2 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
170. İddia: Mezmurlar 68 Maşiah’ın göğe yükselişini haber verir
Tehilim 68’de Sinay ve kutsal yer anıldıktan sonra birine “Yükseğe çıktın, tutsakları götürdün” diye seslenilir. Aynı dizede armağanlar da geçer. Şiirin anlattığı olayla daha sonra bu sözlerin nasıl kullanıldığını anlamak için hem ayetin öncesine hem de armağanlarla ilgili fiile bakmak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 68’de Sinay ve kutsal yer anıldıktan sonra birine “Yükseğe çıktın, tutsakları götürdün” diye seslenilir. Aynı dizede armağanlar da geçer. Şiirin anlattığı olayla daha sonra bu sözlerin nasıl kullanıldığını anlamak için hem ayetin öncesine hem de armağanlarla ilgili fiile bakmak gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, “Yükseğe çıktın” sözünü İsa’nın ölümden dirildikten sonra göğe yükselmesine bağlarlar. Efesliler’de mezmurun İsa’ya uygulanmasını bu okumanın dayanağı olarak kullanırlar. Onlara göre Tehilim 68, İsa’nın göğe yükselişini önceden haber vermiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 68, Tanrı’nın zaferini ve İsrael’i korumasını anlatır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin numaralandırmasıyla 68:18’de Sinay ve kutsal yer anılır. 68:19’da ise yükseğe çıkmaktan, tutsaklardan ve armağanlardan söz edilir. Bu ayet, birçok Hristiyan baskısında 68:18 olarak numaralandırılır. Mezmurda İsa’nın adından, ölümünden veya dirilişinden söz edilmez.
68:19’un İbranice metni עָלִיתָ לַמָּרוֹם שָׁבִיתָ שֶּׁבִי לָקַחְתָּ מַתָּנוֹת בָּאָדָם şeklindedir. Türkçe çevirisi şöyledir: “Yükseğe çıktın, tutsak aldın, insanlar arasında armağanlar aldın.” Buradaki lakakhta “aldın” demektir. Efesliler 4:8 ise aynı sözleri İsa’ya uygularken insanlara armağanlar “verdi” der.
“Armağanları aldın” sözünde armağanlar yükselen kişiye gelir. “Armağanlar verdi” sözünde ise armağanlar o kişiden başkalarına gider. “Vermek” şeklindeki açıklama bir Yahudi yorumunda da bulunur. Tehilim’in Aramice çeviri ve açıklaması olan Targum bu ayeti Moşe’yle ilişkilendirir. Moşe’nin yükseğe çıktığını, Tora sözlerini aldığını ve insanlara armağanlar verdiğini anlatır. Bugün elimizdeki Targumun Efesliler yazarının doğrudan kaynağı olduğu kesin değildir. İki metin arasındaki benzerlik, armağan verme açıklamasının Yahudi yorumunda da bulunduğunu gösterir.
Raşi, ayette yükseğe çıkan kişiyi Moşe, alınan “tutsak”ı da Tora olarak açıklar. Şemot Rabba 28:1 de mezmurun bu sözünü Moşe’nin Tanrı’ya yükselmesi ve Tora’yı almasıyla ilişkilendirir. Bu kaynaklar, ayetin Moşe ile nasıl ilişkilendirildiğini açıklar. Mezmurun kendi sahnesinde ise Tanrı’nın zaferi ve Sinay öne çıkar.
Yükseğe çıkma sözünün Moşe için de kullanılması, bu ifadenin tek başına bir kişiyi tanıtmaya yetmediğini gösterir. Melahim Bet 2:11 ise Eliyahu’nun göğe alınmasını açıkça anlatır. Tehilim 68’deki zafer sözlerini ölümden sonraki bir İsa anlatısına uygulamak, mezmurun kendi başına böyle bir olayı haber verdiğini kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Tehilim 68, özellikle Masoretik 68:18–20; Melahim Bet 2:11. Yorumlar: Targum Tehilim 68:19; Raşi, Tehilim 68:19; Şemot Rabba 28:1. Karşılaştırılan Hristiyan kaynağı: Efesliler 4:8.
53. İddia: Almah genç ve evlenmemiş kadın demektir; bu yüzden bakire olduğu çıkarılır
Yeşaya 7:14’te bir kadının oğul doğuracağı bildirilir. Kadın için kullanılan İbranice kelime alma’dır. Kadının genç olması, evli olup olmaması, daha önce cinsel ilişki yaşamış olup olmaması ve nasıl gebe kaldığı birbirinden ayrı bilgilerdir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 7:14’te bir kadının oğul doğuracağı bildirilir. Kadın için kullanılan İbranice kelime alma’dır. Kadının genç olması, evli olup olmaması, daha önce cinsel ilişki yaşamış olup olmaması ve nasıl gebe kaldığı birbirinden ayrı bilgilerdir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, alma’nın evlenmemiş genç kadın anlamına geldiğini söylerler. Kelimenin Rivka ve Miryam gibi kişiler için kullanılmasından, Yeşaya’daki kadının bakire sayılması gerektiği sonucunu çıkarırlar. Eski Grekçe çevirinin bu okumayı doğruladığını düşünür ve ayetin İsa’nın insan babası olmadan doğacağını söylediğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 7:14’te “işte” denilerek הָעַלְמָה sözüyle belirli bir genç kadına dikkat çekilir. Belirli tanımlık kadını işaret eder. הָרָה onun gebe olduğunu veya gebeliğin yakınlığını, וְיֹלֶדֶת בֵּן oğul doğuracağını bildirir. Cümlenin kadını tanıtan bölümü ile gebeliği ve doğumu anlatan bölümü ayrı görevler görür. Yaş, evlilik durumu, cinsel geçmiş ve gebeliğin nasıl başladığı dört ayrı bilgidir. Yeşaya 7:11–16.
Rivka’nın öyküsü bu farkı gösterir. Avraam’ın hizmetkarı kuyu başında su çekmeye gelecek kişiden alma, yani “genç kadın” diye söz eder. Anlatı Rivka’nın bakire olduğunu daha önce açıkça belirtmiştir: Ona betula der ve hiçbir erkeğin onunla birlikte olmadığını ekler (Bereşit 24:16, 43). Rivka hem genç hem bakiredir; fakat ikinci bilgi okuyucuya ayrı bir cümleyle verilir.
Aynı kişiye iki farklı yerde iki farklı anlatım uygulanınca sözcüklerin işlevi görülebilir. 43. ayette hizmetkarın sorusu kuyuda hangi genç kadınla karşılaşacağıdır. 16. ayet ise anlatıcının verdiği ek bilgiyi içerir. בְּתוּלָה (betula) sözünü וְאִישׁ לֹא יְדָעָהּ ifadesi izler. Bu ifade hiçbir erkeğin onunla cinsel ilişki kurmadığını açıkça söyler. Hizmetkarın alma demesi, anlatıcının verdiği bu ayrı bilginin yerine geçmez. Bereşit 24:16, 43.
Şemot 2:7–9’da aynı sözcük Moşe’nin ablası Miryam için kullanılır. Miryam, Firavun’un kızına çocuk için bir sütanne bulmayı önerir ve çocuğun annesini çağırır. Ayet onun cinsel durumunu anlatmaz; o sırada ne yaptığını anlatır.
Alma’nın birden fazla genç kadın için kullanılan biçimi alamot’tur. Bu biçim Tehilim 68:26’da tef çalan genç kadınları gösterir. Şir HaŞirim 1:3’te sevgiliye hayran olan genç kadınlar, 6:8’de ise kraliçeler ve cariyelerin yanında sayısız genç kadın anılır. Aynı kökün erkek için kullanılan biçimi elem de David için geçer: Şaul, “Bu genç adam kimin oğludur?” diye sorar (Şemuel Alef 17:55–56).
Şir HaŞirim 6:8 kraliçeleri, cariyeleri ve sayıları verilmeyen genç kadınları yan yana anar. Kraliçelik ve cariyelik saraydaki konumu anlatır. Genç kadınlar ise ayrı bir topluluk olarak gösterilir. Bu dizilim, sözcüğün yaş ve toplumsal konumla ilişkisini gösterir. Kadınların her birinin cinsel geçmişini bildiren bir cümle bu dizilimde yer almaz. Şir HaŞirim 6:8.
Mişle 30:18–20, bir erkeğin bir genç kadınla izlediği yolu anlaşılması güç şeyler arasında sayar; sonraki ayette evlilik bağı dışında cinsel ilişkiye giren bir kadından söz eder. Midraş Lekah Tov, iki ayeti ilişkilendirerek alma sözcüğünün cinsel birliktelik yaşamış bir genç kadın için de kullanılabileceğini savunur. Metin, iki ayetteki kadının aynı kişi olduğunu açıkça söylemez. Bu nedenle kadının durumunu sözcükten tek başına kesinleştirmek yerine yorumla ayetin açık sözünü ayırmak gerekir.
Betula da bağlamıyla okunmalıdır. Yoel 1:8, gençliğinin eşi için yas tutan bir kadını bu sözcükle anlatır; ilişkinin ayrıntılarını açıklamaz. Rivka’nın durumunu tartışmasız kılan, Bereşit’in hiçbir erkeğin onunla birlikte olmadığını ayrıca söylemesidir.
Tanah betula sözcüğünü Tsiyon ve İsrael için de kullanır. Bir şehre veya halka “genç kız” diye seslenilmesi bir benzetmedir. Yoel’de evlilik ilişkisini hatırlatan yas, Bereşit’teki Rivka örneğinde ise açık cinsel geçmiş bilgisi vardır. Sözcüğü hangi durumda okuduğumuzu çevresindeki cümleler belirler. Yeşaya 37:22 ve Yoel 1:8.
Eski Yahudi Grekçe çevirisi Septuaginta, Yeşaya’da parthenos kullanır; bu sözcük “bakire” diye çevrilebilir. Aynı çeviri, Dina’ya yapılan saldırıyı anlattıktan sonra Dina’yı da bu kelimeyle anar (Bereşit 34:1–3; Grekçe Bereşit 34). Sözcüğün kullanımı kadının cinsel geçmişini her durumda tek başına belirlemez. Grekçe Yeşaya da gebeliğin erkek olmadan başladığını söylemez.
Yeşaya, kadının gebe kaldığı yolu anlatmak yerine onun çocuğunun yaşayacağı dönemi açıklar. Çocuk kötüyü reddedip iyiyi seçmeyi öğrenmeden Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesi terk edilecektir. Kadının evlenme çağında olması, onun bakire olduğunu zorunlu kılmaz. Bakire olması da erkek olmadan gebe kalacağını bildirmez. Bu ikinci iddia için gereken bilgi Grekçe karşılıktan veya kadının yaşından çıkarılamaz. Çocuğun kimliğini yüzyıllar sonraki İsa’ya bağlayan sonuç da 16. ayetin açık zaman ölçüsünü terk eder.
Tanah kaynakları: Yeşaya 7:11–16; Bereşit 24; Şemot 2; Tehilim 68:26; Şir HaŞirim 1:3; Şir HaŞirim 6:8; Şemuel Alef 17:56; Mişle 30:18–20; Yoel 1:8; Bereşit 34; Bereşit 24:16; Bereşit 24:43; Bereşit 34:1–3.
