Ba’al Teşuva mı Daha Yücedir, Yoksa Tsadik mi?

Yahudi düşüncesinin en çarpıcı sorularından biri şudur: Günaha hiç düşmeden doğru yolda kalmış bir tsadik mi daha yücedir, yoksa günah işledikten sonra gerçek bir teşuva gerçekleştirerek Tanrı’ya dönen Ba’al Teşuva mı?

Yüzeysel bir değerlendirmede cevap açık görünür. Günah işlememiş kişinin, günah işleyip daha sonra pişman olan kişiden daha yüksek sayılması beklenir. Zarar vermemek, verilen zararı onarmaktan; kutsallığı korumak, kaybedilen kutsallığı yeniden kazanmaktan daha iyidir. Buna rağmen Talmud’da Ba’al Teşuva’nın, tam tsadikin bile ulaşamadığı bir yerde durduğu söylenmiştir.

Bu söz, günahın insanı yükselttiği anlamına gelmez. Günah kendi başına hiçbir manevi değer taşımaz. Ba’al Teşuva’yı yücelten şey düşmüş olması değil, düşüşün yönünü tersine çevirmesi, kendisini köleleştiren eğilimi yenmesi ve geçmişteki karanlığı Tanrı’ya daha güçlü bir bağlılığın kaynağı haline getirmesidir.

Sorunun cevabı bu nedenle tek yönlü değildir. Talmud’da iki farklı görüş bulunmaktadır. Tsadik ile Ba’al Teşuva iki ayrı manevi başarıyı temsil eder: bozulmadan korunmuş doğruluk ile bozulduktan sonra yeniden kurulmuş doğruluk.

Ba’al Teşuva ve Tsadik Ne Demektir?

Ba’al Teşuva (בעל תשובה), kelime olarak “dönüşün sahibi” demektir. Teşuva (תשובה) ise yalnızca “pişmanlık” anlamına gelmez. Kelimenin kökü olan şuv (שוב), “geri dönmek” demektir. Teşuva, insanın yalnızca yaptığı bir eylemden üzülmesi değil, iradesini ve yaşam yönünü yeniden Tanrı’ya çevirmesidir.

Ba’al Teşuva kavramı, yalnızca Yahudi yaşamından uzak yetişip daha sonra Tora ve mitsvalara yönelen kişiyi tanımlamaz. Günahını terk eden, geçmişinden pişman olan, aynı günaha dönmemeye karar veren ve bozduğu şeyi onaran herkes Ba’al Teşuva olabilir.

Tsadik (צדיק) kelimesi “doğru kişi” anlamına gelir. Talmud’daki karşılaştırmada kullanılan ifade tsadik gamur, yani “tam tsadik”tir. Burada, söz konusu günah alanında doğruluğunu korumuş, günaha teslim olmamış ve Tanrı’ya bağlılığını kesintisiz biçimde sürdürmüş kişi anlatılmaktadır.

Bu tanımlar değişmez toplumsal kimlikler değildir. Bir insan kendisini “Ba’al Teşuva” veya “tsadik” olarak adlandırdığı için bu düzeylere ulaşmış olmaz. Manevi statü, kişinin geçmişine dair anlattığı hikayeyle değil, iradesinin ve davranışlarının gerçek durumu ile belirlenir.

Talmud’da İki Farklı Görüş Vardır

“Ba’al Teşuva’nın durduğu yerde tsadik duramaz” sözü çoğu zaman Talmud’un tartışmasız ve tek görüşüymüş gibi aktarılır. Oysa Berakhot 34b’de iki farklı yaklaşım bulunmaktadır.

Rabbi Yohanan’a göre peygamberlerin gelecekteki ödül hakkında söyledikleri, Ba’alei Teşuva için geçerlidir. Tam tsadiklerin ulaşacağı düzey ise peygamberlerin kavrayışının bile ötesindedir. Yeşaya’daki şu söz bu görüşün dayanağı olarak gösterilir:

“Senden başka hiçbir göz onu görmedi.”

Rabbi Yohanan’ın yaklaşımında tam tsadik daha yüksek konumdadır. Çünkü Tanrı’ya bağlılığı kopmamış, kötülüğün iradesini ele geçirmesine izin verilmemiş ve ilahi düzen bozulmadan korunmuştur.

Rabbi Abbahu ise farklı bir hüküm verir:

“Ba’alei Teşuva’nın durduğu yerde tam tsadikim duramaz.”

Rabbi Abbahu bu görüşü Yeşaya 57:19’daki ifadeye dayandırır:

“Uzaktakine ve yakındakine esenlik.”

Ayette önce “uzakta olan”, ardından “yakında olan” anılmıştır. Rabbi Abbahu’ya göre uzakta bulunup geri dönen kişi, baştan beri yakında bulunan kişiden önce söylenerek daha yüksek bir konuma yerleştirilmiştir. Talmud, bu görüşün Rabbi Yohanan’ın yaklaşımından farklı olduğunu açıkça belirtir.

Dolayısıyla Talmud’un verdiği cevap, basit biçimde “Ba’al Teşuva her zaman tsadikten üstündür” değildir. Rabbi Yohanan kesintisiz doğruluğu, Rabbi Abbahu ise kopuştan sonra gerçekleşen dönüşümün gücünü esas almaktadır.

Bu görüşler birbirini geçersiz kılmaz. Aynı manevi gerçeklik iki farklı ölçüt üzerinden değerlendirilmiştir. Tsadik, kötülüğün hakimiyet kurmasını önlemiştir. Ba’al Teşuva ise kötülüğün kurduğu hakimiyeti kırmıştır.

Rambam Hangi Görüşü Benimsemiştir?

Rambam, Mişne Tora’nın Hilhot Teşuva bölümünde Rabbi Abbahu’nun yaklaşımını hukuki ve ahlaki bir ilke olarak kabul eder. Ba’al Teşuva’nın geçmiş günahları nedeniyle kendisini tsadiklerden uzak veya aşağı görmemesi gerektiğini söyler.

Rambam’a göre gerçek teşuva gerçekleştiren kişi, Yaradan’ın önünde sanki hiç günah işlememiş gibi sevilir. Ardından daha güçlü bir hüküm verilir: Ba’al Teşuva’nın ödülü büyüktür; çünkü günahın tadını tanımış, buna rağmen ondan ayrılmış ve Yetzer Hara’yı (kötü eğilim) yenmiştir. Rambam, Ba’al Teşuva’nın düzeyinin hiç günah işlememiş kişilerin düzeyinden daha yüksek olabileceğini açıkça ifade eder.

Buradaki üstünlüğün nedeni günah değildir. Günahın bilinmesi de kendi başına erdem sayılmaz. Üstünlük, günahın çekimi hala hissedilirken ona karşı koyulması ve insanın kendi iradesi üzerinde yeniden hakimiyet kurmasıdır.

Tsadik kötülüğü reddetmiştir. Ba’al Teşuva ise daha önce seçtiği kötülüğü reddetmiş, kendi geçmiş kararına karşı çıkarak yönünü değiştirmiştir. Bu ikinci hareket, yalnızca bir davranış değişikliği değil, insanın kendi eski kimliğini aşmasıdır.

Gerçek Teşuva Nasıl Anlaşılır?

Ba’al Teşuva’nın yüceliği anlatılırken teşuva kavramının duygusal bir pişmanlığa indirgenmesi büyük bir hatadır. Günah işleyen, suçluluk hisseden veya geçmişinden utanarak söz eden herkes Ba’al Teşuva değildir.

Rambam’a göre teşuvanın gerçekleşebilmesi için günah fiilen terk edilmeli, zihinden çıkarılmalı, geçmişten pişmanlık duyulmalı ve aynı günaha bir daha dönmemeye kesin biçimde karar verilmelidir. Kalpte verilen karar sözlü viduy (itiraf) ile ifade edilmelidir. Davranış değiştirilmeden yapılan itirafın hiçbir değeri yoktur. Rambam, bunu elinde kirli bir nesne tutarken mikveye giren kişiye benzetir. Kişi suya girmiştir; fakat kirliliğin kaynağını bırakmadığı için arınmamıştır.

Tam teşuvanın en güçlü ölçütü, aynı günahın yeniden işlenebileceği şartlar oluştuğunda ortaya çıkar. Kişi aynı arzuya, aynı imkana ve aynı güce sahip olduğu halde yalnızca gerçekleştirdiği teşuva nedeniyle günahı işlemiyorsa dönüşünün tamamlandığı kabul edilir. Günahın artık işlenememesi, fırsatın ortadan kalkması veya kişinin gücünü kaybetmesi değerli bir pişmanlık olabilir; fakat Rambam’ın tanımladığı tam teşuva düzeyi değildir.

Bu ölçüt son derece serttir. Çünkü teşuva insanın kendisi hakkında anlattığı hikayeyle değil, aynı sınav yeniden ortaya çıktığında verdiği kararla sınanır.

Gerçek dönüş, “artık eski kişi değilim” demek değildir. Eski davranışa açılan kap yeniden önüne geldiğinde o kapıdan girmemektir.

Başka Bir İnsana Verilen Zarar Onarılmadan Teşuva Tamamlanmaz

İnsan ile Tanrı arasındaki günahlar için pişmanlık, terk, viduy ve davranış değişikliği gerekir. Ancak başka bir insana zarar verilmişse bunlara ek olarak zararın onarılması zorunludur.

Yoma 85b’de şu hüküm verilmiştir:

“İnsan ile Tanrı arasındaki günahlar için Yom Kipur bağışlanma sağlar; insan ile başka bir insan arasındaki günahlar için ise kişi arkadaşını razı etmedikçe Yom Kipur bağışlanma sağlamaz.”

Çalınan mal geri verilmeden, maddi zarar karşılanmadan, iftira düzeltilmeden ve incitilen kişiden bağışlanma istenmeden teşuvanın tamamlandığı ileri sürülemez. Tanrı’dan bağışlanma istemek, zarar gören kişinin hakkını ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle geçmişte başkalarına zarar vermiş bir kişinin, “Günahlarım sayesinde Ba’al Teşuva olarak tsadikten daha yüksek oldum” demesi manevi bir çarpıtmadır. Zararın yükü hala mağdurun üzerinde bulunuyorsa failin yükselişinden söz edilemez.

Ba’al Teşuva’nın yüceliği, sorumluluktan kurtulmasında değil, sorumluluğu bütünüyle üstlenmesinde bulunur.

Günahlar Gerçekten Sevaplara mı Dönüşür?

Yoma 86b’de Reş Lakiş’e ait iki farklı söz aktarılmıştır. Birinci sözde teşuva sonucunda kasıtlı günahların istemeden işlenmiş hatalar gibi değerlendirileceği belirtilir. İkinci sözde ise kasıtlı günahların sevaplara dönüşeceği söylenir.

Talmud bu iki hükmü teşuvanın niteliğine göre ayırır. Yirah (korku ve saygı) nedeniyle gerçekleştirilen teşuvada kasıtlı günahlar istemeden işlenmiş hatalar düzeyine indirilir. Ahava (sevgi) nedeniyle gerçekleştirilen teşuvada ise günahlar sevaplar gibi değerlendirilir.

Bu öğreti son derece dikkatli anlaşılmalıdır. Günahın kendisi geriye dönük olarak iyi bir eyleme dönüşmez. Cinayet, hırsızlık, ihanet, iftira veya başka bir yasak fiil, sonradan teşuva yapıldığı için kutsal hale gelmez. Verilen zarar tarihsel gerçekliğini korur. Mağdurun çektiği acı silinmez.

Değişen şey, geçmiş günahın kişinin bugünkü yaşamındaki işlevidir.

Günah insanı Tanrı’dan uzaklaştırmış, bu uzaklığın fark edilmesi daha sonra olağan sınırları aşan bir sevgiye, Tora öğrenimine, mitsvalara bağlılığa ve başkalarının hayatını düzeltmeye yöneltmişse geçmişteki düşüş yeni yaşamın kuruluşunda istemeden bir nedene dönüşmüş olur.

Günah sevap haline gelmez; günahın ürettiği uzaklık, Tanrı’ya daha güçlü dönüşün nedeni haline gelir. Sevaba dönüşen şey fiilin ahlaki niteliği değil, geçmişin insanın bugünkü iradesi içindeki işlevidir.

Teşuva Geçmişi Değiştirir mi?

Fiziksel olay değişmez. Yapılmış olan yapılmıştır. Kaybedilen zaman geri gelmez. Söylenen söz işitilmiştir. Verilen zarar yaşanmıştır. Teşuva geçmişi tarihsel olarak silmez.

Buna rağmen geçmişin anlamı değiştirilebilir.

Aynı olay insanı daha büyük bir çöküşe de götürebilir, daha güçlü bir dönüşün başlangıcına da çevrilebilir. İlk durumda geçmiş, geleceği belirleyen bir zincir olarak kalır. İkinci durumda ise geçmişin yönü tersine çevrilir. İnsan, kendisini Tanrı’dan uzaklaştıran şeyi Tanrı’ya dönme nedenine dönüştürür.

Bu nedenle teşuva, zaman içindeki olayı değil, olayın insanın ruhsal yapısındaki nedensel yönünü değiştirir. Daha önce aşağıya çeken şey, doğru biçimde dönüştürüldüğünde yukarı yönelen bir kuvvet haline gelir.

Teşuvanın “geçmişi yeniden yazması” bu anlamdadır. Tarih değiştirilmez; tarihin gelecekte ne üreteceği değiştirilir.

Tanya’ya Göre Ba’al Teşuva’nın Susuzluğu

Tanya’nın yedinci bölümünde sevgiyle yapılan teşuvanın iç mekanizması açıklanır. Günah sonucunda Tanrı’dan uzaklaştığını kavrayan ruh, kurumuş toprağın suya duyduğu susuzluk gibi güçlü bir yakınlık arzusu geliştirebilir.

Bu özlem, baştan beri düzenli bir kutsallık yaşamı sürdüren kişinin olağan bağlılığından daha yoğun olabilir. Ba’al Teşuva, uzaklığın ne olduğunu bildiği için yakınlığın değerini farklı biçimde kavrar.

Tanya’ya göre kasıtlı günahların sevaplara dönüşmesi ancak kalbin derinliğinden gelen büyük bir sevgiyle yapılan teşuvada mümkündür. Geçmişteki günahlar kişiyi Tanrı’dan uzaklaştırmış; bu uzaklık daha sonra güçlü bir sevginin ve susuzluğun nedeni olmuşsa günahlar, ortaya çıkardıkları dönüşüm yoluyla mitsvalara benzer bir sonuç üretmiş olur.

Fakat yoğun duygu tek başına teşuva değildir. Manevi heyecan, Tora öğrenimine, mitsvalara, karakterin düzeltilmesine ve düzenli yaşama dönüşmüyorsa kalıcı bir sonuç üretmez.

Susuzluk insanı suya götürmelidir. Suya ulaşmayan susuzluk yalnızca acıdır.

Tsadikin Üstünlüğü Küçümsenebilir mi?

Ba’al Teşuva’nın yüksekliği anlatılırken tsadikin değeri küçültülemez. Tsadik, günahı yaşamadığı için manevi bakımdan eksik değildir. Günaha teslim olmadan yaşayabilmek, insan iradesinin en büyük başarılarından biridir.

İnsan önceden seçim yapabiliyorsa tsadikin yolunu seçmekle yükümlüdür. Hiç kimse daha sonra yüksek bir Ba’al Teşuva olabilmek amacıyla günah işleyemez. Mişna’da, “Günah işler, sonra teşuva yaparım” diyen kişiye teşuva fırsatının kolaylaştırılmayacağı belirtilmiştir. Teşuva, önceden planlanmış günahın güvenlik ağı değildir.

Bir insanı incitmemek, incitip daha sonra özür dilemekten daha doğrudur. Bir aileyi yıkmamak, yıkıp sonradan pişman olmaktan daha iyidir. Çalmamak, çalıp geri vermekten; sadakati korumak, ihanet edip daha sonra dönüşmekten daha yücedir.

Rabbi Yohanan’ın tam tsadiki daha yüksek görmesi bu gerçeği korur. Tsadik, ilahi düzenin bozulmasına izin vermemiştir. Onun başarısı dramatik olmayabilir; fakat sessiz, sürekli ve temizdir.

Ba’al Teşuva’nın başarısı ise farklıdır. İlahi düzen bozulmuş, ardından insanın kendi iradesiyle yeniden kurulmuştur. Bu yeniden kuruluş, belirli şartlar altında daha büyük bir kuvvet açığa çıkarabilir.

Tora ile Teşuva Birbirine Karşıt Değildir

Tora’nın yalnızca sınır koyduğu, teşuvanın ise bütün sınırları aştığı biçimindeki karşılaştırma eksiktir. Teşuva, Tora’dan bağımsız veya Tora’dan daha yüksek alternatif bir yol değildir. Teşuvanın ne olduğu, hangi şartlarda geçerli olduğu ve hangi onarımları gerektirdiği Tora tarafından belirlenmiştir.

Tora kutsal ile yasak olanı ayırır. Teşuva ise bu ayrım ihlal edildiğinde insanın yeniden doğru sınıra dönmesini sağlar. Teşuva, yasağın geçersiz kılınması değil, ihlal edilen ilahi ölçünün yeniden kabul edilmesidir.

Bu nedenle gerçek Ba’al Teşuva, Tora’nın sınırlarını aşan kişi değil, daha önce çiğnediği sınırların ilahi anlamını kavrayarak onlara geri dönen kişidir.

Teşuva günahı meşrulaştırmaz. Günahın insan üzerindeki egemenliğini sona erdirir.

Tohu ve Tikun Nedir?

Lurianik Kabala’da Tohu (תהו) ile Tikun (תיקון), yaratılıştaki iki farklı düzeni ifade eder.

Tohu, yoğun fakat bütünleşmemiş kuvvetlerin düzenidir. Bu düzeyde orot (ışıklar) güçlü, kelim (kaplar) ise yetersizdir. Her nitelik kendi yönünü mutlaklaştırır ve diğer niteliklerle uyum kuramaz. Hesed (sevgi ve genişleme) yalnızca genişlemek, Gevura (sınır ve güç) yalnızca sınırlamak ister. Nitelikler birbirlerini içeremediği için yapı kalıcı olamaz.

Bu durum Şevirat HaKelim (kapların kırılması) ile sonuçlanır. Sorun ışığın kötü olması değildir. Işık güçlüdür; fakat onu taşıyabilecek kaplar gelişmemiştir.

Tikun ise bütünleşme ve onarım düzenidir. Işıklar daha ölçülü, kaplar daha geniştir. Sefirot birbirlerini dışlamaz; her nitelik diğer nitelikleri kendi içinde barındırabilir. Hesed, Gevura’nın sınırını; Gevura, Hesed’in sevgisini içerebilir. Böylece enerji düzenli, dengeli ve kalıcı biçimde taşınır.

Tohu’nun gücü yoğunluktur. Tikun’un gücü ise bütünleşmedir.

Yoğunluk tek başına kutsallık değildir. Düzen de tek başına en yüksek enerji değildir. Nihai amaç, Tohu’nun güçlü ışıklarının Tikun’un geniş kapları içinde taşınmasıdır.

Tsadik Tikun’u, Ba’al Teşuva Tohu’nun Dönüştürülmesini Temsil Eder

Tsadikin yaşamı Tikun düzenine benzer. Düşünce, duygu ve davranış Tora’nın ölçüleri içinde uyumlu biçimde çalışır. İstekler bütünüyle ortadan kaldırılmasa bile doğru kaplar içinde yönlendirilir. Manevi yaşam, ani yükselişler ve çöküşler yerine süreklilik kazanır.

Ba’al Teşuva’nın dönüşünde ise Tohu’yu andıran daha güçlü ve çalkantılı bir enerji bulunabilir. Geçmişte yanlış yönde kullanılan arzu, güç ve tutku ortadan kaldırılmaz; yönü değiştirilir. Tanrı’dan uzaklaşmaya hizmet eden enerji, Tanrı’ya yaklaşmanın aracı haline getirilir.

Bu nedenle Ba’al Teşuva bazen tsadikte bulunmayan bir ateşe sahip olabilir. Uzaklığı yaşamış olması, yakınlığa karşı daha güçlü bir özlem oluşturabilir. Günah için kullanılan kararlılık, mitsvalara bağlılığa; maddi tutkular için kullanılan enerji, kutsallığa yöneltilebilir.

Fakat Tohu’nun yoğunluğu Tikun’un kaplarına girmediği sürece kutsal bir sonuç oluşmaz. Düzensiz coşku, kontrolsüz davranış ve ölçüsüz aşırılık teşuva sayılmaz. Ba’al Teşuva’nın tutkusu Tora öğrenimi, halaha, mitsvalar, sabır, aile sorumluluğu ve dürüstlük içinde yerleşmelidir.

Ba’al Teşuva’nın hedefi yalnızca güçlü bir ışığa ulaşmak değil, o ışığı taşıyabilecek bir insan haline gelmektir.

Yitshak, Esav ve Yaakov’un Kabalistik Anlamı

Kabalistik ve Hasidik açıklamalarda Esav, Tohu’nun güçlü fakat denetlenmemiş enerjisiyle; Yaakov ise Tikun’un dengeli ve bütünleşmiş düzeniyle ilişkilendirilir. Esav’daki kuvvet küçümsenmez. Ancak bu kuvvet, doğru kaplardan yoksun olduğu için yıkıcı hale gelmiştir.

Yitshak’ın Esav’ı kutsamak istemesi, bazı Kabalistik açıklamalarda Esav’ın kökündeki yüksek Tohu ışıklarını görmesiyle açıklanır. Amaç, bu güçlü enerjinin kutsallığa yöneltilmesidir. Rivka ise Esav’ın mevcut durumunun bu ışıkları taşıyamayacağını görmüştür. Bereketlerin Yaakov’a aktarılmasıyla Tohu’nun gücünün Tikun’un kapları içinde kullanılması amaçlanmıştır.

Yaakov’un Esav’ın giysilerini giyerek bereketleri alması de bu bütünleşmenin simgesi olarak okunabilir. Yaakov kendi Tikun kimliğini kaybetmez; Esav’ın dış gücünü üstlenerek onu düzenli bir yapıya dahil eder.

Burada önemli bir sınır bulunmaktadır: Esav’ın ruhsal kökünün yüksek kabul edilmesi, onun fiili davranışlarını yüceltmez. Yüksek potansiyel, gerçekleştirilmediği sürece erdem değildir. Kullanılmayan veya kötülüğe yöneltilen büyük güç, insanı tsadikten üstün yapmaz.

Esav, Tohu köküne sahip olduğu için Ba’al Teşuva değildir. Ba’al Teşuva olabilmesi için bu gücü fiilen dönüştürmesi, yanlış davranışlarını terk etmesi ve Tikun’un düzenine girmesi gerekirdi.

Kökün yüksekliği ile gerçekleştirilmiş manevi düzey birbirine karıştırılamaz.

Bedenin Kökü Ruhtan Daha mı Yüksektir?

Hasidik düşüncede bedenin ve hayvani ruhun kökünün Tohu’ya; ilahi ruhun yakın kaynağının ise Tikun’a bağlandığı açıklamalar bulunmaktadır. Bu nedenle bedenin kaba görünümünün arkasında, henüz düzenlenmemiş çok büyük bir enerji bulunabilir. İlahi ruhun görevi bu enerjiyi yok etmek değil, arındırmak ve doğru yöne çevirmektir.

Bununla birlikte “beden ruhtan daha yücedir” biçiminde basit bir sonuç çıkarılamaz. Yüksek kök, mevcut durumun yüksek olduğu anlamına gelmez. Bir kuvvetin uzak kaynağının yüksek olması, onun aşağıdaki bozulmuş biçimini kutsal yapmaz.

Elektrik büyük bir enerji taşır. Doğru devre içinde ışık ve hareket üretir; kontrolsüz kaldığında yakar ve öldürür. Enerjinin yüksekliği, kullanım biçimini ahlaken doğru hale getirmez.

Bedenin ve hayvani ruhun gücü de ancak ilahi ruhun bilinci, Tora’nın sınırları ve mitsvaların kapları aracılığıyla açığa çıkarıldığında kutsallığa katılabilir.

Bu nedenle nihai amaç bedenin ruh üzerindeki zaferi değil, bedenin gücü ile ruhun yönünün birleşmesidir.

Tsadik ile Ba’al Teşuva Arasındaki Temel Fark

Ba’al Teşuva Gerçekten Tsadikten Daha Yüce midir?

Sorunun cevabı, hangi üstünlük ölçütünün kullanıldığına bağlıdır.

Kesintisiz doğruluk, saflık ve ilahi düzenin korunması esas alındığında Rabbi Yohanan’ın görüşü geçerlidir: Tam tsadik daha yücedir. Günaha teslim olmamak, günaha teslim olup sonradan dönmekten daha doğru yoldur.

İçsel mücadele, iradenin dönüşümü ve karanlığın ışığa çevrilmesi esas alındığında Rabbi Abbahu’nun ve Rambam’ın yaklaşımı geçerlidir: Gerçek Ba’al Teşuva daha yüksek bir yere ulaşabilir.

Ancak bu üstünlük otomatik değildir. Her günahkar Ba’al Teşuva değildir. Her pişmanlık tam teşuva değildir. Her manevi heyecan sevgiyle yapılan dönüş değildir. Günahın terk edilmesi, zararın onarılması, davranışın değişmesi ve dönüşün kalıcı hale gelmesi gerekir.

Ba’al Teşuva’yı yücelten geçmişinin karanlığı değil, karanlığın kendi geleceğini belirlemesine izin vermemesidir.

Tsadikin başarısı düşmemektir. Ba’al Teşuva’nın başarısı ise düştüğü yerde kalmamaktır.

Nihai Amaç: Tohu’nun Işıkları, Tikun’un Kapları

Tsadik ile Ba’al Teşuva arasındaki karşılaştırmanın nihai amacı iki insan grubunu yarıştırmak değildir. Her insanın içinde bu iki yolun karşılığı bulunur.

İnsanda korunması gereken temiz alanlar vardır. Bu alanlarda tsadikin yolu izlenmeli, kötülük denenmemeli ve sınırlar aşılmamalıdır.

İnsanda daha önce bozulmuş alanlar da bulunabilir. Bu alanlarda Ba’al Teşuva’nın yolu izlenmeli, hata gizlenmemeli, zarar onarılmalı ve düşüş daha büyük bir dönüşün başlangıcına çevrilmelidir.

Tsadikin Tikun’u olmadan Ba’al Teşuva’nın ateşi kalıcı olamaz. Ba’al Teşuva’nın dönüşüm gücü olmadan da insan geçmişte kaybettiği enerjiyi kutsallığa geri taşıyamaz.

Nihai manevi yapı, Tohu’nun yüksek ışıklarının Tikun’un geniş kapları içinde yerleşmesidir. Güç düzene, tutku sorumluluğa, özlem davranışa, pişmanlık onarıma ve manevi yükseliş gündelik mitsvalara dönüştürülmelidir.

İnsan günah işlemeden önce tsadikin yolunu seçmekle yükümlüdür. Günah işledikten sonra ise umutsuzluğa teslim olamaz. Gerçek teşuva aracılığıyla yalnızca eski yerine dönmekle kalmayabilir; daha önce ulaşamadığı bir yüksekliğe de çıkabilir.

Ba’al Teşuva’yı yücelten düşüşü değildir.

Onu yücelten, düşüşün son söz olmasına izin vermemesidir.