Nefeş HaTivit ve Nefeş HaElokit: Doğal Ruhun Dönüşümü

İnsanda niçin iki ruh dili kullanılır?

Rabi Şneur Zalman’ın Tanya eserindeki Nefeş HaElokit (נפש האלוקית, İlahi ruh) ve Nefeş HaBehamit (נפש הבהמית, hayvani ruh) ayrımı, insanın içsel yönelişlerini açıklayan Hasidik bir modeldir. Nefeş HaTivit (נפש הטבעית, doğal ruh) ifadesi de insanın bedensel yaşama, korunmaya, arzulara ve doğal alışkanlıklara bağlı yönünü anlatır. Bu terimlerin bağlama göre yakın kullanımları bulunur; ancak tüm kabalistik eserlerde aynı teknik listeyi oluşturdukları varsayılmaz.

Arzu neden kendi başına günah değildir?

İnsanın yemek yeme, dinlenme, kendisini koruma ve sevdikleriyle ilişki kurma arzuları yaratılmış hayatın parçasıdır. Ahlaki mesele yalnız arzu taşımak değil, arzunun hangi ölçüde ve hangi amaçla kullanılacağıdır. Doğal yöneliş başkalarının hakkını çiğnemeye götürebileceği gibi mitsva ve iyilik için de değerlendirilebilir. Gevura (sınır) burada arzuyu bütünüyle yok etmekten çok onun kullanım biçimini belirler; Hesed (iyilik) ise verilene doğru yön sağlar.

Benoni: Çatışmanın ortasında sorumlu seçim

Benoni (בינוני), Tanya’da içsel çatışmanın bütünüyle sona ermediği halde davranış, konuşma ve düşüncede Tora’nın gereğini yerine getirmeye çalışan kişi modelidir. Bu kavram sıradan bir istatistiksel ortalama veya bütün duyguları tamamen düzeltmiş tsadik anlamına gelmez. Kişi hangi dürtünün belirdiğini her zaman seçmeyebilir; fakat onun eyleme dönüşüp dönüşmeyeceğinde sorumluluk üstlenir. Benoni yazısı bu konunun kitap bağlamını ayrıntılandırır.

Kelipat Noga ve maddi yaşam

Hasidik açıklamada Kelipat Noga (קליפת נוגה, parıltılı kabuk), hem kendi çıkarına hizmet edebilen hem de kutsal amaca yöneltilebilen gündelik etkinliklerle ilişkilendirilir. Helal/kosher yiyeceğin beraha ile yenmesi, çalışma hayatında dürüstlük ve bedenin mitsvalara katılması maddi hayatın nasıl farklı bir amaca bağlandığını gösterir. Bu konuyla Birur (ayıklama) arasında ilişki bulunur; fakat bir ahlak örneği Lurianik kozmolojideki bütün teknik işlemleri tek başına açıklamaz.

İki ruh ile beş ruh düzeyini ayırmak

Nefeş–Ruah–Neşama–Haya–Yehida, ruhun farklı açığa çıkış ve birlik düzeylerini gösteren bir haritadır. Tanya’daki iki ruh dili ise doğal dürtüler ile İlahi hizmete yönelen insanın içsel çatışmasını anlatır. Bunlar iki ayrı analiz düzeyidir. İlkinde hangi manevi dereceler, ikincisinde hangi yönelişler ve seçimler sorusu öne çıkar. Beş ruh düzeyi ve Ruhun on gücü derslerini birlikte okumak doğru ayrımı kurar.

Kaynaklar: Rabi Şneur Zalman, Tanya, Likutei Amarim, Bölüm 1, 6, 9 ve 12; Rabi Hayim Vital, Etz Hayim ve ruh öğretisine ait bahisler; KabbalaOnline, Moshe Miller’in Natural Soul başlıklı öğretim dizisi. İleri okuma: Birur ve Lurianik Kabala.