3 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
145. İddia: Bet HaMikdaş’ın MS 70’te yıkılması İsa’nın reddedilmesinin cezasıdır
Romalılar MS 70’te Yeruşalayim’i kuşattı ve İkinci Bet HaMikdaş, yani Tapınak yıkıldı. Bir yıkımın nasıl gerçekleştiğiyle Haşem’in onu belirli bir suçun cezası olarak bildirdiğinin gösterilmesi iki ayrı konudur. Tanah’ta bir yıkım için hangi nedenin verildiğini anlamak için peygamberlerin kendi sözlerine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Romalılar MS 70’te Yeruşalayim’i kuşattı ve İkinci Bet HaMikdaş, yani Tapınak yıkıldı. Bir yıkımın nasıl gerçekleştiğiyle Haşem’in onu belirli bir suçun cezası olarak bildirdiğinin gösterilmesi iki ayrı konudur. Tanah’ta bir yıkım için hangi nedenin verildiğini anlamak için peygamberlerin kendi sözlerine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Roma’nın MS 70’te İkinci Tapınağı yıkmasını Haşem’in Yahudilere verdiği bir ceza olarak görürler. Onlara göre bu cezanın nedeni, Yahudilerin İsa’yı reddetmesidir.
Tanah’ın Cevabı:
MS 70’te İkinci Tapınağın yıkılması tarihsel bir felakettir. Ancak “Bu felaket Yahudilerin İsa’yı reddetmesinin cezasıdır” hükmü Tanah’ta yer almaz. Yeremya 7:9–15, hırsızlık, cinayet, yalan ve putperestliğe karşı uyarır; Melahim Bet 24:3–4, masum kan dökülmesinin ağır sonuçlarını açıklar. Bu peygamberliklerin hiçbirinde Tapınağın yıkılmasının nedeni 'İsa’nın reddi' diye yazmaz.
Yeremya 7:12–15, Haşem’in adının anıldığı bir kutsal yerin insanların yaptığı kötülüğe kalkan olmayacağını, Şilo örneğiyle gösterir. Peygamber Şilo’ya gidip İsrael’in işlediği kötülük yüzünden orada ne olduğuna bakılmasını ister. Yıkımın hangi davranış yüzünden geldiği, peygamberin adını verdiği suçtan öğrenilir. İkinci Tapınağın MS 70’te yıkıldığı bilgisi, kendi başına yeni bir suç veya yeni bir antlaşma ilan etmez. (Yeremya 7:9–15).
Yeremya 7:9’da halkın suçları הֲגָנֹב רָצֹחַ וְנָאֹף וְהִשָּׁבֵעַ לַשֶּׁקֶר וְקַטֵּר לַבָּעַל sözleriyle sayılmaktadır: “Çalmak, öldürmek, zina etmek, yalan yere yemin etmek ve Baal’e tütsü sunmak...” 7:14–15 bu davranışlarla birlikte kutsal yerin ve halkın karşılaşacağı hükmü bildirir. Bu pasajın tarihsel bağlamı Birinci Tapınağın ayakta olduğu dönemdir. Peygamber burada MS 70 yıkımının gerekçesini belirli bir birinci yüzyıl kişisine karşı tutuma bağlamamaktadır. Önceki yıkımda görülen ahlaki ve antlaşmaya ilişkin uyarıların bulunması, sonraki bütün felaketlere metinde yazılı olmayan özel bir suç yüklenebileceği anlamına gelmez.
Vayikra 26, halkın günahına bağlı sürgün ve yıkımı bildirir; 26:44–45’te ise Tanrı’nın sürgündeki İsrael’le antlaşmasını bozmayacağı açıkça söylenir. Hoşea 1:9 ve 2:25 (bazı Hristiyan baskılarında 2:23), “Halkım değilsiniz” yargısının ardından aynı halkın yeniden kabulünü anlatır.
Hoşea 2:1’de (bazı Hristiyan baskılarında 1:10) İsrael yeniden “Yaşayan Tanrı’nın oğulları” diye anılır; 2:25’te (bazı Hristiyan baskılarında 2:23) Tanrı “Halkımsın” der. Bet HaMikdaş’ın yıkımı Yeremya 7 ve 25’te halkın yanlış davranışıyla ilişkilendirilen önceki yıkım örneğini hatırlatır; bu, her yıkımın tek bir sonradan yaşamış kişiye karşı tutumun cezası olduğu anlamına gelmez.
Daniel 9:26 şehrin ve kutsal yerin yıkılmasından söz eder; bunun nedenini “İsa’yı reddettiler” diye açıklamaz. Hristiyanların MS 70 yıkımını böyle bir cezaya dönüştürmeleri, Tanah’ın açıkça bildirmediği tarihsel ve ahlaki bir suçlamayı peygamberin ağzına koymaktır.
Vayikra 26:44 sürgün ve cezayı açıkça değerlendirdiği halde לֹא־מְאַסְתִּים וְלֹא־גְעַלְתִּים לְכַלֹּתָם לְהָפֵר בְּרִיתִי אִתָּם, “Onları reddetmedim ve onlarla antlaşmamı bozmak üzere onları yok etmedim” der. Bu söz, yıkım ve sürgünün İsrael’in Haşem’le antlaşmasını sona erdirmediğini de gösterir. Daniel 9:26 şehrin ve kutsal yerin yıkılacağını anlatırken buna neden olarak “İsa’yı reddetmek” ifadesini kullanmamaktadır. Tarihsel yıkımın yaşanmış olması ile Haşem’in bütün halkı belirli bir suç yüzünden cezalandırdığının ileri sürülmesi iki ayrı konudur; ikincisi Tanah’ta gösterilmedikçe peygamberlik hükmü sayılamaz.
İddiayı savunan metinde Daniel 9:26, meshedilmiş kişinin kesilmesinden sonra Yahudilerin artık onun halkı olmayacağı şeklinde aktarılır. Oysa ayette şehrin ve kutsal yerin עַם נָגִיד הַבָּא, yani “gelecek önderin halkı” tarafından yıkılacağı söylenir. İbranice cümlede “Yahudiler artık onun halkı olmayacak” ifadesi bulunmaz. Daniel 9:26.
Yıkımın tarihsel olarak nasıl gerçekleştiği ile Haşem’in onu hangi suçun cezası olarak bildirdiği ayrı sorulardır. Roma ordusunun kuşatması ve Tapınağın yıkılması tarihsel olaylardır. Bu olayların kendisi, belirli bir teolojik açıklamayı tek başına kanıtlamaz.
Talmud’un Yoma 9b bölümü, İkinci Tapınak’ın yıkımını nedensiz nefretle ilişkilendiren bir açıklama verir. Bu, sonraki rabbinik döneme ait ahlaki bir yorumdur. Bu yorumda da İsa’nın reddedilmesi yıkımın nedeni olarak gösterilmez. Roma’nın Tapınağı yıkmış olması, Haşem’in bütün bir halkı İsa’yı reddettiği için cezalandırdığı iddiasını kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Yeremya 7:9–15, 25:1–14; II Melahim 24:3–4; Vayikra 26:40–45; Hoşea 1:9 ve 2:25; Daniel 9:26.
28. İddia: “İtaat korbandan iyidir” sözü kanlı korbanın mutlak zorunluluğunu değiştirmez
Şaul’a Amalek’e karşı bir buyruk verilir. Şaul, buyruk gereği yok edilmesi gereken sürünün en iyi hayvanlarını sağ bırakır ve onları Haşem’e sunmayı amaçladığını söyler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şaul’a Amalek’e karşı bir buyruk verilir. Şaul, buyruk gereği yok edilmesi gereken sürünün en iyi hayvanlarını sağ bırakır ve onları Haşem’e sunmayı amaçladığını söyler.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Şemuel’in “İtaat kurbandan iyidir” sözüyle tövbe ve itaat olmadan verilen sunuyu reddettiğini söylerler. Şaul’un sağ bıraktığı hayvanların günah sunusu olarak tanımlanmadığına dikkat çeker ve bu olayın bağışlanma için kanlı sunu gerektiği görüşünü değiştirmediğini savunurlar. Onlara göre tövbe eden kişi de İsa’nın kanı sayesinde bağışlanır.
Tanah’ın Cevabı:
Şaul, Amalek’e karşı aldığı buyruk uyarınca sürüleri yok edecekti. En iyi koyunlarla sığırlar sağ bırakıldı. Şemuel bunların sesini duyunca Şaul, hayvanların Haşem’e kurban edilmek üzere ayrıldığını söyledi. Bunun üzerine Şemuel, “Söz dinlemek kurbandan, kulak vermek koçların yağından daha iyidir” dedi. Şaul daha içten bir duyguyla aynı hayvanları sunsaydı da sorun çözülmeyecekti. Hayvanları elde tutmak başlı başına buyruğa karşı gelmekti. Şaul Haşem adına kurban sunmayı düşünmüş olsa da Haşem’in sözünü dinlemediği için Haşem onu kral olarak reddetti. Yoşer Divrei Emet bu olayı açıklarken korbanın, yani sununun değerini Haşem’in iradesine uymaya bağlar. Yok edilmesi emredilen hayvanları sunmak için saklamak, bu iradeyi yerine getirmek değildir. Kurbanın ne zaman ve nasıl sunulacağını verilen buyruk belirler. Emuna, yani Haşem’e güven ve bağlılık, insanın davranışında da kendini gösterir. Şaul Haşem’i inkar etmedi; hayvanları O’na ayırdığını söylediği halde verilen emri yerine getirmemişti. Şemuel Alef 15:1–23
Bir kralın kurbanı itaatsizliği örtmediği gibi, bir halkın kurbanları da haksızlığı örtmez. Yeşaya’nın seslendiği insanlar sunağa çok sayıda kurban getirir. Ne var ki dua etmek için açtıkları eller şiddetin kanıyla doludur. O ellerle ezilene yardım etmeleri, yetimin davasını görmeleri ve dulun hakkını savunmaları istenir. Kötülüğü bırakıp iyiliğe dönmeleri söylendikten hemen sonra, günahları kıpkırmızı olsa da kar gibi beyazlaşacakları bildirilir. Amos’un sözünü ettiği bayramlar ve toplantılar da halkı yargıdan korumaz. İbadet sürerken toplumda ortadan kalkan adaletin su gibi, doğruluğun güçlü bir ırmak gibi akması istenir. Menorat HaMaor, Yeşaya’nın sözlerini teşuvayla, yani günahtan dönüşle birlikte ele alır: kötülüğünden dönen insanın davranışları kabul edilir. Mişnat Rabbi Eliezer de Amos’un sözlerini, Haşem’in iradesi yerine getirilmeden bayramlara güvenilmesiyle ilişkilendirir. Yeşaya 1:11–17, 1:18–20, Amos 5:21–24
Bir insanın hakkı çiğnendiğinde tövbenin nasıl davranışa dönüştüğü Tora’da açıkça görülebilir. Suç itiraf edilir, alınan mal hak sahibine geri verilir ve üzerine değerinin beşte biri eklenir. Ödemenin yapılabileceği bir yakın da yoksa ödeme kohene, yani Tapınak hizmetinde görevli kişiye verilir. Hükümde kefaret için getirilecek bir koç da yer alır. Sunağa getirilen koç, insana ödenmesi gereken borcu ortadan kaldırmaz. Mişle, doğruluk ve adaletle davranmanın Haşem için kurbandan daha makbul olduğunu söyler. Yeremya’nın kınadığı da çalıp öldürdükten ve başka tanrılara yöneldikten sonra Tapınağa sığınarak kendini güvende saymaktır. Haşem’in buyruğu, “Sesimi dinleyin” ve buyurduğum yolda yürüyün sözlerinde toplanır. Hoşea da bağlılığı sabah çiyi gibi çabuk kaybolan, antlaşmaya ihanet eden halka, Haşem’in kurbandan önce sadakat, yakılan sunulardan önce Tanrı’yı tanımalarını istediğini söyler. Bamidbar 5:6–8, Mişle 21:3, Yeremya 7:9–11, 7:21–23, Hoşea 6:4–7
İnsandan beklenen hayat, sununun bedeli artırılarak satın alınamaz. Mika, Haşem’in önüne önce yakılan sunular ve bir yaşındaki buzağılarla çıkmayı düşünür. Soru büyüdükçe binlerce koç, on binlerce yağ ırmağı ve sonunda insanın günahı için kendi ilk doğanı anılır. İstenen şey ise kişinin adaletle davranması, iyiliği sevmesi ve Tanrısıyla alçakgönüllülükle yürümesidir. Rabbenu Bahya, Kad HaKemah’ta bu soruların kişiyi alçakgönüllülüğe götürdüğünü açıklar. Mika’nın cevabında adalet, iyilik ve alçakgönüllülük, sunuların sayısıyla elde edilecek bir sonucun yerine geçer. Yismach Moşe, korbanın insanı teşuvaya uyandırması gerektiğini anlatır: insan kendi davranışını ve Haşem’e karşı sorumluluğunu düşünmelidir. Bir insan doktorun verdiği ilacı alırken kendisini zehirlemeyi sürdürürse, ilacı kullanması tedavinin bütününü oluşturmaz. Korban da Haşem’in istediği hayatın bütününden ayrı düşünülemez.
Yeşaya, Haşem’e bağlanan, Şabat’ı koruyan ve antlaşmaya tutunan yabancıların kurbanlarının bile sunakta kabul edileceğini söyler. Akedat Yitshak da sununun içsel amacıyla eylem arasındaki bağı vurgular; iyiye ve doğruya yönelerek getirilen sununun Yeşaya’da kabul edildiğini gösterir. Şemuel’in önünde ise Tora’nın bir günah için buyurduğu sunu yerine getirilmiyordu. Kral, saklanması yasak olan hayvanları kendi seçtiği bir sunuya dönüştürüyordu. Mika 6:6–8, Yeşaya 56:6–7
Öyleyse belirli bir günahın bağışlanması için neyin sunulacağı da doğrudan Tora’dan öğrenilir. Vayikra’da, bölümde sayılan günahlardan birini işlemiş ve iki kuş almaya bile gücü yetmeyen kişiden ince un getirmesi istenir. Kohen bir avuç unu sunakta yakar ve kişinin bağışlanacağı söylenir. Aynı sunakta kanlı kurbanlar da sunulur. Tora bu kişi adına bir hayvanın kesilmesini istemez. Un, doğrudan günah sunusu olarak adlandırılır ve bağışlanma bu buyruğun yerine getirilmesine bağlanır. Her bağışlanma için kanlı bir sununun zorunlu olduğu iddiası, bu hükümle çürütülür. Yoksulun bağışlanmasını İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlamak da Haşem’in verdiği hükme yeni bir şart eklemektir. Tora belirli bir günah için sunu emrettiğinde, Tapınak hizmeti sırasında o sunu getirilir. İtaatin gereği, Haşem’in belirlediği hükmü yerine getirmektir. Vayikra 5:11–13
Şemuel’in Şaul’a verdiği cevap, sununun çiğnenen buyruğa itaat yerine geçemeyeceğini gösterir. Şaul’un hayvanlarının günah sunusu olmaması da her bağışlanmada kan gerektiğini kanıtlamaz. Bu şart, Tanah’ın bağışlanmayı düzenleyen diğer hükümleriyle çelişir.
Rabbinik açıklamalar: Yoşer Divrei Emet, Şemuel Alef 15 açıklaması; Menorat HaMaor, teşuva açıklaması; Mişnat Rabbi Eliezer, 1. bölüm; Rabbenu Bahya, Kad HaKemah, alçakgönüllülük bölümü; Yismach Moşe, Vayikra; Akedat Yitshak, korbanlara ilişkin açıklama.
İlgili Kabalat yazıları: “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”.
Tanah kaynakları: Şemuel Alef 15:1–23; Yeşaya 1:11–17 ve 1:18–20; Yeşaya 56:6–7; Hoşea 6:6 (bağlamı 6:4–7); Yeremya 7:9–11 ve 7:21–23; Bamidbar 5:6–8; Mişle 21:3; Amos 5:21–24; Mika 6:6–8; Vayikra 5:11–13 (özgün metin).
237. İddia: Yeremya 3’te antlaşma sandığının artık anılmayacak olması Sinay düzeninin değiştirildiğini kanıtlar
Antlaşma sandığının nasıl yapılacağı Tora’da anlatılır. Tanıklık levhaları bu kutsal sandığın içine konur. Yeremya, bir gün bu sandığın artık anılmayacağını söyler. Aynı bölümde Yeruşalayim’in Tanrı’nın tahtı olarak adlandırılacağı ve ulusların orada toplanacağı da bildirilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Antlaşma sandığının nasıl yapılacağı Tora’da anlatılır. Tanıklık levhaları bu kutsal sandığın içine konur. Yeremya, bir gün bu sandığın artık anılmayacağını söyler. Aynı bölümde Yeruşalayim’in Tanrı’nın tahtı olarak adlandırılacağı ve ulusların orada toplanacağı da bildirilir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeruşalayim’in Tanrı’nın tahtı olmasını sandığın yerini alan bir değişiklik olarak okurlar. Onlara göre yeni antlaşma döneminde ulusların Yeruşalayim’e yönelmesi ve sandığın artık anılmaması, Sinay’da kurulan düzenin yerini yeni bir antlaşmanın aldığını gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Yeremya 3:16 gelecekte antlaşma sandığıyla ilgili bir değişim bildirir. Sandık artık anılmayacak, akla gelmeyecek, aranmayacak ve yeniden yapılmayacaktır. Fakat ayet bu değişimden Tora’nın bütün hükümlerinin sona erdiği sonucunu çıkarmaz.
Ayetin hemen devamında Yeruşalayim’in כִּסֵּא יְהוָה, “Tanrı’nın tahtı” diye adlandırılacağı ve bütün ulusların Tanrı’nın adına orada toplanacağı söylenir (Yeremya 3:17). 3:18’de İsrael ve Yehuda’nın birlikte atalarına verilen ülkeye döneceği bildirilir. Sandıkla ilgili söz, halkın dönüşünü ve ulusların Tanrı’ya yönelişini anlatan bu gelecek tasvirinin içindedir.
Sandığın anılmayacağı vaadinin hemen öncesinde Haşem halkına, kendilerini bilgi ve anlayışla güdecek önderler vereceğini söyler. Ardından Yeruşalayim bütün ulusların Haşem’in adı için toplandığı yer olur. Şemot’ta Moşe Tanrı’nın sesini sandığın örtüsü üzerinden işitir. Yeremya’nın daha sonra Tora’nın halka verileceğini anlattığı vaatte de konuşan aynı Haşem’dir. Yeremya’da yeni olan, şehir ve halkın Tanrı’ya yönelişinin kazandığı genişliktir. (Yeremya 3:14–18).
Şemot 25:10–22, sandığın yapımını ve tanıklık levhalarının içine konulmasını emreder. Sandığın kutsal hizmetteki görevlerinden biri bu levhaları taşımaktır. Tora aynı zamanda adalet ve Şabat gibi, uygulanması sandığın orada bulunmasına bağlı olmayan buyruklar verir. Sandığın gelecekte artık anılmaması ile Tora’nın kaldırılması ayrı iddialardır.
Nitekim aynı Yeremya kitabı yeni antlaşmayı anlatırken Tanrı’nın אֶת־תּוֹרָתִי, Torati, “Tora’mı” halkın içine koyacağını ve yüreğine yazacağını söyler (31:31–34). Antlaşmanın tarafları yine İsrael ve Yehuda’dır. Yeremya, sandık hakkındaki değişimi bildirdiği gibi, Tora’nın İsrael ve Yehuda’nın yüreğine yazılacağını da bildirir.
Yeremya, Tapınağın yıkılması ve sürgün konusunda uyarırken de halkı adalete, Şabat’a ve Tanrı’ya dönüşe çağırır (Yeremya 7:1–15; 17:19–27). Bir kutsal eşyanın veya hizmetin belirli tarihsel koşullarda bulunmaması, bütün Tora’nın geçersiz olduğu sonucunu doğurmaz.
Yehezkel 40–48’in gelecek tasvirinde Mikdaş, kohenler, sunak, korbanlar, Şabatlar ve belirlenmiş zamanlar da vardır. Yehezkel’in verdiği ayrıntıların Tora’daki uygulamalarla nasıl ilişkilendirildiği ayrıca yorumlanır. Fakat Yeremya’da sandığın artık anılmayacak olması, Yehezkel’in bildirdiği bütün kutsal hizmetlerin de ortadan kalkacağı anlamına gelmez.
Yehezkel 36:26–27, Tanrı’nın yeni yürek ve ruh vererek halkı kendi hükümlerinde yürüteceğini söyler. 37:21–28’de İsrael’in birleşmesi ve kutsal yerin halkın arasında bulunması vaat edilir.
Yeremya sandık hakkında gerçek bir değişim bildirir. Aynı peygamber, Tanrı’nın Tora’sını İsrael ve Yehuda’nın yüreğine yazacağını da söyler. Sandığın artık anılmayacağını söyleyen ayet, Sinay’da verilen Tora’nın kaldırıldığını söylemez. Yeni antlaşma hakkındaki açık söz, Tanrı’nın kendi Tora’sını halkına benimseteceğidir.
Kaynaklar: Yeremya 3:14–18, 7:1–15, 17:19–27 ve 31:31–34; Şemot 25:10–22; Yehezkel 36:24–28, 37:21–28 ve 40–48.
