2 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
19. İddia: Hayvan korbanları yalnız İsa’nın ölümünü haber veren geçici işaretlerdir
Tora’da sunuların görevleri, sunuldukları duruma göre değişir. Pesah sunusu Mısır’dan çıkışla ilgilidir. Bazı sunular kutsal günlerde yapılır, bazıları ise belirli suçlar veya arınma durumları için getirilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora’da sunuların görevleri, sunuldukları duruma göre değişir. Pesah sunusu Mısır’dan çıkışla ilgilidir. Bazı sunular kutsal günlerde yapılır, bazıları ise belirli suçlar veya arınma durumları için getirilir.
Bu Hristiyan yorumunda Tora’daki kurbanların kendi dönemlerinde bağışlanma, arınma ve ibadet gibi görevleri olduğu kabul edilir. Görüşü savunanlar, bütün bu kurbanların asıl amacının İsa’nın kusursuz ve gönüllü ölümünü önceden göstermek olduğunu ve bu amaç gerçekleşince hayvan kurbanlarının bağlayıcılığının sona erdiğini söylerler. Gelecekte de kurban sunulacağını kabul eden yorumda ise bu sunulara yalnızca İsa’nın ölümünü anma görevi verilir.
Tanah’ın Cevabı:
Pesah’ta çocuklar yapılan ibadetin ne anlama geldiğini sorar. Verilecek cevap Tora’da hazırdır. Haşem Mısır’da İsrael’in evlerini korumuş ve halkını kurtarmıştır.
Başka sunuların başka görevleri vardır. Esenlik sunuları arasında şükür için ve bir adağı yerine getirmek için getirilenler bulunur. Doğumdan sonraki arınma için ayrı sunu belirlenir. Sabah ve akşam sunuları günlük hizmete, Şabat ve bayram sunuları kutsal günlere aittir. Haşem’e şükretmek, geçmişteki kurtuluşu hatırlamak ve her gün sürdürülen hizmet birbirinden farklı görevlerdir. Bunların hepsine İsa’nın ölümünü haber verme görevi yüklenebilmesi için bu bağlantının Tora’da kurulması gerekir. (Şemot 12:24–27, Vayikra 3, 7:11–16, 12:6–8, Şemot 29:38–42, Bamidbar 28–29)
Sunuların adları, farklı görevlerini anlamamıza yardımcı olur. Ola bütünüyle yakılan sunudur. Şelamim ise esenlik sunusudur; onun şükür için getirilen türüne todah denir.
Günahla ilgili sunuların da ayrı adları vardır. Hatat günah sunusudur. Aşam ise belirli suç ve sorumluluklar için getirilir. Mişna Zevahim, bu sunuların kanının nereye uygulanacağını, yenebilen sunuların etini kimlerin ve ne kadar süre içinde yiyebileceğini ayrı ayrı düzenler. Sunular aynı ibadet düzeninin parçası olsa da hepsi aynı işi yapmaz.
Telafi sunusunun kime ve neye yönelik olduğu, Vayikra 5:20–26’da özellikle açıktır. Başkasının elindekini alıp bunu yalan yeminle gizleyen kişi, önce aldığını geri verir ve üzerine beşte bir ekler. Sonra aşam getirir. Mağdur, haksız yere kaybettiğini geri alır. Koç ise kişinin Haşem’e karşı işlediği ihlal için sunulur. Tora aynı olayda mağdurun hakkını ve Haşem’e karşı sorumluluğu ayrı ayrı düzenler. (Vayikra 5:20–26).
Günah sunularında Tora, yapılan hizmetin sonucunu da belirtir. Kohen, yani kutsal hizmet görevlisi, kefaret yapar ve kişinin günahı bağışlanır. Belirli suçlar için iki kuş almaya bile gücü yetmeyen kişi, aynı bağışlanma hükmüyle ince un sunar. Bu sunuda bir canlının ölümü ve kanı bulunmaz. Dolayısıyla bütün günah sunularının görevini açıklamak için bir hayvanın ölümünden yola çıkmak yeterli olmaz.
Bir hayvan sunulduğunda da türü, sunulacağı yer ve kanının nasıl kullanılacağı belirlenmiştir. Vayikra’da sayılan körlük ve yaralanma gibi kusurlar, hayvanın sunuya uygunluğunu belirleyen bedensel ölçülerdir. Bir insanın günah işlemediği iddiası, bir hayvanın bu ölçülere uygunluğuyla aynı hükme bağlanamaz. (Vayikra 4:20, 26, 31, 35, 5:11–13, 1:2–5, 22:17–25)
Kurbanın kişiyi temsil etmesiyle ne kastedilir? Ramban, Vayikra 1:9 açıklamasında bunun nasıl anlaşıldığını anlatır. Ellerin hayvanın başına konması kişinin yaptıklarıyla, sözlü itiraf söyledikleriyle, iç organlar düşünce ve arzularıyla, kan ise kendi canıyla ilişkilendirilir. Kişi günahın ciddiyetini düşünür; Haşem’in merhametiyle hayvanın kendi yerine kabul edildiğini kavrar.
Temsil edilen kişi, sunuyu getiren günahkarın kendisidir. Şelah’ta da benzer açıklama Tsiyoni’den aktarılır. Bir haritadaki çizginin bir yolu göstermesi, onun hangi yol olduğunu kendiliğinden belirlemez. Kurbanın temsil anlamı taşıması da gelecekteki İsa’yı temsil ettiğini göstermez; bu bağlantı ayrıca kanıtlanmalıdır.
Hayvan sunularının yerini daha üstün bir insan kurbanının alacağı düşüncesi, Yitshak’ın bağlanmasında anlatılan olayın ters yönünde ilerler. Avraam’ın eli durdurulur ve Yitshak’ın yerine bir koç sunulur. Devarim’de çocuklarını yakarak tanrılarına sunan ulusların ibadet biçiminin Haşem’e uygulanması yasaklanır. Yeremya’da Haşem, çocukların yakmalık sunu olarak verilmesini emretmediğini söyler. İsa’nın ölümüne gönüllü bir kendini sunma anlamı verilmesi, bu ölümü Tora’nın buyurduğu bir insan kurbanına dönüştürmez. (Bereşit 22:12–13, Devarim 12:29–31, Yeremya 19:5) Sefer Haİkkarim, Devarim 12’yi açıklarken insanın daha büyük bir onur sunduğunu düşünerek kendiliğinden ibadet biçimi üretmesini eleştirir. Çocuk sunuları, bu yanlışın en ağır örnekleri arasındadır.
Yeşaya 53:10’da acı çeken kulun canı aşam, yani suçla ilgili bir telafi sunusu diliyle anlatılır. Cümle “eğer” anlamındaki im ile kurulur. Ayetin devamında kulun soyunu göreceği, günlerinin uzayacağı ve Haşem’in isteğinin onun eliyle gerçekleşeceği söylenir. Yeşaya 54:1–3 bu sözü somutlaştırır: Siyon’un çocukları çoğalır, çadırı genişler, yıkılmış şehirleri yeniden doldurur. Suç sunusu imgesinin işlevi kulun çektiği acıyı ve bundan sonra vaat edilen toparlanmayı anlatmaktır. Vayikra’nın her sunuya verdiği ayrı görev bu şiirde kaldırılmaz.
Malaki’nin anlattığı gelecekte Levi oğulları arındırılır ve Yehuda ile Yeruşalayim’in sunusu eski günlerdeki gibi Haşem’i hoşnut eder. Yehezkel’de bayramlarda, yeni aylarda ve Şabatlarda yapılacak sunular önderin sorumluluğuna verilir. Bunların İsrael adına kefaret için yapılacağı söylenir. Tapınak ayrıca arındırılır ve önder kendisiyle halk için günah sunusu hazırlar. Sunuların yalnız İsa’nın ölümünü anmak için yapılacağı açıklaması, peygamberin onlara verdiği kefaret ve arınma görevlerini karşılamaz. Bu görevlerin ibadetle ilgili arınma olarak açıklanması ise hizmetin gelecekte de yapılacağını zaten kabul eder. Üstelik Vayikra’daki günah sunularının ardından bağışlanma açıkça vaat edilmiştir. (Malaki 3:3–4, Yehezkel 45:15–22)
Sefer Haİkkarim, Yehezkel’in Tapınak tasvirinin bazı unsurlarının İkinci Tapınak’ta uygulandığını, fakat kabilelere ayrılmış toprak düzeni gibi birçok unsurunun o dönemde gerçekleşmediğini belirtir. Eser, tasvirin tamamının İkinci Tapınak döneminde gerçekleştiğini söylemez. Rambam’ın Hilhot Melahim 11:1’deki Maşiah tanımında da Tapınak yeniden kurulur, sunular yeniden getirilir; toprağın dinlendirilmesini ve belirli dönemlerde sahibine dönmesini kapsayan Şemita ve Yovel hükümleri yeniden uygulanır. (Hilhot Melahim 11:1)
Yehezkel, Tapınak tasvirini İsrael’in yerine getireceği görevlerle birlikte verir. İsrael yaptıklarından utandığında halka Tapınağın düzeni ve hükümleri öğretilir. Bunların korunması ve uygulanması istenir. Kohenler halka kutsalı ve sıradanı ayırt etmeyi öğretir, davalara bakar, bayram hükümlerini gözetir ve Şabat’ı kutsal tutar. Tanah, sunulara gerçek görevler verir ve gelecekte de sunulmalarını öngörür. Bu ibadetlerin İsa’nın ölümüyle görevini tamamlayıp bağlayıcılığını yitirdiği iddiası Tanah’a aykırıdır. (Yehezkel 43:10–12, 44:23–24)
Tora sunulara birbirinden farklı görevler verir ve peygamberler gelecekte de bu hizmetlerin yapılacağını bildirir. Hepsini İsa’nın ölümüne işaret etmek için verilmiş ve o ölümle bitmiş saymak, hem Tora’daki görevlerini hem de peygamberlerin gelecek tarifini değiştirir.
Tanah kaynakları: Vayikra 1:2–5; 3; 4 ve 5; 7:11–16; 12:6–8; 22:17–25; Şemot 12:24–27, 29:38–42; Bamidbar 28–29; Bereşit 22:12–13; Devarim 12:29–31; Yeremya 19:5; Yeşaya 53:10, 54:1–3; Malaki 3:3–4; Yehezkel 43:10–12, 44:23–24, 45:15–22. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 3, 4–5, Şemot 29:38–42.
Açıklamalarda anılan eserler: Mişna Zevahim 5; Ramban, Vayikra 1:9; Şelah, “Od kiyum ha-korban ata bi-zman ha-ze” ile başlayan açıklama, Tsiyoni aktarımı; Sefer Haİkkarim, Devarim 12 ile ibadet biçimleri ve Yehezkel’in Tapınak tasviri hakkındaki açıklamalar; Rambam, Hilhot Melahim 11:1.
26. İddia: Pesah kanı, günah bağışlanmasının kan gerektirdiğinin kanıtıdır
İsrael Mısır’dan çıkmadan önce, ilk doğanların başına gelecek felaket konusunda uyarıldı. İsraellilere o gece bir kuzu kesmeleri ve kanıyla evlerin girişini işaretlemeleri söylendi.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İsrael Mısır’dan çıkmadan önce, ilk doğanların başına gelecek felaket konusunda uyarıldı. İsraellilere o gece bir kuzu kesmeleri ve kanıyla evlerin girişini işaretlemeleri söylendi.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Pesah gecesinde kuzunun İsrael’in ilk doğanları yerine öldüğünü ve kanının onları ölümden kurtardığını söylerler. Bu olayı, günahkarın ancak kendisi için kan dökülürse bağışlanabileceğinin ilk örneği sayarlar. Kuzunun kusursuzluğunu ve kemiklerinin kırılmamasını İsa’ya işaret olarak okurlar. Onlara göre Pesah ile Yom Kippur, yani Kefaret Günü, İsa’nın ölümüyle tamamlanmıştır ve her çağda bağışlanma onun kanına dayanır.
Tanah’ın Cevabı:
Pesah, İsrael’in Mısır’dan çıkışını anan bayramdır. Pesah gecesinde kapılara sürülen kan, Haşem’in Mısır’daki ölüm felaketinden koruyacağı evleri işaretledi. Haşem, “Kan, bulunduğunuz evlerde sizin için bir işaret olacak” der. Kanı gördüğü kapıdan yok edicinin içeri girmesine izin vermeyeceğini de söyler. Ayet kanı אוֹת (ot), yani işaret olarak adlandırır. Mekhilta deRabbi Yişmael, bu işaretin Haşem’e bilmediği bir şeyi bildirmek için verilmediğini açıklar: İsrael’in yerine getirdiği mitsva, yani emir karşısında Haşem halkına merhamet eder ve onu korur. O gece bir evin beladan korunmasını bütün günahların ancak kanla bağışlanacağına kanıt saymak, Tora’nın bildirdiği sonucu değiştirir. (Şemot 12:13, 12:21–23)
Ailelerin her biri bir yaşında, bedensel kusuru bulunmayan erkek bir kuzu veya oğlak seçer. Bir ev halkı hayvanı bitiremeyecek kadar küçükse komşu aileyle paylaşılır. Kaç hayvan alınacağını yemeğe katılanların sayısı ve ne kadar yiyebilecekleri belirler. İlk doğanların sayısı ölçü olarak verilmez. Kan kapının iki yanına ve üst sövesine, yani kapının üstündeki parçaya sürülür. Et, matsa (mayasız ekmek) ve acı otlarla yenir. Halk sabaha kadar evden çıkmama emrini de alır. Korunma, ilk doğanların günahlarının hayvana yüklenmesine bağlanmaz. İsrael, Moşe ve Aharon’a verilen buyruğu yerine getirir. İsrael Haşem’e güvenir. Onları kurtaran da Haşem’dir. Bu geceye özgü işaret evin kapısına sürülen kandır; sonraki Tapınak hizmetinde bu uygulama evlerin kapılarında tekrarlanmaz. (Şemot 12:3–8, 22–23, 28)
İsrael bu emri henüz kölelikten çıkmamışken yerine getirir. Moşe daha önce İsrael’in kurbanlarını Mısırlıların gözü önünde kesmesi halinde halkın taşlanma tehlikesiyle karşılaşacağını söylemişti. Kurtuluşun ne anlama geldiği sonraki kuşaklara da öğretilecektir. Çocuklar Pesah ibadetini sorduklarında, Haşem’in Mısır’ı vururken İsrael oğullarının evlerini geçip onları kurtardığı anlatılır. Mekhilta deRabbi Şimon ben Yohay da bu sözü, Haşem’in İsrael evlerini korumasıyla açıklar.
Rabbi Yehoşua Hartman’ın aktardığı açıklamada Pesah korbanı, İsrael’in Haşem’e kulluğunu kabul etmesiyle ilişkilendirilir. Mısır’daki kölelikten çıkarılan halk, Haşem’e hizmet eder. Rambam, Pesah kuzusunun kesilmesini ve kanının kapılara sürülmesini Mısır’daki putperest inanışlardan ayrılmayla ilişkilendirir. Bu, korbanın tarihsel anlamına getirdiği bir açıklamadır; Şemot’un evlerin korunması hakkında verdiği açıklama da yerinde durur. More Nevuhim III:46 (Şemot 8:22, bazı baskılarda 8:26, 12:24–27)
Tora bir günahın bağışlanması için sunu verildiğinde kimin ne yapacağını ayrıca belirler. Bazı günahlar itiraf edilir. Kohen, yani Tapınak hizmetinde görevli kişi, emredilen işlemi yapar ve kişinin bağışlanacağı belirtilir. Kanın kullanılacağı yerde Vayikra, onun canla ilişkisini ve Haşem’in onu kefaret için “sunak üzerinde” verdiğini açıklar. Pesah gecesinde ise kan evin kapısına sürülür ve verilen söz, o evin ölüm felaketinden korunmasıdır. Kan her iki yerde de bulunsa da yapılan iş ve bildirilen sonuç farklıdır.
Mişna Zevahim 1:1, Pesah ile hatatı, yani günah sunusunu, ayrı korbanlar olarak ele alır; her birinin kendi adıyla sunulmasına ilişkin hükümleri belirtir. Mişna, Pesah’ı kodaşim kalim, yani farklı bir kutsallık derecesindeki sunular arasında sayar; günah sunuları ise ayrı bir sınıfta yer alır.
Aralarındaki fark uygulamada da görülür: Pesah sunusu Yeruşalayim içinde yenebilir. Yenebilen günah sunularının eti ise Tapınak avlusunda kohen erkekler tarafından yenir (Mişna Zevahim 5:3). (Mişna Zevahim 5:8)
Kızıl ineğin külü de belirli bir iş için kullanılır. Ölüyle temas nedeniyle kutsal alana yaklaşmayı engelleyen kirliliğin giderilmesinde kullanılması, bütün arınmalar için kül gerektiğini göstermez. Yom Kippur’daki yıllık hizmet de yılın başka günlerinde verilen bağışlanma hükümlerini geçersiz kılmaz. (Vayikra 4–5, 17:11, Bamidbar 19:1–19, Vayikra 16:29–34)
Vayikra bizzat kan içermeyen bir günah sunusu da buyurur. İki kuşa gücü yetmeyen kişi, belirtilen günahlardan biri için ince un getirir. Kohen bir avuç unu sunakta yakar, kalanı kohene ait olur ve kişinin bağışlanacağı söylenir. Un, kanlı sunuların da getirildiği sunakta yakılır. Tora bu kişi için başka bir hayvanın kanının kullanılmasını buyurmaz. Bu kişiden ne istendiği ve sununun ardından ne olacağı aynı hükümde belirlenmiştir. (Vayikra 5:11–13)
Pesah hayvanının kemiklerini kırmama emri, etinin tek bir evde yenilmesiyle birlikte verilir. Hayvanın bedensel kusursuzluğu da hangi kuzunun veya oğlağın seçileceğiyle ilgilidir. Bu iki özellik İsa’ya uygulandığında, emrin kendisi İsa hakkında kehanete dönüşmez. İsa’nın hem Pesah’ı hem Yom Kippur’u tamamladığı ve önceki bağışlanmaların da onun ölümünden kaynaklandığı görüşü, önce Hristiyan anlatısı kabul edilerek kurulur. Haşem, Pesah’ı Mısır’daki kurtuluşu anmak, günah sunularını ise belirlenen durumlarda bağışlanma için buyurur. Pesah kanından İsa’nın ölümünü bütün bağışlanmaların şartı yapan bir hüküm çıkarmak, Tora’daki bu iki ayrı emrin amacını değiştirir. (Şemot 12:46, 12:14, 24–27)
Pesah gecesindeki kan, ilk doğanların ölüm felaketinden korunacağı evleri gösterir. Şemot bu işlemi günah bağışlanması olarak tanımlamaz. Ölüm tehlikesinden korunmayı, her günahın ancak kanla bağışlanacağına delil saymak iki ayrı hükmü birbirine karıştırır.
Rabbinik açıklamalar: Mekhilta deRabbi Yişmael, Pisha 7, Şemot 12:13 açıklaması; Mişna Zevahim 1:1 ve 5:8; Rambam, More Nevuhim III:46; Mekhilta deRabbi Şimon ben Yohay, Şemot 12:27 açıklaması; Rabbi Yehoşua Hartman, Gevurot Haşem notları, bölüm 35, not 70.
Hristiyan iddiasının kaynakları: Birinci Korintliler 5:7 ve Yuhanna 19:36.
İlgili Kabalat yazıları: “İsa, Pesah (Paskalya) Kuzusu mudur?”; “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”.
Tanah kaynakları: Şemot 12, özellikle 3–14, 21–28 ve 43–49; Şemot 8:22 (bazı çevirilerde 8:26); Vayikra 4; Vayikra 5, özellikle 5–13; Vayikra 16:29–34; Vayikra 17:11; Bamidbar 19:1–19. Özgün metin karşılaştırması: Şemot 12:1–28; Vayikra 4–5; Vayikra 17:11.
