlarım beni yakaladı” aynı birinci tekil şahsın sözleridir. Eğer ilk cümleler kusursuz Maşiah’ın doğrudan biyografisi sayılır, fakat kendi suçlarından söz ettiği anda aynı ses başka biçimde açıklanıyorsa, değişikliği mezmur değil yorumcu yapmış olur.

Hristiyan teolojisi “benim suçlarım” sözünü Maşiah’ın kendi günahları değil, üzerine aldığı başkalarının günahları diye okuyabilir. Böyle bir öğretinin kendi iç mantığı vardır. Fakat Tehillim 40 bunu söylemez. Konuşan “onların suçları bana yüklendi” demez; “suçlarım beni yakaladı” der. İyelik dilini başkalarının hukuki suçlarının aktarılmasına çevirmek için önce vekaleten kapara öğretisini kabul etmek, sonra ayeti o öğretiye göre yeniden anlamlandırmak gerekir. Bu durumda mezmur kusursuz Maşiah fikrini kanıtlamaz; kusursuz Maşiah fikri mezmurun rahatsız edici cümlesini açıklamak için kullanılır.²⁹²

İlahinin başlangıcındaki “çukurdan çıkış” da tek başına ölüm ve diriliş biyografisi kurmaz. Konuşan HaŞem’i sabırla beklediğini, feryadının işitildiğini, “şamata çukurundan ve balçıklı çamurdan” çıkarıldığını, ayaklarının kaya üzerine konduğunu ve ağzına yeni bir şarkı verildiğini anlatır. Bunlar çaresizlikten kurtuluşa geçen insanın güçlü şiirsel imgeleridir. Ölümden sonra bedenin yeniden hayata dönmesi cümlede açıkça söylenmez.

Şemot Rabba aynı imgelerin ne kadar geniş kullanılabildiğini gösterir. “Beni şamata çukurundan çıkardı” sözünü Mısır’dan çıkışla, “balçıklı çamurdan” ifadesini tuğla ve harç köleliğiyle, ayakların kaya üzerine yerleştirilmesini denizin geçilmesiyle ve yeni şarkıyı kurtuluş şarkısıyla ilişkilendirir. Bu bir midraşik okumadır; mezmurun tek peşat açıklaması değildir. Fakat çok önemli bir sınır gösterir: “çukurdan çıkmak” kendi başına fiziksel ölümden diriliş anlamına gelmez.²⁹³

Tehillim 40:7’deki İbranice de Hristiyan yorumun yorumunda önemli yer tutar: oznayim karita li, “bana kulaklar kazdın/açtın.” Karita, כרה kökünden gelir ve gerçek bir çukur kazmak için de kullanılabilir. Kulakla birlikte kullanıldığında ortaya çıkan imge işitmeye açılmaktır. Devamındaki cümle bunu doğal biçimde tamamlar: “O zaman dedim: İşte geldim... Tanrım, Senin isteğini yapmaktan hoşnutum ve Tora’n içimdedir.” Kulak işitmeye, işitmek İlahi isteği yapmaya, İlahi isteği yapmak da Tora’nın insanın içine yerleşmesine bağlanır.

Menahem ben Saruk’un Mahberet’i bu çizgiyi açıkça izler. “Kulaklar kazdın bana” sözünü İlahi sözleri işitmek ve yapmak için verilen kulaklar diye açıklar; “işte geldim” ifadesini kitapta yazılanı yerine getirmeye, “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum, Tora’n içimdedir” cümlesini de bu itaate bağlar. Aynı eserde düşünce başka bir yerde yine işitmek, yapmak ve yazılı öğretinin gereklerini yerine getirmek biçiminde açıklanır. Burada ölüm için hazırlanmış bir insan bedeni değil, HaŞem’in sözünü işitmeye açılan insan vardır.²⁹⁴

Hristiyan yorumcu, karita sözünü Şemot 21’deki İbrani kölenin kulağının delinmesine bağlar ve bunu Maşiah’ın kusursuz kulluğuna işaret sayar. Midraşik yorum “kulak” ile “itaat” arasında bir ilişki kurabilir; bu ilişki iki ayetin aynı fiili kullandığı anlamına gelmez. Fakat iki metin aynı fiili kullanmaz. Şemot 21:6’da ve-ratsa, “delecek” sözü רצע kökünden gelir. Tehillim 40’taki karita ise כרה köküdür. Aynı organın bulunması yorum yoluyla ilişki kurmaya izin verir; bunu doğrudan aynı İbranice kelime iması haline getirmez.²⁹⁵

Raşi’nin sonraki Yahudi eserlerinde aktarılan açıklaması da kulak ile Tora işitme arasındaki bağı korur. Ohr HaMeir, HaŞem’in kulakları “Tora sözlerini işitsinler diye” açtığını Raşi adına aktarır ve ayeti David’in ağzından okur. Sonra bu imgeyi ruhsal işitmeye kadar genişletir: insan yalnız sesi duymakla kalmaz, duyduğundan Tora ve musar çıkarabilecek hale gelir.²⁹⁶

“İşte geldim, kitap tomarında benim hakkımda yazılmıştır; Tanrım, Senin isteğini yapmaktan hoşnutum ve Tora’n içimdedir” cümlesi de tek başına “Tanah’ın her yerinde gelecekteki Maşiah’ın korban ölümü yazılmıştır” anlamına gelmez. Menorat HaMaor, Tehillim 40:9’u mitsvaları yerine getirirken insanın niyetini HaŞem’in isteğine yöneltmesi gerektiği bağlamında kullanır. “Tora’n içimdedir” sözü, öldürülmeye hazırlanan kusursuz beden fikrinden çok Tora’nın insanın iradesine ve hayatına girmesini anlatır.²⁹⁷

Pesikta de-Rav Kahana ayeti açıkça David’in sözü olarak aktarır: “David’in söylediği budur: Senin isteğini yapmaktan hoşnutum ve Tora’n içimdedir.” Ardından Tora’nın insanın içine ve kalbine yazılması düşüncesine geçer. Bu, Tehillim 40 ile Yeremya 31 arasında tek zorunlu edebi bağ kurmaz. Yine de Yahudi geleneğinin “Tora’n içimdedir” sözünü Tora’nın içselleştirilmesi dünyasında duyduğunu açıkça gösterir.²⁹⁸

“Korban ve minha istemedin... ola ve hatat talep etmedin” sözü kendi bağlamında başka bir karşılık taşır. Tora korbanları emrettiğine göre cümle “HaŞem korbanı hiçbir zaman istemedi” anlamına gelemez. I. Şemuel 15’te Şemuel’in Şaul’a söylediği “işitmek zevahtan iyidir” sözü gibi, burada da ritüel itaatin yerine geçirilemez. Menahem ben Saruk ayeti tam bu yönde açıklar: insan günah işlememeyi ve HaŞem’in sesini dinlemeyi korban getirmekten üstün tutmalıdır; mezmurun konuşanı da işitmek ve yapmak için geldiğini söyler.²⁹⁹

Hristiyan yorumun zinciri bundan daha fazlasını söyler. HaŞem hayvan korbanını nihai kapara olarak istemediğine göre başka bir korban istemelidir; “işte geldim” diyen kişi bu yeni korbandır; kusursuz itaat ettiği için günahsızdır; ölümü de kendi günahı için değil başkalarının günahları içindir. Fakat belirleyici cümle olan “işte geldim = kendimi günah korbanı olarak öldürülmeye sunuyorum” mezmurda bulunmaz. Konuşanın söylediği şey “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum; Tora’n içimdedir” cümlesidir.

Grek metin geleneğindeki ünlü farklılık da dikkat ister. Masoretik metindeki “kulaklar kazdın/açtın bana” yerine yaygın Grek metninde “bana bir beden hazırladın” biçimi bulunur; İbranilere Mektup da bu okumayı kullanır. Grek Mezmurlarının metin tarihi karmaşıktır. Bu yüzden farklılığın hangi aşamada ve hangi nedenle ortaya çıktığı konusunda gereğinden fazla kesin konuşmak doğru değildir. Hristiyanlık öncesi Grek çeviri geleneği başka, daha sonraki Hristiyan yorum başka bir katmandır.

Fakat “beden” okumasına en geniş ağırlık verilse bile Hristiyan yorumun sonucu yine çıkmaz. “Bana bir beden hazırladın” tek başına “bu beden bütün insanların günahları için öldürülecek kusursuz Maşiah bedenidir” demez. Mezmurun ilerleyen kısmındaki suç itirafı da yerinde kalır. Bir ayette “kulaklar” yerine “beden” okunması, birkaç ayet sonra “suçlarım beni yakaladı” diyen birinci tekil şahsı günahsız başka bir kişiye dönüştürmez. “Beden” ile “günahsız korban” arasında yine ek bir teolojik adım vardır.

“Kitap tomarında benim hakkımda yazılmıştır” sözü için de aynı sınır geçerlidir. Hristiyan yorumcu bunu bütün eski berit boyunca Maşiah’ın yazılı olduğunun ilanı sayar. Yahudi geleneğinde ise ifade David’in kendi Tora bağlılığı ve görevi içinde de okunmuştur. Şem HaGedolim, örneğin, sözü David’in Tehillim’le ve kendi öğreti göreviyle ilişkilendirir. Bu daha geç bir yorumdur ve peşatın tek açıklaması değildir. Fakat cümlenin zorunlu olarak gelecekteki çarmıh ölümünü bildirmediğini gösterir.

Mezmurun bütün hareketine bakıldığında çok insani bir ses duyulur. Konuşan ağır sıkıntıdan kurtarılmıştır. Bu kurtuluş onu HaŞem’e daha derin güvene götürür. Korbanın itaati satın alamayacağını kavrar; kulaklarının HaŞem’in sözünü işitmeye açıldığını, Tora’nın içine yerleştiğini ve İlahi isteği yapmak istediğini söyler. Doğruluğu toplulukta duyurur. Sonra aynı insan yeniden sıkıntıyla ve kendi suçlarıyla yüzleşir, yardım ister.

Agadat Bereşit de Tehillim 40:13’teki “sayısız kötülük beni kuşattı” sözünü David’in başına gelen sıkıntılarla ilişkilendirir. David’in üzerine belaların toplandığını, HaŞem’in onu kurtardığını ve ardından şarkı söylediğini anlatır. Böylece başlangıçtaki çukurdan çıkarılma ile ilerideki yardım talebi aynı insan hayatı içinde kalır. İnsan kurtulur, şükreder, HaŞem’in isteğine yönelir; yine de yeni sıkıntılarla ve kendi kusurlarıyla karşılaşabilir.³⁰⁰

Tehillim 40’ın daha sonraki Maşiah düşüncesiyle ilişkilendirilmesi ayrı bir yorum katmanı olarak mümkündür. David’in yaşadıkları gelecekteki kurtuluş için model sayılabilir; rabbinik gelenek Tehillim’in birçok yerini geleceğe taşıyan deraşlar üretmiştir. Fakat bir mezmurun Maşiah’a uygulanabilmesi ile birinci tekil şahsın baştan sona “günahsız Maşiah’ın önceden kaydedilmiş biyografik sesi” olduğunu söylemek aynı şey değildir. İkinci iddia, mezmurun bütün sözlerinin aynı kimlikle uyuşmasını gerektirir.

Hristiyan yorumun okuması tam bu noktada seçici hale gelir. Çukur diriliştir; kulak kusursuz itaattir; “işte geldim” bedenin korban olarak sunulmasıdır; “benim hakkımda yazılmıştır” bütün Tanah’ın İsa’ya yönelmesidir. Fakat aynı konuşan “suçlarım beni yakaladı; başımın saçlarından daha çok oldular” dediğinde, bu cümle kusursuz Maşiah biyografisine sığmaz. O anda yeni bir açıklama gerekir. Mezmur ise konuşanın değiştiğini söylemez.

Yahudi kaynaklarının tekrar tekrar David, Tora’ya itaat, mitsvaların niyeti, teşuva ve kurtuluş çevresinde okuduğu ses çok daha bütünlüklüdür. HaŞem tarafından sıkıntıdan çıkarılmış bir insan konuşur. O’nun isteğini yapmayı arzuladığını, Tora’nın içinde olduğunu söyler; yine de kendi suçlarını bilir ve yeniden merhamet ister. Bu, kusursuzluk iddiası değil, insanın HaŞem’e yönelişidir.³⁰¹

Tehillim 40 bu nedenle Hristiyan yorumun ihtiyaç duyduğu “kusursuz insan korbanının monoloğunu” kendi içinde vermez. Bu kimlik, bazı cümlelerin Maşiah’a taşınması ve aynı kişinin günah itirafının başka türlü açıklanmasıyla metne dışarıdan yerleştirilir. Fakat metnin kendi sesi böyle bir değişimi gerektirmez. David’in sesi, kurtuluşu bilen, Tora’yı içine almak isteyen ve aynı zamanda kendi suçlarının ağırlığını itiraf eden insanın sesidir. Günahsız Maşiah’ın başkalarının günahları için korban olarak ölümü bu sesin doğal açıklaması değil, daha sonraki Hristiyan teolojisinin onun üzerine yerleştirdiği kimliktir.³⁰²

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 41, güncel revizyon.
• Tehillim 40; Tehillim 40:13; Bat Ayin, Tehillim 40 yorumu; Ohr HaMeir, Tehillim 40 yorumu.
• Tehillim 40.
• Şemot Rabba.
• Menahem ben Saruk; Mahberet.
• Şemot 21; Şemot 21:6.
• Ohr HaMeir; Raşi.
• Tehillim 40:9; Menorat HaMaor, Tehillim 40:9 yorumu.
• Tehillim 40; Yeremya 31; Pesikta de-Rav Kahana.
• Tehillim 40; Mahberet.
• Tehillim 40:13; Agadat Bereşit.
• Tehillim 40.
• Kabalat.com, “Mezmurlar 40:6 - Bana bir beden hazırladın?”; “İsa, Nihai Kurban Mıdır?”; “Dürüstlerin Ölümü ile Aklanmak?”; “Fidye?”.

Hristiyan yorumcu bu iddiayı tek bir benzerliğe değil, birbirine eklenen üç adıma dayandırır. Tehillim 40’taki konuşanın “kulaklarımı kazdın” sözünün Şemot 21’de kulağı delinen İbrani köleyi hatırlattığını, bunun konuşanın Tanrı’nın sözüne bütünüyle bağlı bir kul olduğunu gösterdiğini ve bu kusursuz itaatin onu insanlığın günahları için kusursuz korban haline getirdiğini söyler. Zincirin ilk halkası incelendiğinde sorun hemen ortaya çıkar: iki metinde aynı eylem anlatılmamaktadır.²²⁴⁹

Tehillim 40:7’nin Masoretik metninde oznayim karita li, “benim için kulaklar kazdın/açtın” denir. Buradaki fiil karita, kara kökünden gelir; kazmak, oyuk açmak anlam alanındadır. Şemot 21:6 ise kölenin kulağı için veratsa adonav et ozno bamartsea, “efendisi onun kulağını bizle delecek” der. Buradaki eylem ratsa köküdür ve araç da açıkça martsea, yani bizdir. Ortak kelime “kulak”tır; eylem fiili aynı değildir. Bu nedenle Hristiyan yorumun “digging a servant’s ear” diye kurduğu filolojik köprü, İbranice iki cümleyi olduğundan daha yakın gösterir.^225022512252

Klasik Yahudi yorumları da Tehillim cümlesini köle ritüeline bağlamak zorunda hissetmez. Raşi, “kulaklarımı kazdın” sözünü Tanrı’nın “sesimi dinleyin” buyruğunu işitebilmek için kulağı açması olarak açıklar; bağlamı Sinay’da itaat talebiyle ilişkilendirir. Radak aynı yönde ilerler: Tanrı’nın İsrael’den ilk istediği korban değil, sesini dinlemesidir; karita sözünü de “kulağımı açtın ki sesini işiteyim” diye açıklar. Bu okuma, mezmurun hemen ardından gelen Tora’n içimdedir cümlesiyle doğal olarak birleşir. Burada karşılaştırılan şey itaat ile ritüelin değeri; insanın korban haline gelmesi değildir.^22532254

Daha önemlisi, Hristiyan yorumcu bu konuşanı yalnız itaatkar değil, günahsız ve bu yüzden ölüme tabi olmayan bir Maşiah olarak okumak ister. Fakat aynı birinci tekil kişi birkaç ayet sonra avonotai, “suçlarım/günahlarım beni yakaladı; başımın saçlarından daha çoktur” der. Bu cümle başka bir konuşana geçtiğini bildiren hiçbir işaret olmadan gelir. Tehillim 40’ın tamamı aynı Maşiah’ın biyografisi kabul edilecekse, “kusursuz ve günahsız insan” sonucu mezmurun kendi devamıyla çatışır. Buna karşılık yalnız 7–9. ayetler Maşiah’a, 13. ayet başka birine verilecekse, bu özne değişiminin metinden gösterilmesi gerekir.²²⁵⁵

Tanah’ta korban ile itaat arasında üstünlük karşılaştırması zaten vardır. Şemuel, Şaul’a Tanrı’nın sözünü dinlemenin zevahtan daha iyi olduğunu söyler; Yeremya da çıkışın temel buyruğunu “sesimi dinleyin” diye özetler. Bu metinlerin anlamı “korbanın yerine kusursuz bir insan öldürün” değildir. Ahlaki itaatin ritüeli geçersiz kılmadan ondan önce geldiğini öğretirler. Hristiyan yorumun yaptığı şey, “Tanrı itaati kurbandan üstün tutar” önermesinden “Tanrı aslında itaatkar bir insanın bedenini kurban olarak istedi” önermesine geçmektir. İkinci önerme birincinin içinde yoktur.²²⁵⁶

Tehillim 40, Hristiyan yorumun savunduğu insan-korban öğretisini metnin kendi kelimeleriyle kurmaz. Şemot 21 bağlantısı filolojik olarak zorunlu değildir; klasik yorum ayeti işitme ve itaat üzerinden okur; aynı konuşan da kendi suçlarından söz eder. İtaat eden kul fikri kabul edilse bile, “kul = Maşiah = günahsız insan korbanı” eşitlikleri ayrı ayrı kanıt gerektirir.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 209, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, Carelinks Publishing, 5.4 “Jewish Objections To The Christian Doctrine Of Atonement”, PDF s. 22–23. Heaster Tehillim 40:6–8’i Maşiah’a verir; “mine ears hast Thou opened” sözündeki İbraniceyi “digged” diye açıklayıp Şemot 21:2–6’daki köle kulağına bağlar ve buradan Maşiah’ın kusursuz itaati sayesinde insanlığın günahları için kusursuz korban olduğu sonucuna gider.
• Tehillim 40:7, Masoretik metin: “זֶבַח וּמִנְחָה לֹא־חָפַצְתָּ אָזְנַיִם כָּרִיתָ לִּי ...”. “Kulaklarımı kazdın/açtın” ifadesindeki fiil כָּרִיתָ, כרה kökündendir.
• Şemot 21:6: “וְרָצַע אֲדֹנָיו אֶת־אָזְנוֹ בַּמַּרְצֵעַ” - efendisi kulağını bir bizle deler. Buradaki fiil ורצע, רצ״ע kökünden; araç מרצע, bizdir.
• Brown, Driver ve Briggs, A Hebrew and English Lexicon of the Old Testament, כרה ve רצע maddeleri. כרה kazmak/oymak; רצע ise delmek, özellikle bir bizle kulağı delmek anlam alanındadır. Tehillim 40:7 ile Şemot 21:6 aynı “kulak” isminde buluşur, fakat aynı eylem fiilini kullanmaz.
• Raşi, Tehillim 40:7. “Kulaklarımı kazdın” sözünü “sesimi dinleyin” buyruğunu işitebilmek için kulağın oyulup açılması şeklinde açıklar ve ayeti Sinay’daki itaat talebiyle ilişkilendirir.
• Radak, Tehillim 40:7. Radak Tanrı’nın ilk talebinin sesine itaat olduğunu, korbanların günah sonrasında düzenlendiğini anlatır; אזנים כרית לי sözünü “kulağımı açtın ki sesini işiteyim” diye açıklar ve כרה fiilini “kuyu kazmak” kullanımına bağlar.
• Tehillim 40:13: “הִשִּׂיגוּנִי עֲו‍ֹנֹתַי” - “suçlarım beni yakaladı”; aynı birinci tekil konuşan suçlarının başındaki saçlardan çok olduğunu söyler. Metin burada başka bir konuşana geçtiğini bildirmez.
• Şemuel I 15:22: dinlemek zevahtan daha iyidir. Yeremya 7:22–23 de çıkış kuşağına verilen temel buyruğu “sesimi dinleyin” diye öne çıkarır. Bu metinler itaatin ritüelden önce geldiğini öğretir; insan korbanı buyruğu vermez.

Hristiyan yorumcu, Tehillim 40:7’deki “Korban ve minha istemedin... ola ve hatat talep etmedin” sözünü yalnız ritüelin ahlaki itaate üstün olmadığını anlatan bir cümle olarak görmez. Ona göre mezmur daha ileri gider: hayvan korbanlarının kendi başlarına günah için yeterli olmadığını, yalnız gelecekteki kusursuz insan korbanına yöneldikleri için geçici değer taşıdıklarını ve sonunda bu insan korbanının onların yerini aldığını bildirir. Tehillim 40’ın konuşanı da bu yeni korban olur. HaŞem hayvan korbanını değil, bütünüyle itaatkar insanın sunulmasını istemiştir. Fakat mezmurun kendi cümlesi “hayvan korbanlarının dönemi sona erecek ve onların yerini insan korbanı alacak” demez.³⁰⁴

Metnin hareketi daha yakındır: “Zevah ve minha istemedin; bana kulaklar açtın; ola ve hatat talep etmedin. O zaman dedim: İşte geldim... Tanrım, Senin isteğini yapmaktan hoşnutum ve Tora’n içimdedir.” Korban cümlesinin ardından yeni bir korban türü gelmez. Konuşan “bedenimi korban olarak veriyorum” demez. HaŞem’in ona işitecek kulak verdiğini, kendisinin de HaŞem’in isteğini yapmak istediğini söyler. Karşı karşıya getirilen şey hayvan ile insan korbanı değil, dışsal ritüel ile işiten ve Tora’yı içine alan insanın itaati gibi görünür.

Bu Hristiyan yorum I. Şemuel 15:22 ile bu mezmur arasındaki dil bağını fark eder. Şemuel, Şaul’a “HaŞem olalardan ve zevahlardan, HaŞem’in sesini işitmek kadar hoşnut olur mu? İşte, işitmek zevahtan iyidir; kulak vermek koçların yağından iyidir” der. Burada kullanılan hafetz, “istemek, hoşnut olmak” kökü Tehillim 40’taki “korban ve minha istemedin” ile “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum” sözlerinde de yer alır. Kelime bağı gerçektir. Fakat bağın yönü, Hristiyan yorumun çıkardığı sonuçtan farklıdır.³⁰⁵

I. Şemuel 15’te sorun korban sisteminin yetersizliği değildir. Şaul’a Amalek konusunda açık bir emir verilmiştir. Şaul emri tam yerine getirmemiş, hayvanların en iyilerini bırakmış ve bunları HaŞem’e korban sunmak için ayırdığını söylemiştir. Şemuel ona daha üstün bir korban türü önermez. “İşitmek zevahtan iyidir.” Şaul’un yanılgısı korban getirmesi değil, korbanı itaate alternatif saymasıdır. İnsan HaŞem’in sözünü reddedip sonra aynı HaŞem’e korban getirerek itaatsizliğini dini bir işlemle örtemez.

Tehillim 40’taki hafetz kökü bu ışıkta daha anlamlı hale gelir. I. Şemuel’de soru HaŞem’in neyi istediğidir; cevap O’nun sesini işitmektir. Tehillim’de konuşan “korban ve minha istemedin; bana kulaklar açtın” der, sonra “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum; Tora’n içimdedir” diye devam eder. HaŞem’in isteği ile insanın O’nun isteğini yapma arzusu birbirine bağlanır; kulak da bu bağın tam ortasındadır. Kelime örgüsü hayvanın yerini insan korbanının alışını değil, korban ile itaat arasındaki doğru düzeni gösterir.³⁰⁶

Menahem ben Saruk’un eski İbranice açıklaması da aynı yolu izler. “Korban ve minha istemedin; bana kulaklar açtın” sözünü, HaŞem’in insana sözlerini işitmek ve yapmak için kulak vermesi olarak açıklar. “İşte geldim” ifadesini kitapta yazılı olan İlahi emirleri yerine getirmeye, “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum ve Tora’n içimdedir” sözünü de bu itaate bağlar. Üstelik doğrudan I. Şemuel 15:22’deki “işitmek zevahtan iyidir” cümlesine başvurur.³⁰⁷

Bu yorum korbanları değersizleştirmez. Emredilen korban ile itaatin yerine geçirilmek istenen korbanı ayırır. Tora belirli zamanda belirli korbanları emretmiştir; o korbanı getirmek zaten itaattir. Sorun, başka yerde HaŞem’e karşı gelmeye devam ederken korbanı bağımsız bir dinsel ödeme aracı haline getirmektir. Şaul’un yaptığı tam budur. HaŞem’in emrini bozmuş, sonra elde tuttuğu hayvanları HaŞem’e sunmayı gerekçe göstermiştir. Şemuel’in cevabı “hayvan yerine insan getir” değildir; “HaŞem’in sesini işit”tir.

Yeşaya 1 aynı düşünceyi daha sert bir peygamberlik diliyle verir. HaŞem “Bana korbanlarınızın çokluğu ne?” diye sorar; koçların olalarından, besili hayvanların yağından ve kanlarından hoşnut olmadığını söyler. Cümle burada bitseydi korbanların sonunu ilan ettiği düşünülebilirdi. Fakat peygamber hemen sorunun ne olduğunu açıklar: “Yıkanın, temizlenin, kötü eylemlerinizi gözümün önünden kaldırın, kötülük yapmayı bırakın, iyilik yapmayı öğrenin, adaleti arayın, ezilene yardım edin, yetimin davasını görün, dulun hakkını savunun.” Korbanın kendisi değil, kötülüğü sürdürürken ritüeli ahlaki hayatın yerine koymak reddedilir.³⁰⁸

Aynı Yeşaya kitabı ileride gelecekte kabul edilecek korbanlardan söz eder: “olaları ve zevahları mizbeahım üzerinde kabul görecektir; çünkü evim bütün halklar için dua evi diye anılacaktır” (Yeşaya 56:7). Menorat HaMaor bu ayeti Kudüs’e dönüş, dua ve avodanın yeniden varlığıyla ilişkilendirir. Bir kitabın başında “korbanlarınızın çokluğu Bana ne?” denip ileride kabul edilen korbanlardan söz edilebiliyorsa, ilk cümlenin anlamı “hayvan korbanı artık İlahi düzende yoktur” olamaz.³⁰⁹

Hoşea 6:6’daki “Hesed istedim, zevah değil; Tanrı bilgisi olalardan daha çok” sözü de aynı dil ailesine aittir. Menorat HaMaor bunu hesed ile Tanrı bilgisinin korbanlardan üstün değerini göstermek için kullanır. “Hesed istedim, zevah değil” cümlesi Tora’daki zevah emirlerini geçersiz kılmaz. Değer sırasını düzeltir. Korban, HaŞem’in istediği ahlaki ve ruhsal hayatın yerine konamaz.³¹⁰

Miha 6 düşünceyi son sınırına kadar götürür. Konuşan bir yıllık buzağıdan binlerce koça, on binlerce yağ ırmağına ve sonunda kendi ilk doğanına kadar yükselir. Eğer daha ağır sunu daha büyük kabul demekse insan çocuğu bu dizinin doruğu olabilir. Fakat peygamberin cevabı daha üstün bir korban değildir: “Ey insan, sana neyin iyi olduğunu bildirdi: adalet yapman, hesedi sevmen ve Tanrınla alçakgönüllülükle yürümen.” Akedat Yitshak bu sözleri, çocukların kesilmesinin HaŞem’in istediği şey olmadığı; istenenin teslimiyet, adalet, hesed ve HaŞem’le yürümek olduğu yönünde açıklar.³¹¹

Bu metinler aynı retorik biçimi farklı durumlarda kullanır. I. Şemuel 15 korbanı itaate karşı koyar. Yeşaya 1 ritüeli toplumsal kötülükle yan yana getirir. Hoşea 6 hesed ve Tanrı bilgisini öne çıkarır. Miha 6 giderek büyüyen sunu düşüncesini insanın kendi ahlaki değişimine yöneltir. Bunların ortak konusu korbanların tarihsel sonu değildir. Hepsinde ritüelin HaŞem’e sadakat, adalet ve teşuvadan koparılması reddedilir.³¹²

Tehillim 40 bu çerçeveye doğal biçimde oturur. “Korban ve minha istemedin” sözünün hemen ardından “bana kulaklar açtın” gelir. Kulaktan sonra “işte geldim”, ardından “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum” ve “Tora’n içimdedir.” Şiirin kendi kelime sırası korban eleştirisinden yeni bir insan korbanına değil, işitmeye ve Tora’ya ilerler.

Hristiyan yorumun belirleyici adımı metnin sormadığı bir soruyu sormaktır: “Tanrı hayvan korbanlarını hangi amaç için istemedi?” Sonra cevabı “günah için tam ve nihai kapara olmak üzere” diye verir. Fakat mezmur “hayvan korbanı hangi kapara düzeyine ulaşamadı?” diye sormaz. Onların yerine gelecek insan korbanından da söz etmez. Soru Hristiyan yorumun teolojik sisteminden gelir; cevap da aynı sistemden alınır.

Aynı şey “işte geldim” cümlesinde daha açık görünür. Hristiyan yorumcu bunu “Tanrı’nın istediği korbanı sağlamaya geldim” biçiminde okur. Oysa konuşanın devamındaki kendi açıklaması “Senin isteğini yapmak”tır. Menahem ben Saruk da “işte geldim” sözünü yazılı emirleri işitmek ve yerine getirmek yönünde açıklar. Metin “işte geldim, öldürülmeye” demez; “işte geldim... isteğini yapmaktan hoşnutum” der.³¹³

Üstelik 41. iddiada görülen güçlük yerinde kalır. Hristiyan yorumcu aynı konuşanı kusursuz insan korbanı sayar; fakat birkaç ayet sonra aynı “ben” “suçlarım beni yakaladı... başımın saçlarından daha çok oldular” der. “Korban istemedin” cümlesini kusursuz insan korbanının gelişi yapmak için iki ek adım gerekir: önce “işte geldim” sözü “kendimi korban olarak sunmaya geldim” haline çevrilir, sonra kişinin kendi suçlarından söz etmesi başkalarının suçlarını taşıması biçiminde açıklanır. Mezmurun yalın akışı bunların hiçbirini zorunlu kılmaz.

Daha sonraki Yahudi yorumları da ayeti korbanların sonu olarak okumak zorunda değildir. Arvei Nahal, fiziksel korban sunmanın mümkün olmadığı zamanda “korban ve minha istemedin” sözünü korbanların Tora’sını öğrenmeye ve onları yerine getirme arzusunu korumaya bağlar; fiziki avoda mümkün olduğunda korbanın fiilen yapılmasının HaŞem tarafından emredildiğini de belirtir. Bu daha geç bir yorumdur ve mezmurun tek anlamı değildir. Fakat ayetin “korbanlar artık geçersizdir” diye anlaşılmasının zorunlu olmadığını gösterir.³¹⁴

Tiferet Şlomo başka bir yönden aynı sınırı korur. İnsan günah işlemeye devam edip “nasıl olsa korban getiririm” diye düşündüğünde korbanın amacı bozulur; Tehillim 40, Yeşaya 1 ve Şemuel’in Şaul’a verdiği cevap birlikte okunur. Korban günaha izin veren bir güvence değildir. İnsan HaŞem’in iradesine karşı gelirken ritüel işlemin kendisini kurtaracağını düşünürse avodanın ruhsal anlamını kendi davranışıyla boşaltır.³¹⁵

Tanah’ın geleceğe dönük dili de “Tehillim 40 korbanların biteceğini bildirir” sonucuna uymaz. Yeşaya 56 gelecekte kabul edilecek ola ve zevahlardan söz eder. Malahi, gelecekteki arınma bağlamında “Yehuda ve Yeruşalayim’in minhası eski günlerde ve geçmiş yıllarda olduğu gibi HaŞem’e hoş gelecektir” der. Yeremya 33 de Levi kohenleriyle birlikte “ola yükselten, minha yakan ve bütün günlerde zevah yapan” kişiden söz etmeyi sürdürür; Yalkut Şimoni, Bet HaMikdaş’ın yıkıldığı dönemle bağlantı kurarken korban Tora’sının sürekliliğini korur.³¹⁶

Bu gelecek metinlerinin her birinin kendi yorum ayrıntıları vardır. Fakat ortak gerçek basittir: Tanah, geleceğe ilişkin korban dilini kullanmaya devam eder. Bu yüzden Tehillim 40:7’nin tek başına “hayvan korbanları Maşiah geldiğinde sona erecek” diye açık bir bildirim olduğu söylenemez. Böyle bir sona eriş düşüncesi önce başka bir yerden getirilmeli, sonra mezmura uygulanmalıdır.

Hristiyan yorumun I. Şemuel ile Tehillim 40 arasındaki hafetz bağını fark etmesi aslında mezmurun kendi yönünü gösteren en güçlü ipuçlarından biridir. Şemuel’in Şaul’a söylediği şey, HaŞem’in itaati korbanın önüne koyduğudur. Tehillim 40’ın konuşanı da aynı dille karşılık verir: HaŞem ona işitecek kulak vermiştir; o da “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum; Tora’n içimdedir” der.³¹⁷

Korban ile itaat rakip kurumlar değildir. HaŞem korban emrettiğinde korban getirmek itaatin kendisidir. Fakat HaŞem adalet, teşuva, dürüstlük veya belirli bir eylem emrettiğinde, insan bunlara karşı gelip sonra korbanla durumu düzeltemez. Şaul’un yanılgısı korban istemesi değil, korbanı açık emri dinlememenin gerekçesi yapmasıdır. Yeşaya’nın eleştirdiği insanlar korban getirdikleri için değil, kötülüğü sürdürürken korbanın onları kabul edilir kılacağını düşündükleri için eleştirilir. Miha’nın büyüyen sunu zinciri de daha pahalı korbanla değil daha doğru yaşamla son bulur.

Tehillim 40’ın sözü bu nedenle hayvan korbanlarının ölüm ilanı değildir. Mezmur, korbanın HaŞem’e sadakati satın alan bağımsız bir işlem olmadığını söyler. Konuşan korbanların yerine bedenini koymaz; kulağını HaŞem’in sözüne açar, Tora’yı içine alır ve O’nun isteğini yapmayı ister. “Korban istemedin” ile “hayvan korbanlarını kaldırıp onların yerine kusursuz insan korbanını istedin” arasında mezmurun söylemediği bütün bir teolojik adım vardır. Hristiyan yorumun insan korbanı öğretisi bu boşluğa yerleştirilir; mezmurun kendi cevabı ise yanı başındadır: “Senin isteğini yapmaktan hoşnutum; Tora’n içimdedir.”³¹⁸³¹⁹

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 42, güncel revizyon.
• Tehillim 40:7; Tehillim 40.
• I. Şemuel 15:22; Tehillim 40.
• Tehillim 40.
• Tehillim 40; I. Şemuel 15:22; Menahem ben Saruk, Tehillim 40 yorumu.
• Yeşaya 1.
• Yeşaya 56:7; Menorat HaMaor, Yeşaya 56:7 yorumu.
• Hoşea 6:6; Menorat HaMaor, Hoşea 6:6 yorumu.
• Miha 6; Akedat Yitshak, Miha 6 yorumu.
• I. Şemuel 15:22; Hoşea 6:6.
• Raşi, Tehillim 40:8 yorumu; Menahem ben Saruk’un açıklaması burada aktarılır.
• Tehillim 40; Arvei Nahal, Tehillim 40 yorumu.
• Tehillim 40; Yeşaya 1; Tiferet Şlomo, Tehillim 40 yorumu.
• Tehillim 40; Yeşaya 56; Yalkut Şimoni.
• Tehillim 40.
• Tehillim 40.
• Kabalat.com, “Mezmurlar 40:6 - Bana bir beden hazırladın?”; “İsa, Nihai Kurban Mıdır?”; “Dürüstlerin Ölümü ile Aklanmak?”; “Fidye?”.

Tehillim 40’ın başındaki görüntü çok canlıdır: Dua eden kişi HaŞem’i sabırla beklediğini, HaŞem’in ona yönelip feryadını işittiğini ve onu bor şaondan, yıkım veya gürültü çukurundan, tit hayavenden, balçıklı bataktan çıkardığını söyler. Hristiyan yorumcu bu sahneyi ölüm ve ardından diriliş olarak okur; mezmurun ilerleyen bölümünü de Maşiah’ın kurbanı ve itaatiyle ilişkilendirir. Fakat İbranice imge kendi başına mezar veya bedensel diriliş demek değildir.²⁵³⁷

Bor gerçekten çukur, sarnıç ve bazı bağlamlarda Şeol çağrışımı taşıyabilir. Fakat şiirsel mezmur dilinde tehlike ve çaresizliğin de sık kullanılan imgesidir. Tit hayaven — yapışkan balçık — resmi, fiziksel mezardan çok ayağın tutunamadığı felaketi anlatır. Ayetin devamında HaŞem konuşanın ayaklarını kaya üzerine koyar ve adımlarını sağlamlaştırır. Metin öldü, gömüldü veya yeniden yaşadı fiillerinden hiçbirini kullanmaz.²⁵³⁸

Mezmurun devamı bütün konuşanı İsa’ya dönüştürmeyi daha da güçleştirir. Aynı kişi “Sayısız kötülük beni kuşattı; suçlarım beni yakaladı, göremiyorum; başımdaki saçlardan daha çok oldular” der. Hristiyan yorumcu Tehillim 40’ı günahsız Maşiahın biyografisi olarak harfi harfine okumak isterse bu cümleyi de aynı kişiye vermek zorundadır. Bunu yalnız başka birine ait günahların İsa’ya aktarılmasıyla açıklamak, Hristiyan kefaret öğretisini önce kabul edip mezmura geri yerleştirmektir.²⁵³⁹

Bu nedenle mezmurun doğal hareketi bir tsadikin veya İsraelli dua eden kişinin ağır tehlikeden kurtuluşudur. HaŞem feryadı işitir, onu çukurdan çıkarır, ayaklarını sağlamlaştırır ve ağzına yeni bir ilahi koyar. Böyle bir kurtuluş dili ölüm kadar ciddi bir tehlikeyi içerebilir; fakat tehlikenin ölümle sonuçlandığını söylemez. Bir insan “ölümün kıyısından döndüm” dediğinde bunun güçlü bir kurtuluş ifadesi olması için gerçekten ölüp dirilmiş olması gerekmez.²⁵⁴⁰

Yahudi midraşında aynı imgenin çok farklı biçimde kullanılabilmesi de önemlidir. Midraş Tanhuma, Beşalah bölümünde Tehillim 40’taki “çukur” ve “balçık” sözlerini Mitsrayim’den çıkışa uygular; tit hayaven ifadesini kölelerin tuğla çamuruyla ilişkilendirir ve yeni ilahiyi denizden kurtuluşa bağlar. Bu deraş mezmurun tek peşatı değildir. Fakat tam da bu nedenle öğreticidir: çukurdan çıkarılma dili kendi başına bedensel diriliş kodu değildir; Yahudi yorum geleneği aynı şiirsel dili tarihsel kurtuluş için de kullanmıştır.²⁵⁴¹

Hristiyan yorumun bağlantısı Hristiyan tipolojisinin metne sonradan eklediği bir eşleştirmedir. Çukurdan çıkarılma imgesi daha sonra İsa’nın ölüm ve diriliş anlatısına bağlanır; bu bağlantı Tanah’ın bağımsız kehaneti değildir. Tehillim 40 ölümden dirilme fiili kullanmaz; aynı konuşan kendi suçlarından söz eder; mezmurun doğrudan konusu feryat, kurtuluş ve şükrandır. Hristiyan diriliş öğretisi bu şiire dışarıdan yerleştirilir; şiirin kendi kelimelerinden çıkmaz.²⁵⁴²

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 249, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 22–23; Tehillim 40:2–4 [Hristiyan numaralandırmasında 40:1–3].
• Tehillim 40:3; karşılaştırma için Tehillim 69:3, 15–16; 88:5–7. Çukur ve derin su imgeleri mezmur şiirinde sıkıntı ve ölüm tehlikesini de anlatır; her kullanım harfi harfine mezar değildir.
• Tehillim 40:13 [Hristiyan numaralandırmasında 40:12]. Konuşan kişi kendi avonotai — suçlarım — ifadesini kullanır.
• Tehillim 40:2–4. Fiiller işitme, çıkarma, ayakları kaya üzerine koyma ve yeni ilahi verme sırasıyla ilerler; bedensel diriliş terimi bulunmaz.
• Midraş Tanhuma Buber, Beşalah 12:1, Tehillim 40:2–4’ü Mitsrayim’den kurtuluşla ilişkilendirir; tit hayaven — balçıklı çamur — ifadesini tuğla çamuru, yeni ilahiyi de denizdeki kurtuluşla açıklar. Bu agadik uygulama ayetin zorunlu peşatı değil, çukur imgesinin bedensel dirilişe özgü olmadığını gösteren erken Yahudi yorum örneğidir.
• Tehillim 40:2–14. Bütün bölüm konuşanın sıkıntısı, kendi suçları, HaŞem’in yardımı ve kurtuluş talebi bağlamında okunmalıdır.