6 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
107. İddia: Yehoyahin’e verilen lanet yalnızca onun çocuklarını kapsar
Yeremya, Yehuda kralı Yehoyahin’in soyundan birinin David’in tahtında başarıyla hüküm süremeyeceğini söyler. Aynı ayette Yehoyahin’in ‘çocuksuz’ yazılması istenir. Bu iki söz birlikte okunduğunda, hükmün çocuk sahibi olmakla mı yoksa krallığı sürdürecek bir soyla mı ilgili olduğu anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeremya, Yehuda kralı Yehoyahin’in soyundan birinin David’in tahtında başarıyla hüküm süremeyeceğini söyler. Aynı ayette Yehoyahin’in ‘çocuksuz’ yazılması istenir. Bu iki söz birlikte okunduğunda, hükmün çocuk sahibi olmakla mı yoksa krallığı sürdürecek bir soyla mı ilgili olduğu anlaşılır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeremya 22:30’daki hükmün Yehoyahin’in yalnız kendi çocuklarını kapsadığını söylerler. “Çocuksuz yazın” sözünü, o çocukların tahtı kaybetmesi olarak okurlar. Sonraki torunların hükmün dışında kaldığını düşündükleri için Matta’nın İsa’yı Yehoyahin’in soyuna bağlamasını bir sorun saymazlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeremya’nın kullandığı söz “onun soyundan”dır. Hükme “yalnız doğrudan çocukları” sınırını ekleyen Hristiyan iddiası, ayette bulunmayan bir koşul koyar. Peygamber, Yehoyahin’in soyundan birinin David’in tahtında oturup Yehuda’yı yöneterek başarı kazanamayacağını söyler. “Soy” diye çevrilen İbranice kelime yalnız çocukları değil, sonraki kuşakları da kapsar. Avraam’la kurulan antlaşmada aynı kelime kullanılır ve ardından “kuşakları boyunca” denir. Böylece sözün çocuklardan torunlara uzandığı açıkça gösterilir. Yeremya 22:24–30, Bereşit 17:7–10.
Yehoyahin’in çocuğu olmuştu. Divre Hayamim’de ailesi ve sonraki kuşakları kayıtlıdır. Yeremya’nın kendisi de onu ve soyunu bilmedikleri bir ülkeye atılmış kişiler olarak anar. “Atılmak” sözü aynı cümlede sürgüne gönderilmeleriyle açıklanır. Melahim’de de Yehoyahin’in Babil’e götürüldüğü ve yerine amcasının kral yapıldığı anlatılır. Yeremya 22:30’daki “çocuksuz yazın” ifadesinin hemen ardından gelen gerekçe, David’in tahtında hüküm sürecek soyla ilgilidir. Çocuklarının bulunması, hükmün baştan yalnız o çocuklar için verildiği sonucunu doğurmaz. Yehoyahin’in ailesi devam etmiştir. Ayetin konusu ise bu ailenin David’in tahtında hüküm sürmesidir. Divre Hayamim Alef 3:17–19, Melahim Bet 24:8–17.
Ailenin bir üyesi daha sonra yeniden Haşem’in seçimiyle göreve gelir. Haşem, Yehoyahin’e sağ elindeki mühür yüzüğü olsa bile onu oradan çıkaracağını söylemişti. Onun soyundan Zerubbavel’e daha sonra “Seni mühür yüzüğü gibi kılacağım, çünkü seni seçtim” denir. Mühür yüzüğü benzetmesi iki kez kullanılır. İlkinde Yehoyahin tahttan uzaklaştırılır. İkincisinde Haşem, Zerubbavel’i seçtiğini bildirir. Yeremya da başka bir yerde, bir halk kötülüğünden döndüğünde onun için bildirilen felaketin kaldırılacağını açıkça söyler. Bir cezanın ardından yeni bir ilişki kurulması ile o cezanın ilk söylenişte hangi kuşakları kapsadığı farklı sorulardır. Zerubbavel’e verilen yeni vaat, Yeremya’nın “soy” kelimesini geriye dönük olarak “yalnız ilk çocuklar” haline getirmez. Yeremya 18:7–10, Hagay 2:23.
Talmud’un Sanhedrin 37b bölümü, Yehoyahin’in sürgününden sonra çocuk sahibi olmasını sürgünün kefaretiyle ilişkilendirir. Raşi de Yeremya’daki mühür ile Zerubbavel’e verilen mühür sözünü karşılaştırır ve Yehoyahin’in tövbe edip Haşem’e dönmesinin kabul edildiğini açıklar. Bu yorumlar Yeremya’nın kendi cümlesinden sonradan yapılan açıklamalardır. Bu gelenek dikkate alındığında Yehoyahin’den gelmeyi tek başına sonsuza dek süren bir hanedan engeli saymak doğru olmaz.
Zerubbavel’in seçilmişliği, Tanah’taki göreviyle birlikte okunur. Hagay, tarihi Pers Kralı Daryaveş’in saltanatına göre verir ve Zerubbavel’i Yehuda valisi olarak tanıtır. Zerubbavel, kohen Yehoşua ve halk Haşem’in çağrısına uyarak Tapınak’ta çalışmaya başlar. Ezra’da da Zerubbavel’in Tapınak’ın yeniden yapımına öncülük ettiği anlatılır. Bu kayıtların hiçbirinde David’in tahtına kral olarak çıktığı yazmaz. Seçilmiş bir vali olarak Tapınak’ı yeniden kurmasıyla, Yehuda’da David hanedanının krallığının yeniden başlaması aynı olay değildir. Hagay 1:1, 1:12–14, 2:20–23, Ezra 5:2.
Matta’nın soy listesi ise Yehoyahin’den Yosef’e ulaşır. Aynı anlatı, İsa’nın Yosef’ten doğduğunu reddeder. Yehoyahin’in ailesinin daha sonra seçilmişlikle anılması, Yosef ile İsa arasında doğum bağı kurmaz. David’e verilen söz onun kendi bedeninden çıkacak soya, Yeşaya’nın vaadi Yişay’ın köküne, Yeremya’nın vaadi David’den çıkacak krala bağlıdır. İsa’yı bu aileye bağlamak için gereken soy kaydı, Yeremya’daki cezanın kapsamını daraltarak elde edilemez. Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5–6.
Tanah kaynakları · Bereşit 17:7–10 · Yeremya 22:24–30, 18:7–10, 23:5–6 · Melahim Bet 24:8–17 · Divre Hayamim Alef 3:17–19 · Hagay 1:1, 1:12–14, 2:20–23 · Ezra 5:2 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:11–16, 18–25 ve Luka 1:34–35.
204. İddia: Yehoyahin’in soyuyla ilgili lanet yalnızca onun çocuklarını kapsar
Yeremya 22’de Yehuda Kralı Yehoyahin hakkında bir hüküm verilir. Ayet onun soyundan birinin David’in tahtında başarılı olup olmayacağını ele alır. Hükmün kaç kuşağı kapsadığını anlamak için ayette “soy” anlamında kullanılan İbranice sözcüğe bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeremya 22’de Yehuda Kralı Yehoyahin hakkında bir hüküm verilir. Ayet onun soyundan birinin David’in tahtında başarılı olup olmayacağını ele alır. Hükmün kaç kuşağı kapsadığını anlamak için ayette “soy” anlamında kullanılan İbranice sözcüğe bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Yeremya 22:30’da Yehoyahin’in soyu hakkında verilen hükmün yalnızca onun çocuklarını kapsadığını söylerler. Onlara göre torunlar ve sonraki kuşaklar hükmün dışında kaldığı için David’in tahtına geçmelerinin önünde bu ayetten kaynaklanan bir engel yoktur.
Tanah’ın Cevabı:
Yeremya 22:30’da kullanılan zera, “soy” sözcüğü, yalnızca ilk çocuk kuşağı anlamına gelmez. Ayetin kendi dilinde hükmün “sadece doğrudan oğullarla” sınırlandığı söylenmez. Yahudi yorum geleneğinde hükmün daha sonra nasıl geri çevrilmiş olabileceği de açıklanır. Bu yorumlar Yehoyahin’in teşuvasına, yani yanlışını bırakıp Tanrı’ya dönmesine ve Zerubbavel’e verilen söze dayanır.
Ayet önce כִּתְבוּ אֶת־הָאִישׁ הַזֶּה עֲרִירִי, “Bu adamı çocuksuz kaydedin” der. Ardından כִּי לֹא יִצְלַח מִזַּרְעוֹ אִישׁ יֹשֵׁב עַל־כִּסֵּא דָוִד, “Çünkü soyundan David tahtına oturup başarılı olacak kimse çıkmayacak” sözleri gelir. Hüküm, soyun David tahtında başarıyla hüküm sürmesiyle ilgilidir.
Yeremya 22:28’de Yehoyahin ve soyu birlikte anılır. Divre HaYamim Alef 3:17–19’da da onun ailesinin sonraki kuşakları kaydedilir. Bu nedenle “çocuksuz kaydedin” sözünü biyolojik olarak hiç çocuğu bulunmadığı anlamına indirgemek, hemen önceki ayetle ve soy listesiyle bağdaşmaz. Zera, oğulların yanı sıra torunları da kapsayabilen bir sözcüktür. Bu sözcüğe bakarak hükmü yalnız ilk kuşağa uygulamak için gerekçe bulunamaz.
Yeremya 22:24’te Tanrı, Yehoyahin sağ elindeki mühür yüzüğü olsa bile onu çıkaracağını söyler. Hagay 2:23’te ise Zerubbavel için וְשַׂמְתִּיךָ כַּחוֹתָם כִּי־בְךָ בָחַרְתִּי, “Seni mühür yüzüğü gibi yapacağım; çünkü seni seçtim” denir. İki metindeki mühür imgesi, yargıdan sonra David hanedanına yönelik yeni bir umutla ilişkilendirilir.
Şir HaŞirim Rabba 8:6, Yehoyahin hakkındaki hükmü onun dönemiyle ilişkilendiren bir açıklama aktarır. Bir başka açıklamada Tanrı’ya dönüşün hükmü ve yemini geri çevirdiği söylenir.
Rambam da Mişne Tora, Teşuva 7:6’da Yehoyahin’in sürgünde dönüşünü ve Zerubbavel hakkındaki mühür sözünü birlikte ele alır. Bunlar, hükmün sonsuza dek değişmez biçimde sürdüğünü varsaymayan klasik yorumlardır.
Hagay 1:1 ve 2:21 Zerubbavel’i Yehuda valisi olarak tanıtır; Ezra 5:2’de Tapınak’ın yeniden yapımında görev aldığı anlatılır. Bu kayıtlarda görevi valiliktir. David tahtında bağımsız bir kral olarak hüküm sürdüğü söylenmez. Hagay’daki mühür benzetmesi, onun seçilmesini Yehoyahin için anlatılan önceki hükümle ilişkilendirir.
Dolayısıyla Yehoyahin hakkındaki hükmü sırf “zera yalnız oğullar demektir” diyerek bir kuşakla sınırlamak desteklenmez. Hükmün teşuvayla geri çevrildiğini söyleyen yorumlar, olası bir değişikliği Yehoyahin’in Tanrı’ya dönüşüne bağlar. Bir engelin kaldırılmış olması, belirli bir kişinin gerçekten David soyundan geldiğini veya kralın görevlerini yerine getirdiğini ayrıca kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Yeremya 22:24–30; Hagay 2:20–23 ve 1:1; Divre HaYamim Alef 3:17–19; Ezra 5:2; Şemuel Bet 7:12–16. Yorumlar: Şir HaŞirim Rabba 8:6; Rambam, Mişne Tora, Teşuva 7:6.
205. İddia: Zerubbavel’in yükselmesi Yehoyahin lanetinin kaldırıldığını gösterir
Yeremya’da Tanrı, Yehoyahin’i elinden çıkaracağı bir mühür yüzüğüne benzetir. Hagay’da ise Yehoyahin’in soyundan gelen Zerubbavel’i seçer ve onu mühür yüzüğü gibi yapacağını söyler. Aynı benzetmenin iki kişiye uygulanması, önceki hükmün soy için ne anlama geldiği sorusunu doğurur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeremya’da Tanrı, Yehoyahin’i elinden çıkaracağı bir mühür yüzüğüne benzetir. Hagay’da ise Yehoyahin’in soyundan gelen Zerubbavel’i seçer ve onu mühür yüzüğü gibi yapacağını söyler. Aynı benzetmenin iki kişiye uygulanması, önceki hükmün soy için ne anlama geldiği sorusunu doğurur.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Tanrı’nın Zerubbavel’i seçmesinin Yehoyahin hakkındaki hükmü kaldırdığını söylerler. İsa’nın Zerubbavel’in soyundan geldiğini ileri sürer ve buradan Yehoyahin’e verilen hükmün İsa’nın David tahtına geçmesine engel olamayacağı sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Hagay 2:23’te Zerubbavel’in “mühür yüzüğü” olarak seçilmesi, Yeremya 22’de Yehoyahin için kullanılan mühür imgesiyle güçlü bir ilişki taşır. Klasik Yahudi yorumları bu ilişkiyi Yehoyahin’in teşuva etmesi, yani yanlışını bırakıp Tanrı’ya dönmesi ve hükmün geri çevrilmesi üzerinden açıklar. Bu yorumlar Yehoyahin’in bütün soyunu sonsuza dek krallıktan uzaklaştıran değişmez bir hüküm bulunduğu iddiasını desteklemez.
Yeremya 22:24’te Tanrı, Yehoyahin sağ elindeki mühür yüzüğü olsa bile onu çıkaracağını bildirir. Hagay 2:23’te ise Zerubbavel’e וְשַׂמְתִּיךָ כַּחוֹתָם כִּי־בְךָ בָחַרְתִּי, “Seni mühür yüzüğü gibi yapacağım; çünkü seni seçtim” der. Birinci metindeki çıkarılma ile ikinci metindeki seçilme, aynı ailenin başına gelen iki olaydır. Mühür yüzüğü benzetmesi, Yehoyahin’in cezalandırılmasını ve Zerubbavel’in seçilmesiyle ailesi için doğan yeni umudu anlatır.
Raşi, Hagay 2:23 yorumunda Yehoyahin’in teşuvasının yarar sağladığını ve Zerubbavel’in mühür gibi kılındığını söyler. Şir HaŞirim Rabba 8:6 aynı örneği teşuvanın hüküm üzerindeki etkisiyle ilişkilendirir. Rambam da Mişne Tora, Teşuva 7:6’da Yehoyahin’in sürgündeki dönüşü ile Zerubbavel’e verilen mühür sözünü birlikte açıklar.
Bu açıklamalar ışığında bir soy listesi yalnız “Yehoyahin’in soyunda lanet vardır, dolayısıyla o soydan hiçbir kral çıkamaz” denilerek reddedilemez. Hükmün geri çevrilmesi, o aileden birinin önündeki engelin kalkmasıyla ilgilidir. Belirli bir kişinin o aileden geldiğini söylemek için aradaki kuşakların soy bağını ayrıca göstermek gerekir.
Hagay 1:1 ve 2:21, Zerubbavel’i פַּחַת־יְהוּדָה, “Yehuda valisi”, diye anar. Ezra 5:2 onu Yehoşua ile birlikte Tapınak’ın yeniden yapımında gösterir. Mühür sözü, onun o sırada David tahtında bağımsız kral olarak hüküm sürdüğünü söylemez.
Zeharya 4:9, Zerubbavel’in hangi konuda görevlendirildiğini ayrıca belirler. Tapınağın temelini onun elleri atmıştır, yapıyı yine onun elleri tamamlayacaktır. Ezra’da inşaya onunla birlikte başkohen Yehoşua katılır. Zerubbavel’in yeniden seçilmesi, Hagay’ın mühür imgesini Tapınağı kurmakla görevlendirdiği gerçek valiye bağlar. Tapınağı yeniden kuran Yehuda valisi olarak seçilmiş olması, Hagay’da kral olarak tahta çıkmasıyla ilişkilendirilmez. (Zeharya 4:6–10).
Soy kayıtlarında Zerubbavel’in babası için iki ad verilir. Hagay 1:1 Zerubbavel’i Şealtiel’in oğlu olarak adlandırırken Divre HaYamim Alef 3:19 onu Pedaya’nın oğulları arasında sayar. Bu farklılık için çeşitli açıklamalar önerilir. Bu iki ad arasındaki ilişkiye bir açıklama getirmek, Zerubbavel ile İsa arasındaki soy zincirini tamamlamaz. O zincirin her halkası kendi dayanağıyla incelenir.
David soyundan kralın görevleri de soy sorusuyla birlikte değerlendirilir. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır. Hagay’da Tanrı’nın Zerubbavel’e verdiği söz, İsa’nın soyunu ortaya koymaz ve bu görevlerin İsa tarafından gerçekleştirildiğini göstermez.
Tanah kaynakları: Yeremya 22:24–30; Hagay 2:20–23 ve 1:1; Divre HaYamim Alef 3:17–19; Ezra 5:2; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Yorumlar: Raşi, Hagay 2:23; Şir HaŞirim Rabba 8:6; Rambam, Teşuva 7:6.
62. İddia: Maşiah’ın doğruluğu başka insanların hesabına geçirilecektir
Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeremya’nın Maşiah’a, yani Mesih’e “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adını vermesini iddialarına dayanak gösterirler. Onlara göre İsa, Tanrı’ya kusursuz biçimde itaat etti ve kendi isteğiyle öldü. Bu yüzden ona iman edenler Tanrı önünde doğru sayılır. “Hesabına yazılmak” derken, Maşiah’ın yaptıklarının iman edenlerin kendi doğruluğu gibi kabul edilmesini kastederler.
Tanah’ın Cevabı:
Yeremya, Kral Yoşiya’nın yoksul ve ihtiyaç içindeki insanların davalarına adaletle baktığını anlatır. Haşem bu adil yönetimi kendisini tanımak diye niteler (Yeremya 22:15–16). Bir sonraki bölümde David soyundan gelecek kral için de aynı sözler kullanılır: O, ülkede “adalet ve doğruluk” ile hükmedecektir (Yeremya 23:5–6). Peygamber kralın adil kararlarını ve halkın güvenliğini anlatır; kralın kişisel doğruluğunun başka insanların hesabına yazılacağını söylemez.
Kralın günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael güven içinde yaşayacaktır. “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adı bu kurtuluşu Haşem’e bağlar. Peygamber aynı adı güven içinde yaşayacak olan Yeruşalayim’e de verir. Şehrin bu adla anılması, orada yaşayanların şehrin erdemleriyle doğru sayılacağını anlatmaz.
Yeremya, hükümdarın getireceği doğruluğu ülke hayatında görünür kılar. Yönetici adaletle hükmeder, Yehuda kurtulur ve İsrael güvenlik içinde yaşar. Yoşiya örneğinde adaletin anlamı daha da somuttur: Kral, yoksul ve muhtaç insanların davasını görür. Bir kralın doğruluğundan halkın faydalanması, onun adil kararlarının halkı korumasıdır. Herkesin kendi eyleminden sorumlu olması aynı şekilde sürer. (Yeremya 22:15–16).
Yehezkel 18’de doğru yaşayan bir babanın zorbalık eden oğlu, babası doğru yaşadı diye suçsuz sayılmaz. Zorbanın onun yolunu izlemeyen oğlu da babasının kötülüğü yüzünden ölmez. Haşem şöyle der: “Doğru kişinin doğruluğu kendi üzerinde, kötünün kötülüğü de kendi üzerinde olacaktır.” Kötülük yapan insan yolundan döner ve adaletle yaşarsa eski suçları anılmayacaktır. Doğru kişi kötülüğe dönerse önceki doğruluğu onu korumayacaktır. Her biri kendi davranışıyla değerlendirilir.
Yeremya 31:29–34 aynı sorumluluğu, herkesin kendi davranışının sonucuyla karşılaştığını gösteren ekşi üzüm örneğiyle anlatır: Ekşi üzümü kim yerse dişleri onun kamaşır. Ardından Haşem yeni antlaşmada Tora’sını halkın içine koyacağını, yüreğine yazacağını ve suçlarını bağışlayacağını söyler.
Bir insanın duası başkalarına yarar sağlayabilir. Avraam, Sedom’da doğru insanlar bulunursa şehrin onlar uğruna esirgenmesini ister; Haşem bu dileğe karşılık verir (Bereşit 18:23–32). Bu söz şehrin yıkımdan kurtulmasıyla ilgilidir; şehirdeki herkesin kişisel olarak doğru yaşadığını söylemez.
Altın Buzağı olayında Moşe halka merhamet edilmesi için dua eder. Haşem halkı yok etmekten vazgeçer. Moşe daha sonra bağışlanma ister ve halk bağışlanmazsa kendi adının Haşem’in kitabından silinmesini diler. Haşem ona “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” diye cevap verir (Şemot 32:11–14, 30–34). Moşe’nin duası halka yarar sağlar; günahı işleyenlerin sorumluluğu da belirtilir.
Tora, insanın yanlış yapan komşusunu uyarmasını da ister (Vayikra 19:17). Başkasının davranışıyla ilgilenmek ve onun için dua etmek önemlidir. Bunlar, bir kişinin bütün ahlaki davranışlarının başka bir kişi tarafından yapılmış sayılmasıyla aynı şey değildir.
Vayikra 4:27–31’de yanlışlıkla günah işleyen kişi kusursuz bir keçi getirir; kohen onun için bağışlanma işlemini yerine getirir. Kusursuzluk, hayvanın bedeni için konan şarttır. Yom Kippur’da halkın günahları canlı keçinin üzerinde itiraf edilir ve keçi onları çöle taşır. Bu işlemler bağışlanma ve arınmayla ilgilidir. Hayvanın kendi ahlaki seçimleriyle yaptığı ve bir insana aitmiş gibi onun hesabına yazılabilecek davranışları yoktur.
Yeşaya 53:11–12’de doğru kul birçok kişiyi bilgisiyle doğruya yöneltir, onların suçlarının doğurduğu yükü taşır ve suçlular için dua eder. 52:15 ile 53:4–6’da bunun neye karşılık geldiği görülür. Uluslar, önce cezalandırıldığını sandıkları İsrael’e karşı kendi yaptıklarını fark ederler. Kula verilen bilgi ve doğruluk, başka insanların yolunu düzeltmesine yardım eder. Bir başkasının doğruluğundan böyle yararlanmak, o doğruluğun kişinin kendi ameli olarak hesabına yazılması anlamına gelmez. Yehezkel 18:20 doğruluğu ve suçu, onu işleyenin üzerinde bırakır.
Yeremya adaletle yöneten bir kralı anlatır. Yehezkel ise kötülüğünden dönen kişinin bağışlanacağını ve yaptığı doğrulukla yaşayacağını söyler. Kralın kişisel doğruluğunun başkasına aktarıldığı iddiası, Yeremya’nın bu adlandırmasında bulunmaz.
Tanah kaynakları: Yeremya 22:15–16, 23:5–6, 31:29–34 ve 33:16, Yehezkel 18:5–24 (18:20–24), Bereşit 18:23–32, Şemot 32:11–14, 30–34 (Sefaria, 32:32–33), Vayikra 4:27–31, 16:21–22, 30, 19:17 ve Yeşaya 53:10–12.
155. İddia: Yeremya 23:6 Maşiah’ın doğruluğunun halka aktarılacağını öğretir
Yeremya, David soyundan gelecek kralın adaletle hükmedeceğini ve İsrael’in güvende yaşayacağını söyler. Aynı bölümde kral ‘Haşem doğruluğumuzdur’ adıyla anılır. Kralın adaletiyle halkın hayatının değişmesi, kralın kişisel doğruluğunun başka insanlara ait sayılmasından farklı bir iddiadır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeremya, David soyundan gelecek kralın adaletle hükmedeceğini ve İsrael’in güvende yaşayacağını söyler. Aynı bölümde kral ‘Haşem doğruluğumuzdur’ adıyla anılır. Kralın adaletiyle halkın hayatının değişmesi, kralın kişisel doğruluğunun başka insanlara ait sayılmasından farklı bir iddiadır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeremya 23:6’daki ‘Haşem doğruluğumuzdur’ adını İsa’ya bağlarlar. Onlara göre İsa kendi kusursuz doğruluğunu ona iman eden günahkarların hesabına aktarır. Böylece bu insanlar, o doğruluğu kendileri göstermiş gibi Tanrı önünde doğru sayılırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeremya 23:5–6, David soyundan gelecek kralın adaletle hükmedeceğini, Yehuda’nın kurtulacağını ve İsrael’in güven içinde yaşayacağını açıklar. “Haşem doğruluğumuzdur” adı bu yönetimin Tanrı’nın adaletine dayandığını bildirir. Ayette kralın kişisel doğruluğunun başkalarının ahlaki hesabına aktarılması anlatılmaz.
Yeremya 23:5’te kralın görevi וְעָשָׂה מִשְׁפָּט וּצְדָקָה בָּאָרֶץ, “ülkede adalet ve doğruluk gerçekleştirecek” sözleriyle tanımlanmaktadır. 23:6’da ise וְזֶה־שְּׁמוֹ אֲשֶׁר־יִקְרְאוֹ יְהוָה צִדְקֵנוּ, “Onun çağrılacağı ad: Haşem doğruluğumuzdur” denir. Tsidkenu (צִדְקֵנוּ) “bizim doğruluğumuz” demektir. Kralın adil yönetimi ile halkın Tanrı tarafından kurtarılması bu iki ayette birbirine bağlanır. Ancak kralın doğru davranışlarının, bu davranışları başka insanlar yapmış gibi onların hesabına yazılacağı söylenmez. Tanrı’nın doğruluğun kaynağı olması, kralın kişisel doğruluğunun başka insanların hesabına geçirildiği anlamına gelmez.
Yeremya 33:16, aynı adı Yeruşalayim’e verir. Şehir bu isimle Tanrı’nın sağladığı kurtuluşun tanığıdır; kimsenin kişisel doğruluğunu kendi üzerine almaz. Yeremya 31:29–30, kişinin kendi günahından sorumlu olduğunu; Yehezkel 18:20 ise doğrunun doğruluğunun, kötünün kötülüğünün kendisine ait olduğunu söyler.
Yeremya 33, “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adını şehre verirken hükümdarın işini de ayrıntısı ile korur. David için çıkarılan Dal, ülkede adalet ve doğrulukla hüküm sürecektir. Şehrin aynı adı taşıyabilmesi, bu adın Haşem’in sağladığı kurtuluşu anlatmasına bağlıdır. Yehezkel 18:20’nin belirlediği kişisel sorumluluk, yöneticiyle şehir için kullanılan bu adla değişmez. (Yeremya 33:14–17).
Yeremya 22:15–16, Kral Yoşiya’nın yoksulun ve yardıma ihtiyacı olanın hakkını savunduğunu anlatır ve ardından “Beni tanımak bu değil mi?” diye sorar. Aynı peygamberin kralda aradığı doğruluk, halkın uğradığı haksızlıkları gidermekle gösterilir. Yeremya 23’teki doğru Dal’ın adaletle hükmetmesi de bu açık krallık ölçüsü içinde okunur; yalnız ona bağlananların hesabına görünmez bir doğruluk yazılması diye açıklanmaz.
Hristiyanların “Haşem doğruluğumuzdur” adını İsa’nın bütün iman edenlere doğruluğunu devrettiği bir işlem gibi sunmaları, krallığın gerçek görevini ve kişisel sorumluluk hükmünü ortadan kaldırır. Peygamberin vadettiği şey, David soyundan kralın adaletli yönetiminde İsrael’in kurtuluşudur.
Yeremya 33:16’da aynı ad וְזֶה אֲשֶׁר־יִקְרָא־לָהּ יְהוָה צִדְקֵנוּ biçiminde Yeruşalayim’e yöneltilmektedir; lah (לָהּ), “ona” demektir. Burada kadın için kullanılan biçimde yazılır ve Yeruşalayim şehrini gösterir. Bu adın şehre de verilebilmesi, onun tek bir insanın bütün başkalarına doğruluk devretmesi anlamına gelmediğini gösterir.
Yehezkel 18:20 ise צִדְקַת הַצַּדִּיק עָלָיו תִּהְיֶה וְרִשְׁעַת הָרָשָׁע עָלָיו תִּהְיֶה, “Doğrunun doğruluğu kendi üzerinde, kötünün kötülüğü kendi üzerinde olacaktır” hükmünü verir. Kralın adaleti gerçekleştirmesi ile bireylerin kendi eylemlerinden sorumlu olması birbirini tamamlayan iki ayrı ilkedir.
Aramice çeviri ve açıklama olan Targum Yonatan, Yeremya 23:5’teki doğru Dal’ı Maşiah ile ilişkilendirir. Ayetin Maşiah hakkında okunması ile onun kişisel doğruluğunun başka insanların hesabına yazıldığını söylemek iki ayrı iddiadır. Kralın adaletle yönetmesi ve halkın kurtulması Yeremya’nın anlattığı olaylardır; kralın doğruluğunun başkasına geçtiği ayette söylenmez. Halk kralın adil yönetiminden yararlanır, herkes kendi davranışından sorumlu kalır.
Tanah kaynakları: Yeremya 23:5–6, 33:16, 31:29–30 ve 22:15–16; Yehezkel 18:20.
108. İddia: Yosef’in soyu İsa’ya David’in tahtına çıkma hakkı verir ancak aynı soyda yer alan Yehoyahin hakkındaki hüküm İsa’yı etkilemez
Matta’nın verdiği soy listesinde Yosef’in ataları arasında hem David hem de Yehoyahin vardır. David’e krallıkla ilgili bir vaat verilmiş, Yehoyahin’in soyu hakkında ise Yeremya’da bir hüküm bildirilmiştir. İsa’yı bu listeye bağlamak için önce Yosef’le arasındaki babalık bağının niteliğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Matta’nın verdiği soy listesinde Yosef’in ataları arasında hem David hem de Yehoyahin vardır. David’e krallıkla ilgili bir vaat verilmiş, Yehoyahin’in soyu hakkında ise Yeremya’da bir hüküm bildirilmiştir. İsa’yı bu listeye bağlamak için önce Yosef’le arasındaki babalık bağının niteliğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yosef’in David’e uzanan soyunun evlat edindiği İsa’ya taht hakkı verdiğini söylerler. Aynı listedeki Yehoyahin’in soyuna ilişkin hükmün ise İsa’yı bağlamadığını ileri sürerler. Gerekçeleri, İsa’nın Yosef’ten doğmamış olmasıdır. Böylece krallık hakkının evlatlık bağıyla geçtiğini, doğum bağına ilişkin cezanın ise geçmediğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
David’e verilen krallık vaadinde, ondan sonra gelecek kişi “senin bedeninden çıkacak soyun” diye tanımlanır. İsa’nın Yosef tarafından oğul sayılması, bu doğum koşulunu yerine getirmez. Hristiyan iddiasının kurması gereken bağ, Yosef’in David’in soyundan gelmesiyle tamamlanmış olmaz. İsa’nın da o aileden doğduğunun gösterilmesi gerekir. Tanah, İsrael’in aile ve kabile kayıtlarını babanın ailesine göre düzenler. Şemuel Bet 7:12–16, Bamidbar 1:18.
Bir çocuğu kendi oğlu gibi büyütmek Tanah’ta gerçek bir aile bağı olarak anlatılır. Paro’nun kızı Moşe’yi yanına alır ve çocuk onun oğlu olur. Moşe’nin soy kaydı ise Amram ve Yoheved üzerinden Levi ailesinde sürer.
Naomi de Oved’i kucağına alır ve bakımını üstlenir. Komşuları “Naomi’ye bir oğul doğdu” derken aynı bölüm Oved’i doğuran kişinin Rut olduğunu, babasının Boaz olduğunu kaydeder. David’in soy listesi Boaz’dan Oved’e, ondan Yişay’a ve David’e ulaşır. Yetiştiren kişiyle kurulan bağ, çocuğun doğduğu aileyi değiştirmemiştir. Şemot 2:1–10, 6:20, Rut 4:13–22.
Yehoyahin hakkındaki hüküm de “onun soyundan” gelenlerden söz eder. David’in vaadindeki “soy” kelimesi burada da kullanılır. Matta’nın sıraladığı ailede hem David hem Yehoyahin, Yosef’in ataları arasındadır. İsa’nın Yosef’ten doğmadığı ileri sürüldüğünde o liste, her iki ata için de Yosef’in soy listesi olarak kalır. Hristiyan savunusu buraya tahtın nasıl miras kalacağına dair ek bir kural koyar. Yosef’in babalığı kan bağını kurmayacak, buna karşılık David’in tahtına çıkmak için yeterli olacaktır. Tanah’ta bu geçişi sağlayan bir hüküm gösterilmez. Moşe ve Oved’in kayıtlarında oğul sayılma ile doğumdan gelen soyun ayrı tutulması, eksik olan adımı görünür kılar. Yeremya 22:24–30.
Yehoyahin’in ailesinin sonraki durumu, Tanah’ın kendi anlatısında izlenebilir. Ailenin başına sonradan gelenler, İsa’nın o aileden doğup doğmadığı sorusundan ayrıdır. Divre Hayamim onun soyunun devamını kaydeder. Yeremya’da Yehoyahin uzaklaştırılacak mühür yüzüğüne benzetilirken Hagay’da onun soyundan Zerubbavel seçilir ve mühür yüzüğü gibi kılınacağı söylenir. Raşi, bu mühür sözlerini Yehoyahin’in teşuvasıyla ilişkilendirir. Bu nedenle Yehoyahin’den gelmek, söz konusu gelenekte tek başına değişmez bir engel olarak sunulmaz. Yehoyahin’e verilen cezanın sonraki durumuyla ilgili bir çözüm, İsa’nın David’e hangi yoldan bağlandığını açıklamaz. Ailenin yeniden seçilmişlikle anılması, Yosef ile İsa arasında doğum bağı kurmaz. Divre Hayamim Alef 3:17–19, Hagay 2:23.
Anne üzerinden ileri sürülen çözümde de önce gerçek aile kaydı gerekir. Luka 3:23, Yosef ve Heli adlarını verir. Meryem’i Heli’nin kızı olarak tanıtmaz. Bu yüzden listenin Meryem’e ait olduğu ve Yosef ile Meryem’in akraba olduğu, metnin bildirdiği bilgiler olarak kullanılamaz.
Tanah’ta aile ve mirasla ilgili üç ayrı örnek vardır. Tselofhad’ın kızları, babalarının toprağını alır. Toprağın baba kabilesinde kalması için aynı kabileden evlenmeleri de emredilir.
Yair’in babaannesi Mahir’in kızıdır; böylece Yair’in Menaşe ile babaannesi üzerinden kurulan akrabalığı da kayda geçer. Şeşan’ın kızı ise Yarha’dan Atay’ı doğurur ve bu çocuk soy listesinde yer alır. Bu olayların her birinde anlatılan hak veya aile bağı bellidir. Hiçbirinde anne tarafından bir akrabalıkla David’in tahtının devralındığı anlatılmaz. Bamidbar 27:7–8, 36:6–9, Divre Hayamim Alef 2:21–23, 2:34–35.
Gelecekteki kralın soyu ile yapacağı işler birlikte verilmiştir. Yişay’ın kökünden çıkan hükümdar adaletle yargılar, İsrael’in dağılmışları toplanır ve uluslar savaşmayı bırakır. Yeremya, David’den çıkacak kralın günlerinde Yehuda’nın kurtulacağını, İsrael’in güven içinde yaşayacağını söyler. Bir soy listesinin Yosef’e ulaşması, bu olayların gerçekleşmesi yerine de geçmez. İsa’ya David tahtı hakkı veren bir Tanah hükmü, evlatlık bağıyla soy bağını birbirinin yerine kullanarak kurulamaz. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Yeremya 23:5–6.
Tanah kaynakları · Şemot 2:1–10, 6:20 · Bamidbar 1:18, 27:7–8, 36:6–9 · Rut 4:13–22 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeremya 22:24–30, 23:5–6 · Hagay 2:23 · Divre Hayamim Alef 3:17–19, 2:21–23, 2:34–35 · Yeşaya 11:1–12, 2:2–4. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:11–25, Luka 1:27, 2:4 ve 3:23–31.
