18 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
111. İddia: Daha sonraki Yahudi metinlerinde bir ayetin Maşiah’a uygulanmış olması İsa’yı kanıtlar
Yahudi yorumcular, Tanah’ın bazı ayetlerini Maşiah’a, yani Mesih’e uygulamıştır. Bir yorumu değerlendirirken hangi ayetin açıklandığına, yorumun kimi anlattığına ve o kişiden ne yapmasının beklendiğine bakılır. Birkaç yorumdan alınan sözlerin tek bir kişiye ait olup olmadığı ancak böyle anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yahudi yorumcular, Tanah’ın bazı ayetlerini Maşiah’a, yani Mesih’e uygulamıştır. Bir yorumu değerlendirirken hangi ayetin açıklandığına, yorumun kimi anlattığına ve o kişiden ne yapmasının beklendiğine bakılır. Birkaç yorumdan alınan sözlerin tek bir kişiye ait olup olmadığı ancak böyle anlaşılır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yahudi kaynaklarında acı çeken, öldürülen, yüceltilen veya Tanrı’nın oğlu diye anılan Maşiah tasvirlerine dikkat çekerler. Ayrı kaynaklardan aldıkları bu ayrıntıları bir araya getirirler. Ortaya çıkan tablonun, ilk Hristiyanların anlattığı İsa’nın Yahudi kaynaklarında da önceden tarif edildiğini gösterdiğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bir ayetin Maşiah’a uygulanması ile o ayetin İsa’da gerçekleşmesi ayrı iddialardır. Tanah, Maşiah’ı David’in soyundan gelen bir kral olarak tanıtır. Yeremya, onun yönetiminde Yehuda’nın kurtulacağını, İsrael’in güven içinde yaşayacağını ve sürgünlerin kendi topraklarına döneceğini söyler. Bunlar halkın hayatında gerçekleşecek olaylardır. Daha sonraki bir yorumda bir ayete Maşiah anlamı verilmesi, o olayları İsa’nın gerçekleştirdiğine kanıt olarak kullanılamaz. Şemuel Bet 7:12–16, Yeremya 23:5–8.
Bu ayrım, peygamberin bir kişiyi veya topluluğu nasıl tanıttığından başlar. Haşem, Yeşaya’da Avraam’ın soyundan gelen İsrael’e “kulum” diye seslenir. Daha ileride de “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim” der. Aynı kul, Yaakov’un kabilelerini yeniden ayağa kaldırmak, İsrael’in sağ kalanlarını geri getirmek ve uluslara ışık olmakla görevlendirilir. Halkın adıyla anılan kulun yine o halka karşı bir görevi vardır. Böylece bir kişinin halkını temsil etmesi ile bütün halkın bir ad altında anılması arasındaki bağ anlaşılır. Kulun İsrael’i geri getirmekle görevlendirilmesi, onun adını İsa’ya çevirmek için bir gerekçe sağlamaz. Yeşaya 41:8–9, 49:3–6.
Daniel’in görümünde, yani kendisine gösterilen sahnede gördüğü insanı andıran kişi de tek başına ele alındığında, görümdeki egemenliğin kime ait olduğu gözden kaçar. Kişiye kalıcı bir krallık verilir. Görümün açıklamasında ise önce Yüceler Yücesi’nin kutsallarının o krallığı alacağı söylenir, ardından egemenliğin onların halkına verileceği belirtilir. Görümde tek bir kişiyle gösterilen krallık, açıklamada bir halka aittir. O kişiyi Maşiah’a uygulayan bir yorum, görümün içine İsa’nın adını yerleştiremez ve halka vaat edilen egemenliği onun yaşamında gerçekleşmiş saydıramaz. Daniel 7:13–27.
Targum Yonatan, İbranice metnin Aramice yorumlu aktarımıdır. Yeşaya 52:13’te “kulum Maşiah” der. Fakat sonraki ayetlerde aşağılananların kimliğini tek bir kişide tutmaz. 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasını, 53:5’te Maşiah’ın Tapınağı yeniden kurmasını, 53:7’de duasını ve 53:10’da halkın artakalanının temizlenip Maşiah’ın krallığını görmesini anlatır. Halkın çocukları ve günleri çoğalır, Tora’yı yerine getirenler başarıya ulaşır. 53:12, Maşiah’ın hayatını ölüme açmasıyla birlikte isyancıları Tora’ya yöneltmesini ve suçlular için dua etmesini anlatır. Yalnızca ilk ayetteki Maşiah adını alıp Targum’un devamında İsrael’e verdiği acıyı da ona yüklemek, aynı kaynağın sözünü değiştirir.
Aynı ayetlerin başka bir olaya uygulanması da mümkündür. Sota 14a, Yeşaya 53:12’deki suçlular için yakarma sözünü Moşe ile Altın Buzağı olayına bağlar. Şemot 32:30–34’te Moşe, bağışlanmazlarsa Haşem’den kendi adını yazdığı kitaptan silmesini ister. Sota 14a ölümün göze alınmasını bu duayla, günah yükünü halk için aracılık etmesiyle ve yakarışı halkın dönüşü için dua etmesiyle ilişkilendirir. Haşem ise günah işleyeni kendi sorumluluğuyla baş başa bırakır. Bu yorum, ayetin diliyle Moşe’nin duası arasındaki benzerliği gösterir. Kulun yakın bağlamdaki kimliği ise Yeşaya’da açıkça verilen İsrael adı ve ulusların onun hakkında yaptığı itirafla belirlenir.
Farklı Yahudi metinlerinden alınan parçalar bir araya getirildiğinde de İsa’nın kimliği kendiliğinden ortaya çıkmaz. Bir yorumda acı çeken Maşiah için bir ad aranır, bir diğerinde Zekeriya’daki yas, Yosef soyundan bir Maşiah’ın ölümüyle veya insanı günaha sürükleyen eğilimin ortadan kaldırılmasıyla açıklanır. İlk açıklamada anılan Maşiah ile David soyundan gelecek kral ayrı kişilerdir. Krala verilen oğul adı da Tanah’ın kendi anlatımında anlaşılır. Haşem, David’in soyundan gelecek krala baba olacağını söylerken aynı kralın suç işlediğinde düzeltileceğini de bildirir. Böylece krala oğul denmesinden onun Tanrı olduğu sonucu çıkarılamaz. Bir yorumun eskiliği de bu adları aynı kişide birleştirmez. Bir gelenek, yazıya geçirilmeden önce sözlü olarak aktarılmış olabilir. O geleneğin ne kadar eski ve yaygın olduğunu ise yorumun içeriğinden ayrı bir tarihsel kanıt belirler. Sanhedrin 98b, Sukka 52a, Şemuel Bet 7:12–16.
Tanah’ta vaat edilen gelecek, seçilmiş birkaç benzerlikten çok daha somuttur. İsrael kendi toprağında tek kralın yönetiminde birleşecek, Haşem’in hükümlerini yerine getirecek ve kutsal yer halkın arasında bulunacaktır. Haşem’in bilgisi yayılacak ve uluslar savaşı bırakacaktır. Peygamberlerin Maşiah’a bağladığı bu geleceğin gerçekleşmesi gerekir. Yahudi yorumlarından bir İsa portresi çıkarmak, gerçekleştiği gösterilmemiş bu vaatlerin yerine sonradan kurulmuş benzerlikleri koymaktır. Yehezkel 37:21–28, Yeşaya 11:1–12, 2:2–4.
Tanah kaynakları · Şemot 32:30–32 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 2:2–4, 11:1–12, 41:8–9, 49:3–6, 52:13–53:12 · Daniel 7:13–27 · Yeremya 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28. İddiada kullanılan Yahudi yorumları ve karşılaştırma · Targum Yonatan, Yeşaya 52:13, 53:5 · Sota 14a · Sanhedrin 98b · Sukka 52a. Targum 53:12
114. İddia: Yahudilerin İsa’ya olumsuz tepki göstermesi vicdan azabını gösterir
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yahudilerin Hristiyanlığı yayma çabalarına tepki göstermesini, İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu içten içe bildiklerinin işareti sayarlar. Bu tepkiyi Yosef’in kardeşlerinin suçluluğuna benzetirler. Yeşaya 53’ün, Tora okumasını izleyen yıllık peygamber bölümleri arasında yer almamasını ve Orta Çağ Yahudi yorumcularının bölümü ele almadığı iddiasını da aynı gizli suçluluğa bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Şelomo, Tapınak’ın açılışında Haşem’e “Bütün insanların yüreğini yalnız Sen bilirsin” diye seslenir. Şemuel de David’in ailesine gönderildiğinde gördüğü kişinin görünüşüne bakarak hüküm vermemesi için uyarılır. İnsan gözün gördüğüne bakar, Haşem yüreğe bakar. Tehilim yüreğin sırlarını bilenin, Yeremya ise yüreği araştıranın Haşem olduğunu söyler. Birinin itirazı işitilebilir, öfkesi görülebilir. Kişi bir iddiayı yanlış bulduğu, inancının çarpıtıldığını düşündüğü veya aynı çağrıyı tekrar tekrar duymaktan yorulduğu için tepki gösterebilir. Tepkiden, onun gizlice karşısındakine hak verdiği sonucu çıkarılamaz. Melahim Alef 8:38–39, Şemuel Alef 16:7, Tehilim 44:22, Yeremya 17:10.
Yosef’in kardeşleri hakkında bu düşünce, onların kendi sözlerinden bilinir. Mısır’da karşılarına çıkan yöneticinin Yosef olduğunu henüz anlamazlar. Buna rağmen birbirlerine “Kardeşimiz konusunda gerçekten suçluyuz” derler. Reuven de çocuğa karşı günah işlememeleri için onları uyardığını hatırlatır. Yehuda’nın daha sonra Binyamin yerine kendisinin kalmasını istemesi, ailenin öbür oğlunu korumak için ne yapmaya hazır olduğunu gösterir.
Yehuda, Mısır’da yetki sahibi olan yöneticiye “efendim” anlamındaki adoni sözüyle hitap eder. Bu hitap, yöneticinin Tanrı kabul edildiğini göstermez. Yosef’in kimliği ise kardeşlerine ancak “Ben Yosef’im” dediğinde açıklanır. Kardeşlerin itirafı suçluluklarını, “efendim” hitabı yöneticinin yetkisini, Yosef’in kendini tanıtması ise kimliğini gösterir. Bu öyküyü İsa’ya uygulayan sav ise önce onun Maşiah olduğunu varsayar, sonra bu varsayımla kurduğu benzetmeyi aynı kimliğe kanıt gösterir. Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15.
Haftara, Tora’dan sonra peygamberler arasından seçilen okumadır. 9 Av’dan sonraki yedi teselli haftasında Şoftim için Yeşaya 51:12–52:12, Ki Tetse için 54:1–10 okunur. Arada Yeşaya 52:13–53:12 bulunur. Ayrıca 54:11–55:5, bu dizide 51:12–52:12’den önce okunur. Okumaların amacı Yeşaya’yı baştan sona takip etmek değil, seçilen haftanın tesellisini duyurmaktır. Seçilmiş bölümlerin sırasından veya arada kalan metinden bir topluluğun vicdanı hakkında hüküm çıkarılamaz. Raşi, İbn Ezra ve Radak da bu bölümü açıkça yorumlar. Aynı savunuda Maşiah’a uygulanan Yahudi yorumlarına başvurulması, bölümün yorumlarda saklandığı iddiasıyla çelişir. Şelomo’nun duasında insanların yüreğini bilen Haşem’dir (Melahim Alef 8:39).
Tora, bir iddiaya karşı çıkmak için neyin yeterli olduğunu somut olarak gösterir. Bir peygamberin verdiği işaret gerçekleşse bile İsrael’i başka ilahlara kulluğa çağırırsa sözünün dinlenmesi yasaktır. Haşem adına verilen bir haber gerçekleşmediğinde ise gerçekleşmeyen olay, sözün Haşem’den gelmediğini gösterir. İlk hüküm öğretinin yönelttiği ibadete, ikincisi söylenenle meydana gelen olay arasındaki farka bakar. Bir dini çağrı bu hükümlere dayanılarak reddedildiğinde, ileri sürülen gerekçe Tora üzerinden açıkça tartışılabilir. Hem kabulü hem reddi İsa lehine yorumlayan sav ise kişinin vereceği hiçbir cevabın sonucu değiştirmesine izin vermez. Devarim 13:2–6, 18:20–22.
Maşiah’ı tanımak için beklenen olaylar da bellidir. David soyundan kral adaletle hükmedecek, İsrael’in dağılmışları toplanacak, halk kendi toprağında güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel bu birleşmeye halkın Haşem’in hükümlerini yerine getirmesini ve kutsal yerin aralarında bulunmasını da ekler. Yeşaya’nın sözünü ettiği dünya Haşem’in bilgisiyle dolacak, uluslar savaşmayı bırakacaktır. Bir Yahudinin öfkesi bu olaylardan hiçbirini gerçekleştirmez. İsa’nın Maşiah olduğuna delil diye insanların gizli duygularını ileri sürmek, Tanah’ın gösterdiği olayların yerine insanın yüreği hakkında bir tahmin koymaktır. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Mika 4:1–4, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28.
Tanah kaynakları · Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15 · Devarim 13:2–6, 18:20–22 · Şemuel Alef 16:7 · Melahim Alef 8:38–39 · Tehilim 44:22 · Yeşaya 2:2–4, 11:1–12 · Yeremya 17:10, 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28 · Mika 4:1–4. Raşi, Yeşaya 53:1 · İbn Ezra, Yeşaya 53:1 · Radak, Yeşaya 53:1
141. İddia: İsa Tora’yı “yerine getirdiği” için Tora’nın bağlayıcılığı sona erebilir
Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğun istediği işi yapmaktır. Bir peygamberlik sözü ‘yerine geldi’ dendiğinde ise vaat edilen olayın gerçekleşmesi kastedilir. Bu iki anlamdan birinin Tora’nın emirlerini sonraki kuşaklar için sona erdirip erdirmediğine, Tora’nın kendi hükümleriyle bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın Tora’yı eksiksiz yerine getirdiğini söylerler. Onlara göre İsa bu görevi tamamladığı için Tora’nın emirleri halkı artık bağlamaz.
Tanah’ın Cevabı:
Devarim 4:2 ve 12:32 (geleneksel İbranice ayet sırasına göre 13:1), Tanrı’nın buyruklarına ekleme yapılmamasını ve onlardan bir şey çıkarılmamasını emreder. Devarim 30:11–14, buyruğun insanın yapabilmesi için verildiğini söyler. Bir kişinin 'Tora’yı yerine getirdiği' iddiası bu buyrukları başka insanlar için yürürlükten kaldıran yeni bir Tora hükmü değildir.
Devarim 4:2’nin İbranicesi לֹא תֹסִפוּ עַל־הַדָּבָר אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוֶּה אֶתְכֶם וְלֹא תִגְרְעוּ מִמֶּנּוּ לִשְׁמֹר אֶת־מִצְוֺת יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם şeklindedir: “Size emrettiğim söze ekleme yapmayın ve ondan eksiltmeyin; Tanrınız Haşem’in mitsvalarını koruyun.” Lo tosifu (לֹא תֹסִפוּ) “eklemeyin”, lo tigreu (לֹא תִגְרְעוּ) ise “eksiltmeyin” demektir. İkisi de insanın verilmiş buyruğu kendi kararıyla değiştirmesini yasaklar. Birinin mitsvayı uygulaması bu sınırı ortadan kaldırmaz. Başka bir kişinin doğru davranmış olması, bütün İsrael’in aynı mitsvadan artık muaf tutulduğuna ilişkin bir hüküm değildir.
Hristiyan anlatıdaki 'yerine getirmek' sözü hem Tanrı’nın isteğine itaat etmek hem de bir peygamberlik beklentisinin gerçekleştiğini ileri sürmek anlamlarıyla kullanılır. Bunların hiçbiri diğer insanların buyruklara uyma yükümlülüğünün bittiğini göstermez. Devarim 17:18–20, kralın Tora’yı öğrenip uygulamasını emreder. David soyundan kralın Tanrı’ya bağlı olması, İsrael halkının geri kalanının buyruklardan muaf tutulacağı anlamına gelmez.
Matta’nın kendi anlatısında da 5:17’deki “yerine getirmek” sözünü 5:19 izler: Buyrukların en küçüğünü bozup insanlara öyle öğreten kişi kınanır; onları yapıp öğreten kişi övülür. Cümlenin kendi devamı, yerine getirmeyi başkalarını buyruklardan kurtarmak diye açıklamaz. Bu sözü Tora’nın kaldırılmasının gerekçesi yapmak, alıntı yapılan Hristiyan metnin devamıyla da çatışır.
Yeremya 31:33, gelecekte aynı yasayı halkın yüreğine yazacağını; Yehezkel 36:26–27, halkı kendi buyruklarını yapmaya yönelteceğini bildirir. Yehezkel 44:23–24, geleceğin kutsal hizmetinde Şabat ve bayramların uygulanacağını anlatır. Bir buyruğu yerine getirmek, o buyruğu gelecek kuşaklar için kaldırmak değildir. Yehezkel 37:24 ve Yeremya 31:33, Maşiah döneminde de Tanrı’nın Tora’sına uyulacağını bildirir.
Yeremya 31:33, נָתַתִּי אֶת־תּוֹרָתִי בְּקִרְבָּם וְעַל־לִבָּם אֶכְתְּבֶנָּה, “Tora’mı onların içine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Torati (תּוֹרָתִי), Tanrı’nın “Benim Tora’m” dediği öğretidir. Yehezkel 36:27’de yeni ruhun sonucu, halkın Tanrı’nın hükümlerini koruyup uygulaması olarak açıklanır. Dolayısıyla gelecekte Tora’nın içten benimsenmesiyle buyrukların yürürlükten kaldırılması aynı düşünce değildir. Matta 5:17–19’daki daha sonraki yorum tartışması da bu özgün Tanah hükümlerinden bağımsız değerlendirilemez.
Yehezkel 36:27’de וְאֶת־רוּחִי אֶתֵּן בְּקִרְבְּכֶם וְעָשִׂיתִי אֵת אֲשֶׁר־בְּחֻקַּי תֵּלֵכוּ וּמִשְׁפָּטַי תִּשְׁמְרוּ וַעֲשִׂיתֶם denir: “Ruhumu içinize koyacağım; hükümlerimde yürümenizi ve yargılarımı koruyup yerine getirmenizi sağlayacağım.” Haşem halkı içten değiştirir. Bu değişim, halkın mitsvaları, yani buyrukları uygulamasında görülür. Yeremya 31:33 de halka yazılacak yeni bir yasa değil, Tanrı’nın Torati (תּוֹרָתִי), “Benim Tora’m” dediği öğretinin yüreğe yazılmasını bildirir. Yeni antlaşma, Tora’nın uygulanmasını gereksiz kılmak yerine onu içselleştirir.
Devarim 29:28’de açıklanmış olanların “bu Tora’nın bütün sözlerini yapmak üzere” İsrael’e ve çocuklarına sonsuza dek ait olduğu söylenir. Bir kişinin Şabat’ı yerine getirmesi, sonraki Şabatların yükümlülüğünü kaldırmaz. Bir emrin yerine getirilmesi ile o emrin yürürlükten kalkması ayrı şeylerdir. Devarim 29:28.
Yeşaya 2:2–4 gelecekte ulusların Tanrı’nın yollarını öğrenmeye geleceğini, Tora’nın Siyon’dan çıkacağını bildirir. Malaki 3:22 de Moşe’nin Tora’sını ve bütün İsrael için verilen hükümleri hatırlatır. Bu metinler geleceği Tora’nın unutulması veya kaldırılması üzerinden anlatmaz. Yeşaya 2:2–4, Malaki 3:22.
Bir mitsvanın her koşulda herkes tarafından uygulanamaması da onun kaldırılması demek değildir. Bazı mitsvalar kohenlere, krala, belirli yerlere veya Tapınak hizmetine bağlıdır. Örneğin Tapınak yokken Tapınağa bağlı bir görev yapılamaz. O görevin buyruğu yine geçerlidir. Bir kişinin bir buyruğu yerine getirmesi de herkesin o buyruktan muaf tutulduğunu göstermez.
Tanah kaynakları: Devarim 4:2, 12:32 (Masoretik numaralandırmada 13:1), 17:18–20 ve 30:11–14; Yeremya 31:33; Yehezkel 36:26–27, 37:24 ve 44:23–24. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Matta 5:17–19.
194. İddia: Maşiah’ın barış sözleri ile İsa’nın bölünme sözleri iki geliş sayesinde uzlaşır
Tanah, David soyundan gelecek kralın döneminde ulusların barış içinde yaşayacağını bildirir. Matta’da ise İsa, gelişinin aynı evin içindeki insanları bile birbirine düşüreceğini söyler. Bu iki metin arasında kurulan bağ, Tanah’ta vaat edilen barışın ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği sorusunu doğurur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, David soyundan gelecek kralın döneminde ulusların barış içinde yaşayacağını bildirir. Matta’da ise İsa, gelişinin aynı evin içindeki insanları bile birbirine düşüreceğini söyler. Bu iki metin arasında kurulan bağ, Tanah’ta vaat edilen barışın ne zaman ve nasıl gerçekleşeceği sorusunu doğurur.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, ailelerdeki bölünmeyi İsa’nın ilk gelişine, Tanah’ın vaat ettiği barışı ise ikinci gelişine bağlarlar. Onlara göre Maşiah ilk geldiğinde reddedilip öldürülecek, daha sonra dönerek barış krallığını kuracaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Bu açıklama barışın geleceğe ertelendiği iki aşamalı bir anlatı kurar. Tanah’ın bu konudaki ayetlerinde, aynı Maşiah’ın önce öldürüleceği ve sonra dönüp yarım kalan işleri tamamlayacağı yazmaz. İleri sürülen çözümün kendisi, Tanah’tan gösterilmesi gereken ayrı bir iddiadır.
Zekeriya 9:9’da Siyon’a gelen kral alçakgönüllü ve eşeğe binmiş olarak anlatılır. Hemen sonraki ayette Efrayim’deki savaş arabalarının, Yeruşalayim’deki savaş atlarının ve savaş yayının ortadan kaldırılacağı söylenir. Kral וְדִבֶּר שָׁלוֹם לַגּוֹיִם, “uluslara barış bildirecek” ve egemenliği denizden denize uzanacaktır. Metin, geliş ile barış arasına bir ölüm ve yüzyıllar sonra ikinci geliş yerleştirmez.
Yeşaya 11:1–12’de Yişay’ın kökünden gelen yönetici adaletle hükmeder. Kötülük yargılanır, yeryüzü Tanrı bilgisiyle dolar ve İsrael’in dağılmışları toplanır. Yeremya 23:5–8’de David soyundan adil kralın günlerinde Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yehezkel 37:21–28’de halkın birleşmesi, David soyundan yönetim ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunması birlikte anlatılır.
Yeşaya 2:2–4 ve Mika 4:1–4’te uluslar Siyon’dan Tora öğrenir ve artık savaş öğrenmez. Savaş eğitiminin sona ermesi, uluslar arasında yaşanacak bir değişikliktir. Ayetler barışı toplumların nasıl yaşayacağı üzerinden anlatır.
Matta 10:34’teki “barış değil kılıç getirdim” sözü, devamındaki aile içi ayrışmayla birlikte okunmalıdır. Oğul ile baba, kız ile anne ve gelin ile kayınvalide arasındaki çatışma Mika 7:6’da anlatılan, aynı evde bile güvenin bozulduğu dönemi hatırlatır. Mişna Sota 9:15 de bu ayeti Maşiah öncesindeki çözülmeyle ilişkilendirir. Fakat bir dönemden önce çatışma yaşanması, aynı Maşiah’ın önce gelip öleceğini ve sonra geri döneceğini söylemez.
Sanhedrin 98a, Daniel’deki bulutlarla geliş ile Zekeriya’daki eşeğe binmiş kralı iki ayrı geliş olarak açıklamaz. İsrael’in durumuna göre tek gelişin iki farklı biçimde olabileceğini anlatır. Sukka 52a’da öldürülen Maşiah ben Yosef ile Maşiah ben David ayrı kişilerdir. Bu yorumlar da Hristiyan öğretisindeki aynı kişinin ölümünden sonra ikinci kez gelişiyle aynı anlatıyı kurmaz.
Rambam, Maşiah adayının Tora’yı güçlendirmesi ve görevlerinde başarılı olması gerektiğini yazar. Bet HaMikdaş’ın, yani kutsal tapınağın kurulması ve sürgündekilerin toplanmasıyla Maşiah’ın kimliğinin kesinleşeceğini açıklar. Bu rabbinik açıklama da görevlerin gerçekleşmesine önem verir.
Gerçekleşmeyen vaatlerin ileride tamamlanacağı beklentisi, görevlerin gerçekleştiğini veya Tanah’ın iki geliş öğrettiğini kanıtlamaz. Peygamberler barışı, adaleti ve halkın toplanmasını vaat eder. İkinci geliş iddiası bu vaatleri geleceğe erteler. Zekeriya’nın kralın gelişiyle birlikte anlattığı barışın gerçekleştiğini göstermez.
Tanah kaynakları: Zekeriya 9:9–10; Yeşaya 2:2–4 ve 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Mika 4:1–4 ve 7:6. Rabbinik yorumlar: Mişna Sota 9:15; Sanhedrin 98a; Sukka 52a; Rambam, Mişne Tora, Melahim 11:3–4. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Matta 10:34–37; Luka 12:51–53.
195. İddia: Dünya çapındaki Hristiyanlık Yeşaya 49’daki uluslara ışık kehanetini gerçekleştirir
Yeşaya 49’da Tanrı, kuluna hem İsrael’i toplama hem de uluslara ışık olma görevi verir. Bu iki görev aynı konuşmada yer alır. Bir dinin dünyaya yayılmasının bu sözleri karşılayıp karşılamadığına bakmak için, ayetin her iki görevden ne anladığını görmek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 49’da Tanrı, kuluna hem İsrael’i toplama hem de uluslara ışık olma görevi verir. Bu iki görev aynı konuşmada yer alır. Bir dinin dünyaya yayılmasının bu sözleri karşılayıp karşılamadığına bakmak için, ayetin her iki görevden ne anladığını görmek gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 49’daki kulun Maşiah olduğunu ve İsrael’den beklediği karşılığı bulamadığını söylerler. Onlara göre bunun üzerine kul uluslara ışık olarak gönderilmiştir. Hristiyanlığın dünyaya yayılmasını, İsa’nın bu görevi tamamladığına kanıt sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 49:6, kulun uluslara ışık olmasından söz eder. Aynı ayet, Yaakov’un kabilelerinin ayağa kaldırılmasını ve İsrael’den sağ kalanların geri getirilmesini de bildirir. Hristiyanlık geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Ayetteki görevlerin yerine geldiğini göstermek için İsrael’in geri getirilip getirilmediğine de bakılır.
Bölümün üçüncü ayetinde Tanrı kula עַבְדִּי־אָתָּה יִשְׂרָאֵל אֲשֶׁר־בְּךָ אֶתְפָּאָר, “Sen kulumsun, İsrael; seninle yüceleceğim” der. 49:5–6’da ise kulun Yaakov’u geri getirmesi ve İsrael’i toplaması anlatılır.
Kulun İsrael diye adlandırılması ile İsrael’i toplamakla görevlendirilmesi birlikte açıklanmalıdır. Bazı yorumcular burada halk adına hareket eden sadık bir kul görür. Bazıları ise görevi bir peygamberle veya halkın başka bir temsilcisiyle ilişkilendirir.
49:6’da לְהָקִים אֶת־שִׁבְטֵי יַעֲקֹב וּנְצוּרֵי יִשְׂרָאֵל לְהָשִׁיב, “Yaakov’un kabilelerini ayağa kaldırmak ve İsrael’in korunmuş olanlarını geri getirmek” denir. Ardından וּנְתַתִּיךָ לְאוֹר גּוֹיִם לִהְיוֹת יְשׁוּעָתִי עַד־קְצֵה הָאָרֶץ, “Seni uluslara ışık yapacağım; kurtuluşum yeryüzünün ucuna kadar ulaşsın” sözü gelir. Yeşuati, “benim kurtuluşum” demektir. Ayette konuşan Tanrı, kendi kurtarışının yeryüzünün ucuna kadar ulaşacağını söyler. Bu söz İsa’nın adı olarak kullanılmaz.
Raşi, bölümün konuşanını peygamberlikle ilişkilendirir ve uluslara ışık sözünü kurtuluş haberinin duyurulması üzerinden açıklar. Bu, kulun kimliği hakkında bir Yahudi yorumudur. Ayet, İsrael’in geri getirilmesiyle uluslara ulaşan kurtuluşu aynı görev içinde anlatır. Bu görevi üstlenen kişi olarak İsa’nın adı geçmez.
Yeşaya 49:8–9 ülkenin yeniden kurulmasını ve tutsakların serbest bırakılmasını anlatır. 60:1–4’te uluslar Siyon’un ışığına gelirken oğulları ve kızları da uzaktan toplanır. Devarim 4:6–8’de İsrael’in Tora’yı yaşaması ulusların gözünde bilgelik olarak görülür.
Yeşaya 2:2–4’te uluslar Siyon’dan Tora öğrenir ve artık savaş öğrenmez. Zekeriya 8:20–23’te halklar Yeruşalayim’de Tanrı’yı arar ve İsrael’le birlikte olduğunu söyler. Peygamberler, ulusların Tora öğrenmesini, savaşı bırakmasını ve Yeruşalayim’de Tanrı’yı aramasını anlatırlar. Bir kişinin adının veya dini bir mesajın yayılması, bu olayların gerçekleştiğini göstermez.
İsa hakkında haberin farklı halklara ulaşması ile Yeşaya 49’daki kulun kimliği ve bütün görevlerinin gerçekleşmesi ayrı sorulardır. Ayetin “uluslara ışık” sözünü, aynı cümledeki İsrael’in geri getirilmesi görevinden ayırmak ayette kula verilen görevin bir kısmını dışarıda bırakır. Hristiyanlığın yayılması, Yeşaya’nın aynı kula verdiği bu görevlerin gerçekleştiğine veya kulun İsa olduğuna kanıt olamaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 49:1–9; Yeşaya 2:2–4, 11:9–12 ve 60:1–4; Devarim 4:6–8; Zekeriya 8:20–23. Yorum: Raşi, Yeşaya 49:1 ve 49:6.
220. İddia: Yetmişinci Yovel yaklaşık 1996’ya denk gelir ve son zamanlara işaret edebilir
Tora’da Yovel, yıllar sayılarak belirlenen, özgürlüğün ilan edildiği ve toprağın ailelere döndüğü yıldır. Daniel’de ise “yetmiş yedi”, yani yetmiş tane yedili dönem diye anılan bir süre vardır. Bu iki sayımın aynı hesabı verip vermediği, metinlerde neyin sayıldığına bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora’da Yovel, yıllar sayılarak belirlenen, özgürlüğün ilan edildiği ve toprağın ailelere döndüğü yıldır. Daniel’de ise “yetmiş yedi”, yani yetmiş tane yedili dönem diye anılan bir süre vardır. Bu iki sayımın aynı hesabı verip vermediği, metinlerde neyin sayıldığına bakılarak anlaşılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Daniel’in yetmiş “yedi”sini yetmiş Yovel dönemi olarak okumayı önerirler. İlk Yovel’in İsrael ülkeye girdikten 49 yıl sonra tutulduğunu varsayıp yetmişinci Yovel’i yaklaşık 1996’ya yerleştirirler. Bu tarihin, yirminci yüzyılın sonlarında Maşiah’ın İsrael’in sıkıntılarına son vereceği döneme işaret edebileceğini söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Bu hesap, Tanah’ın verdiği kesin bir tarih değildir. İddiayı ileri süren kaynak da bu hesabı bir tahmin olarak sunar. Hesap, Daniel’deki “yetmiş yedi”yi yetmiş Yovel’e dönüştürmeye ve sayımın hangi yılda başlayacağını ayrıca varsaymaya dayanır.
Vayikra 25:8–10’da yedişer yıllık yedi dönem, yani toplam 49 yıl sayılır. Ardından ellinci yıl Yovel olarak kutsanır ve özgürlük ilan edilir. Yovel’de bir ailenin toprağının kendisine geri dönmesi ve özgürlüğe kavuşacak kişiler hakkında kurallar vardır. Bu hükümler, toprağın asıl sahibinin Tanrı olduğunu hatırlatır (25:10–24).
İddiada ilk Yovel’in İsrael ülkeye girdikten 49 yıl sonra gerçekleştiği varsayılır. Fakat Talmud’un Arahın 12b bölümündeki hesap, ülkeye girişin ardından ülkeyi ele geçirmek için yedi yıl, toprakları paylaştırmak için de yedi yıl geçtiğini söyler. Yovel sayımı bu on dört yıl bittikten sonra başlar. Dolayısıyla önerilen başlangıç, bu klasik hesapla uyuşmaz.
Döngü uzunluğu konusunda da görüş farkı vardır. Bir hesapta ellinci yıl ayrı bir Yovel yılıdır. Rabbi Yehuda’nın görüşünde ise ellinci yıl sonraki dönemin ilk yılı olarak da sayılır. Bu görüşte bir Yovel ile sonraki Yovel arasında 49 yıl vardır.
Bu görüşler Roş HaŞana 9a ve Arahın 12b’de tartışılır. Başlangıç yılı ve döngünün uzunluğu değiştiğinde sonuç da değişir. 1996 tarihi, metinden zorunlu olarak çıkan tek sonuç değildir.
Daha temel sorun Daniel’dedir. Daniel 9:24–27 “yetmiş yedi” der. Metinde “yetmiş Yovel” yazmaz. Yedi yıllık dönemlerle Yovel arasında düşünsel bir yakınlık kurulabilir. Fakat Daniel’deki yetmiş yediyi, her biri yaklaşık yarım yüzyıllık yetmiş ayrı Yovel döngüsüne çevirmek çok daha uzun bir süre üretir. Yedişer yıllık yetmiş dönem 490 yıl eder. Yetmiş Yovel ise her aralığın uzunluğuna göre üç bin yılı aşan bir süre eder. Ayet bunlardan birini diğerine çevirecek bir kural vermez.
İddiada Hizkiyahu dönemindeki Aşur istilası ve Yeşaya 37:30 da geleceğe ilişkin bir örnek olarak kullanılır. Ayet, ilk yıl kendiliğinden yetişen ürünün, ikinci yıl da o üründen kendiliğinden çıkanın yenmesini, üçüncü yıl ise ekim ve biçim yapılmasını söyler. Burada “Yovel” kelimesi geçmez. Bu işareti belirli bir Yovel yılına yerleştirmek ayrıca tarihsel bir hesap, onu 1996’ya bağlamak ise başka bir varsayım gerektirir.
Önerilen tarih artık geçmiştir. İsrael’in bütün sıkıntılarının sona ermesi ve peygamberlerin bildirdiği dünya barışı 1996’da gerçekleşmemiştir. Yeşaya 2:2–4, ulusların savaş öğrenmeyeceğini söyler. Yehezkel 37:21–28, İsrael’in toplanacağını ve kutsal yerin halkın arasında bulunacağını anlatır. Takvimde bir sayı bulmak bu sonuçların gerçekleştiğini göstermez.
Yovel’in hesaplanması ve hükümleri Tora’da açıkça yer alır. Daniel’in yetmiş yedisinin yetmiş Yovel olduğu ve bunların 1996’da tamamlandığı ise metnin söylediği bir sonuç değildir. 1996’yı veren sonuç, hem Daniel’de sayılan birimin değiştirilmesine hem de Yovel için belirli bir başlangıç seçilmesine bağlıdır. Bu hesap İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz.
Kaynaklar: Vayikra 25:1–24; Bamidbar 36; Bavli Arahın 12b; Roş HaŞana 9a; Daniel 9:24–27; Yeşaya 37:30–32, 2:2–4; Yehezkel 37:21–28.
