7 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
108. İddia: Yosef’in soyu İsa’ya David’in tahtına çıkma hakkı verir ancak aynı soyda yer alan Yehoyahin hakkındaki hüküm İsa’yı etkilemez
Matta’nın verdiği soy listesinde Yosef’in ataları arasında hem David hem de Yehoyahin vardır. David’e krallıkla ilgili bir vaat verilmiş, Yehoyahin’in soyu hakkında ise Yeremya’da bir hüküm bildirilmiştir. İsa’yı bu listeye bağlamak için önce Yosef’le arasındaki babalık bağının niteliğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Matta’nın verdiği soy listesinde Yosef’in ataları arasında hem David hem de Yehoyahin vardır. David’e krallıkla ilgili bir vaat verilmiş, Yehoyahin’in soyu hakkında ise Yeremya’da bir hüküm bildirilmiştir. İsa’yı bu listeye bağlamak için önce Yosef’le arasındaki babalık bağının niteliğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yosef’in David’e uzanan soyunun evlat edindiği İsa’ya taht hakkı verdiğini söylerler. Aynı listedeki Yehoyahin’in soyuna ilişkin hükmün ise İsa’yı bağlamadığını ileri sürerler. Gerekçeleri, İsa’nın Yosef’ten doğmamış olmasıdır. Böylece krallık hakkının evlatlık bağıyla geçtiğini, doğum bağına ilişkin cezanın ise geçmediğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
David’e verilen krallık vaadinde, ondan sonra gelecek kişi “senin bedeninden çıkacak soyun” diye tanımlanır. İsa’nın Yosef tarafından oğul sayılması, bu doğum koşulunu yerine getirmez. Hristiyan iddiasının kurması gereken bağ, Yosef’in David’in soyundan gelmesiyle tamamlanmış olmaz. İsa’nın da o aileden doğduğunun gösterilmesi gerekir. Tanah, İsrael’in aile ve kabile kayıtlarını babanın ailesine göre düzenler. Şemuel Bet 7:12–16, Bamidbar 1:18.
Bir çocuğu kendi oğlu gibi büyütmek Tanah’ta gerçek bir aile bağı olarak anlatılır. Paro’nun kızı Moşe’yi yanına alır ve çocuk onun oğlu olur. Moşe’nin soy kaydı ise Amram ve Yoheved üzerinden Levi ailesinde sürer.
Naomi de Oved’i kucağına alır ve bakımını üstlenir. Komşuları “Naomi’ye bir oğul doğdu” derken aynı bölüm Oved’i doğuran kişinin Rut olduğunu, babasının Boaz olduğunu kaydeder. David’in soy listesi Boaz’dan Oved’e, ondan Yişay’a ve David’e ulaşır. Yetiştiren kişiyle kurulan bağ, çocuğun doğduğu aileyi değiştirmemiştir. Şemot 2:1–10, 6:20, Rut 4:13–22.
Yehoyahin hakkındaki hüküm de “onun soyundan” gelenlerden söz eder. David’in vaadindeki “soy” kelimesi burada da kullanılır. Matta’nın sıraladığı ailede hem David hem Yehoyahin, Yosef’in ataları arasındadır. İsa’nın Yosef’ten doğmadığı ileri sürüldüğünde o liste, her iki ata için de Yosef’in soy listesi olarak kalır. Hristiyan savunusu buraya tahtın nasıl miras kalacağına dair ek bir kural koyar. Yosef’in babalığı kan bağını kurmayacak, buna karşılık David’in tahtına çıkmak için yeterli olacaktır. Tanah’ta bu geçişi sağlayan bir hüküm gösterilmez. Moşe ve Oved’in kayıtlarında oğul sayılma ile doğumdan gelen soyun ayrı tutulması, eksik olan adımı görünür kılar. Yeremya 22:24–30.
Yehoyahin’in ailesinin sonraki durumu, Tanah’ın kendi anlatısında izlenebilir. Ailenin başına sonradan gelenler, İsa’nın o aileden doğup doğmadığı sorusundan ayrıdır. Divre Hayamim onun soyunun devamını kaydeder. Yeremya’da Yehoyahin uzaklaştırılacak mühür yüzüğüne benzetilirken Hagay’da onun soyundan Zerubbavel seçilir ve mühür yüzüğü gibi kılınacağı söylenir. Raşi, bu mühür sözlerini Yehoyahin’in teşuvasıyla ilişkilendirir. Bu nedenle Yehoyahin’den gelmek, söz konusu gelenekte tek başına değişmez bir engel olarak sunulmaz. Yehoyahin’e verilen cezanın sonraki durumuyla ilgili bir çözüm, İsa’nın David’e hangi yoldan bağlandığını açıklamaz. Ailenin yeniden seçilmişlikle anılması, Yosef ile İsa arasında doğum bağı kurmaz. Divre Hayamim Alef 3:17–19, Hagay 2:23.
Anne üzerinden ileri sürülen çözümde de önce gerçek aile kaydı gerekir. Luka 3:23, Yosef ve Heli adlarını verir. Meryem’i Heli’nin kızı olarak tanıtmaz. Bu yüzden listenin Meryem’e ait olduğu ve Yosef ile Meryem’in akraba olduğu, metnin bildirdiği bilgiler olarak kullanılamaz.
Tanah’ta aile ve mirasla ilgili üç ayrı örnek vardır. Tselofhad’ın kızları, babalarının toprağını alır. Toprağın baba kabilesinde kalması için aynı kabileden evlenmeleri de emredilir.
Yair’in babaannesi Mahir’in kızıdır; böylece Yair’in Menaşe ile babaannesi üzerinden kurulan akrabalığı da kayda geçer. Şeşan’ın kızı ise Yarha’dan Atay’ı doğurur ve bu çocuk soy listesinde yer alır. Bu olayların her birinde anlatılan hak veya aile bağı bellidir. Hiçbirinde anne tarafından bir akrabalıkla David’in tahtının devralındığı anlatılmaz. Bamidbar 27:7–8, 36:6–9, Divre Hayamim Alef 2:21–23, 2:34–35.
Gelecekteki kralın soyu ile yapacağı işler birlikte verilmiştir. Yişay’ın kökünden çıkan hükümdar adaletle yargılar, İsrael’in dağılmışları toplanır ve uluslar savaşmayı bırakır. Yeremya, David’den çıkacak kralın günlerinde Yehuda’nın kurtulacağını, İsrael’in güven içinde yaşayacağını söyler. Bir soy listesinin Yosef’e ulaşması, bu olayların gerçekleşmesi yerine de geçmez. İsa’ya David tahtı hakkı veren bir Tanah hükmü, evlatlık bağıyla soy bağını birbirinin yerine kullanarak kurulamaz. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Yeremya 23:5–6.
Tanah kaynakları · Şemot 2:1–10, 6:20 · Bamidbar 1:18, 27:7–8, 36:6–9 · Rut 4:13–22 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeremya 22:24–30, 23:5–6 · Hagay 2:23 · Divre Hayamim Alef 3:17–19, 2:21–23, 2:34–35 · Yeşaya 11:1–12, 2:2–4. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:11–25, Luka 1:27, 2:4 ve 3:23–31.
104. İddia: David soyu anne üzerinden aktarılabilir
Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın annesi Meryem David’in soyundan geliyorsa İsa’nın da David’in gerçek soyundan olduğunu söylerler. Tanah anne tarafından gelen akrabalığı tanıdığı için Maşiah’ın, yani Mesih’in David tahtına çıkma hakkını da Meryem’den alabileceğini savunurlar. Bu savda Luka’daki soy listesi, Meryem’in soy kaydı olarak okunur.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, David’e kendisinden doğacak bir oğlun krallığını sağlamlaştıracağını ve tahtını kalıcı kılacağını vaat etti. Oğlu Şelomo’nun tahta çıkmasıyla bu vaadin ilk adımı gerçekleşti. Yeşaya’nın Yişay’ın kökünden çıkan filizi ve Yeremya’nın David’den çıkacak adil kralı anlatması da gelecekteki hükümdarı aynı aileye bağlar. Burada söz konusu olan, bir insanın ataları arasında David’in bulunmasından daha belirli bir haktır. Vaadin konusu David’in ailesinde sürdürülen krallıktır. Şemuel Bet 7:12–16, Melahim Alef 1:30, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5–6.
İsrael’de bir kimsenin hangi kabileye bağlı olduğu belirlenirken babasının ailesi esas alınırdı. Nüfus sayımında insanlar babalarının ailesine göre kaydedildi ve kabileler çölde aynı düzene göre yerleştirildi. Bir kimsenin Yahudi halkına aidiyeti ile o halk içinde hangi kabileye kaydedildiği ayrı konulardır. Mişna Kiduşin 3:12, geçerli ve yasak olmayan evliliklerde çocuğun aile statüsünün babayı izlediğini belirtir.
Toprak mirası bu farkın pratik sonucunu gösterir. Bir baba oğul bırakmadan öldüğünde toprağı kızına kalırdı. Buna rağmen o kızın, babasının kabilesi içinden evlenmesi gerekiyordu. Bunun nedeni toprağın başka bir kabileye geçmesini önlemektir. Kız babasının toprağını alabiliyor, fakat evlilikten doğan ailenin kabile bağı babanın evi üzerinden yürüdüğü için toprağın kendi kabilesinde kalması ayrıca güvenceye alınıyordu. Bir kızın toprağı devralması, David tahtının anne yoluyla aktarılabileceğini göstermez. Bamidbar 1:2–18, 2:2, 27:7–11, 36:6–9.
Tanah’ta anne tarafından gelen akrabalığın kayda geçirildiği örnekler vardır. Yair, Bamidbar’da Menaşe’nin oğlu diye anılır. Divre Hayamim bu bağın nereden geldiğini gösterir. Babaannesi, Menaşe soyundan Mahir’in kızıydı. Babasının ailesi ise Yehuda’nın soy kaydında yer alır.
Divre Hayamim’deki aynı aile kaydında, oğlu olmayan Şeşan’ın kızını Mısırlı Yarha ile evlendirdiği ve bu evlilikten Atay’ın doğduğu da yazılıdır.
Hiram’ın babası Surluydu. Hiram’dan söz eden iki kayıtta ailesinin Naftali ve Dan ile bağları da anılır.
Bu insanların anne tarafından akrabalarının tanınması, David’in krallık hakkının o yoldan geçtiğine örnek oluşturmaz. Kayıtlarda aile bağları gösterilir. David’e verilen vaat ise bir kralın ardından kimin tahta çıkacağıyla ilgilidir. Bamidbar 32:41, Divre Hayamim Alef 2:21–23 ve 2:34–35, Melahim Alef 7:13–14, Divre Hayamim Bet 2:12–13.
Bir kadının soyundan söz edilmesi de aynı ayrımı korur. Yılana söylenen sözlerde kadının soyundan bahsedilir. Hagar’a ise soyunun çoğalacağı bildirilir ve aynı bölümde doğan oğlun babası olarak Avram’ın adı verilir. Yişmael, Hagar’ın soyudur ve Avram’ın oğludur. Bu iki bağ birlikte vardır. Annenin çocuğuyla gerçek soy bağı bulunması, çocuğun o bağ üzerinden bir krallığın varisi olması için yeterli değildir. Bereşit 3:15, 16:10–15.
Hristiyan anlatısında David’e bağlanan kişi Yosef’tir. Aynı anlatıda İsa’nın biyolojik babası olarak Yosef gösterilmez. Bir soy listesi Yosef’in kimlerden geldiğini gösterebilir. Yosef ile İsa arasında biyolojik baba ve oğul bağı kurulmadıkça bu liste İsa’nın David’le kan bağını kanıtlamaz. Luka 3:23’te Heli’nin adı Yosef’le birlikte geçer. Heli’nin Meryem’in babası olduğu orada yazılı değildir. Meryem’in David’in soyundan geldiği iddiası, İsa’yı ona anne tarafından bağlayan bir akrabalık iddiasıdır; bu bağın kendisi de gösterilmelidir. Meryem üzerinden kurulan iddia, anne tarafından akrabalık ile tahta çıkma hakkını birbirine karıştırır. David’in tahtı, Haşem’in oğulları arasından seçtiği Şelomo’ya geçti. Tanah’ta anne tarafından bir akrabalığa dayanarak David’in tahtına çıkıldığına örnek yoktur. Divre Hayamim Alef 28:5–7.
Tanah kaynakları · Bereşit 3:15, 16:10–15 · Bamidbar 1:2, 1:18, 2:2, 27:7–11, 32:41, 36:6–9 (İbranice metin) · Şemuel Bet 7:12–16 · Melahim Alef 1:30, 7:13–14 · Yeşaya 11:1 · Yeremya 23:5–6 · Divre Hayamim Alef 2:21–23, 2:34–35, 28:5–7 · Divre Hayamim Bet 2:12–13. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:16–24, Luka 1:27, 2:4 ve 3:23.
51. İddia: Maşiah’ın aynı anda hem Tanrı hem insan olması gerekir
Maşiah, Tanah’ta David’in soyundan gelecek ve halkı adaletle yönetecek kraldır. Hristiyan iddiası bu görevin ötesine geçer ve kralın yalnızca insan olup olmadığı sorusunu ortaya atar. Bu soruya cevap vermek için kralın kim olduğu, Haşem’le ilişkisi ve David’le soy bağı ayrı ayrı ele alınmalıdır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Maşiah, Tanah’ta David’in soyundan gelecek ve halkı adaletle yönetecek kraldır. Hristiyan iddiası bu görevin ötesine geçer ve kralın yalnızca insan olup olmadığı sorusunu ortaya atar. Bu soruya cevap vermek için kralın kim olduğu, Haşem’le ilişkisi ve David’le soy bağı ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Bu öğretiyi benimseyen Hristiyanlar, Maşiah’ın, yani Mesih’in aynı anda hem tam Tanrı hem tam insan olması gerektiğini savunurlar. İsa’nın insan doğasını annesi Miryam’dan aldığını, başlangıcı olmayan Tanrı’nın Oğlu olduğunu ve insan babası olmadan doğduğunu söylerler. David soyuna verilen oğulluk sözünü, İmmanuel adını ve Yeşaya 9’daki “Güçlü Tanrı” ifadesini buna dayanak gösterirler. David’le soy bağını açıklamak için iki yol önerirler. Birinde Yosef’in biyolojik baba olmadan baba sayıldığını, diğerinde Miryam’ın soyunun David’e uzandığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Yehezkel 34:23–24’te Haşem, İsrael’in başına getireceği yöneticiyi “kulum David” diye adlandırır: “Ben onların Tanrısı olacağım, kulum David de aralarında önder olacak.” Yehezkel 37:24–27’de halk bu kralın yönetiminde Haşem’in hükümlerini yerine getirir; Haşem de kutsal yerini halkın arasında kurar. Tanrı halkının Tanrısıdır; görevlendirdiği kral ise O’nun kuludur.
Hristiyan açıklaması, İsa’nın insan doğasıyla kul, Tanrısal doğasıyla Tanrı olduğunu söyler. Bu açıklamada aynı kişiye iki ayrı nitelik yüklenir. Yehezkel ise kralı halkın arasındaki kul ve önder, Haşem’i de halkın Tanrısı olarak tanıtır. Kralın aynı zamanda Tanrı olduğunu söylemez. Hoşea 11:8–9’da Haşem, Efrayim’i yok etmeyeceğini söylerken “Ben Tanrı’yım, insan değilim; senin ortandaki Kutsal Olan’ım” der. Bamidbar 23:19’da da Tanrı’nın yalan söyleyen veya sözünden dönen bir insan olmadığı belirtilir. Halkının arasında bulunan ve sözünü yerine getiren Haşem’dir.
Krala “oğul” denmesi de onu Tanrı yapmaz. Şemuel Bet 7:12–14’te Haşem, David’in soyundan gelecek krala baba olacağını söyler. Divre HaYamim Alef 22:9–10 bu sözü Şelomo’ya bağlar. Şelomo, David ile Batşeva’nın oğludur (Şemuel Bet 12:24). Tehilim 2:6–8’de oğul ilanı kralın Siyon’a yerleştirilmesiyle birlikte gelir. Aynı aile dili Mısır’dan çıkarılan İsrael halkı için de kullanılır (Şemot 4:22–23; Devarim 14:1–2).
Yeşaya 7’de Ahaz döneminde bir çocuk işaret olarak verilir. Çocuk iyiyi kötüden ayırmayı öğrenmeden önce Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesi terk edilecektir. Çocuğa verilen İmmanuel adı “Tanrı bizimle” demektir. Yeşaya 8:8–10’da aynı söz, düşmanların planlarının boşa çıkmasıyla ilişkilendirilir. Çocuğun adı Tanrı’nın halkıyla birlikte olduğunu bildirir; Tanrı’nın onun insan babasının yerini aldığını söylemez.
Tanah, Haşem’in çocuk sahibi olamayan veya yaşlanmış kadınlara çocuk verdiğini de anlatır. Sara, Avraam’a bir oğul doğurur (Bereşit 21:1–3); Haşem Hanna’yı hatırlar ve Şemuel doğar (Şemuel Alef 1:19–20); Manoah’ın eşine de bir oğul doğuracağı bildirilir (Şofetim 13:2–5). Bu olaylarda Tanrı’nın yardımı ile insanın soy bağı ayrı şeylerdir.
Yeşaya 9:5–6’daki “Güçlü Tanrı” sözü daha doğrudan bir kanıt olarak gösterilir. Aynı ifade Yeşaya 10:20–21’de Haşem için kullanılır. Yeşaya 9’daki adların nasıl gruplandırılacağı konusunda farklı okumalar vardır. Sorulardan biri, hangi sözlerin çocuğun adı olarak okunacağıdır. Ayetteki adların tümü çocuğa ait kabul edildiğinde de adın içindeki sözlerin kimi anlattığı ayrıca incelenmelidir. Yeremya 23:5–6’da David için çıkacak kral “Haşem doğruluğumuzdur” adıyla anılır; Yeremya 33:15–16’da aynı ad Yeruşalayim’e verilir. Ad, şehrin Tanrı olduğunu söylemez.
Yeşaya 9’da çocuk David’in tahtında adaletle yönetecektir; bunu gerçekleştirecek olanın Haşem olduğu söylenir. Yeşaya 9:3’teki Midyan benzetmesi 10:26’da Asur’un yenilgisi için de kullanılır. Haşem’in gayretinin bunu gerçekleştireceği sözü ise Yeruşalayim’in Asur’dan kurtuluşu anlatılırken yeniden geçer (Yeşaya 37:31–32). Kralın yönetimi, Haşem’in halkını kurtarmasıyla birlikte anlatılır.
David’in tahtına oturacak kralın soyu da önemlidir. Yeşaya 11:1–3 onu Yişay’ın kökünden çıkan bir filiz olarak anlatır; Haşem’in ruhu onun üzerindedir. Yeremya onu David için çıkarılacak doğru dal olarak adlandırır. David’e verilen vaat onun evini, soyunu ve tahtını kapsar (Şemuel Bet 7:12–16).
Tora’da halk ailelerine ve baba evlerine göre kaydedilir (Bamidbar 1:18). Bir kişinin Yahudi olması, hangi kabileden geldiği veya David’in krallık ailesine bağlı olup olmadığıyla aynı soru değildir. Hristiyan anlatısında Yosef’in David soyundan geldiği, fakat İsa’nın biyolojik babası olmadığı söylenir. Tanah’ta, David soyundan bir erkeğin kendisinden doğmayan bir çocuğu evlat edinmesiyle David’in krallık soyunun o çocuğa geçtiğini bildiren bir hüküm gösterilmez. Yosef’in biyolojik baba sayılması ise insan babası olmadan doğum iddiasıyla çelişir.
Luka’daki soy listesinin Miryam’a ait olduğu ve onun David soyundan geldiği de ileri sürülür. Anne tarafından akrabalık gerçektir ve Tanah’ta kaydedilir. Şeşan’ın kızı Mısırlı Yarha’dan Attay’ı doğurur; sonraki kuşaklar listelenir. Böyle bir listenin anneden gelen akrabalığı göstermesi, taht hakkını da o yolla verdiği anlamına gelmez.
Yair, Hetsron’un ailesinde sayılırken babasının annesi üzerinden bağlı olduğu Menaşe’nin adıyla da anılır. Huram’ın annesinin Dan soyundan, babasının Sur’lu olduğu bildirilir (Divre HaYamim Alef 2:21–23, 34–41; Bamidbar 32:41; Divre HaYamim Bet 2:13). Bu kayıtlar anne tarafından bağı gösterir; David’in tahtının o bağ yoluyla aktarıldığını söylemez. Kohenlikte de sunak görevi Aharon’a ve oğullarına verilmiştir (Bamidbar 18:7).
Tselofhad’ın kızları babalarının toprağını miras alır (Bamidbar 27:6–11). Miras başka bir kabileye geçmesin diye kendi babalarının kabilesi içinde evlenmeleri istenir; toprak babalarının kabilesinde kalır (Bamidbar 36:6–12). Bir kızın mülk alabilmesi, David’in krallık soyunun anne çizgisinden aktarıldığını göstermez.
Yeşaya 7’de çocuğun adıyla Haşem’in yaptığı iş birlikte okunur. İmmanuel “Tanrı bizimle” demektir. 8:10’da, düşmanların planının başarısız olması aynı sözle açıklandığında Tanrı’nın kim olduğu ve kimin yanında bulunduğu cümlenin içinden anlaşılır. Çocuğun adı bu desteği hatırlatır. 7:16’da verilen süre, çocuğun erken gelişimini Ahaz’ın korktuğu iki kralın sonuna bağlar. Adın taşıdığı ilahi mesaj, çocuğun Tanrısal bir doğaya sahip olduğunu veya insan babası olmadan doğduğunu bildiren bir söz içermez. Yeşaya 7:13–16 ve 8:8–10.
Matta’nın anlatısı İsa’nın gebeliğine dair özel iddiayı kendisi anlatır ve İmmanuel sözünü o anlatıya uygular. Yeşaya, Ahaz döneminde bir çocuğun doğumunu ve iki kralın sonunu anlatır. Bu iki cümle biçimi arasındaki fark, adın anlamıyla çocuğun doğasının aynı şey sayılmasına engeldir. Tanah’ın gelecekteki kralı için verdiği bilgi, kralın David soyundan çıkacağı ve Haşem’in onu halkının başına getireceğidir. Matta 1:18–25 ve Yehezkel 37:24–28.
Tanah, Haşem’i İsrael’in Tanrısı; David soyundan getireceği kralı da O’nun kulu olarak tanıtır. Oğulluk dili, Tanrı’nın halkıyla ve seçtiği kralla ilişkisini anlatır. Bu sözlerden hem Tanrı hem insan olan bir Maşiah sonucu çıkmaz.
Yeşaya 9 için Masoretik ayet numaraları kullanılmıştır. Buradaki 9:3 ve 9:5–6, birçok Hristiyan baskısında 9:4 ve 9:6–7 olarak geçer.
Tanah kaynakları: Yehezkel 34:23–24; Yehezkel 37:24–27; Hoşea 11:8–9; Bamidbar 23; Şemuel Bet 7:12–14; Şemuel Bet 12:24; Divre HaYamim Alef 22:9–10; Tehilim 2:6–8; Şemot 4; Devarim 14; Yeşaya 7; Yeşaya 8; Bereşit 21; Şemuel Alef 1:19–20; Şofetim 13; Yeşaya 9:5–6; Yeşaya 9; Yeşaya 10; Yeşaya 37; Yeremya 23; Yeremya 33; Yeşaya 11; Şemuel Bet 7:12–16; Bamidbar 1:18; Divre HaYamim Alef 2; Bamidbar 32; Divre HaYamim Bet 2; Bamidbar 18; Bamidbar 27:6–11; Bamidbar 36; Şemot 4:22; Devarim 14:1; Bamidbar 23:19.
105. İddia: Tselofhad’ın kızları kadın üzerinden David soyu aktarımını kanıtlar
Tselofhad öldüğünde oğlu yoktu. Beş kızı, babalarının ailesine ayrılan topraktan pay istedi ve bu payı aldı. Bu olayda miras kalan şeyin ne olduğu ve toprağın hangi kabilede kalacağı ayrı ayrı belirlenir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tselofhad öldüğünde oğlu yoktu. Beş kızı, babalarının ailesine ayrılan topraktan pay istedi ve bu payı aldı. Bu olayda miras kalan şeyin ne olduğu ve toprağın hangi kabilede kalacağı ayrı ayrı belirlenir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Tselofhad’ın kızlarının babalarının mirasını devralmasını, mirasın bir kadın üzerinden de geçebileceğine örnek gösterirler. Aynı kuralı David’in tahtına uygularlar. Onlara göre David’in soyundan bir kadın, oğluna o ailenin taht hakkını verebilir ve böylece İsa bu hakkı annesinden alabilir.
Tanah’ın Cevabı:
Tselofhad çölde öldüğünde geride beş kız bırakmıştı. Mahla, Noa, Hogla, Milka ve Tirtsa Moşe’nin önüne gelip babalarının adının, oğlu olmadığı için ailesinden silinmemesini istediler. Çözüm olarak babalarının kardeşleri arasında kendilerine bir toprak payı verilmesini istediler. Haşem kızları haklı buldu ve bu payın onlara verilmesini emretti. Ardından Tora, böyle bir durumda önce kimin mirasçı olacağını belirledi. Bir adam oğul bırakmadan ölürse miras kızına geçer. Kızı da yoksa sıra kardeşlerine gelir. Kızların talebi, babalarının ailesine ayrılan araziden kendilerine düşen payla ilgiliydi ve o payı aldılar. Bamidbar 26:33, 27:1–11.
Bu kararla yeni bir mesele ortaya çıktı. Menaşe’nin önderleri, kızlar başka kabilelerden erkeklerle evlenirse topraklarının da o kabilelere geçeceğini söylediler. Yovel, yani toprağın eski sahiplerine döndüğü yıl, onların dile getirdiği sorunu çözmeyecekti. Haşem onların da itirazını haklı buldu. Kızlar diledikleri kişiyle evlenebilecek, fakat eşlerini babalarının kabilesinden seçeceklerdi. Beşi de babalarının kardeşlerinin oğullarıyla evlendi. Böylece miras Menaşe’de kaldı. Bamidbar 36:1–12.
Bu evlilik şartının sebebi, İsrael’de kabile kaydının babanın ailesine göre tutulmasıydı. Menaşe’den toprak alan bir kadın Yehuda’dan bir erkekle evlenseydi çocukları annelerinin toprağını devralabilirdi. Ancak çocukların bağlı olduğu kabile babalarının kabilesi olduğundan arazi artık Yehuda’ya ait olacaktı.
Talmud’un Bava Batra 112a bölümü, annenin mirasının oğluna geçmesi ve oğlun babasının kabilesine bağlı olması üzerinden bu durumu açıklar. Çocukların kabilesi anneleri üzerinden belirlenseydi Menaşe’nin toprağı zaten Menaşe’de kalırdı. Bir kadın toprağını çocuklarına bırakabilir. Çocukların kabile bağı yine baba evine göre belirlenir. Bir çocuğun Yahudi halkına aidiyeti de İsrael içindeki kabilesinin belirlenmesinden ayrı bir konudur. Bamidbar 1:18, 36:3–9.
David’e verilen söz bir arazi payıyla ilgili değildir. Haşem David’den doğacak birinin krallığını kuracağını ve onun tahtını kalıcı kılacağını vaat eder. Yeşaya gelecekteki hükümdarı David’in babası Yişay’ın köküne bağlar. Yeremya, David’in soyundan çıkacak adil bir kralı anlatır. İsa’nın Yosef’ten doğmadığını savunan Hristiyan yorumu, tahta çıkmak için gereken bağı bu kez annesi üzerinden kurmaya çalışır. Tselofhad’ın kızlarının öyküsünden çıkan sonuç ise açıktır. Bir kız babasının toprağını alabilir ve çocukları dedelerinin gerçek torunlarıdır. Bu iki gerçek, o çocuklara annelerinin babasına ait kabile konumunu veya krallık hakkını vermez. Tselofhad’ın kızlarının toprağı miras alması, İsa’ya David’in tahtı üzerinde hak vermez. Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5.
Tanah kaynakları · Bamidbar 1:18, 26:33, 27:1–11, 36:1–12 (36:3–9 İbranice metin) · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1 · Yeremya 23:5.
201. İddia: Yair, Şeşan ve Hiram örnekleri David soyunun anne üzerinden geçebileceğini kanıtlar
Tanah, ailelerin kaydını tutarken bazı kişilerin annelerini ve annelerinin hangi aileye bağlı olduğunu da belirtir. Yair, Şeşan’ın ailesi ve Hiram hakkında böyle bilgiler vardır. Bu kayıtların anlamı, her birinde bir akrabalığın mı, bir mirasın mı, yoksa bir yönetim hakkının mı söz konusu olduğuna bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, ailelerin kaydını tutarken bazı kişilerin annelerini ve annelerinin hangi aileye bağlı olduğunu da belirtir. Yair, Şeşan’ın ailesi ve Hiram hakkında böyle bilgiler vardır. Bu kayıtların anlamı, her birinde bir akrabalığın mı, bir mirasın mı, yoksa bir yönetim hakkının mı söz konusu olduğuna bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yair’in Menaşe’yle akrabalığını, Şeşan’ın ailesinin kızı üzerinden sürmesini ve Hiram’ın annesinin kabilesiyle tanıtılmasını örnek gösterirler. Bu örneklerden bir kişinin soyunun anne üzerinden de belirlendiği sonucunu çıkarırlar. Onlara göre bu kayıtlar, İsa’nın David soyuna ilişkin itirazları geçersiz kılar.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah, anne tarafından akrabalığı, kadınların miras almasını ve ailelerin kızları üzerinden devamını anlatır. Bir kadının çocuğuyla akrabalığının kaydedilmesi, bir kızın toprak mirası alması ve birine taht hakkının verilmesi farklı hukuki sonuçlar doğurur. İddiadaki örnekler, David tahtının anne üzerinden nasıl aktarılacağına ilişkin bir hüküm vermez.
Divre HaYamim Alef 2:21–23’te Yehuda soyundan Hetsron, Menaşe soyundan Mahir’in kızıyla evlenir. Oğulları Seguv’un da Yair adında bir oğlu olur. Böylece Mahir’in kızı, Yair’in babaannesidir.
Bamidbar 32:41’de Yair “Menaşe oğlu” olarak anılır. Yair’in Menaşe bağlantısı babaannesi üzerinden kurulur. Buna rağmen soy listesi babası Seguv’u ve babasının babası Hetsron’u da kaydeder. Radak bu kaydın nasıl anlaşılacağına dair farklı açıklamalar aktarır. Yair’in anılma biçimi, David krallığının anne üzerinden aktarılacağına ilişkin bir kural koymaz.
Divre HaYamim Alef 2:34–35, Şeşan’ın oğulları olmadığını, kızını Mısırlı hizmetkarı Yarha ile evlendirdiğini ve onlardan Atay’ın doğduğunu söyler. Aynı bölümde 2:31’de Şeşan ve Ahlay da soy listesinde anılır. Soy listesi Şeşan’ın kızından doğan torununu kaydeder. Ayet, bu akrabalığın torunlara bir kabile üyeliği veya krallık makamı verdiğini söylemez.
Hiram’ın annesi Melahim Alef 7:13–14’te Naftali ile, Divre HaYamim Bet 2:13–14’te ise Dan ile ilişkilendirilir. Bu iki ifadenin ve aile bağlarının nasıl anlaşılması gerektiği ayrıca tartışılır. Her iki kayıtta da Hiram tunç işleyen bir ustadır. Tanıtıldığı görev krallıkla ilgili değildir. Annesinin kökeninin belirtilmesi tahtın kimden kime geçtiği hakkında tek başına bir hüküm oluşturmaz.
Tselofhad’ın kızları, oğul bulunmadığında babalarının mirasını alır (Bamidbar 27:1–11). Bamidbar 36:6–9, kabile toprağının başka kabileye geçmemesiyle ilgili evlilik düzenini açıklar. Bu olay mülk ve kabile mirasına ilişkindir. Rabbinik kaynaklar, kuralın kime uygulandığını ve belirli bir kuşakla sınırlı olup olmadığını ayrıca tartışır.
Bamidbar 1:18’de kayıtlar “babalarının evlerine göre” düzenlenir. Bava Batra 109b bu sözü aile ve miras hukuku bağlamında ele alır. Rabbinik hukuk, bir çocuğun Yahudi sayılıp sayılmadığını da anneyle ilişkilendirir. Yahudi sayılmak, annenin kabilesine kaydolmak ve bir ailenin taht hakkını almak farklı hükümlere bağlıdır.
Şemuel Bet 7:12–16, David’den çıkacak soy ve krallık hakkında söz verir. Yeremya 23:5–6 David’e çıkarılacak adil kralı anlatır. Yair, Şeşan ve Hiram’ın aile kayıtları, bu krallığın anne hattından aktarılacağını söylemez. Dolayısıyla bu aile kayıtları İsa’nın David soyundan geldiğini veya taht hakkı kazandığını kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Bamidbar 1:18, 27:1–11, 32:41 ve 36:6–9; Divre HaYamim Alef 2:21–23 ve 2:31, 34–35; Melahim Alef 7:13–14; Divre HaYamim Bet 2:13–14; Şemuel Bet 7:12–16; Yeremya 23:5–6. Yorum: Radak, Divre HaYamim Alef 2:22; Bava Batra 109b ve 120a–121a.
231. İddia: Devarim 17’deki kararlar Kutsal Yazı olarak kaydedilmediği için sonraki rabbinik gelenek bağlayıcı değildir
Tora, yargıçlara anlaşmazlıkları çözme görevi verir. Tanah’ta ayrıca Moşe’nin bir soruyu doğrudan Tanrı’ya sorduğu ve cevap aldığı anlatılar bulunur. Bir mahkemenin Tora’ya göre verdiği kararla Tanrı’nın doğrudan bildirdiği sözün nasıl işlediği bu örneklerden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, yargıçlara anlaşmazlıkları çözme görevi verir. Tanah’ta ayrıca Moşe’nin bir soruyu doğrudan Tanrı’ya sorduğu ve cevap aldığı anlatılar bulunur. Bir mahkemenin Tora’ya göre verdiği kararla Tanrı’nın doğrudan bildirdiği sözün nasıl işlediği bu örneklerden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Devarim 17’nin kohenlerin kararlarını Tanrı’nın bildirdiği yeni bir kutsal metin olarak kaydetmeyi emretmediğini söylerler. Devarim 4:2’deki Tora’ya ekleme yasağını da buna bağlarlar. Onlara göre bu iki ayet birlikte okunduğunda sonraki rabbinik öğretiler bağlayıcı sayılamaz.
Tanah’ın Cevabı:
Yetkili bir mahkeme, önündeki davada uyulması gereken bir karar verir. Vahiy, Tanrı’nın bildirdiği sözdür. Devarim 17, zor bir davada yetkili kişilerin kararına uyulmasını emreder. Kararların bağlayıcılığını, her birinin yeni Kutsal Yazı olarak kaydedilmesine bağlamaz.
Devarim 17:8–11’de çözülmesi güç bir yargı meselesi ortaya çıktığında kişi görevdeki kohenlere ve yargıca başvurur.
עַל־פִּי הַתּוֹרָה אֲשֶׁר יוֹרוּךָ וְעַל־הַמִּשְׁפָּט אֲשֶׁר־יֹאמְרוּ לְךָ תַּעֲשֶׂה: “Sana öğretecekleri Tora’ya ve sana söyleyecekleri hükme göre yapacaksın.” Karara neden uyulacağı ayette yazılıdır. Tora, bu kararı yetkili kişilerin vermesini ve halkın ona uymasını emreder.
Şemot 18:13–26’da görevlendirilen yargıçlar halkın davalarını çözer. Devarim 16:18–20 adaletle hüküm vermelerini emreder. Bu kararların her birinin Tanah’a eklenmesi gerektiği söylenmez. Bir kararın yazılması, sonraki kuşaklara aktarılması ve hangi durumda bağlayıcı olduğu ayrı meselelerdir.
Devarim 4:2’deki ekleme ve eksiltme yasağı da aynı Tora’dadır. “Tanrı yeni bir emir vahyetti” demekle, mevcut bir emrin anlaşmazlık konusu olan bir olayda nasıl uygulanacağını belirlemek farklıdır. Devarim 17 ikinci görevi yetkili yargı kurumuna verir.
Bamidbar 27:1–11’de Tselofhad’ın kızlarının miras talebiyle ilgili Moşe’nin izlediği yol anlatılır. Moşe meseleyi doğrudan Tanrı’ya sunar ve Tanrı’dan cevap alır. Devarim 17’de ise yetkili mahkeme, önüne gelen zor davada Tora’ya göre hüküm verir. Tselofhad’ın kızlarına verilen doğrudan ilahi cevap, her mahkeme kararının kendiliğinden yeni vahiy olduğu anlamına gelmez.
Devarim 12:21’de sıradan etin kesilmesi için “sana emrettiğim gibi” denir; pasaj bütün uygulama ayrıntılarını burada tekrar etmez. Sifrei Devarim 75 bu ifadeyi aktarılan kesim kurallarıyla ilişkilendirir. Bu rabbinik açıklama, kesimle ilgili ayrıntıların öğretildiğini söyler. Sonraki geleneğin her ayrıntısını tek bir ayetten çıkarmak için yeterli değildir. Ayet, daha önce verilen emre gönderme yapar. O emrin ayrıntılarını yeniden saymaz.
Sanhedrin 88b, bilginler arasındaki anlaşmazlıkların daha yüksek mahkemelere taşınmasını anlatır. Bava Metsia 59b’de Rabbi Yehoşua, göksel bir ses Rabbi Eliezer’i desteklediğinde “Tora göklerde değildir” der. Rabbinik anlatı, mahkemenin her görüş ayrılığında yeni bir ilahi bildirim beklemeden karar verdiğini gösterir.
Günümüzdeki her rabbinin kişisel görüşü vahiy değildir; bireysel bir karar verici ile Büyük Sanhedrin de aynı makam değildir. Tora kaynaklı hükümlerle rabbinik düzenlemeler arasında da ayrım yapılır. Rambam, Mamrim 1:1–2’de merkezi mahkemenin yorum ve karar yetkisini Devarim 17 ile ilişkilendirir.
Bir kararın Tanah’a eklenmemiş olması, Tora’nın kurduğu yargı düzeninde bağlayıcı olamayacağını göstermez. Devarim 17’de yetkili yargıcın hükmüne uymak için, hükmün yeni bir vahiy olarak kayda geçirilmesi şart koşulmaz.
Kaynaklar: Devarim 17:8–13, 4:2, 12:21, 16:18–20; Şemot 18:13–26; Bamidbar 27:1–11; Nehemya 8:7–8; Sifrei Devarim 75, 154; Sanhedrin 88b; Bava Metsia 59b; Rambam, Mişne Tora, Mamrim 1:1–2.
248. İddia: Meryem Heli’nin kızıydı; Yosef ve Meryem kuzen oldukları için İsa iki taraftan David soyundandır
Matta ve Luka, İsa’nın ailesiyle ilgili iki farklı soy listesi verir. Her iki listede de Yosef’in adı geçer. Fakat listeler Yosef’i aynı kişiye bağlamaz. Bu farkı açıklamak için ileri sürülen aile bağlarının metinlerde nasıl kaydedildiğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Matta ve Luka, İsa’nın ailesiyle ilgili iki farklı soy listesi verir. Her iki listede de Yosef’in adı geçer. Fakat listeler Yosef’i aynı kişiye bağlamaz. Bu farkı açıklamak için ileri sürülen aile bağlarının metinlerde nasıl kaydedildiğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Luka’nın aslında Meryem’in soyunu verdiğini ve Yosef’in Heli’nin kızı Meryem’le evlendiği için Heli’nin oğlu olarak yazıldığını söylerler. Talmud’da anılan bir Miryam’ı Heli’nin kızı diye yorumlar ve onu İsa’nın annesi sayarlar. Luka’daki Matthat ile Matta’daki Matthan’ı da aynı kişi kabul edip Meryem ile Yosef’in kuzen olduğu sonucuna varırlar. Onlara göre İsa hem annesi hem de hukuki babası Yosef üzerinden David soyuna bağlanır.
Tanah’ın Cevabı:
Hristiyan yorumu, Matta ile Luka’nın farklı soy listelerini tek bir aile ağacında birleştirir. Fakat kullandığı bazı akrabalık bağları metinlerde açıkça verilmez. İki listeyi birbiriyle uyumlu hale getiren bir aile ağacı çizmek mümkündür. Ağacın doğru olduğunu söylemek için, listelerde yazmayan her bağın ayrıca bir belgeyle gösterilmesi gerekir.
Matta 1:16, Yaakov’un Yosef’in babası olduğunu söyler. Yosef de Meryem’in kocası olarak tanıtılır. Luka 3:23’te İsa’nın ὡς ἐνομίζετο, “sanıldığı üzere” Yosef’in oğlu olduğu belirtilir ve liste Yosef’i Heli’ye bağlar.
Luka, “Heli Meryem’in babasıydı” veya “Yosef Heli’nin damadı olduğu için onun oğlu sayıldı” demez. Meryem’in adı o soy listesinde yer almaz.
İddia ayrıca Luka’daki Matthat ile Matta’daki Matthan’ın aynı kişi olduğunu varsayar. Benzer adlar, iki ayrı listedeki kişilerin aynı insan olduğunu tek başına göstermez. İki liste, David’den sonraki kuşaklarda da ayrılır. Matta Şelomo üzerinden, Luka Natan üzerinden ilerler. Bu ad benzerliği, Matthat ile Matthan’ın aynı kişi olduğunu ya da ailelerin kuzenlik bağıyla birbirine bağlı olduğunu kanıtlamaz.
Bu iddiada Yeruşalayim Talmudu’nun Hagiga 2:2 bölümünde anlatılan bir görüme de başvurulur. Görümde kadın מִרְיָם בְּרַת עֲלֵי בְצָלִים (Miryam berat Aley Vetsalim) diye anılır. Buradaki berat sözü “kızı” demektir. Bu Hristiyan yorumu Aley’yi Luka’daki Heli, Miryam’ı da İsa’nın annesi sayar.
Miryam adının geçmesi, görümdeki kadının İsa’nın annesi olduğunu göstermez. Talmud’daki Aley Vetsalim ifadesinin Luka’nın soy listesinde geçen Heli’yi gösterdiğine de ayrı bir dayanak gerekir. Metin bunları birbirine bağlamaz veya Yahudilerin bu soy ilişkisini topluca kabul ettiğini bildirmez.
İki listede Yosef’in babası için farklı adlar verilmesini açıklamak amacıyla hukuki babalık, evlilik yoluyla akrabalık ve başka öneriler de ileri sürülmüştür. Bu önerilerin amacı listelerdeki farkı açıklamaktır. Her biri, metinlerde açıkça yazılı olan bağların ötesinde bir akrabalık varsayar.
Tanah, David’e kendi soyundan bir hükümdarla ilgili vaat verir (Şemuel Bet 7:12–16). Yeşaya 11:1 ve Yeremya 23:5 de Yişay ve David soyuyla ilişkili yöneticiden söz eder. Bamidbar 1:18 kabile kayıtlarını baba evleriyle ilişkilendirir. 27 ve 36. bölümler belirli miras durumlarında kızların haklarını düzenler. Bu metinlerde doğumla kurulan soy bağı, bir ailenin üyesi olmak ve aile mülkünü miras almak bakımından farklı hükümler vardır.
Hristiyan doğum anlatısında Yosef’in İsa’nın biyolojik babası olmadığı söylenir. Yosef’in David soyundan gelmesi, İsa’nın Yosef’ten biyolojik olarak geldiğini göstermez. Meryem üzerinden ileri sürülen soy bağı, Yosef’in soy kaydıyla kendiliğinden kanıtlanmaz.
Matta’nın kullandığı Grekçe, soy dizisinin son halkasında özel olarak önemlidir. Önce Yaakov’un Yosef’i dünyaya getirdiği söylenir. Yosef’in ardından Miryam’ın kocası olduğu belirtilir. İsa’nın doğumu anlatılırken kullanılan ἐξ ἧς ifadesi dişil tekildir ve Miryam’a döner. Böylece Matta, Yosef’i listede adlandırır ve İsa’nın Miryam’dan doğduğunu bildirir. Yosef’in soy çizgisi ile Miryam’ın anneliği, ayette ayrı ilişkiler olarak verilir. Matta 1:16–18.
Üçüncü yüzyılın başlarında Julius Africanus, iki listenin de Yosef’e ait olduğunu düşünerek başka bir uzlaştırma önermiştir. Yaakov’u biyolojik baba, Heli’yi hukuki baba sayar. Bu öneri iki babanın neden farklı adlarla kaydedildiğini açıklamaya çalışır. Miryam’ın Heli’nin kızı olduğu veya kendisiyle Yosef’in kuzen olduğu sonucunu vermez. Soy listelerini uzlaştırmak için kurulan bir aile ilişkisi, o ilişkinin metinde kaydedildiğini göstermez. Africanus’un uzlaştırma önerisi.
Luka, Meryem’i Heli’nin kızı olarak kaydetmez. Adların benzerliği de Yosef ile Meryem’in kuzen olduğunu göstermez. Bu bağlar ayrıca kanıtlanmadan İsa’nın David’in soyuna iki taraftan bağlandığı söylenemez.
Kaynaklar: Matta 1:1–16, Yunanca; Luka 3:23–38, Yunanca; Yeruşalayim Talmudu, Hagiga 2:2; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1; Yeremya 23:5–8; Bamidbar 1:18, 27:8–11, 36:6–9.
