161. İddia: Mezmur 22’de el ve ayak yarası ancak çarmıha uyar

Hristiyan iddiası

“Thus Ps. 22 speaks of a group of men mocking the Messiah as he stood in agony, his bones sticking out (v.17), God appearing not to respond to his prayers(v.1-3), his hands and feet pierced (crucifixion is about the only form of death or torture which could be described like this,v.16), his clothes parted amongst his persecutors (v.18), and then many people worldwide coming to praise God because of His vindication of His servant by answering his prayers for deliverance from death (v.22-31).”

Cevap

Hristiyan iddiası burada iki aşamalıdır. Önce Tehillim 22:17’deki tartışmalı ifadeyi “ellerimi ve ayaklarımı deldiler” diye alır. Ardından bunun ölüm veya işkence biçimleri içinde neredeyse yalnız çarmıha germeye uyduğunu söyler. Böylece tartışmalı bir kelime okumasından belirli bir Roma infaz yöntemine, oradan da İsa’nın kimliğine geçer.¹⁸⁸³

İlk aşamada metin tarihini basitleştirmek doğru olmaz. Masoretik metin ka-ari yaday ve-raglai, “ellerim ve ayaklarım aslan gibi” biçimini taşır. Septuaginta çok daha eski bir tanık olarak oryksan, “kazdılar/deldiler” yönünde bir fiil okur. Nahal Hever’den erken İbranice bir tanık da kaaru biçimini korur. Bu nedenle mesele “Hristiyanlar kelimeyi sonradan değiştirdi” diye kapatılamaz; eski çağdan gelen gerçek bir varyant sorunu vardır.^18841885

Fakat Hristiyan yorumun asıl iddiası için daha önemli nokta bundan sonra başlar. Fiilli okuma bütünüyle kabul edilsin: “ellerimi ve ayaklarımı deldiler.” Cümlede yine de masmer, “çivi”, tsalav veya Roma infazını anlatan herhangi bir teknik terim yoktur. “Delmek” fiilinden “yalnız çarmıh olabilir” sonucuna geçiş, İbranice kelimenin anlamı değil, olayın sonradan belirlenmesidir.¹⁸⁸⁶

Bir yaranın eller ve ayaklarla ilişkilendirilmesi tek bir mekanizma üretmez. Kesici veya delici silah, bağlama sırasında yaralanma, işkence, savaş yarası ve şiirsel beden tasviri dilsel olarak dışlanmış değildir. Hristiyan yorumun “about the only form of death or torture” ifadesi filolojik bir zorunluluk değil, olasılık yargısıdır. Oysa kehanet kanıtı için “bu biçimde de okunabilir” ile “yalnız bu olay olabilir” arasında büyük fark vardır.

Mezmurun kendi hareketi de unutulmamalıdır. Konuşan kişi ölüm tehdidinin ortasında “kılıçtan canımı, köpeğin elinden biricik hayatımı kurtar” diye yakarır; hemen ardından Tanrı’nın yoksulun sıkıntısını hor görmediği, yüzünü ondan gizlemediği ve yakardığında onu işittiği söylenir. Şiirin doğal akışı sıkıntı, yardım çağrısı ve ilahi cevap çizgisidir.^18871888

Hristiyan okuma bu kurtuluşu ölümden sonraki diriliş olarak yorumlayabilir. Fakat bu, mezmurun söylediği açık olay dizisi değildir. Metin “öldürüldü, gömüldü ve üçüncü gün dirildi” demez. Hristiyan yorumun kendi anlatımında da sonunda “deliverance from death” için verilen cevaptan söz edilir. Bu, metnin en azından yalnız ölümün gerçekleşmesini değil, ölüm tehdidinden kurtuluş dilini de taşıdığını gösterir.¹⁸⁸⁹

Bir de edebi bağımlılık sorunu vardır. Daha sonraki İsa anlatılarının Tehillim 22’nin dilini kullandığı metinsel olarak açıktır. Fakat sonraki anlatının eski mezmurdan sözler ve imgeler alması, eski mezmurun bağımsız olarak o sonraki kişiyi önceden tanımladığını kanıtlamaz. Benzerlik, iki yönde açıklanabilir: kehanetin gerçekleşmesi olarak veya sonraki anlatının kutsal metin diliyle kurulması olarak. Kimliği belirlemek için mezmurun kendi içinden ek kanıt gerekir.¹⁸⁹⁰

Eldeki metin tanıkları şu sınırlı sonucu destekler: Tehillim 22’nin eski metin geleneğinde “kazdılar/deldiler” yönünde ciddi bir okuma vardır ve bu okuma yaralanma imgesini güçlendirir. Fakat “bu yara ancak Roma çarmıhına uyar” cümlesi metinden çıkmaz. Çivi, çarmıh, Roma ve İsa adları ayrı ayrı sonradan eklenen halkalardır.¹⁸⁹¹

Kaynaklar

1883. Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6. Heaster Tehillim 22:16 için “his hands and feet pierced” der ve parantez içinde “crucifixion is about the only form of death or torture which could be described like this” sonucunu kurar. ↩

1884. Tehillim 22:17 (Hristiyan numaralandırmasında 22:16). Masoretik metin: ka-ari yaday ve-raglai. İfadenin sözdizimi zordur ve metin tarihi tartışmalıdır. ↩

1885. Michael V. Flowers, “What Did the Psalmist Say about His Hands and Feet in Psalm 22:17?”, Vetus Testamentum 71/1 (2021), s. 48-75, özellikle s. 57. Flowers Masoretik ka-ari, Septuaginta oryksan ve Nahal Hever 5/6HevPs XI 9’daki kaaru tanığını birlikte değerlendirir; Nahal Hever tanığı geç Herodian döneme, yaklaşık MS 50-68’e tarihlenir. ↩

1886. Septuaginta, Tehillim 21:17 LXX: oryksan kheiras mou kai podas, “ellerimi ve ayaklarımı kazdılar/deldiler.” Ne bu Yunanca fiil ne de Nahal Hever’deki İbranice varyant “çivi”, “çarmıh” veya “Roma infazı” kelimelerini içerir. ↩

1887. Tehillim 22:20-22. Konuşan kılıçtan, köpeğin elinden ve aslanın ağzından hayatının kurtarılmasını ister. ↩

1888. Tehillim 22:24-25. HaŞem’in mazlumun sıkıntısını hor görmediği, yüzünü ondan gizlemediği ve yardım çağrısını işittiği söylenir. ↩

1889. Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6. Heaster aynı bölümün sonunda Tanrı’nın Maşiah’ı “deliverance from death” için cevapladığını söyler; bu ifade dahi mezmurun yardım ve kurtuluş çizgisini kabul eder. ↩

1890. Tehillim 22’nin daha sonraki İsa anlatılarındaki kullanımı için örnek olarak Matta 27:35, 39, 43, 46; Markos 15:24, 29, 34. Buradaki metodolojik nokta, sonraki metnin eski metni alıntılamasının tek başına eski metnin bağımsız kehanet kimliğini kanıtlamamasıdır. ↩

1891. Tehillim 22:17’nin metin tanıkları konusunda ayrıca bkz. Emanuel Tov, Textual Criticism of the Hebrew Bible, 3. bs., Fortress Press, 2012, metin varyantlarının değerlendirilmesine ilişkin genel yöntem; özel okuma için Flowers 2021. ↩