3 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
48. İddia: Kirli giysilerin çıkarılması Maşiah’ın insan doğasından dirilmiş doğaya geçmesidir
Zekeriya’nın gördüğü sahnede, kutsal hizmetin başındaki görevli olan Yehoşua’nın kirli giysileri çıkarılır. Başkohen Yehoşua’ya onların yerine temiz giysiler giydirilir. Bir giysinin değişmesi, kişinin durumundaki değişimi anlatabilir. Burada hangi değişimin kastedildiğini anlamak için giysiler değiştirilirken Yehoşua’ya ne söylendiğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya’nın gördüğü sahnede, kutsal hizmetin başındaki görevli olan Yehoşua’nın kirli giysileri çıkarılır. Başkohen Yehoşua’ya onların yerine temiz giysiler giydirilir. Bir giysinin değişmesi, kişinin durumundaki değişimi anlatabilir. Burada hangi değişimin kastedildiğini anlamak için giysiler değiştirilirken Yehoşua’ya ne söylendiğine bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlara göre kirli giysiler, Maşiah’ın, yani Mesih’in ölebilen ve günah işlemeye açık insan doğasını temsil eder. Giysilerin çıkarılmasını ölüm, temiz giysilerin giydirilmesini diriliş olarak okurlar. Melekler arasında yürüme vaadini de ölümsüz veya Tanrısal bir doğaya geçiş sayarlar. Yehoşua’nın gerçekten yaşamış bir başkohen olduğunu kabul eden yorumda, bütün bu olayların İsa’nın geçireceği değişimi önceden gösterdiği söylenir.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya’da kirli giysiler çıkarılırken Yehoşua’ya şöyle denir: הֶעֱבַרְתִּי מֵעָלֶיךָ עֲוֹנֶךָ, yani “Suçunu üzerinden kaldırdım.” Görüm, giysilerin çıkarılmasını suçun kaldırılmasıyla açıklar. Başkohenin insan doğasını bıraktığı ve Tanrısal bir doğaya geçtiği söylenmez (Zekeriya 3:1–10).
Görümde Yehoşua, Haşem’in meleğinin önünde duran başkohendir. Giysileri değiştirilir, başına temiz bir sarık konur ve aynı kişiyle konuşma sürdürülür. Haşem’in yollarında yürümesi ve görevini koruması halinde Haşem’in evi olan Tapınağı yönetmesi ve avlularını gözetmesi vaat edilir. Sahne suçlamadan arınmaya, ardından göreve doğru ilerler.
Bu görevin tarihsel yeri bellidir. Hagay 1:1’de Yehoşua, Yehotsadak’ın oğlu ve başkohen olarak Yehuda valisi Zerubbavel’le birlikte anılır. Ezra 5:2’de ikisi Yeruşalayim’deki Tapınağı yeniden yapmaya başlar.
Tanah’ın başka yerlerinde de giysi, kişinin veya topluluğun durumunu anlatır. Yeşaya 52:1’de Yeruşalayim’e güzel giysilerini giymesi söylenir; ardından tozdan kalkması ve esaret bağlarını çözmesi istenir (52:2). Yeşaya 61:10’da kurtuluş giysileri ve doğruluk kaftanı, kurtuluş sevincini anlatır. Zekeriya’da giysi değişimine eşlik eden açıklama, Yehoşua’nın suçunun kaldırılmasıdır.
Sanhedrin 93a, kirli giysileri Yehoşua’nın oğullarının kohenliğe uygun olmayan evlilikleri ve onun buna karşı çıkmamasıyla ilişkilendirir. Bu açıklamada kirli giysi, Yehoşua’nın sorumluluğuyla ilgilidir.
Reşit Hokhma adlı eserin Şaar HaYira bölümünün 12. kısmı ise Zohar’daki başka bir okumayı aktarır. Bu okumada kirli giysi bedenle, temiz giysi ise ölümden sonra ruhun giydiği giysiyle ilişkilendirilir. Bu, ayetin ölüm sonrasına da uygulanabildiğini gösterir. Fakat anlatılan, ruhun Tanrı’ya dönüşmesi veya İsa’nın dirilmiş bedeni değildir; bedenin ölümünden sonra ruhun giydiği giysidir. Bu yorum, Zekeriya’nın ilk sahnesinde adı verilen Yehoşua’nın kimliğini de değiştirmez.
Giysileri insanların davranışlarıyla ilişkilendiren bir Zohar açıklaması da vardır. Orada Yehoşua’nın kirli giysileri, insanın yaptıklarıyla bağlantılı ruhsal giysiler olarak ele alınır (Zohar, Pinhas). Bunlar aynı görüntünün farklı yorumlarıdır; hiçbiri görümde İsa’nın Tanrısal doğaya geçtiğini söylemez.
Yehoşua’nın başkohen olarak halkı temsil etmesi, onun durumuyla Yeruşalayim arasında bir bağ kurar: Haşem suçlayanı azarlarken Yeruşalayim’i seçtiğini hatırlatır. Hristiyan yorumda kirli giysiler, günahsız İsa’nın başkalarının günahlarını yüklenmesi olarak da açıklanır. Fakat başkohenin suçtan arındırılması ile günahsız bir kişinin halk adına öldürülmesi ayrı olaylardır. Zekeriya’da Yehoşua’ya ölüm cezası verilmez; suçu kaldırılır ve hizmetine ilişkin sözler söylenir.
Yedinci ayette ona “Bu duranların arasında sana yürüme yolları vereceğim” denir. Raşi, Targum’dan, yani Tanah’ın Aramice çevirisinden, Yehoşua’nın ölülerin dirilişinde diriltileceği ve seraf denilen melekler arasında yürüyeceği açıklamasını aktarır (Raşi, Zekeriya 3:7). Bu yorumda diriltilecek kişi Yehoşua’dır. Melekler arasında bulunmak da melek veya Tanrı olmak demek değildir. Bir insanın kralın sarayında yürümesi onu krala dönüştürmez; bulunduğu yer, varlığının değiştiğini göstermez.
Sekizinci ayette Yehoşua ile arkadaşlarının gelecekte olacaklara işaret ettiği söylenir; ardından Haşem “Kulum Dal’ı getiriyorum” der. Sonra ülkenin suçunun bir günde kaldırılması ve insanların asma ile incir ağacı altında birbirini ağırlaması vaat edilir. Aynı görüm, önce Yehoşua’nın suçunun kaldırılmasını, sonra ülke için verilen huzur sözünü anlatır. Asma ve incir ağacının altında komşuların ağırlanması bu huzurun gündelik hayattaki görünümüdür. Fakat onu İsa’nın yaşamına işaret saymak, giysi değişimini İsa’nın ölümü ve dirilişiyle veya melekler arasında yürümeyi Tanrısal doğaya geçişle kendiliğinden eşitlemez.
Zekeriya’nın kendi sözlerinde suçundan arındırılan kişi başkohen Yehoşua’dır. Görüme uygulanan farklı yorumlarda ölümden sonraki yaşam veya diriliş anlatılsa da bu kaynaklar İsa’nın kimliğini ve Tanrısal doğaya geçtiği iddiasını ortaya koymaz.
Tanah kaynakları: Zekeriya 3:1–10; Hagay 1:1; Ezra 5:2; Yeşaya 52:1 ve 52:2; Yeşaya 61:10.
179. İddia: Yeşaya 53’ün haftara okumalarında yer almaması Yahudilerin İsa konusunda vicdan azabını gösterir
Haftara, Şabat ve bayramlarda Tora’nın ardından peygamber kitaplarından okunan bölümdür. Tora’nın Şoftim ve Ki Tetse adlı haftalık bölümlerinin haftaraları Yeşaya’dan seçilir. Bu iki seçki arasındaki acı çeken kul bölümü, yaygın okuma düzeninde okunmaz.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Haftara, Şabat ve bayramlarda Tora’nın ardından peygamber kitaplarından okunan bölümdür. Tora’nın Şoftim ve Ki Tetse adlı haftalık bölümlerinin haftaraları Yeşaya’dan seçilir. Bu iki seçki arasındaki acı çeken kul bölümü, yaygın okuma düzeninde okunmaz.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, Şoftim’in haftarasının Yeşaya 52’nin ortasında bittiğini ve Ki Tetse’nin haftarasının Yeşaya 54’te başladığını belirtirler. Aradaki Yeşaya 53’ün atlandığını ve ortaçağ Yahudi yorumlarında da yeterince yer bulmadığını söylerler. Onlara göre bu iki durum, Yahudilerin bölümde İsa’yı tanıdıklarını ve bu yüzden vicdan azabı duyduklarını gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Haftara, Tora okumasından sonra peygamberlerden seçilen bölümdür. Haftalık bazı okumalar peraşanın konusunu izler. Noah’ta tufana ilişkin Yeşaya 54:9’un bulunduğu bölüm buna örnektir. Bayramların ayrı okumaları vardır. 9 Av sonrası ise yıkımdan çıkmış Siyon’a verilen teselli sözlerinden yedi parça seçilir. Takvim böylece ayrı görevleri olan okumalar içerir.
Dördüncü teselli haftarası Şoftim’de Yeşaya 51:12–52:12, beşincisi Ki Tetse’de 54:1–10’dur. Arada 52:13–53:12 bulunur. Fakat üçüncü teselli okuması 54:11–55:5’tir ve bu iki okumadan önce gelir. Şulhan Aruh, Orah Hayim 428:8 bu teselli düzenini kaydeder. Dizi kitap sırasını izleseydi Yeşaya 54 önce okunup sonra 51’e geri dönülmezdi. Seçilmeyen başka bölümler de vardır. Hristiyanların kendi öğretileri için başvurduğu Yeşaya 9’daki pasajın bir haftara okumasında yer alması da genel bir gizleme kuralı bulunduğu iddiasına uymaz.
Kumran’daki teselli derlemesi 4Q176’nın korunan parçaları, Yeşaya 40:1–5, 51:22–23, 52:1–2 ve 54:4–10 gibi seçilmiş kesitler içerir. Bu tanık, birbirini izleyen bölümlerin tamamını okumadan Yeşaya’dan teselli ayetleri seçmenin eski bir uygulama olduğunu gösterir. Parçalar, bugünkü yıllık sinagog takviminin o çağdaki tam listesini vermez.
Haftara takvimi, bir şiirin sinagogda seçilmiş haftalık okuma olup olmadığını gösterir. Şiirin Yahudi kaynaklarında nasıl yer aldığını ise metnin kendisi ve yorumları gösterir. Yeşaya 52:13–53:12, Aramice Targum’da başından sonuna aktarılır. Targum, ilk ayette Maşiah adını dahi verir ve ardından İsrael, uluslar ve Maşiah için farklı eylemler anlatır. Şiir, haftalık teselli okumalarının dışında da Yahudi okura açık biçimde ulaşmıştır. (Yeşaya 52:13–53:12).
Yeşaya 52:13–53:12, ulusların bir zamanlar hor gördükleri İsrael hakkında söylediklerini anlatır. Ardından gelen “Ey kısır kadın, sevinçle haykır” sözü, teselliyi doğrudan Siyon’a yöneltir (54:1). Ki Tetse okumasının konusu bu tesellidir. 41:8–9, 44:21 ve 49:3’te İsrael adıyla çağrılan kulun 49:5–6’da halkını toplaması, 53:10’da soyunu görmesi ve 54:1–3’te Siyon’un çocuklarının çoğalması aynı geleceğin parçalarıdır. Raşi, İbn Ezra ve Radak’ın açıkça yorumladığı bir bölümün bu tematik okumada bulunmaması, onu gizlemek için çıkarıldığını ya da bu seçimi yapanların vicdan azabı duyduğunu göstermez.
Tanah kaynakları: Yeşaya 51:12–52:12; 52:13–53:12; 54:1–10; 54:11–55:5; 49:3–6. Okuma düzeni ve yorumlar: Şulhan Aruh, Orah Hayim 428:8; Raşi, İbn Ezra ve Radak, Yeşaya 52:13–53:12.
114. İddia: Yahudilerin İsa’ya olumsuz tepki göstermesi vicdan azabını gösterir
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yahudilerin Hristiyanlığı yayma çabalarına tepki göstermesini, İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu içten içe bildiklerinin işareti sayarlar. Bu tepkiyi Yosef’in kardeşlerinin suçluluğuna benzetirler. Yeşaya 53’ün, Tora okumasını izleyen yıllık peygamber bölümleri arasında yer almamasını ve Orta Çağ Yahudi yorumcularının bölümü ele almadığı iddiasını da aynı gizli suçluluğa bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Şelomo, Tapınak’ın açılışında Haşem’e “Bütün insanların yüreğini yalnız Sen bilirsin” diye seslenir. Şemuel de David’in ailesine gönderildiğinde gördüğü kişinin görünüşüne bakarak hüküm vermemesi için uyarılır. İnsan gözün gördüğüne bakar, Haşem yüreğe bakar. Tehilim yüreğin sırlarını bilenin, Yeremya ise yüreği araştıranın Haşem olduğunu söyler. Birinin itirazı işitilebilir, öfkesi görülebilir. Kişi bir iddiayı yanlış bulduğu, inancının çarpıtıldığını düşündüğü veya aynı çağrıyı tekrar tekrar duymaktan yorulduğu için tepki gösterebilir. Tepkiden, onun gizlice karşısındakine hak verdiği sonucu çıkarılamaz. Melahim Alef 8:38–39, Şemuel Alef 16:7, Tehilim 44:22, Yeremya 17:10.
Yosef’in kardeşleri hakkında bu düşünce, onların kendi sözlerinden bilinir. Mısır’da karşılarına çıkan yöneticinin Yosef olduğunu henüz anlamazlar. Buna rağmen birbirlerine “Kardeşimiz konusunda gerçekten suçluyuz” derler. Reuven de çocuğa karşı günah işlememeleri için onları uyardığını hatırlatır. Yehuda’nın daha sonra Binyamin yerine kendisinin kalmasını istemesi, ailenin öbür oğlunu korumak için ne yapmaya hazır olduğunu gösterir.
Yehuda, Mısır’da yetki sahibi olan yöneticiye “efendim” anlamındaki adoni sözüyle hitap eder. Bu hitap, yöneticinin Tanrı kabul edildiğini göstermez. Yosef’in kimliği ise kardeşlerine ancak “Ben Yosef’im” dediğinde açıklanır. Kardeşlerin itirafı suçluluklarını, “efendim” hitabı yöneticinin yetkisini, Yosef’in kendini tanıtması ise kimliğini gösterir. Bu öyküyü İsa’ya uygulayan sav ise önce onun Maşiah olduğunu varsayar, sonra bu varsayımla kurduğu benzetmeyi aynı kimliğe kanıt gösterir. Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15.
Haftara, Tora’dan sonra peygamberler arasından seçilen okumadır. 9 Av’dan sonraki yedi teselli haftasında Şoftim için Yeşaya 51:12–52:12, Ki Tetse için 54:1–10 okunur. Arada Yeşaya 52:13–53:12 bulunur. Ayrıca 54:11–55:5, bu dizide 51:12–52:12’den önce okunur. Okumaların amacı Yeşaya’yı baştan sona takip etmek değil, seçilen haftanın tesellisini duyurmaktır. Seçilmiş bölümlerin sırasından veya arada kalan metinden bir topluluğun vicdanı hakkında hüküm çıkarılamaz. Raşi, İbn Ezra ve Radak da bu bölümü açıkça yorumlar. Aynı savunuda Maşiah’a uygulanan Yahudi yorumlarına başvurulması, bölümün yorumlarda saklandığı iddiasıyla çelişir. Şelomo’nun duasında insanların yüreğini bilen Haşem’dir (Melahim Alef 8:39).
Tora, bir iddiaya karşı çıkmak için neyin yeterli olduğunu somut olarak gösterir. Bir peygamberin verdiği işaret gerçekleşse bile İsrael’i başka ilahlara kulluğa çağırırsa sözünün dinlenmesi yasaktır. Haşem adına verilen bir haber gerçekleşmediğinde ise gerçekleşmeyen olay, sözün Haşem’den gelmediğini gösterir. İlk hüküm öğretinin yönelttiği ibadete, ikincisi söylenenle meydana gelen olay arasındaki farka bakar. Bir dini çağrı bu hükümlere dayanılarak reddedildiğinde, ileri sürülen gerekçe Tora üzerinden açıkça tartışılabilir. Hem kabulü hem reddi İsa lehine yorumlayan sav ise kişinin vereceği hiçbir cevabın sonucu değiştirmesine izin vermez. Devarim 13:2–6, 18:20–22.
Maşiah’ı tanımak için beklenen olaylar da bellidir. David soyundan kral adaletle hükmedecek, İsrael’in dağılmışları toplanacak, halk kendi toprağında güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel bu birleşmeye halkın Haşem’in hükümlerini yerine getirmesini ve kutsal yerin aralarında bulunmasını da ekler. Yeşaya’nın sözünü ettiği dünya Haşem’in bilgisiyle dolacak, uluslar savaşmayı bırakacaktır. Bir Yahudinin öfkesi bu olaylardan hiçbirini gerçekleştirmez. İsa’nın Maşiah olduğuna delil diye insanların gizli duygularını ileri sürmek, Tanah’ın gösterdiği olayların yerine insanın yüreği hakkında bir tahmin koymaktır. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Mika 4:1–4, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28.
Tanah kaynakları · Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15 · Devarim 13:2–6, 18:20–22 · Şemuel Alef 16:7 · Melahim Alef 8:38–39 · Tehilim 44:22 · Yeşaya 2:2–4, 11:1–12 · Yeremya 17:10, 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28 · Mika 4:1–4. Raşi, Yeşaya 53:1 · İbn Ezra, Yeşaya 53:1 · Radak, Yeşaya 53:1
