2 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
198. İddia: “Haşem Elohim” adı “güçlü kişiler olacak olan” anlamına gelir ve Tanrı’nın çok sayıda yüceltilmiş kişide görünme amacını bildirir
Tora’da Haşem ve Elokim adları birlikte kullanılır. Bereşit, insanın yaratılışını anlatırken bu adlarla birlikte “biçimlendirdi” fiilini kullanır. Adların anlamını incelerken hem sözcüklerin nasıl kurulduğuna hem de cümlede nasıl kullanıldığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora’da Haşem ve Elokim adları birlikte kullanılır. Bereşit, insanın yaratılışını anlatırken bu adlarla birlikte “biçimlendirdi” fiilini kullanır. Adların anlamını incelerken hem sözcüklerin nasıl kurulduğuna hem de cümlede nasıl kullanıldığına bakılır.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, “Haşem Elohim” sözünü yaklaşık olarak “güçlü kişiler olacak olan” diye çevirirler. Bu çeviriden yola çıkarak Tanrı’nın gelecekte kendisini çok sayıda yüceltilmiş varlıkta göstermek istediğini ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
יְהוָה אֱלֹהִים, Haşem Elokim, Tora’da birlikte kullanılan Tanrı adlarıdır. Bu ifade İbranicede “güçlü kişiler olacak olan” diye kurulmuş bir cümle değildir. Gelecekte birçok insanın yüceltileceği veya Tanrı’nın kendisini onlarda göstereceği iddiası, bu iki sözcüğün cümlede nasıl kullanıldığına bakılarak doğrulanamaz.
Bereşit 1:1’de בְּרֵאשִׁית בָּרָא אֱלֹהִים, “Başlangıçta Tanrı yarattı” denir. Bara, “yarattı” demektir ve burada tekil bir fiildir. Elokim’in sonundaki -im, İbranicede çoğul sözcüklerde de görülen bir ektir. Bu cümlede ise İsrael’in Tanrısı için “yarattılar” biçimi yerine “yarattı” kullanılır. Fiilin biçimi, cümlenin öznesini anlamaya yardım eder. Cümlenin öznesi, tekil olarak anılan Tanrı’dır. Tanrı hakkında başka sorular bu tek ayrıntıyla çözülmez.
Bereşit 2:7’de וַיִּיצֶר יְהוָה אֱלֹהִים אֶת־הָאָדָם, “Haşem Elokim insanı biçimlendirdi” denir. Vayitser, “biçimlendirdi” demektir ve yine tekil bir fiildir. Metin insanın yaratılışını anlatırken işi yapanın Haşem Elokim olduğunu söyler. Bu adları gelecekte ortaya çıkacak birçok kişiden söz eden bir cümle gibi kullanmaz.
Şemot 3:14’te אֶהְיֶה אֲשֶׁר אֶהְיֶה, ehye aşer ehye sözü bulunur. Ehye “olacağım” veya “var olacağım” biçiminde açıklanabilir. Tanrı’nın adıyla bu fiil arasındaki ilişki tartışılır. Ehye, konuşan kişinin kendi varlığından söz ettiği bir fiildir. Fiilin Tanrı’nın adıyla ilişkisi, Elokim’in bu cümlede “çok sayıda güçlü kişi” anlamına geldiğini göstermez.
Elohim sözcüğü bağlama göre farklı kullanımlara sahiptir. Şemot 7:1’de Tanrı, Moşe’yi Firavun karşısında elohim yaptığını ve Aharon’un onun peygamberi olacağını söyler. Burada Moşe’ye görev ve yetki verilir. Aynı sözcüğün insan için kullanılması, Moşe’nin yaratıcı Tanrı olduğu anlamına gelmez.
İnsan Tanrı’nın suretinde yaratılmıştır (Bereşit 1:26–27). Bu söz insanın Tanrı’nın özüne dönüşeceğini söylemez. Devarim 4:12, 15–16, İsrael’in Sinay’da ses işittiğini ve bir suret, yani gözle görülebilen bir biçim görmediğini anlatır. Ardından böyle bir biçimin yapılmasını yasaklar.
Şelomo da göklerin Tanrı’yı içine alamayacağını söyler (Melahim Alef 8:27). Yehezkel 1:26–28’de görülenler “benzerlik” ve “görünüş” sözcükleriyle aktarılır. Peygamber gördüğü sahneyi benzetmelerle anlatır. Peygamber bu benzetmelerle Tanrı’ya beden yüklemez.
Yeşaya 43:10’da לְפָנַי לֹא־נוֹצַר אֵל וְאַחֲרַי לֹא יִהְיֶה, “Benden önce bir tanrı oluşmadı, benden sonra da olmayacak” denir. Devarim 6:4 Tanrı’nın birliğini bildirir. Tanrı’nın insanlarla konuşması, onlara iradesini bildirmesi ve onları yüceltmesi, O’nun özünün insan bedeni olduğu veya yeni tanrıların oluşacağı anlamına gelmez. Bereşit’teki tekil fiiller ve Yeşaya’nın açık sözü, “güçlü kişiler olacak olan” çevirisini desteklemez.
Tanah kaynakları: Bereşit 1:1, 1:26–27 ve 2:4–7; Şemot 3:14 ve 7:1; Devarim 4:12, 15–16 ve 6:4; Melahim Alef 8:27; Yehezkel 1:26–28; Yeşaya 43:10, 44:6 ve 45:5–6.
63. İddia: Yeşaya’daki “kul” doğal olarak Maşiah’tır
Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 52:13–53:12’de acı çeken kulun İsrael halkı olamayacağını söylerler. Onlara göre kul, başkalarının suçları için ölen İsa’dır. Yeşaya 52:14’ü, İsa’nın herkesten daha fazla bedensel acı çekeceğinin haberi olarak okurlar. Ayrıca Yeşaya 49’da kula İsrael’i geri getirme görevi verildiğini hatırlatır ve bu görevin kulun halktan ayrı bir kişi olduğunu gösterdiğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, Yeşaya 41:8–9’da kuluna “İsrael” ve “Yaakov” diye seslenir. 43:10’da Haşem aynı cümlede İsrael’e “Siz Benim tanıklarımsınız” der ve topluluğu tekil olarak “seçtiğim kulum” diye anar. 44:21’de yine aynı adı duyarız. 48:20’de kurtarılan kul Yaakov’dur. 49:3’te ad, doğrudan kula söylenir: “Sen kulumsun, İsrael.” Tanah başka yerlerde Avraam, Moşe, David ve peygamberleri de kul olarak adlandırır. Yeşaya’nın bu bölümünde ise unvanın kime ait olduğu tekrarla belirlenmiştir.
Şiir başlamadan hemen önce Haşem, Mısır ve Asur baskısını yaşayan halkından söz eder (52:4–5). Yeruşalayim’in yıkıntılarına sevinmeleri söylenir ve uluslar Haşem’in kurtarışını görür (52:9–10). Haşem, ülkeden çıkacak halkının önünde ve arkasında yer alır (52:12). Bu dizinin ardından “Kulum başarılı olacak” sözü gelir (52:13). Bir zamanlar görünüşü insanları dehşete düşüren kulun yücelmesi kralları susturur (52:14–15). Görünüşteki ağır bozulma, tarihte çekilmiş bütün acıları karşılaştıran bir sıralama değildir. 54:1–3’te doğum ve genişleyen çadır diliyle aynı halkın yeniden çoğalması anlatılır.
Yeşaya 49:5–6’da İsrael adını taşıyan kul dağılmış İsrael’i toplamak ve uluslara ışık olmakla görevlidir. “İsrael” adıyla anılan bir topluluk, halkın içinde Haşem’e sadık kalanları temsil edebilir. Bir halkın kendi içinde dönüşe öncülük edenlerle dönmeye çağrılanlar bulunabilir. Ayet, kulun adını kendi göreviyle değiştirmez.
Yeşaya, halkın tamamı ile halkın içindeki sadık kişileri birbirinden ayırır. 65:8–9’da içinde hala üzüm suyu bulunan salkım atılmaz. Peygamber bu örnekle, halkın içinde sadık kalanlar varsa bütün halkın yok sayılmayacağını anlatır. Tanrı da kulları uğruna her şeyi yok etmez ve Yaakov’un soyuna yurdunu miras verir. Sefanya 3:12–13 de İsrael’den geriye kalanların ağzında hile bulunmayacağını söyler. Yeşaya 53:9’da kul için de ağzında hile bulunmadığı söylenir. Halkın günahları ile onun içindeki sadık kişilerin yaşadıkları aynı şey değildir.
Yeşaya 52:15’te krallar daha önce kendilerine söylenmemiş olanı görür ve duymadıklarını kavrar. Bir sonraki ayet “Duyduğumuza kim inandı?” diye başlar (53:1). Uluslar, hor gördükleri İsrael’in acısını önce Haşem’in onu reddetmesi olarak anlamış, şimdi o acının kendi isyanlarıyla ilişkisini görmüşlerdir (53:4–6). 53:8’deki “halkımın suçu” ifadesi de bir kralın kendi halkından söz etmesi olarak anlaşılabilir. “Biz” diyenlerin bu değişimi, şahsi bir kurtuluş kurbanının ilanından başka bir olay anlatır.
Kulun kesilip alınması ve mezarı, topluluk diline yabancı değildir. Yehezkel 37:11–14’te mezarlardan çıkarılan kuru kemiklerin kimliği açıkça verilir: “Bütün İsrael evi.” Ölüm dili, sürgün ve yıkımın ağırlığını anlatır. Yeşaya 53:10–12’de de kulun canı aşam ile anıldıktan sonra ona soyunu görmek, uzun yaşamak ve ganimeti paylaşmak vaat edilir. Kul suçlular için yakar ve ulusların günahlarının ortaya çıkardığı yükü taşır. 54. bölümde bu vaadin karşılığı İsrael’in çocukları ve yeniden dolan şehirlerdir.
Yahudi kaynaklarında Maşiah’a uygulanan açıklamalar da vardır. Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklamalarından biri olan Targum Yonatan, 52:13’te “kulum” sözünü “kulum Maşiah” diye açıklar. Sanhedrin 98b, Maşiah’ın adı üzerine bir tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanır. Yalkut Şimoni de bölümdeki sözleri Maşiah’la ilişkilendirir. Bunlar gerçek yorumlardır; fakat “Maşiah” sözünün ayetin İbranice metninde yazdığını veya sözü edilen kişinin İsa olduğunu göstermez.
Targum’un kendi açıklamasına bakıldığında farklı kişiler ve topluluklar da görülür. 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasından söz eder. 53:10’da halktan geriye kalanların arınacağını, Maşiahlarının krallığını göreceğini ve Tora’yı yerine getirenlerin başarılı olacağını anlatır. 53:12’de Maşiah’ın canını ölüme verdiği, birçoklarının günahı için dua ettiği ve asilerin onun sayesinde bağışlandığı söylenir; aynı açıklamada asiler Tora’ya bağlanır. Bu yorumdaki ifadeler İsa’nın kimliğine veya Tora’yı kaldıran bir kurtuluş öğretisine delil oluşturmaz.
Öte yandan Raşi, 52:13’teki kulu Yaakov’un içindeki doğru kişiler olarak açıklar. 49:1’de ise konuşmayı peygamber Yeşaya’ya bağlar. Bu açıklamalar, “kul” sözünün geçtiği her yerde tek bir kişinin anlatıldığını varsaymanın yanlış olduğunu gösterir.
Yeşaya’nın kul diye adlandırdığı İsrael, ulusların önünde aşağılanır, onların suçlarının yükünü taşır ve sonunda yüceltilir. Hristiyan okuması bu halkın yerine İsa’yı koyar, sonra yaraları çarmıha, sessizliği yargılamaya ve uzayan günleri dirilişe bağlar. Şiirin başındaki kurtuluş, kulun adı, konuşan uluslar ve sonunda vaat edilen soy, halk olarak anlatılan İsrael’i gösterir.
Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9, 43:10, 44:1–2, 21, 48:20, 49:3–6, 52:4–15, 53:1–12, 54:1–17, 10:20–22, 33:23–24 ve 65:8–9, Sefanya 3:12–13, Yehezkel 37:11–14 ve 39:10, Yeremya 29:7, Bereşit 26:24, Bamidbar 12:7, Şemuel Bet 7:5, Yeremya 7:25. Yeşaya 52’nin
