3 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
71. İddia: Tehilim 22 “ellerimi ve ayaklarımı deldiler” diyerek çarmıha gerilmeyi önceden bildirir
Tehilim 22, düşmanları tarafından kuşatılan bir insanın duasıdır. Duada elleri ve ayakları da anılır. Bu kısmın geleneksel İbranice metninde bir aslan benzetmesi bulunur. Bazı eski metinlerde farklı bir okuma vardır. Her birinin ne dediği, anlatılan olayın ne olduğunu anlamak için önemlidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 22, düşmanları tarafından kuşatılan bir insanın duasıdır. Duada elleri ve ayakları da anılır. Bu kısmın geleneksel İbranice metninde bir aslan benzetmesi bulunur. Bazı eski metinlerde farklı bir okuma vardır. Her birinin ne dediği, anlatılan olayın ne olduğunu anlamak için önemlidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, ellerle ayakların delinmesi şeklinde okudukları sözü, alayı, susuzluğu ve giysiler için kura çekilmesini İsa’nın çarmıha gerilmesinin habercisi sayarlar. Eski Yunanca çevirinin ve Yahuda Çölü’nde bulunan bir yazmanın “deldiler” okumasını desteklediğini söylerler. Onlara göre David’in acılarından doğan sözler, İsa’nın ölümü ve dirilişiyle, ardından da ulusların Tanrı’ya yönelmesiyle tam olarak gerçekleşti.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 22:17’nin Masoretik, yani geleneksel İbranice metninde “aslan gibi” (כָּאֲרִי) yazılıdır; “deldiler” fiili bulunmaz. Bazı Hristiyan çevirilerinde 22:16 diye numaralanan bu ayette düşmanlar konuşanı kuşatır, elleri ve ayakları bir aslan benzetmesinin içinde anılır. Türkçe Yeni Çeviri’nin “Ellerimi, ayaklarımı deliyorlar” sözü, bu İbranice kelimenin çevirisi değildir. Masoretik metindeki aslan benzetmesini çarmıha çivilenmenin doğrudan haberi saymak için, metindeki sözcüğe ve sahneye başka anlamlar yüklemek gerekir.
Şiir bazen okuyucunun önceki cümleden anlayabileceği bir kelimeyi yeniden yazmaz. “Aslan gibi, ellerim ve ayaklarım” parçasında ayrıca yazılmış bir fiil yoktur. Hemen öncesindeki “Kötülük yapanların topluluğu çevremi sardı” cümlesi, ellerin ve ayakların nasıl bir tehdit altında anıldığını gösterir. Eller insanın kendisini savunmasına, ayaklar kaçmasına yarar; kuşatılmanın ellerle ve ayaklarla anlatılması, sıkışmışlığı daha da belirginleştirir. İbn Ezra bu parçayı önceki kuşatılma eylemine bağlar. Raşi ise ellerin ve ayakların aslanın ağzında ezildiği bir görüntüyle açıklar. Bu açıklamalar, okuyucunun benzetmeyi nasıl anlayabileceğini gösterir. İbranice metne yeni bir fiil eklemez.
Şiirin başından beri düşmanlar güçlü boğalar, ağızlarını açmış kükreyen aslanlar ve köpeklerle tasvir edilir. Yeşaya 38:13’te Hizkiya da acısını, bütün kemiklerini kıran bir aslanın saldırısına benzetir. Oradaki “aslan gibi”, Tehilim’dekiyle aynı İbranice sözcüktür. İnsanların çektiği acı, her iki yerde de yırtıcı bir hayvanın saldırısıyla görünür hale getirilir.
Hristiyan savının dayandığı eski metinlerde ise farklı bir okuma vardır. Eski Yunanca çeviri burada “kazdılar, oydular” anlamındaki bir fiili kullanır. Nahal Hever’de bulunan eski İbranice parçada ise Masoretik metinden farklı son harfle yazılmış כארו biçimi kaydedilmiştir. Bu biçimin nasıl okunacağı ve açıklanacağı tartışmalıdır. Nahal Hever, Kumran’dan ayrı bir buluntu yeridir. Eski Yunanca çeviri, burada bir eylem bildiren okumanın modern çevirilerden çok önce var olduğunu gösterir. Eski İbranice parça da o dönemde farklı bir yazımın kullanıldığını gösterir. Ancak başka bir yazmadaki biçim, Masoretik metindeki “aslan gibi” sözünün anlamını değiştirmez. Yunanca fiil de “çarmıha çivilediler” demek değildir.
Eski Grekçe çevirideki ὤρυξαν, “kazdılar” anlamındaki bir fiildir. Nahal Hever’deki küçük İbranice parçada ise tartışma son harfin nasıl okunacağına kadar uzanır. Bir eski çeviride fiil bulunması ve İbranice bir parçada tartışmalı bir yazım görülmesi, Roma çarmıhı hakkında iki ayrı tanıklık oluşturmaz. Bunlar, ayetin bu noktasında metnin veya çevirinin nasıl okunduğuna ilişkin verilerdir. (Tehilim 22:13–22).
El ve ayakta bir yaralanma anlatılması da yaralanmanın hangi yöntemle meydana geldiğini tek başına belirlemez. Başından yaralandığı söylenen bir insanın hangi silahla yaralandığını yalnız bu bilgiden öğrenemeyiz. Aynı şekilde ellerle ayakların oyulması veya delinmesi, kendiliğinden Roma çarmıhı ve çivi anlamına gelmez. Hristiyan savı çarmıha germeyi neredeyse tek açıklama sayar; oysa bunu ayet söylemez. Metindeki uzuvlardan bir infaz yöntemine, oradan İsa’nın kimliğine geçilirken iki ayrı bilgi dışarıdan eklenir.
Alay, susuzluk ve giysilerin paylaşılması bu eksik bilgileri tamamlamaz. Şiirin başında David’e ait bir mezmur olduğu belirtilir. Konuşan, insanların kendisiyle alay ettiğini, kemiklerini sayabildiğini, dilinin damağına yapıştığını ve giysilerinin paylaşıldığını anlatır. Bunlar ağır bir tehlikenin ve aşağılanmanın ayrıntılarıdır. Aynı insan kendisini bir kurtçuğa benzetir. Su gibi döküldüğünü ve yüreğinin balmumu gibi eridiğini de söyler. Hristiyan okuma bu tasvirlerden bazılarını benzetme, bazılarını ise İsa’nın hayatını önceden haber veren kesin işaret sayar. Hangi ayrıntının hangi biçimde alınacağını, mezmurdan önce kabul edilen çarmıh anlatısı belirlemektedir. Birbiri ardına benzerlik sıralanması, bu bağımsız kanıt eksikliğini gidermez.
David’in sıkıntılarının daha sonra İsa’da tam olarak gerçekleştiği savı da aynı varsayıma dayanır. David’in çektiği acının daha sonraki bir insana benzetilmesiyle, David’in o kişiyi önceden haber vermesi aynı şey değildir. Mezmurun hangi olay sırasında söylendiği belirtilmediği için onu kesin olarak Avşalom isyanına bağlamak da doğru olmaz. Şiirin kendi içinde verilen hareket ise açıktır: Konuşan kılıçtan, köpeklerin gücünden ve aslanın ağzından kurtarılmak ister; ardından “Bana cevap verdin” der. Haşem’in adını kardeşlerine duyuracak, topluluğun içinde O’nu övecektir. 22:25’te Haşem’in yüzünü ondan gizlemediği ve yardım çağrısını işittiği söylenir. Hristiyan savı bu cevabı ölümden sonra diriliş olarak açıklar. Fakat şiirde öldürülüp yeniden dirildiğini söyleyen bir anlatım yoktur. Yardım çağrısının işitilmesini dirilişe çevirmek de çarmıh anlatısından getirilen bir açıklamadır.
Son bölümde övgü Yaakov’un ve İsrael’in soyundan dünyanın bütün uçlarına yayılır. Ulusların aileleri Haşem’e döner; krallığın O’na ait olduğu söylenir ve gelecek kuşağa O’nun doğruluğu anlatılır. Bu son, acı çeken kişinin ölümüne iman edilmesini emretmez. Kurtuluşu sağlayan Haşem’in bütün uluslarca tanınmasını anlatır. Çarmıh, ölümden sonra diriliş ve kurtuluş için İsa’ya iman şartı şiirin bu sonuna da dışarıdan eklenir. Tehilim 22, Haşem’e yakaran ve sonunda O’nun kurtarışını duyuran insanın duasıdır. Masoretik metindeki aslan benzetmesi, İsa’nın çarmıha gerileceğini önceden bildiren bir cümleye dönüştürülemez.
Tanah kaynakları: Tehilim 22:1–19; 22:12–25; 22:24–32; Yeşaya 38:13. Ayet numaraları Masoretik metne göredir. Eski metinlerin kaydı: Nahal Hever Tehilim yazması; Yazma ve eski çeviri karşılaştırması.
140. İddia: Tehilim 22 İsa’nın çarmıha gerilişini önceden bildirir
Tehilim 22, canı tehlikede olan bir insanın duasıdır. Mezmur alayı, kuşatılmayı ve giysilerin paylaşılmasını anlatır. Elden ve ayaktan söz eden ayet ise eski metinlerde farklı biçimlerde okunmuştur. Bu ayrıntıların ne gösterdiği, hem kullanılan kelimelerden hem de duanın nasıl sona erdiğinden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 22, canı tehlikede olan bir insanın duasıdır. Mezmur alayı, kuşatılmayı ve giysilerin paylaşılmasını anlatır. Elden ve ayaktan söz eden ayet ise eski metinlerde farklı biçimlerde okunmuştur. Bu ayrıntıların ne gösterdiği, hem kullanılan kelimelerden hem de duanın nasıl sona erdiğinden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, mezmurdaki alayı, bedenle ilgili acı tasvirlerini, el ve ayaklara ilişkin sözü ve giysilerin paylaşılmasını İsa’nın çarmıhta yaşadıklarıyla birleştirirler. Bu ayrıntıların bir arada bulunmasını, Tehilim 22’nin İsa’nın çarmıha gerilişini ve çektiği acıları önceden bildirdiğine kanıt sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 22, düşmanları tarafından kuşatılmış ve ölüm tehlikesi yaşayan bir insanın duasıdır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin 22:13–17 ayetlerinde boğalar, aslanlar ve köpekler düşmanların saldırganlığını anlatır. Alay edilmesi, gücünün tükenmesi ve giysilerinin paylaşılması bu ağır sıkıntının parçalarıdır (Masoretik 22:8–9, 15–19). Mezmur, Roma idamına ilişkin bir tarih veya kişinin adını vermez.
Masoretik Tehilim 22:17’deki ifade כָּאֲרִי יָדַי וְרַגְלָי, “Aslan gibi, ellerim ve ayaklarım” biçimindedir. Ka'ari (כָּאֲרִי) bir aslan benzetmesidir. “Deldiler” gibi yapılmış bir hareketi söylemez. Önceki ayetlerde boğalar, aslanlar ve köpeklerle ifade edilen saldırganlık, bu benzetmenin doğal şiirsel bağlamıdır. Eski Grekçe çevirideki fiil ile başka bir İbranice yazmadaki biçim, eski metinlerde bulunan farklı okumalardır. Hangi okuma tercih edilirse edilsin bir kişinin çarmıhta nasıl infaz edildiğini ve Maşiah olduğunu ayrıca kanıtlamaz.
İbranice Tehilim 22:17’de, Türkçe Kutsal Kitap’ın 22:16 diye numaraladığı yerde, כָּאֲרִי (ka'ari), 'aslan gibi' yazılıdır. Yeşaya 38:13 aynı sözü kemikleri kıran bir aslan benzetmesinde kullanır. Bazı Türkçe Hristiyan çevirilerinde “deldiler” okuması bulunur. Bu okumanın eski metin tarihi de vardır: Nahal Hever’deki İbranice Tehilim parçası yaygın olarak כארו (ka'aru) biçiminde okunur; son harfin okunması ve kelimenin anlamı tartışmalıdır.
Eski Grekçe çeviride ὤρυξαν (“kazdılar, oydular”) fiili görülür. Bu nedenle fiilli okumanın ilk defa modern Hristiyan çevirmenlerce icat edildiğini söylemek doğru değildir. Ancak Masoretik כָּאֲרִי (ka'ari) sözcüğü “aslan gibi” anlamındadır; bu farklı tanıkların hiçbirinde İsa’nın adı, Roma çarmıhı veya çiviyle infaz biçimi açıkça belirtilmemektedir. Eski metinlerdeki kelime farkı, ayetin nasıl okunduğunu anlamaya yardım eder. Ayette anılan kişinin Maşiah olduğunu göstermez.
Masoretik Tehilim 22:19’da giysilerin paylaşılması ve kura çekilmesi de anlatılır. Şoftim 5:30, ganimetlerin paylaştırılmasını savaş ve yağma sahnesinde kullanır. Elbiselerin paylaşılması da tek başına belirli bir kişiyi ve infaz yöntemini tanımlamaz. Tehilim 22’nin sonunda konuşan kişi Tanrı’ya yardım için yakarır ve aldığı karşılığı anlatır: 'Adını kardeşlerime duyuracağım' (Masoretik 22:23). Masoretik 22:25 ise Tanrı’nın mazlumun çağrısını işittiğini bildirir.
Masoretik Tehilim 22:15’te konuşan kişi su gibi döküldüğünü ve yüreğinin balmumu gibi eridiğini söyler. Ayet, dökülen şeyin İsa’nın kanı olduğunu söylemez; aynı satırda kalbin gerçekten balmumuna dönüştüğü de anlatılmaz. Şiirin güçlü acı imgelerini daha sonra yaşanan bir idamda bedende meydana gelen değişiklikler gibi yorumlamak, benzetmeye metinde bulunmayan nesne ve olayları ekler.
Mezmur, dua eden kişinin acısıyla başlar. Duasının işitilmesi ve Tanrı’ya şükretmesiyle sona erer. İsa’nın ölümünü anlatan sonraki metinlerden alınan ayrıntıları bu eski duaya geri taşıyarak onu çarmıh kehaneti ilan etmek, Tehilim 22’nin anlatıcı ve olaylarını değiştirmektir.
Masoretik 22:23’te konuşan kişi אֲסַפְּרָה שִׁמְךָ לְאֶחָי בְּתוֹךְ קָהָל אֲהַלְלֶךָּ, “Adını kardeşlerime anlatacağım; topluluğun içinde Seni öveceğim” der. 22:25’te ise Tanrı’nın mazlumun yakarışını duyduğu açıkça belirtilmektedir. Şiirin sonunda yardımın işitilmesi ve İsrael topluluğu önünde şükür bulunur. Şiirdeki her beden tasvirini fiziksel infazın tıbbi ayrıntısı olarak ele almak yerine duanın izlediği sırayı korumak gerekir. Konuşan kişi önce acısını anlatır, sonra korunmak için dua eder ve sonunda duyulduğu için Haşem’e şükreder.
Mezmur, ölüm tehlikesi içindeki yakarıştan Tanrı’ya övgüye ilerler. Konuşan kişi canının kılıçtan ve aslanın ağzından kurtarılmasını ister; ardından Tanrı’nın adını kardeşlerine duyuracağını söyler. Tanrı’nın yakarışı işitmesi, mezmurun kendi akışında ölüm tehlikesinden kurtuluş ve şükürle bağlantılıdır. Metin bu noktada birinin öldükten sonra dirildiğini söylemez. Tehilim 22:20–25.
Giysilerin paylaşılması gibi ortak sözler, sonraki anlatının mezmurun dilinden yararlanmasıyla da açıklanabilir. Bir metindeki ifadelerin daha sonraki bir anlatıda bulunması, o metnin tek bir kişiyi önceden haber verdiğini göstermez. Mezmurdan İsa’nın çarmıhı sonucunu çıkarmak için hem kişiyi hem de infazı dışarıdan eklemek gerekir.
Tanah kaynakları: Tehilim 22:8–25, özellikle Masoretik 22:17, 22:19, 22:23 ve 22:25; Yeşaya 38:13; Şoftim 5:30. Metin karşılaştırması: Masoretik כארי, Nahal Hever Tehilim parçası כארו, Septuaginta ὤρυξαν.
161. İddia: Mezmurlar 22’de el ve ayak yarası ancak çarmıha uyar
Tehilim 22’de kuşatılmış bir insan ellerinden ve ayaklarından söz eder. Geleneksel İbranice metin bu yerde bir aslan benzetmesi kullanır. Bazı eski metinler ise farklı bir fiil kullanır. Yara bildiren okumada da yaranın nasıl oluştuğunu belirlemek için metnin geri kalanına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 22’de kuşatılmış bir insan ellerinden ve ayaklarından söz eder. Geleneksel İbranice metin bu yerde bir aslan benzetmesi kullanır. Bazı eski metinler ise farklı bir fiil kullanır. Yara bildiren okumada da yaranın nasıl oluştuğunu belirlemek için metnin geri kalanına bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, bazı baskılarda Tehilim 22:16 olarak numaralanan ayeti ellerin ve ayakların delinmesi şeklinde okurlar. İsa’nın çarmıha çivilenmesinin önceden bildirildiğini söylerler. Böyle bir yaranın neredeyse yalnız çarmıha gerilmeyle açıklanabileceğini ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Masoretik, yani geleneksel İbranice metinde Tehilim 22:17’de, bazı Hristiyan baskılarının numaralandırmasıyla 22:16’da, כָּאֲרִי יָדַי וְרַגְלָי yazılıdır: ka’ari yaday ve-raglay, “aslan gibi, ellerim ve ayaklarım”. Bu metindeki ka’ari sözcüğü “aslan gibi” demektir; “deldiler” fiili bulunmaz.
Ayetin çevresindeki sözler, konuşan kişinin düşmanlarını boğa, aslan ve köpek görüntüleriyle anlatır (22:13–17). Eller ve ayaklar da bu saldırı ve kuşatma tablosunun içindedir. Yeşaya 38:13’te de “aslan gibi” ifadesi çekilen acıyı anlatmak için kullanılır. Tehilim’deki aslan benzetmesinin hangi hareketi ima ettiği ve eksik fiilin nasıl anlaşılacağı tartışılır; fakat Masoretik metindeki sözcüğün kendisi “aslan gibi”dir.
Türkçe Kutsal Kitap’ın Yeni Çevirisi’nde “Ellerimi, ayaklarımı deliyorlar” yazılıdır. Bu, Masoretik sözcüğün bire bir karşılığı değildir. Aslan benzetmesi yerine bir hareket bildiren farklı bir okuma, Hristiyanlıktan önceye uzanan eski Yunanca Tanah çevirisi Septuaginta’da da bulunur: Burada kullanılan ὤρυξαν, “kazdılar” veya “oydular” anlamına gelir.
Nahal Hever’de bulunan eski İbranice mezmur parçasındaki biçim de bazı araştırmacılarca כארו diye okunur; son harfin okunması konusunda tartışma vardır. Eski yazmalar ve çeviriler aynı sözcüğü kullanmaz. Bu yüzden fiilli okumanın Hristiyan çevirmenler tarafından sonradan icat edildiği söylenemez; Masoretik “aslan gibi” okumasının bütün eski tanıklarda bulunduğu da ileri sürülemez.
Eski tanıklardaki fiilli okumada da ayette çivi, çarmıh, Roma veya İsa adı geçmez. El ve ayaklarda yara bulunması tek başına yaranın hangi araçla veya hangi olayda açıldığını söylemez. Kesici ya da delici bir silah, işkence veya savaş yarası gibi başka olasılıklar ayetin sözleriyle elenemez. “Eller ve ayaklar delindi” ifadesinden “bu yalnızca İsa’nın çarmıha gerilmesi olabilir” sonucu çıkmaz.
Eldeki eski kaynaklar, kelimenin hangi biçimle okunacağı sorusuna ışık tutabilir. Ayrı soru, o biçimin hangi eylemi anlattığıdır. Kazmak ya da oymak anlamı taşıyan bir fiili kabul eden okur da nasıl bir eylemden söz edildiğini belirlemek için çevredeki dizelere bakar. Mezmur, saldıranları boğa, aslan ve köpek imgeleriyle çevreye yerleştirir. Şiirin görüntüsünden bir infaz aracının ayrıntılarına geçişi, o fiilin kendisi sağlamaz. (Tehilim 22:12–22).
Mezmurun bütünü bir insanın tehlike içindeki duasını ve Tanrı’nın yardımını anlatır. Konuşan kişi atalarının Tanrı’ya güvenip kurtulduğunu hatırlatır (22:5–6). Kılıçtan, köpeğin elinden ve aslanın ağzından kurtulmak için yakarır (22:21–22). Ardından Tanrı’nın adını kardeşlerine anlatacağını ve topluluk içinde O’nu öveceğini söyler (22:23). 22:25’te de Tanrı’nın yardım çağrısını işittiği bildirilir. Şiirin çizgisi tehlike, yakarış ve yardımdır.
Bu yardımın ölümden sonraki diriliş olarak açıklanması, mezmura söylemediği bir olay ekler: Mezmur “öldürüldü, gömüldü ve üçüncü gün dirildi” demez. Bu Hristiyan yorumunda da Tanrı’nın ölümden kurtuluş için yapılan duayı cevaplamasından söz edilir. Metindeki kurtuluş dili, tek başına belirli bir infaz ve diriliş öyküsünü bildirmez.
Daha sonraki İsa anlatıları bu mezmurun sözlerini ve imgelerini kullanır; örneğin giysilerin paylaşılması ve yakarış sözleri Matta 27:35, 46 ile karşılaştırılabilir. Sonraki bir anlatının eski metni kullanması, eski metnin kendi başına o kişiyi önceden tanımladığını kanıtlamaz. Masoretik metindeki “aslan gibi” ifadesi, mezmurun saldırı ve kurtuluş tablosunun parçasıdır; fiilli eski okuma da belirli bir kişinin çarmıha gerileceği sonucunu vermez.
Tanah kaynakları: Tehilim 22:5–25, özellikle 22:17, 21–23 ve 25; Yeşaya 38:13. Metin ve yorum: Masoretik metin; Nahal Hever 5/6HevPs; Septuaginta; Michael V. Flowers, “What Did the Psalmist Say about His Hands & Feet in Psalm 22:17?”, Vetus Testamentum 71 (2021), s. 48–75; Radak, Tehilim 22:17. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 27:35, 46.
