Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu, Yeşaya 49:8’deki “Seni halk için bir antlaşma olarak vereceğim” sözünü bir adım daha ileri taşır. “Seni vereceğim” ifadesinin kişinin korban olarak verilmesini ima ettiğini söyler; bunu Zeharya 9:11’deki “antlaşmanın kanı” sözüyle, ardından Yeremya 31’deki yeni antlaşmayla birleştirir. Böylece Yeşaya’daki kul Maşiah, Maşiah korban, onun kanı da yeni antlaşmanın aracı olur ve bütün zincir İsa’da tamamlanır. Bu zincirin en kritik sözü, İbranice ayette bulunmayan ve Hristiyan yorumun parantez içinde eklediği “korban olarak” ifadesidir. Yeşaya’nın İbranicesi şöyledir: כֹּה אָמַר יְהוָה בְּעֵת רָצוֹן עֲנִיתִיךָ וּבְיוֹם יְשׁוּעָה עֲזַרְתִּיךָ וְאֶצָּרְךָ וְאֶתֶּנְךָ לִבְרִית עָם לְהָקִים אֶרֶץ לְהַנְחִיל נְחָלוֹת שֹׁמֵמוֹת “HaŞem şöyle dedi: Uygun zamanda sana cevap verdim, kurtuluş gününde sana yardım ettim; seni koruyacağım ve seni halk için bir antlaşma olarak vereceğim; ülkeyi ayağa kaldırman ve ıssız mirasları yeniden paylaştırman için.” Yeşaya’nın cümlesinde bu yorum için gerekli kelimeler yoktur. Dam, “kan”, zevah, “kesilen korban”, ve korban sözcükleri kullanılmaz; ölümden, günah taşımaktan veya insanın kendisini sunmasından söz edilmez. Berit hadaşa, “yeni antlaşma”, ifadesi de yoktur. Yeşaya yalnız berit am der.⁹⁰⁰

“Yeni antlaşma” kimliği, Yeremya 31’in sonradan bu ayete bağlanmasıyla gelir. Hristiyan yorumun yorumunun dayandığı sözcük וְאֶתֶּנְךָ — ve-etenkha, “seni vereceğim” fiilidir. Fakat iki ayet önce aynı bölüm aynı fiili kullanır: וּנְתַתִּיךָ לְאוֹר גּוֹיִם “Seni uluslara ışık olarak vereceğim.” Yeşaya 49:6’daki “verme” kişinin öldürülmesi değil, görevlendirilmesidir. Aynı fiil 49:8’de yeniden kullanıldığında yalnız “vermek” kelimesinden korban ölümü çıkmaz. Bir insanın uluslara “ışık” olarak verilmesi nasıl ölüm anlamına gelmiyorsa, “antlaşma” olarak verilmesi de fiilin kendi anlamı nedeniyle ölümü gerektirmez. Üstelik 49:8 “verilme”nin ne işe yaradığını açıklar: lehakim erets, ülkeyi ayağa kaldırmak; lehankhil nehalot şomemot, ıssız mirasları yeniden paylaştırmak. Bir sonraki ayette tutsaklara “Çıkın”, karanlıktakilere “Ortaya çıkın” denir. Kulun işi onarım, mirasın geri verilmesi ve özgürlüktür. Raşi de 49:8’i bu yönde okur. Li-vrit am sözünü “Benim için antlaşma halkı olmak” şeklinde açıklar; hemen ardından “ülkeyi ayağa kaldırmak” ifadesindeki ülkenin Erets İsrael olduğunu belirtir. Raşi’nin açıklamasında insan kanı veya Maşiah’ın öldürülmesi yoluyla kurulacak yeni bir antlaşma yoktur.⁹⁰¹⁹⁰²

Aynı ifade Yeşaya 42:6’da yeniden karşımıza çıkar: וְאֶצָּרְךָ וְאֶתֶּנְךָ לִבְרִית עָם לְאוֹר גּוֹיִם “Seni koruyacağım ve seni halk için antlaşma, uluslar için ışık olarak vereceğim.” Raşi sözlerin Yeşaya’ya yöneldiğini belirtir ve kişinin işlevini halkı HaŞem’in antlaşmasına geri döndürmek, onları aydınlatmak olarak açıklar. Yeşaya 42:6’daki paralel, ve-etenkha li-vrit am yapısının bir kişinin kanını antlaşmanın maddesi yapmak zorunda olmadığını gösterir. Kişi antlaşmayı halka taşıyan veya halkı antlaşma ilişkisine geri götüren biri olabilir. Yahudi kaynakları ifadeyi daha geniş biçimde İsrael’in göreviyle de ilişkilendirir. Avodat HaKodeş, Yeşaya 42:6’yı seçilmiş ulusun peygamberlik görevi içinde açıklar; başka yorumlar Yeşaya 49:8’i Erets İsrael’in yeniden kurulması ve sürgündekilerin dönüşüyle ilişkilendirir. Bunların her biri ayetin tek anlamı olmak zorunda değildir. Ortak nokta şudur: berit am kendi başına “öldürülen insanın kanıyla kurulan antlaşma” anlamına gelen teknik bir ifade değildir.^903904905

Hristiyan yorumun sonraki halkası Zeharya 9:11’dir. Birkaç ayet önce eşeğe binen Maşiah kralından söz edildiği için, “Senin antlaşmanın kanı sayesinde tutsaklarını susuz çukurdan çıkardım” sözündeki kanı Maşiah’ın kanı olarak okur. İbranice ise şöyledir: גַּם־אַתְּ בְּדַם־בְּרִיתֵךְ שִׁלַּחְתִּי אֲסִירַיִךְ מִבּוֹר אֵין מַיִם בּוֹ Buradaki at — “sen” dişil tekildir. Beritekh — “senin antlaşman” da dişil tekil muhataba yönelmiştir. Bölümün hemen önce hitap ettiği kişi bat Tsion — Tsion kızı, yani Yeruşalayim/İsrael’dir. Zeharya 9:11 “Maşiah’ın kanı” demez. Sözü edilen kan, dişil muhatabın “senin antlaşmanın kanı”dır. Klasik Yahudi açıklamaları bu ayrımı daha da berraklaştırır.

Raşi, “antlaşmanın kanı”nı Sinay’da İsrael üzerine serpilen antlaşma kanı olarak açıklar ve doğrudan Şemot 24:8’e gider: “İşte HaŞem’in sizinle yaptığı antlaşmanın kanı.” Radak iki açıklama aktarır. Birinde bu, sürgün boyunca İsrael’in bağlı kaldığı brit milanın kanıdır; diğerinde Sinay’da HaŞem’in İsrael’le yaptığı antlaşmanın kanıdır. Vayikra Rabba da Zeharya 9:11’i Sinay’daki antlaşma kanına bağlar ve HaŞem’in bu kanı hatırlamasıyla İsrael’in kurtuluşunu ilişkilendirir. Zeharya 9:11’de gerçekten kan vardır; tartışma hangi kanın kastedildiğidir. Hristiyan yorumcu birkaç ayet önce Maşiah kralından söz edildiği için bu kanı onun kanı yapar. Oysa zamir Tsion’a yönelir ve eski Yahudi yorumları kanı İsrael’in zaten var olan antlaşmasıyla ilişkilendirir. ⁹⁰⁶

Zeharya’nın düşüncesi “Maşiah öldürülecek ve onun kanıyla yeni antlaşma yapılacak” değildir. Raşi, İsrael’in Sinay’da kendisiyle yapılan antlaşmanın kanı sayesinde kurtarılacağını söyler; Radak aynı ifadeyi brit mila veya Sinay antlaşmasıyla açıklar; Vayikra Rabba da Sinay bağlantısını korur. Yeşaya 49’a eklenmek istenen “Maşiah’ın kanı” halkası Zeharya 9’dan çıkmaz. Yeremya 31’e geldiğimizde peygamber gerçekten berit hadaşa — yeni antlaşma der. Kiminle yapılacağı da doğrudan belirtilmiştir: וְכָרַתִּי אֶת־בֵּית יִשְׂרָאֵל וְאֶת־בֵּית יְהוּדָה בְּרִית חֲדָשָׁה⁹⁰⁷

“İsrael evi ve Yehuda eviyle yeni bir antlaşma yapacağım.” HaŞem ardından bu antlaşmanın içeriğini kendi sözleriyle açıklar: נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתֲּבֶנָּה “Tora’mı onların içine koyacağım ve onu kalplerine yazacağım.” Bunun sonucu HaŞem’in onların Tanrısı, onların da O’nun halkı olması; herkesin HaŞem’i bilmesi ve günahların bağışlanmasıdır. Yeremya 31:31–34’te Maşiah’ın kanından söz edilmez. İnsan korbanı anlatılmaz. Yeni antlaşmanın merkezine başka bir öğreti değil, açıkça Torati — “Tora’m” yerleştirilir. Radak da bu nedenle “yeni” kelimesini farklı bir Tora verilmesi olarak anlamaz. Yenilik, antlaşmanın artık bozulmamasıdır. HaŞem Tora’sını İsrael’in içine ve kalbine yerleştireceği için antlaşma kalıcı olacaktır. Radak geleceğe ait bu düzeni Malahi’nin “Kulum Moşe’nin Tora’sını hatırlayın” sözüyle de birleştirir.⁹⁰⁸

Hristiyan yorum burada şu ek öncüle dayanır: Bir kişinin “antlaşma” olarak verilmesini sıradan görev dili olarak değil, Maşiah’ın antlaşmayı kendi kişiliğinde temsil etmesi şeklinde okur; Zeharya’daki kanı da bunun açıklaması sayar. Daha sonraki Hristiyan metinleri İsa’nın kanı ile yeni antlaşma arasında zaten doğrudan bağ kurar. Bu teoloji önce kabul edildiğinde Yeşaya, Zeharya ve Yeremya ona göre aynı şemaya yerleştirilir. Fakat Tanah’tan İsa’ya doğru ilerlediğimizde üç metin aynı şeyi söylemez. Yeşaya 49’da “yeni” ve “kan” yoktur; “seni vereceğim” aynı bölümde görev diliyle kullanılır. Zeharya 9’da kan vardır, fakat “senin antlaşmanın kanı” dişil Tsion’a yönelir ve Yahudi kaynakları onu Sinay veya brit mila ile açıklar. Yeremya 31’de yeni antlaşma vardır, fakat HaŞem onun içeriğini Tora’sını İsrael’in kalbine yazmak olarak tanımlar.⁹⁰⁹

Hristiyan yorumun parantez içindeki “korban olarak” sözü bütün yorumun dönüm noktasıdır. İbranice ve-etenkha yalnız “seni vereceğim” der. Hristiyan yorumcu bu fiile korban anlamını ekler; sonra bu ek anlamı Zeharya’daki “kan” ve Yeremya’daki “yeni antlaşma” ile birleştirir. Yeşaya’dan “vermek”, Zeharya’dan “kan”, Yeremya’dan “yeni antlaşma” alınır ve sonunda İsa’nın kanıyla kurulan yeni antlaşma öğretisi elde edilir. Ortak kelimeler ortak olayı kendiliklerinden kurmaz. Bir anahtar, bir kapı ve bir ev üç ayrı cümlede bulunabilir; bunların aynı sahnenin parçaları olduğunu söylemek için aradaki bağın gösterilmesi gerekir. Burada Yeşaya’nın kuluna verilen iş ülkeyi yeniden kurmak ve tutsakları özgürlüğe çıkarmaktır; Zeharya’nın antlaşma kanı İsrael/Tsion’a aittir; Yeremya’nın yeni antlaşması İsrael ve Yehuda ile yapılır ve Tora’nın kalbe yazılmasıyla tanımlanır.

Yeşaya 49:8 Maşiah’ın kanlı bir insan korbanı olacağını söylemez. Zeharya 9:11 bu eksik bilgiyi İsa’nın kanıyla tamamlamaz; zamir Tsion’a yönelir ve klasik Yahudi kaynakları kanı Sinay veya brit mila ile ilişkilendirir. Yeremya 31 de yeni antlaşmanın niteliğini açıkça verir: HaŞem Tora’sını İsrael’in içine koyacak ve kalbine yazacaktır.⁹¹⁰

Bu üç metin arasındaki bağ, İsa’nın kanıyla kurulan yeni antlaşma öğretisi önce kabul edilip Yeşaya 49 bu öğretiye göre geriye doğru okunduğunda kurulabilir. Yalnız Tanah’ın sözleri izlendiğinde Yeşaya 49:8’den insan korbanına, İsa’nın kanına ve onun ölümüyle kurulan yeni antlaşmaya giden bir yol yoktur.⁹¹¹

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 85, güncel revizyon.
• Yeşaya 49:8; Zeharya 9:11; Yeremya 31.
• Yeşaya 49; Yeremya 31.
• Yeşaya 49:6.
• Yeşaya 42:6.
• Raşi, Bereşit 22:12.
• Yeşaya 42:6; Yeşaya 49:8.
• Zeharya 9:11; Şemot 24:8; Raşi, Zeharya 9:11 yorumu; Radak, Zeharya 9:11 yorumu; Vayikra Rabba.
• Yeşaya 49; Zeharya 9; Raşi, Yeşaya 49 yorumu; Radak, Yeşaya 49 yorumu; Vayikra Rabba.
• Yeremya 31:31–34; Radak, Yeremya 31:31–34 yorumu.
• Yeşaya 49; Zeharya 9; Yeremya 31.
• Yeşaya 49:8; Zeharya 9:11; Yeremya 31.
• Yeşaya 49; Yeşaya 49:8.

Hristiyan yorumun okuması burada kısa fakat belirleyicidir. Zeharya 9:9’daki alçakgönüllü, eşeğe binmiş kralı İsa olarak tanımlar; iki ayet sonra gelen “beritinin kanı sayesinde tutsaklarını susuz çukurdan çıkardım” sözündeki kanı da aynı kralın kanı sayar. Buradan yeni beritin Maşiah’ın kanı aracılığıyla kurulduğu sonucuna geçer.¹⁷⁵⁸

İbranice metin bu bağlantıyı zorlaştırır. 9. ayette hitap “Bat Tsion” ve “Bat Yeruşalayim”edir. Kral üçüncü tekil şahıstır: “Kralın sana geliyor; tsadik... alçakgönüllü ve eşeğe biniyor.” 11. ayet ise yeniden ikinci tekil dişile döner: gam at, “sen de”; be-dam beritekh, “senin beritinin kanı.”¹⁷⁵⁹

Bu küçük dilbilgisi ayrıntısı bütün savın yönünü değiştirir. Berit “onun”, yani kralın beriti diye verilmemiştir. “Senin beritin” denilen muhatap dişil Tsion/Yeruşalayim-İsrael’dir. Hristiyan yorumcu önce dişil muhatabın berit kanını kralın kendi kanına dönüştürmek, sonra o kralı İsa olarak belirlemek zorundadır.

Tanah’ın kendi içindeki en yakın ifade Şemot 24:8’dedir. Moşe korbanların kanını alır ve “İşte HaŞem’in sizinle bütün bu sözler üzerine kestiği beritin kanı” der. Burada dam ha-berit ifadesinin Sinay beritiyle bağı açıkça kurulmuştur.¹⁷⁶⁰

Raşi Zeharya 9:11’i tam bu yönde okur. Be-dam beritekh’i Sinay’da İsrael üzerine serpilen kanla ilişkilendirir ve doğrudan Şemot 24:8’deki “beritin kanı” sözünü anar. Tutsakların salıverilmesini de sürgünden kurtuluş olarak açıklar.¹⁷⁶¹

Hazal’da başka bir gerçek yorum hattı daha vardır. Mekhilta de-Rabbi Yişmael, Mısır’dan kurtuluş öncesinde İsrael’e verilen iki mitsvayı, Pesah kanı ve berit mila kanını anlatırken Zeharya 9:11’i kullanır.¹⁷⁶²

Bu deraş peşatla aynı şey değildir; kaynak katmanını karıştırmamak gerekir. Fakat bir şeyi kesin biçimde gösterir: Erken Yahudi geleneği “berit kanı” sözünü biliyor ve onu İsa’nın ölümü olarak okumuyor. Kan Sinay, Pesah veya mila beriti çevresinde açıklanabiliyor.

Metsudat David de ayetin muhatabını İsrael olarak korur ve kanı berit mila ile ilişkilendirir. Klasik yorumlar kanın tam tarihsel göndermesinde aynı olmak zorunda değildir. Ortak nokta daha önemlidir: “Bu, Maşiah’ın kendi kanıdır” anlamı gramerden zorunlu olarak çıkmaz.¹⁷⁶³

Zeharya 9 olayları şu sırayla anlatır. Kral gelir; hemen sonraki ayette savaş arabası ve savaş yayı kaldırılır, kral uluslara barış konuşur ve egemenliği denizden denize uzanır. Berit kanı ve tutsakların salıverilmesi bu kurtuluş ufkunun içindedir.¹⁷⁶⁴

Hristiyan yorumun okuması ise 9. ayetteki kralı seçer, 10. ayetteki dünya barışını ikinci gelişe taşır, 11. ayetteki dişil “senin beritinin kanı” ifadesini yeniden kralın kanına çevirir. Böylece üç ayetin doğal bağlantısı, İsa kimliğini korumak için üç farklı teolojik işleve bölünür.

Ayrıca “berit kanı”ndan “bütün bağışlanma mutlaka bir insanın kanıyla olur” sonucuna geçmek Tora’nın korban hukukuyla da uyuşmaz. Vayikra 5’te maddi imkanı olmayan kişi belirli günahlar için ince un getirir; kohen kapara sağlar ve kişi bağışlanır.¹⁷⁶⁵

Zeharya 9:11, antlaşma kanını tutsakların kurtuluşuyla ilişkilendirir. Fakat İbranice muhatap Tsion’dur, Tanah’ın açık paraleli Sinay beritidir ve Hazal ayeti Pesah/mila kanıyla da ilişkilendirir. “Maşiah’ın dökülen kanı” kimliği ayetin içinde yazılı değildir; Hristiyan yorumun Hristiyan okumasıyla eklenir.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 147, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 2. Zeharya 9:9-11’den hareketle yeni beritin ‘Maşiah aracılığıyla onun kanı yoluyla’ yapılacağını ileri sürer.
• Zeharya 9:9-11. 9. ayette hitap ‘Bat Tsion / Bat Yeruşalayim’dir. 11. ayetteki gam at (‘sen de’) ikinci tekil dişildir; beritekh (‘senin beritin’) aynı dişil tekil muhataba gider. Böylece 11. ayetin dilbilgisel muhatabı kral değil Tsion/Yeruşalayim-İsrael’dir.
• Şemot 24:8: ‘Hine dam ha-berit aşer karat HaŞem immakhem... - İşte HaŞem’in sizinle ... kestiği beritin kanı.’ Tanah’ta ‘beritin kanı’ ifadesinin açık Sinay örneğidir.
• Raşi, Zeharya 9:11: be-dam beritekh ifadesini Sinay’da halk üzerine serpilen ‘dam ha-berit’e, Şemot 24:8’e bağlar; ‘asirayikh’i sürgünden çıkarılan tutsaklar olarak açıklar.
• Mekhilta de-Rabbi Yişmael, Bo, Masekhta de-Pis’ha 5. Rabbi Matya ben Hereş, Mısır’dan kurtuluş bağlamında İsrael’e verilen ‘Pesah kanı’ ve ‘mila kanı’nı anarken Zeharya 9:11’i aktarır. Bu erken rabbinik deraş ayeti İsa’nın ölüm kanına bağlamaz.
• Metsudat David, Zeharya 9:11, ‘dam beritekh’i İsrael’in sürgünde koruduğu berit mila ile ilişkilendirir; ‘gam at’ı İsrael topluluğuna yöneltir. Klasik yorumların ayrıntıları farklı olsa da kanın ‘Maşiah’ın kendi kanı’ olduğu zorunlu okuma değildir.
• Zeharya 9:9-10. Aynı pasajda kralın gelişi ve hemen ardından savaş araçlarının kaldırılması, uluslara barış konuşması ve denizden denize egemenlik vardır. 9:11’deki berit dili bu siyasi-kurtuluş bağlamının içindedir; ayette çarmıh, çivi veya insan korbanı sözcüğü yoktur.
• Vayikra 5:11-13. Maddi imkanı olmayan kişi belirli günahlar için ince un getirebilir; kohen onun için kapara sağlar ve kişi bağışlanır. Bu hüküm, ‘her bağışlanmanın zorunlu maddesi mutlaka kan olmalıdır’ şeklindeki sınırsız önermeye Tora içinden açık istisnadır.

Hristiyan yorumcu kendisine yöneltilen iki ayrı itirazı ele alır. İlk itiraz, eşeğe binmenin genel bir davranış olduğu ve İsa’nın Yeruşalayim’e eşek üzerinde girmiş olmasının tek başına onun Maşiah olduğunu gösteremeyeceğidir. İkinci itiraz ise Sanhedrin 98a’ya dayanır: orada Daniel 7:13’teki bulutlarla geliş ile Zeharya 9:9’daki eşek üzerinde geliş, İsrael’in durumuna bağlı iki ihtimal olarak açıklanır. Hristiyan yorumcu ilk itiraza karşı, aynı rabbinik kaynağın Zeharya 9:9’u zaten Maşiah ile ilgili gördüğünü söyler. Ayrıca Hristiyan metinleri anlatısında İsa eşek üzerinde Yeruşalayim’e girdiğinde halkın onu “David’in oğlu” diye karşılamasını, Zeharya’daki işaretin o dönemde Maşiah ile ilgili olarak tanındığının göstergesi sayar. ⁸³⁶

Zeharya 9:9, klasik Yahudi yorumunda Maşiah’la ilişkilendirilir. Zeharya şöyle der: גִּילִי מְאֹד בַּת־צִיּוֹן הָרִיעִי בַּת יְרוּשָׁלַם הִנֵּה מַלְכֵּךְ יָבוֹא לָךְ צַדִּיק וְנוֹשָׁע הוּא עָנִי וְרֹכֵב עַל־חֲמוֹר וְעַל־עַיִר בֶּן־אֲתֹנוֹת “Çok sevin, ey Tsion kızı; sevinçle haykır, ey Yeruşalayim kızı. İşte kralın sana geliyor; doğru ve kurtarılmıştır, alçakgönüllüdür, eşeğe, dişi eşeğin yavrusuna binmiştir.” Raşi bu ayet konusunda olağanüstü derecede açıktır: אִי אֶפְשָׁר לְפוֹתְרוֹ אֶלָּא עַל מֶלֶךְ הַמָּשִׁיחַ Yani sözleri Maşiah kralına uygular. Üstelik bunun gerekçesini 9:10’da geçen, kralın egemenliğinin “denizden denize” uzanacağı sözüne bağlar. Raşi için eşeğe binmek de kralın alçakgönüllülüğünün işaretidir. ⁸³⁷

Sanhedrin 98a da Zeharya 9:9’daki kişiyi açıkça Maşiah tartışması içinde okur. Rabbi Yehoşua ben Levi, Daniel’deki “göğün bulutlarıyla” gelen figür ile Zeharya’daki “alçakgönüllü ve eşeğe binen” kral arasındaki görünür farkı sorar. Cevap, İsrael layıksa bulutlarla, layık değilse eşek üzerinde geleceği şeklindedir. Midraş Tanhuma da Zeharya’daki eşeği doğrudan Maşiah ben David ile ilişkilendirir. “Bu ayetin Maşiah’la hiçbir ilgisi yoktur, herhangi bir eşek binicisinden söz etmektedir” biçimindeki cevap Yahudi kaynaklarına uymaz. Yahudi kaynakları ayeti gerçekten Maşiah’la ilişkilendirmiştir. Hristiyan yorumun başvurduğu rabbinik veri budur; fakat bu veri Maşiah’tan İsa’ya geçişi sağlamaz.⁸³⁸

Fakat ayetin Maşiah hakkında olması, eşeğe binen belirli bir kişinin Maşiah olduğunu tek başına göstermez. Zeharya 9:9’un Maşiah hakkında olması ile: “Bu nedenle eşeğe binen İsa Maşiah’tır” sonucu aynı şey değildir. Ayet bize yalnız bir ulaşım aracı vermez. Bir kralın nasıl bir kral olduğunu ve gelişiyle ne meydana geleceğini anlatar. Bu nedenle eşek, tek başına kişiyi tanıtan bağımsız bir işaret gibi okunamaz. Radak bu ilişkiyi güzel açıklar. Maşiah’ın eşeğe binmesini yoksulluk veya başka bir bineğe sahip olamamakla açıklamaz. Bütün dünyanın onun egemenliği altında olmasına rağmen alçakgönüllülüğü nedeniyle eşeğe bineceğini söyler. ⁸³⁹

Sonra çok önemli bir bağlantı kurar: bu eşek görüntüsü, hemen sonraki ayette İsrael’in artık savaş atlarına ihtiyaç duymayacağı gerçeğini de gösterir. Çünkü 9:10 doğrudan savaş araçlarının ortadan kaldırılmasını anlatar. Böylece eşeğin anlamı daha açık hale gelir. Görüntü yalnız: “Gelecekteki kral şu hayvana binecek.” demez. Daha geniş bir düşünceyi taşır. Maşiah, askeri gösterişle gelen bir fatih değildir. Onun alçakgönüllülüğü ile krallığının barış niteliği birbirine bağlıdır. Zeharya bu nedenle kralı tanıttıktan hemen sonra şöyle devam eder: וְהִכְרַתִּי־רֶכֶב מֵאֶפְרַיִם וְסוּס מִירוּשָׁלַם וְנִכְרְתָה קֶשֶׁת מִלְחָמָה וְדִבֶּר שָׁלוֹם לַגּוֹיִם וּמָשְׁלוֹ מִיָּם עַד־יָם וּמִנָּהָר עַד־אַפְסֵי־אָרֶץ “Efrayim’den savaş arabasını, Yeruşalayim’den atı kaldıracağım; savaş yayı ortadan kalkacak. O uluslara barış bildirecek; egemenliği denizden denize, Irmak’tan yeryüzünün uçlarına kadar uzanacak.” ⁸⁴⁰

Eşeğin gerçek anlamı bu cümlenin ışığında anlaşılır. Savaş arabası gider. Savaş atı gider. Savaş yayı gider. Kral uluslara barış getirir. Egemenliği geniş bir dünyaya ulaşır. Raşi’nin 9:9’u Maşiah olarak okurken 9:10’daki “denizden denize egemenlik” sözünü kanıt göstermesi bundan dolayı belirleyicidir. Raşi, eşek ayrıntısını bütün betimlemeden koparıp Maşiah kimliğinin tek işareti haline getirmez. Kralın dünya çapındaki egemenliği, 9:9’daki kişinin kim olduğunun anlaşılmasında doğrudan rol oynar. Radak da aynı şekilde eşek ile hemen ardından gelen savaş araçlarının kaldırılması arasında doğrudan bağ kurar. Eşeğe binmek yalnız alçakgönüllülük değil, savaş atlarının artık gereksiz hale geldiği krallık düzeninin işaretidir.⁸⁴¹

Hristiyan yorumcu, Zeharya’nın bütün tasvirinden İsa’nın yaşamıyla ilişkilendirebildiği bir ayrıntıyı öne çıkarır: eşeğe binmek. Sonra bu ayrıntının gerçekleşmiş olması, kişinin kimliğini doğrulayan işaret olarak kullanılmaktadır. Fakat Zeharya’nın işareti yalnız eşek değildir. Bir kralın sarayına ait mühürde bir aslan bulunması, aslan resmi taşıyan herkesin o kral olduğu anlamına gelmez. Aslan, krallık kimliğinin bir simgesi olabilir; fakat kişinin gerçekten kral olup olmadığını başka gerçekler belirler. Zeharya’daki eşek de buna benzer. Maşiah’ın krallığının niteliğini gösterir; fakat eşek üzerine oturan her insanı Maşiah yapacak bir kimlik mührü değildir. İsa’nın Yeruşalayim’e girişinin Zeharya 9:9’a bilinçli bir gönderme olması başka, bu hareketin onun gerçekten Maşiah olduğunu kanıtlaması başkadır. Hristiyan metinleri anlatısı ilkini açıkça kurar. Eşek üzerinde Yeruşalayim’e giriş Zeharya 9:9’a bilinçli bir gönderme olarak sunulur; halkın tepkisi de sahnenin Maşiah iddiası taşıdığını gösterir. Bu tarihsel ve edebi bağlantı, Zeharya 9:9’un İsa’yı önceden bildirdiğini tek başına kanıtlamaz.

Eşeğe binmek, Zeharya 9:10’daki barış ve egemenlik hükümlerinin gerçekleştiğini kanıtlamaz. Hristiyan İncillerinin anlatısını olduğu gibi aldığımızda İsa Yeruşalayim’e eşek üzerinde girer ve sahne Zeharya 9:9 ile bilinçli biçimde ilişkilendirilir. Bütün bunlar yine de yalnız şunu gösterir: İsa, Zeharya 9:9’daki Maşiah imgesini kendisine uygulamıştır. Bir iddiada bulunmak ile iddianın doğrulanması aynı şey değildir. Eşeğe binmek kişinin kendisinin seçebileceği bir davranıştır. Bir insan belirli bir peygamberlik işaretini bildiğinde o işareti bilinçli biçimde uygulayabilir. Bu nedenle eşek ayrıntısı, kişinin denetiminin dışında meydana gelmesi gereken bir tarihsel sonuçla aynı kanıt ağırlığına sahip değildir. Zeharya 9:10 tam da böyle sonuçlar verir. Bir kişi eşek bulup üzerine binebilir. Fakat kendi eylemiyle uluslararası savaşı sona erdiremez. Efrayim ile Yeruşalayim’den savaş araçlarını kaldırmak yalnız sembolik bir hareket değildir. Savaş yayının ortadan kalkması kişisel bir jest değildir. Uluslara barış bildirmek ve egemenliğin “denizden denize” uzanması da Yeruşalayim kapısında sahnelenebilecek bir davranış değildir. Bunlar kralın dünyada meydana getireceği durumun tarifidir.⁸⁴²⁸⁴³

Bu nedenle Zeharya’nın Maşiah tanımı iki farklı türden bilgi içerir. İlki simgeseldir: kral alçakgönüllüdür ve eşeğe biner. İkincisi tarihsel sonuçtur: savaş düzeni sona erer, uluslarla barış kurulur ve kralın egemenliği büyük bir genişliğe ulaşır. İkinci tür, kişinin kimliğini sınamak için çok daha güçlüdür. Bir kralı yalnız tacının biçiminden tanımak mümkün değildir. Tacı başına başkası da koyabilir. Fakat kralın gerçekten ülke üzerinde egemenlik sürmesi başka bir şeydir. Eşek işarettir; 9:10 ise krallığın gerçekleşen içeriğidir. Eski Yahudi yorumunun kendisi bu ayrımı korur. Sanhedrin 98a eşek üzerindeki kişiyi Maşiah olarak görür. Raşi ayetin ancak Maşiah kralıyla açıklanabileceğini söyler ve bunun için hemen sonraki dünya çapındaki egemenlik sözünü kullanır. Radak eşeği alçakgönüllülükle açıklar ve bunu savaş atlarının ortadan kalkacağı sonraki ayete bağlar. Midraş Tanhuma eşeği Maşiah ben David ile ilişkilendirirken, başka bir rabbinik gelenek Maşiah’ın görevinin İsrael’in sürgünlerini toplamak olduğunu da açıkça söyler.⁸⁴⁴⁸⁴⁵

Zeharya 9:9 Yahudi kaynaklarında Maşiah’a uygulanır. Onun kimliği eşeğe binmesiyle ve aynı metinde anlatılan krallık sonuçlarıyla birlikte belirlenir. Hristiyan yorumun “Peygamberlik bu kadar belirsizse Zeharya neden bunu yazdı?” sorusunun cevabı da aynı bağlantıda bulunur. Ayetin amacı gelecekteki kral için bir çeşit kişisel seri numarası vermek zorunda değildir. Eşek, kralın krallık tarzını anlatmaktadır. Gücüne rağmen alçakgönüllüdür. Savaş atına değil eşeğe biner. Bunun ardından savaş araçları kaldırılır. Rabbinik ve klasik yorumlar bu simgesel yapıyı açıkça görmüştür.

Hristiyan yorumun dayandığı bu nokta bütünüyle kabul edilse bile sonuç değişmez. Hristiyan metinleri anlatısı İsa’nın Yeruşalayim’e eşek üzerinde girişini Zeharya 9:9’daki imgeyle bilinçli biçimde eşleştirir. Fakat benzerlik henüz kimlik değildir. Zeharya’nın kralı yalnız “eşek üzerinde gelen adam” değildir. O, Tsion’un kralıdır; alçakgönüllüdür; savaş arabalarının, savaş atlarının ve savaş yayının ortadan kalktığı bir düzenle birlikte gelir; uluslara barış getirir ve egemenliği geniş bir dünyaya ulaşır. 9:9 ile 9:10’un birbirine bağlanması, Raşi ile Radak’ın yorumlarında da açıkça korunmaktadır. Zeharya 9:9’un Maşiah hakkında olması, İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz. ⁸⁴⁶

İsa’nın eşeğe binmesi onun Zeharya’daki Maşiah imgesini kendisine uyguladığını gösterebilir; fakat Zeharya’nın verdiği kimlik, eşeğin üzerinde başlayıp orada bitmez. Kralı belirleyen asıl tablo, eşekle birlikte gelen barış, savaşın sona erişi ve geniş egemenliktir. Bu sonuçlar gerçekleşmeden yalnız eşek ayrıntısını gerçekleşmiş saymak, Maşiah’ın işaretini Maşiah’ın görevlerinin yerine koymaktır.⁸⁴⁷

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 80, güncel revizyon.
• Daniel 7:13; Zeharya 9:9; Bavli, Sanhedrin 98a.
• Raşi, Yeşaya 11:1.
• Zeharya 9:9; Bavli, Sanhedrin 98a; Raşi, Zeharya 9:9 yorumu; Midraş Tanhuma.
• Zeharya 9:9.
• Radak, Yeşaya 11:6.
• Raşi, Yeşaya 11:6.
• Zeharya 9:9.
• Zeharya 9:9.
• Bavli, Sanhedrin 98a; Raşi; Radak; Midraş Tanhuma.
• Zeharya 9:9.
• Zeharya 9:9; Raşi, Zeharya 9:9 yorumu; Radak, Zeharya 9:9 yorumu.
• Kabalat.com, “İsa, kaç tane eşeğe bindi?”.