Devarim Kitabı’nda HaŞem, Moşe’ye şöyle der:

“Onlar için kardeşleri arasından senin gibi bir peygamber çıkaracağım; sözlerimi onun ağzına koyacağım ve ona emredeceğim her şeyi onlara söyleyecek.”

Devarim 18:18

Bu ayet, Yahudilik dışındaki dinlerin kendi kurucularına uygulamaya çalıştıkları Tora ayetlerinden biridir. Ancak bir ayetin kimi anlattığını belirlemenin doğru yolu, yüzyıllar sonra ortaya çıkan dinlerin iddialarından başlamak değil, ayetin bağlamına ve Tanah’ın devamında anlatılan olaylara bakmaktır.

Devarim Kitabı, Moşe Rabbenu’nun ölümünden önce İsrael halkına yaptığı son konuşmaları içerir. Moşe, çölde geçen dönemi değerlendirir, mitsvaları açıklar, halkı Kutsal Topraklar’daki hayata hazırlar ve kendisinden sonra İsrael’in nasıl yönetileceğini bildirir.

Bu nedenle Devarim 18’deki “senin gibi bir peygamber” ifadesi, tarihsel bağlamından koparılarak uzak gelecekte ortaya çıkacak belirsiz bir kişiye gönderilmiş şifreli bir kehanet değildir. Moşe’nin ölümünden sonra ilahi sözün İsrael’e nasıl aktarılacağını açıklayan peygamberlik düzeninin parçasıdır.

Ayetin hemen öncesinde büyücülük, falcılık, ruh çağırma ve gelecekten haber alma uygulamaları yasaklanır. İsrael, diğer uluslar gibi bu uygulamalara başvurmayacaktır. HaŞem, İsrael’in kendi içinden gerçek peygamberler çıkaracak ve halk ilahi yönlendirmeyi bu peygamberlerden alacaktır:

“HaŞem, Tanrın, senin için kendi içinden, kardeşlerinin arasından benim gibi bir peygamber çıkaracak; onu dinleyeceksiniz.”

Devarim 18:15

Ayetin İbranicesi şöyledir:

Navi mikirbekha me-ahekha kamoni yakim lekha HaŞem Elohekha; elav tişmaun.

Peygamber:

İsrael’in kendi içinden çıkacak,

İsrael’in kardeşleri arasından olacak,

HaŞem’in sözlerini İsrael’e aktaracak,

halk tarafından dinlenecektir.

Ayet İsrael’de nesiller boyunca devam edecek peygamberlik zinciriyle ilişkilendirilir. Hizkuni ise Moşe’den sonra ortaya çıkan ilk doğrudan karşılığı Yeoşua olarak gösterir. Bu iki açıklama birbirine karşı değildir. Ayet, genel olarak İsrael’deki gerçek peygamberlik düzenini bildirirken bu düzenin Moşe’den sonraki ilk tarihsel gerçekleşmesi Yeoşua ben Nun’dur.

Şimdi Tanah’ın kendi anlatımını izleyerek soralım:

Moşe’den sonra HaŞem tarafından seçilen, Moşe’nin yetkisinden pay verilen, bütün İsrael’in başına geçirilen ve sözünün dinlenmesi emredilen kişi kimdir?

Yeoşua, Moşe Henüz Hayattayken Görevlendirildi

Moşe, ölümünün yaklaştığını öğrendiğinde HaŞem’den İsrael halkını yönetecek bir önder seçmesini ister:

“Moşe HaŞem’e şöyle dedi: ‘Bütün bedenlerin ruhlarının Tanrısı olan HaŞem, topluluğun başına bir adam atasın. O, onların önünde çıkıp onların önünde girsin; onları çıkarıp onları içeri getirsin. Böylece HaŞem’in topluluğu çobansız koyunlar gibi kalmasın.’”

“HaŞem Moşe’ye şöyle dedi: ‘Kendisinde ruh bulunan Nun oğlu Yeoşua’yı yanına al ve elini onun üzerine koy. Onu Kohen Elazar’ın ve bütün topluluğun önüne çıkar; onların gözleri önünde onu görevlendir. Bütün İsrael topluluğunun onu dinlemesi için kendi yetkinden ona ver.’”

“Moşe, HaŞem’in kendisine emrettiği gibi yaptı. Yeoşua’yı aldı; onu Kohen Elazar’ın ve bütün topluluğun önüne çıkardı. Ellerini onun üzerine koydu ve HaŞem’in Moşe aracılığıyla söylediği gibi onu görevlendirdi.”

Bamidbar 27:15–23

Metin açık bir haleflik düzeni kurar:

Yeoşua’yı seçen HaŞem’dir.

Onu halkın önünde görevlendiren Moşe’dir.

Ona verilen yetkinin kaynağı HaŞem’dir.

Onu dinlemesi gereken topluluk bütün İsrael’dir.

Yeoşua’nın görevlendirilmesi Moşe’nin kişisel tercihi veya siyasi kararı değildir. HaŞem tarafından verilen açık bir emirdir. Görevlendirmenin bütün topluluğun önünde yapılması, Yeoşua’nın yetkisinin gizli veya sonradan oluşturulmuş bir iddia olmadığını gösterir.

Bamidbar 27:20’de HaŞem, Moşe’ye şöyle der:

“Yetkinden ona ver.”

İbranice ifade şöyledir:

Ve-natata me-hodekha alav.

Buradaki hod; saygınlık, görkem ve yönetim otoritesi anlamlarına gelir. Yeoşua’ya verilen şey Moşe’nin İsrael üzerindeki liderlik yetkisinden bir paydır. Böylece Moşe’nin ardından halkın başına kimin geçeceği daha Moşe hayattayken belirlenmiştir.

İsrael Moşe’den Sonra Kimi Dinledi?

Devarim Kitabı’nın sonunda Yeoşua’nın görevlendirilmesinin sonucu şöyle açıklanır:

“Nun oğlu Yeoşua bilgelik ruhuyla doluydu; çünkü Moşe ellerini onun üzerine koymuştu. İsraeloğulları onu dinlediler ve HaŞem’in Moşe’ye emrettiği gibi yaptılar.”

Devarim 34:9

Bu ayet, Devarim 18’deki emirle doğrudan bağlantılıdır:

“Onu dinleyeceksiniz.”

Devarim 18:15

Moşe’nin ölümünü anlatan bölümde ise şöyle denir:

“İsraeloğulları onu dinlediler.”

Devarim 34:9

Önce İsrael’e Moşe’den sonra HaŞem’in çıkaracağı peygamberi dinlemesi emredilir. Daha sonra Moşe’nin ölümünün hemen ardından İsrael’in Yeoşua’yı dinlediği özellikle belirtilir.

Tora, soruyu kendi içinde sormakta ve cevabını vermektedir.

Moşe’den sonra İsrael’in dinlediği kişi Yeoşua ben Nun’dur.

Yeoşua Peygamber Niteliğine Uymakta mıdır?

Devarim 18:18’de sözü edilen kişi bir peygamberdir. Bu nedenle Yeoşua’nın yalnızca siyasi veya askeri bir lider değil, HaŞem’in sözünü alan ve halka aktaran bir kişi olup olmadığına bakmak gerekir.

Yeoşua Kitabı şu sözlerle başlar:

“HaŞem’in kulu Moşe’nin ölümünden sonra HaŞem, Moşe’nin hizmetkarı Nun oğlu Yeoşua’ya şöyle dedi: ‘Kulum Moşe öldü. Şimdi kalk; sen ve bütün bu halk Şeria Irmağı’nı geçin ve İsraeloğullarına vermekte olduğum ülkeye gidin.’”

Yeoşua 1:1–2

HaŞem, Yeoşua’ya doğrudan hitap eder, ona İsrael adına görev verir ve uygulaması gereken emirleri bildirir. Bu hitap kitap boyunca devam eder. Yeoşua, HaŞem’in kendisine bildirdiği sözleri halka aktarır ve İsrael’i bu emirler doğrultusunda yönetir.

Bu durum Devarim 18:18’deki tanımla uyumludur:

“Sözlerimi onun ağzına koyacağım ve ona emredeceğim her şeyi onlara söyleyecek.”

Yeoşua’nın peygamberlik niteliği yalnızca “kendisinde ruh bulunması” ifadesine dayanmaz. Tanah’ta ruah Elohim veya HaŞem’den gelen ruh, bağlama göre bilgelik, cesaret, yönetim yeteneği veya peygamberlik etkisi anlamına gelebilir.

Bamidbar 27:18’de Yeoşua için “kendisinde ruh bulunan adam”, Devarim 34:9’da ise “bilgelik ruhuyla dolu” denir. Buna HaŞem’in ona doğrudan hitap etmesi, onu İsrael’e önder olarak göndermesi ve emirlerini halka aktarmasını istemesi eklendiğinde Yeoşua’nın peygamber niteliği açık hale gelir.

Tanah’taki ruah kavramı, Tanrı’nın içinde ayrı bir ilahi kişi anlamına gelmez. HaŞem’in bir insana belirli bir görev için verdiği güç, bilgelik, yetenek veya peygamberlik etkisini ifade eder.

Yeoşua’da bulunan ruh, onun Moşe’nin ardından İsrael’i yönetebilmesi, HaŞem’in sözünü anlayabilmesi ve halka aktarabilmesi için verilmiştir.

Devarim 18 ile Yeoşua 1 Arasındaki Doğrudan Bağlantı

Devarim 18’de HaŞem şöyle der:

“Onlar için kardeşleri arasından senin gibi bir peygamber çıkaracağım; sözlerimi onun ağzına koyacağım ve ona emredeceğim her şeyi onlara söyleyecek.”

“Benim adımla söyleyeceği sözlerimi dinlemeyen kişiden hesabını ben soracağım.”

“Ancak kendisine söylemesini emretmediğim bir sözü küstahça benim adımla söyleyen veya başka tanrıların adıyla konuşan peygamber ölecektir.”

Devarim 18:18–20

Moşe’nin ölümünden sonra halk Yeoşua’ya şöyle cevap verir:

“Bize emrettiğin her şeyi yapacağız ve bizi göndereceğin her yere gideceğiz. Her konuda Moşe’yi dinlediğimiz gibi seni de dinleyeceğiz. Yeter ki Tanrın HaŞem, Moşe ile birlikte olduğu gibi seninle de birlikte olsun. Emrine karşı gelen ve söylediğin hiçbir sözü dinlemeyen kişi öldürülecektir. Yalnız güçlü ve cesur ol.”

Yeoşua 1:16–18

İki metin arasındaki ortak yapı şöyledir:

Yeoşua’ya verilen yetki sınırsız veya yeni bir din kurmaya yönelik değildir. HaŞem ona açıkça şöyle der:

“Yalnız güçlü ve çok cesur ol. Kulum Moşe’nin sana emrettiği bütün Tora’ya uygun davranmaya dikkat et. Ondan sağa veya sola sapma.”

“Bu Tora kitabı ağzından ayrılmasın; onda yazılı olan her şeye dikkatle uymak için gece gündüz onu düşün.”

Yeoşua 1:7–8

Devarim 18’deki peygamberin görevi Moşe’nin Tora’sını ortadan kaldırmak değil, HaŞem’in emrini Tora’ya bağlı biçimde aktarmaktır. Yeoşua bu ölçüte tam olarak uyar.

O, yeni bir öğreti getirmez. Moşe aracılığıyla verilen Tora’yı uygular, İsrael’i Kutsal Topraklar’a götürür ve Moşe’ye verilen görevin tarihsel devamını yerine getirir.

HaŞem, Moşe ile Birlikte Olduğu Gibi Kiminle Birlikte Olacağını Söyledi?

Yeoşua Kitabı’nda HaŞem, Moşe ile Yeoşua arasındaki devamlılığı doğrudan ilan eder:

“Yaşamının bütün günlerinde hiç kimse sana karşı koyamayacak. Moşe ile birlikte olduğum gibi seninle de birlikte olacağım. Seni bırakmayacağım ve seni terk etmeyeceğim.”

Yeoşua 1:5

HaŞem’in Moşe ile birlikte olduğu gibi birlikte olacağını söylediği kişi Yeoşua’dır.

Bu ayet yalnızca genel bir ilahi yardım sözü değildir. Yeoşua’nın görevi doğrudan Moşe’nin göreviyle ilişkilendirilir:

“Moşe ile birlikte olduğum gibi seninle de birlikte olacağım.”

Moşe İsrael’i Mısır’dan çıkarmış, Sinay’a getirmiş ve Kutsal Topraklar’ın sınırına kadar götürmüştür. Yeoşua ise İsrael’i Şeria Irmağı’ndan geçirerek ülkeye sokacak ve Moşe’ye verilen tarihsel görevin bir sonraki aşamasını gerçekleştirecektir.

Yeoşua’nın liderliği, Moşe’nin görevinden kopuk yeni bir başlangıç değil, aynı ilahi görevin devamıdır.

HaŞem Yeoşua’yı Bütün İsrael’in Gözünde Yükseltti

Şeria Irmağı’nın geçilmesinden önce HaŞem, Yeoşua’ya şöyle der:

“HaŞem Yeoşua’ya şöyle dedi: ‘Moşe ile birlikte olduğum gibi seninle de birlikte olacağımı bilmeleri için bugün seni bütün İsrael’in gözünde yükseltmeye başlayacağım.’”

Yeoşua 3:7

Yeoşua’nın bütün İsrael’in gözünde yükseltilmesinin amacı açıkça belirtilmiştir:

“Moşe ile birlikte olduğum gibi seninle de birlikte olacağımı bilmeleri için.”

Yeoşua’nın liderliği yalnızca Moşe’nin daha önce yaptığı görevlendirmeye dayanmaz. HaŞem, onun liderliğini İsrael’in gözleri önünde gerçekleşen olaylarla doğrular.

Moşe döneminde denizin yarılması İsrael’in Mısır’dan çıkışını sağlamıştı. Yeoşua döneminde Şeria Irmağı’nın suları kesilir ve İsrael Kutsal Topraklar’a geçer. Tanah, bu olayın Yeoşua’yı Moşe’den sonraki meşru önder olarak halkın gözünde yükselttiğini açıkça bildirir.

İsrael Moşe’ye Gösterdiği Saygıyı Kime Gösterdi?

Şeria Irmağı’nın geçilmesinden sonra Tanah şöyle der:

“O gün HaŞem, Yeoşua’yı bütün İsrael’in gözünde yüceltti. Moşe’ye saygı gösterdikleri gibi yaşamının bütün günlerinde ona da saygı gösterdiler.”

Yeoşua 4:14

Bamidbar 27’de Yeoşua’nın bütün topluluğun önünde görevlendirileceği ve İsrael’in onu dinleyeceği söylenmişti.

Devarim 34’te İsrael’in gerçekten Yeoşua’yı dinlediği bildirildi.

Yeoşua 1’de halk, Moşe’yi dinlediği gibi Yeoşua’yı da dinleyeceğini söyledi.

Yeoşua 3’te HaŞem, Moşe ile birlikte olduğu gibi Yeoşua ile de birlikte olduğunu bütün İsrael’e göstereceğini bildirdi.

Yeoşua 4’te ise sürecin sonucu açıklanır: HaŞem Yeoşua’yı bütün İsrael’in gözünde yükseltmiş ve halk ona Moşe’ye gösterdiği saygıyı göstermiştir.

Bütün anlatı tek bir tarihsel süreci oluşturur:

HaŞem Yeoşua’yı seçer.

Moşe onu topluluğun önünde görevlendirir.

Moşe’nin yetkisinden ona verilir.

İsrael’e onu dinlemesi emredilir.

HaŞem Yeoşua’ya doğrudan konuşur.

HaŞem, Moşe ile birlikte olduğu gibi Yeoşua ile de birlikte olacağını bildirir.

İsrael, Moşe’yi dinlediği gibi Yeoşua’yı dinler.

HaŞem Yeoşua’yı bütün İsrael’in gözünde yükseltir.

Devarim 18’deki “senin gibi bir peygamber çıkaracağım” vaadinin Moşe’den sonraki ilk tarihsel karşılığının Yeoşua olması, sonradan kurulmuş bir yorum değildir. Tora’dan Yeoşua Kitabı’na kadar devam eden anlatının doğal sonucudur.

“Seninle Birlikte Olacağım” İfadesi

Yeoşua 1:5’te kullanılan İbranice ifade şöyledir:

Ka-aşer hayiti im Moşe, ehyeh immakh.

Türkçesi:

“Moşe ile birlikte olduğum gibi seninle de birlikte olacağım.”

Aynı ifade Yeoşua 3:7’de tekrar edilir:

Ka-aşer hayiti im Moşe, ehyeh immakh.

Cümlenin temel sözü şöyledir:

Ehyeh immakh.

Yani:

“Seninle birlikte olacağım.”

Bu söz daha önce Moşe’ye söylenmiştir.

HaŞem, Moşe’yi İsrael halkını Mısır’dan çıkarmak üzere görevlendirdiğinde Moşe şöyle sorar:

“Ben kimim ki Paro’ya gideyim ve İsraeloğullarını Mısır’dan çıkarayım?”

HaŞem ona şu cevabı verir:

“Kuşkun olmasın, seninle birlikte olacağım. Seni benim gönderdiğimin işareti şu olacak: Halkı Mısır’dan çıkardığın zaman bu dağda Tanrı’ya hizmet edeceksiniz.”

Şemot 3:11–12

İbranice metinde HaŞem’in Moşe’ye verdiği söz şöyledir:

Ki ehyeh immakh.

Yani:

“Çünkü seninle birlikte olacağım.”

Moşe İsrael’i Mısır’dan çıkarmak için görevlendirilirken ehyeh immakh sözüyle desteklenir.

Yeoşua İsrael’i Kutsal Topraklar’a geçirmek için görevlendirilirken aynı söz, bu kez Moşe’ye açık bir gönderme yapılarak tekrar edilir:

“Moşe ile birlikte olduğum gibi seninle de birlikte olacağım.”

Bu ifade bir görevlendirme ve devamlılık formülüdür. Tanah, Moşe’nin ardından gelen tarihsel halefi okuyucunun tahminine bırakmaz. Yeoşua’yı adıyla seçer, görevlendirir, yetkilendirir ve bütün İsrael’in gözünde doğrular.

“ehyeh immak” [(Moşe gibi) seninle birlikte olacağım]

Yeoşua 1:5

Yeoşua 3:7

Şemot 3:12

“ehyeh immak” [(Moşe gibi) seninle birlikte olacağım]

Sonuç: Moşe Gibi Peygamber Kimdir?

Devarim 18, İsrael’de gerçek peygamberliğin nasıl devam edeceğini bildirir. HaŞem, İsrael’i büyücülere, falcılara veya yabancı vahiy iddialarına bırakmayacaktır. İsrael’in kendi içinden peygamberler çıkaracak ve halk bu peygamberleri dinleyecektir.

Bu düzenin Moşe’den sonraki ilk ve doğrudan tarihsel gerçekleşmesi Yeoşua ben Nun’dur.

Yeoşua:

İsrael’in kendi içindendir.

Moşe hayattayken HaŞem tarafından seçilmiştir.

Moşe tarafından bütün topluluğun önünde görevlendirilmiştir.

Moşe’nin yönetim yetkisinden pay almıştır.

Bilgelik ruhuyla doldurulmuştur.

HaŞem’in sözlerini almış ve İsrael’e aktarmıştır.

İsrael tarafından dinlenmiştir.

Moşe’nin ardından bütün İsrael’i yönetmiştir.

Tora’ya bağlı kalması emredilmiştir.

HaŞem tarafından bütün İsrael’in gözünde yükseltilmiştir.

Moşe’ye gösterilen saygının kendisine de gösterildiği kişidir.

HaŞem’in, “Moşe ile birlikte olduğum gibi seninle de birlikte olacağım” dediği kişidir.

Dolayısıyla Devarim 18’deki ifadeyi Tanah’ın kendi anlatım düzeni içinde okuduğumuzda cevap açıktır:

Moşe’den sonra “Moşe gibi” görevlendirilen ilk peygamber ve önder Yeoşua ben Nun’dur.

Ayet aynı zamanda Yeoşua’dan sonra devam edecek gerçek İsrael peygamberleri zincirinin temelini oluşturur. Ancak bu genel kapsam, Yeoşua’nın ayetin ilk somut ve doğrudan tarihsel karşılığı olduğu gerçeğini değiştirmez.

Ayetin anlamını belirlemek için yüzyıllar sonra ortaya çıkan iddialara ihtiyaç yoktur. Tora kimi seçtiğini, Moşe’nin kimi görevlendirdiğini, İsrael’in kimi dinlediğini ve HaŞem’in kiminle Moşe ile birlikte olduğu gibi birlikte olacağını açıkça bildirmiştir.

Cevap Tanah’ın kendi içindedir:

Yeoşua ben Nun.

Kutsal Kitabınızı bilin!

Kutsal Kitabınızı bilirseniz, kimse inancınızı ve Tanrı ile olan bağlantınızı çalamaz.