5 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
6. İddia: Tapınağın yıkılması, Sinay antlaşmasının sona erdiğinin kanıtıdır
Tapınak, Tora’da belirlenen bazı ibadetlerin yerine getirildiği kutsal yerdir. Yıkıldığında bu hizmetler yapılamaz. Yıkımın antlaşmayla ilişkisini anlamak için Tora’nın yıkım, sürgün ve dönüş hakkında birlikte söylediklerine bakmak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tapınak, Tora’da belirlenen bazı ibadetlerin yerine getirildiği kutsal yerdir. Yıkıldığında bu hizmetler yapılamaz. Yıkımın antlaşmayla ilişkisini anlamak için Tora’nın yıkım, sürgün ve dönüş hakkında birlikte söylediklerine bakmak gerekir.
Bu görüşte Yeruşalayim’deki İkinci Tapınağın yıkılması, antlaşmanın sona erdiğinin işareti sayılır. İddiayı savunan Hristiyanlar, Haşem’in bu yıkımla Sinay antlaşmasını sona erdirdiği ve Tora’nın emrettiği Tapınak hizmetini geçersiz kıldığı sonucuna varırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tora, kutsal yerlerin yıkılacağını anlatır. Aynı yerde, sürgündeki halkla yapılan antlaşmanın korunacağı da açıkça söylenir. Vayikra 26’da şehirlerin harap edilmesi, kutsal yerlerin yıkılması ve İsrael’in milletler arasına dağıtılması sayılır. Ardından, halk düşmanlarının ülkesindeyken Haşem’in onu bütünüyle yok etmeyeceği söylenir. Haşem, halkını antlaşmasını bozacak biçimde reddetmeyeceğini bildirir (Vayikra 26:31–45). Bu söz, yıkımın antlaşmayı sona erdirdiği iddiasıyla çelişir. Yıkım ve sürgün sırasında da antlaşma sürer.
Bu cezanın neden verileceği, Kral Şelomo’ya yapılan uyarıda görülür. Halk Haşem’in emirlerinden uzaklaşıp başka ilahlara kulluk ederse ülkesinden çıkarılacak ve Tapınak felakete uğrayacaktır. Yıkımı görenlerin nedenini sorması üzerine, İsrael’in kendisini Mısır’dan çıkaran Haşem’i terk ettiği söylenecektir (Melahim Alef 9:6–9). Burada emirlerin çiğnenmesi yüzünden verilen ceza anlatılır. Bu cezadan emirlerin artık bağlayıcı olmadığı sonucu çıkarılırsa, emirleri çiğnemenin cezası onları çiğneme serbestliğine dönüştürülmüş olur.
Birinci Tapınağın yıkılmasından sonra yaşananlar da aynı ayrımı somutlaştırır. Sürgünden dönenler sunağı, üzerinde kurban sunmak üzere “Tanrı adamı Moşe’nin Tora’sında yazıldığı gibi” kurdular (Ezra 3:2). Tapınak yeniden yapıldığında, Tapınak hizmetini yürüten din görevlileri olan kohenler ve onlara eşlik eden Leviler, Moşe’nin kitabına göre kendi bölüklerine yerleştirildi (Ezra 6:18). Yıkım sırasında yapılamayan hizmet, gerekli şartlar yeniden oluştuğunda aynı Tora’ya göre yerine getirildi. Bir görev belirli bir dönemde yapılamayabilir. Bu, o görevi emreden hükmün kaldırıldığı anlamına gelmez.
İkinci Tapınağın yıkılması hakkında iki iddia ileri sürülür: Bu yıkımın antlaşmayı sona erdirdiği veya antlaşmanın daha önce sona ermiş olduğunu gösterdiği söylenir. Yıkımın gerçekleşmesi, böyle bir hükmün verildiğini göstermez. Tora’da sürgünden dönüşün hangi emirlerle bağlantılı olduğu belirtilmiştir. Devarim 30’da, halkın milletler arasındayken Haşem’e dönmesi ve Moşe’nin bildirdiği emirleri dinlemesi anlatılır; ardından yeniden toplanacağı söylenir. 30:8’de ise “Sen dönecek, Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana emrettiğim bütün buyruklarını yerine getireceksin” denmektedir (Devarim 30:1–10). Dönüşün içeriği, Moşe’nin o gün verdiği emirlerle açıklanmıştır. Bu emirlerin kaldırılması, vaat edilen dönüşün şartı haline getirilemez.
Tapınağa ulaşılamayan dönemde de insan Haşem’e yönelebilir. Şelomo, Tapınağın açılışında göklerin bile Haşem’i içine alamayacağını belirtir; bu binanın O’nu içine alması hiç mümkün değildir. Tapınağa yöneltilen duaların göklerde işitilmesini diler (Melahim Alef 8:27–30). Aynı duada düşman ülkesine sürülen, suçunu kabul edip bütün yüreğiyle Haşem’e dönen halkın işitilmesi ve bağışlanması istenir (8:46–50). Yeşaya’da da göğün Haşem’in tahtı, yeryüzünün ayaklarının basamağı olduğu söylenir ve O’nun alçakgönüllü, pişmanlık duyan, sözünü ciddiye alan kişiye baktığı bildirilir (Yeşaya 66:1–2). Tapınak hizmeti belirli bir yere bağlıdır; Haşem ise o binaya hapsedilmiş değildir.
Sürgündeki halkın Haşem’le bağı Yehezkel’de de açıklanır. Milletler arasına dağıtılanlara, gittikleri ülkelerde Haşem’in kendisinin “küçük bir kutsal yer” olduğu söylenir. Bu insanlar yeniden toplanacak ve İsrael toprağına getirilecektir. Taş yüreğin yerine etten bir yürek verilmesi de bunun ardından anlatılır: Haşem, halkın duyarsızlığını gidermek ve hükümlerine uymasını sağlamak için yüreğini değiştirecektir. Vaadin sonunda “Onlar benim halkım olacak, Ben de onların Tanrısı olacağım” denir (Yehezkel 11:16–20). Yeni yüreğin ne için verileceği ayetin içinde açıklanmıştır: Haşem’in kurallarının izlenmesi ve hükümlerinin yerine getirilmesi için.
Gelecekteki kutsal yer de aynı halkın arasına konacaktır. Haşem, İsrael’le kalıcı bir barış antlaşması yapacağını ve kutsal yerini sonsuza dek onların arasına yerleştireceğini bildirir (Yehezkel 37:26–28). Yehezkel 40–48’de bu yerin hizmeti ayrıntılarıyla anlatılır. Sunakta kurbanlar sunulacak; kohenler kutsal yerde görev yapacak; bayramlarda, yeni aylarda ve Şabatlarda sunular getirilecektir (43:18–19; 44:15–16; 45:17). Tapınağın planının ve hükümlerinin yazılıp halka gösterilmesi, bunların korunarak uygulanması da istenir (43:10–12). Kohenlerin kutsalla sıradanı, temizle kirliyi ayırt etmeyi öğretmesi; davalarda Haşem’in hükümlerine göre yargılaması ve Şabatları kutsal tutması emredilir (44:23–24). Bu sözler, yerine getirilecek görevleri belirler.
Tapınağın yıkılmasından Tora’daki hizmetin hükümsüzlüğüne geçildiğinde, peygamberin gelecekte yapılacağını bildirdiği işler de geçersiz ilan edilmiş olur. Oysa aynı Tanah’ta yıkım önceden haber verilmiş, sürgünde antlaşmanın korunacağı söylenmiş ve dönüşün Haşem’in emirlerine bağlı olacağı açıklanmıştır. Tapınağın kaybı, antlaşmanın sona erdiğini göstermez. Bu iddia, yıkımı ve dönüşü birlikte anlatan açık hükümlerle çelişir.
Tapınağın yıkılması hizmetin yapılmasını engeller. Tora yıkım sırasında antlaşmanın sürdüğünü, peygamberler de kutsal hizmetin yeniden yapılacağını bildirir. Böylece yıkımdan hem antlaşmanın hem de hizmet buyruğunun sona erdiği sonucunu çıkarmak iki ayrı hükümle çelişir.
Tanah kaynakları: Vayikra 26:31–45, özgün metin; Melahim Alef 9:6–9, 8:27–30 ve 8:46–50; Ezra 3:2 ve 6:18; Devarim 30:1–10, özgün metin; Yeşaya 66:1–2; Yehezkel 11:16–20, 37:26–28 ve 40–48, özellikle 43:10–12, 43:18–19, 44:15–16, 44:23–24 ve 45:17. Melahim Alef, Birinci Krallar kitabıdır.
130. İddia: Daniel 9 korban sisteminin kalıcı olarak kaldırılacağını gösterir
Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Daniel, kurban ve tahıl sunularının duracağı bir dönemden söz eder. Yıkım veya baskı yüzünden bir ibadetin yapılamamasıyla, onu emreden buyruğun sonsuza dek kaldırılması ayrı durumlardır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Daniel, kurban ve tahıl sunularının duracağı bir dönemden söz eder. Yıkım veya baskı yüzünden bir ibadetin yapılamamasıyla, onu emreden buyruğun sonsuza dek kaldırılması ayrı durumlardır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Daniel 9:27’deki korbanların durdurulmasını İsa’nın ölümü ve Tapınağın MS 70’te yıkılmasıyla ilişkilendirirler. Onlara göre bu iki olay, korban düzeninin kalıcı olarak sona erdiğini gösterir. Ayetteki fiilin bir daha başlamamak üzere durmayı anlattığını söylerler. Bu yüzden ayeti Makabiler dönemindeki geçici kesintiye uygulamayı reddederler.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:26, Yeruşalayim’le kutsal yerin yıkılacağını; 9:27, kurban ve tahıl sunusu hizmetinin duracağını bildirir. Sununun belli bir dönemde kesilmesi, onu emreden Tora’nın yürürlükten kaldırılması demek değildir. Daniel buyrukları kalıcı olarak iptal eden yeni bir yasa vermez.
Daniel 9:27’de וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה, “Haftanın yarısında korban ve minha hizmetini durduracak” denir. Yaşbit (יַשְׁבִּית), bir işin veya uygulamanın durdurulmasını ifade eder; burada Tora’daki korban hükümlerini ebediyen yürürlükten kaldıran “bu buyruk artık yürürlükte değildir” anlamına gelen bir ifade bulunmaz. Metnin konusu Yeruşalayim’in yıkımı ve ibadetin kesintiye uğramasıdır. Mevcut bir hizmetin yıkım nedeniyle yapılamaması, onu emreden mitsvanın, yani buyruğun yürürlükten kaldırılması anlamına gelmez.
İlk Tapınak yıkıldıktan sonra halk geri döndüğünde sunağı “Moşe’nin yasasında yazıldığı gibi” yeniden kurmuştur (Ezra 3:2). Ezra 6:18, kohenlerle Levilerin Moşe’nin kitabına göre görevlendirildiğini söyler. İlk yıkım Tora’yı sona erdirmediği gibi Daniel ikinci yıkım için ayrı bir iptal emri bildirmez.
Yehezkel’in gelecek hizmetinde hem korban hem de tahıl sunusu bulunur. 45:17, bunların yeni ay, Şabat ve bayram düzeninde sunulacağını ve halk için kappara sağlayacağını söyler. Daniel’in yıkım sırasında durduğunu söylediği işlerin gelecekte yapılacağı, bu peygamberin verdiği ayrıntılardan anlaşılır. Kurbanın kesildiği bir dönemi, buyruğun kaldırılması olarak okumak bu gelecek hizmetini açıklayamaz. (Yehezkel 45:15–17).
Daniel’in saydığı iki sunu, zevah u-minha diye anılır. Zevah hayvan korbanı, minha ise burada tahıl sunusudur.
Yehezkel 43:18–27 gelecekte sunak hizmetini, 44:15–24 kohenleri, 45:15–25 günahların giderilmesi için sunuları anlatır. Daniel 9’da kutsal hizmetin kesilmesi anlatılır; bütün korbanların İsa’nın ölümüyle kaldırıldığı ilan edilmez. Yehezkel 45 gelecekte de gerçek kapara hizmeti bildirir. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır.
Yehezkel 45:17, gelecek hizmet için הוּא־יַעֲשֶׂה אֶת־הַחַטָּאת וְאֶת־הַמִּנְחָה וְאֶת־הָעוֹלָה וְאֶת־הַשְּׁלָמִים לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל der: “İsrael Evi için kapara yapmak üzere hatat, minha, ola ve şelamim sunularını sağlayacaktır.” Hatat günah sunusu, minha tahıl sunusu, ola bütünüyle yakılan sunu, şelamim ise esenlik sunusudur. Le-khapper (לְכַפֵּר), bu sunuların arınma ve kefaret için yapılacağını açıkça belirtir. 45:22’de ayrıca yönetici kendisi ve halk için hatat sunusunu sağlayacaktır. Dolayısıyla peygamberin gelecekteki ibadet tasvirinde gerçek sunu ve kapara görevleri bulunurken Daniel’deki kesintinin bütün korbanların sonsuza dek kaldırılması olduğu sonucu çıkarılamaz.
Yeremya 33:17–18, David soyunun sürekliliğiyle birlikte Levi kohenlerinin yakmalık korban, minha ve başka sunular sunmasından söz eder. Hoşea 3:4–5 ise İsrael’in uzun süre kral ve korban olmadan kalacağını, ardından Tanrısı Haşem’e ve kralı David’e döneceğini bildirir. Korban bulunmayan dönem, Hoşea’da yoksunluğun parçasıdır. Bu ayetlerden korban emrinin sonsuza dek kaldırıldığı sonucu çıkmaz. Yeremya 33:17–18, Hoşea 3:4–5.
Daniel’deki fiilin belirli bir tarihsel kesintiye uygulanması ayrıca tarihsel kanıt gerektirir. Bir hizmetin durduğunu söyleyen fiil, tek başına o hizmetin bir daha hiçbir zaman başlamayacağını belirtmez.
Tanah kaynakları: Daniel 9:26–27; Ezra 3:2 ve 6:18; Yehezkel 43:18–27, 44:15–24, 45:15–25 ve 46:13–15.
146. İddia: Bet HaMikdaş’ın yıkılması korban sisteminin Tanrı tarafından sona erdirildiğini gösterir
Bet HaMikdaş, Yeruşalayim’deki Tapınaktır. Korban, kutsal hizmette getirilen sunudur. Bu hizmet Tora’nın belirlediği yerde yapılır. Tapınak yıkıldığında bu hizmet durabilir. Buyruğun da sona erip ermediğini anlamak için, önceki yıkımdan sonra halkın ne yaptığına ve peygamberlerin gelecekte ne olacağını söylediğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bet HaMikdaş, Yeruşalayim’deki Tapınaktır. Korban, kutsal hizmette getirilen sunudur. Bu hizmet Tora’nın belirlediği yerde yapılır. Tapınak yıkıldığında bu hizmet durabilir. Buyruğun da sona erip ermediğini anlamak için, önceki yıkımdan sonra halkın ne yaptığına ve peygamberlerin gelecekte ne olacağını söylediğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tapınağın yıkılmasından sonra eski antlaşma düzeninin sürdürülemediğini söylerler. Korban hizmetinin durmasını, Haşem’in o hizmet için verdiği buyrukları sona erdirdiğine işaret sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tapınak yıkıldığında halk oradaki sunuları getiremez. Buyruğun yürürlükte kalıp kalmadığını, sürgünden dönen halkın ne yaptığı gösterir. İlk Tapınak yıkıldıktan sonra Ezra 3:2–6’da sürgünden dönenler sunağı “Moşe’nin yasasında yazıldığı gibi” yeniden kurar ve kurban sunmaya başlar. Ezra 6:18’de kohenlerle Leviler yine Moşe’nin kitabına göre görevlendirilir.
Ezra 3:2’de sunağın neden ve hangi buyruğa göre yeniden kurulduğu וַיִּבְנוּ אֶת־מִזְבַּח אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל לְהַעֲלוֹת עָלָיו עֹלוֹת כַּכָּתוּב בְּתוֹרַת מֹשֶׁה אִישׁ־הָאֱלֹהִים sözleriyle açıklanır: “İsrael’in Tanrısı’nın mizbeahını, Tanrı adamı Moşe’nin Tora’sında yazıldığı gibi üzerinde yakmalık sunular sunmak için inşa ettiler.” Ka-katuv be-Torat Moşe (כַּכָּתוּב בְּתוֹרַת מֹשֶׁה) ifadesi belirleyicidir. İlk Tapınağın yıkılması ve sürgün, Moşe’nin korban hükümlerinin yürürlükten kaldırıldığı şeklinde anlaşılmamış, geri dönüş sırasında uygulamanın yeniden kurulmasına dayanak yapılmıştır. Yıkım sırasında hizmet yapılamadı. Yeniden başladığında da halk aynı buyruğa uydu.
Devarim 30:1–10, halkın sürgünden dönerek Tanrı’nın buyruklarını yeniden uygulamasını vaat eder. Yehezkel 43–46, gelecekte kutsal yerin, sunağın ve sunuların hizmetini ayrıntılı anlatır. Yehezkel 45:17, sunuların İsrael Evi için kapara, yani günahın giderilmesiyle ilgili hizmet için yapılacağını; 45:22 yöneticinin kendisi ve halk için günah sunusu getireceğini bildirir. 46:13–15 günlük sunuları da anlatır.
Devarim 30 da sürgünü Tora’nın sonu olarak anlatmaz. İlk yıkımdan sonra Ezra 3’te kurulan sunak, hizmetin durmasıyla buyruğun kalkmasının ayrı şeyler olduğunu önceden göstermiştir.
Hristiyanların İkinci Tapınağın yıkılmasını “Tanrı artık hiçbir kurban istemiyor” şeklinde yorumlamaları, hem ilk yıkımdan sonra yaşananları hem Yehezkel’in geleceğe yerleştirdiği ibadeti görmezden gelir. Uygulamanın kesilmesi yasanın iptali değildir.
Yehezkel 45:17 gelecekteki yöneticiye הוּא־יַעֲשֶׂה אֶת־הַחַטָּאת וְאֶת־הַמִּנְחָה וְאֶת־הָעוֹלָה וְאֶת־הַשְּׁלָמִים לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל görevi verir: “İsrael Evi için kapara yapmak üzere hatat, minha, ola ve şelamim sunularını yerine getirecek.” Hatat günah sunusu, minha tahıl sunusu, ola bütünüyle yakılan sunu, şelamim ise esenlik sunusudur. Peygamberin anlattığı gelecekteki hizmet, Tora’nın artık yasaklanmış ve Tanrı tarafından reddedilmiş bir geleneği diye tanımlanmaz. Yıkım yüzünden yapılamayan sunu hizmetinin gelecekte yeniden başlayabilmesi, kaldırılmış bir hükmün yerine başka bir din kurulmasından farklıdır.
Bu Hristiyan yorumunda Yehezkel 40–48 açıklanırken gelecekte hayvan korbanlarının yeniden sunulacağı da kabul edilir. Bu korbanların İsa’nın geçmişteki ölümünü hatırlatacağı söylenir. Böylece gelecekte sunuların varlığı kabul edilir; onlara verilen anma işlevi ise Yehezkel’in kendi cümlesinde yer almaz.
Yehezkel’in kullandığı kapara dili her yerde yalnız kişisel günahın bağışlanması anlamına gelmez; kutsal yerin ve sunağın arındırılmasını da kapsar. Buna rağmen gelecekteki sunulara metinde bir görev verilir. Gelecekte aynı hizmeti anlatan Yehezkel, Tapınağın yıkılmasıyla Haşem’in korbanları temelli kaldırdığı iddiasını çürütür. Yehezkel 43:26, 45:17–20.
Tanah kaynakları: Ezra 3:2–6 ve 6:18; Devarim 30:1–10; Yehezkel 43:18–27, 45:15–22 ve 46:13–15.
213. İddia: Ezra dönemindeki yabancı eşlerden ayrılma tek başına bağışlanma sağlamadı
Ezra döneminde halk, Tora’ya aykırı evlilikleri kabul edip düzeltmeye çağrılır. Kitabın bir bölümünde bazı kişilerin hem eşlerinden ayrılmaya söz verdiği hem de suçları için bir koç sunduğu yazılıdır. Bu sununun kimler için kaydedildiği, ondan hangi sonucun çıkarılabileceğini belirler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Ezra döneminde halk, Tora’ya aykırı evlilikleri kabul edip düzeltmeye çağrılır. Kitabın bir bölümünde bazı kişilerin hem eşlerinden ayrılmaya söz verdiği hem de suçları için bir koç sunduğu yazılıdır. Bu sununun kimler için kaydedildiği, ondan hangi sonucun çıkarılabileceğini belirler.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Ezra 10:19’da eşlerinden ayrılmaya söz verenlerin yine de bir koç getirdiğine dikkat çekerler. Onlara göre davranışlarını düzeltmeleri ve Tanrı’ya dönmeleri bağışlanmaları için yeterli olmamıştır. Buradan günahın bağışlanması için kanlı korban gerektiği sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Ezra 10:19, eşlerinden ayrılmaya söz veren bazı kişilerin suçları için koç sunduğunu kaydeder. Ezra döneminde bu olayda yalnızca ayrılık yaşandığını söylemek metindeki koç sunusunu atlar. Belirli kişilerin sunduğu bu koçtan, her günahın bağışlanması için kan gerektiği sonucu çıkmaz.
Ezra 9’da, Tanrı’nın emirlerine aykırı evlilikler nedeniyle dua ve suçun kabulü yer alır. Ezra 10:10–12’de Ezra bütün topluluğa Tanrı’ya itirafta bulunmalarını, O’nun isteğini yapmalarını ve yabancı eşlerden ayrılmalarını söyler. Topluluk bu çağrıyı kabul eder. Halk suçunu sözle kabul eder ve yanlış davranışı düzeltmeye karar verir.
Soruşturmadan sonra Ezra 10:18, yabancı eş almış kohenlerden Yehoşua ben Yotsadak’ın ailesine mensup dört kişinin adını sayar. Hemen ardından 19. ayet, bu kişilerin eşlerini göndermeye söz verdiğini ve suçları için sürüden bir koç sunduklarını bildirir. Bu sunuya aşam, yani suç sunusu denir.
Liste daha sonra başka kohen aileleri, Leviler, şarkıcılar, kapı görevlileri ve İsrael halkına mensup başka kişilerle devam eder (10:20–44). Koç sunusundan söz eden cümle sonraki her grup için tekrarlanmaz.
Listenin geri kalanında koçtan söz edilmemesi, diğer kişilerin hiç korban sunmadığını kanıtlamaz. Ayet, adını verdiği kişiler için sunuyu kaydeder. Herkesin bağışlanmasının tek şartı olduğunu söylemez.
Olay, Yeruşalayim’deki İkinci Bet HaMikdaş’ın, yani İkinci Tapınağın kurulduğu dönemin başında geçer. Ezra kitabı, daha önce sunağın kurulduğunu ve korban hizmetinin yeniden başladığını anlatır (Ezra 3:2–6; 6:16–18). Bu ortamda suçla ilgili bir korbanın kaydedilmesi, itirafın ve davranış değişikliğinin önemini ortadan kaldırmaz. Mişle 15:8 de kötü kişinin korbanının kabul edilmediğini söyler. Korban, kötülüğü sürdürme izni değildir.
Üstelik Tora, kan içermeyen bir sununun ardından da bağışlanmadan söz eder. Vayikra 5:5–13, belirtilen günahlar için itirafı ve kişinin gücüne göre getireceği sunuyu açıklar. İki kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Kohen onun için kapara yapar ve kişi bağışlanır. Un sunusu ayetin saydığı durumlarla sınırlıdır. Bu tek örnek, bağışlanmanın her durumda kan gerektirdiği iddiasını çürütür.
Yehezkel 18:21–23, kötülüklerinden dönüp Tanrı’nın hükümlerini tutan kişinin yaşayacağını ve suçlarının ona karşı anılmayacağını bildirir. Yeşaya 55:6–7 de kötü kişinin yolunu bırakıp Tanrı’ya dönmesi halinde bağışlanacağını söyler. Ezra’daki bir koç sunusu, bu ayetlerde yer almayan bir kan şartını doğrulamaz.
Ezra 10:19 belirli kişilerin suçları için koç sunduğunu bildirir. Bütün bağışlanmaların kana bağlı olduğunu veya korbanların gelecekte bir insanın ölümüne dayandığını söylemez. Ezra’daki suç sunusunu bu iki iddianın kanıtı olarak almak, ayetin kaydettiği olaydan daha geniş bir kural çıkarmaktır.
Kaynaklar: Ezra 3:2–6; Ezra 6:16–18, 9:6–15 ve 10:1–44; Vayikra 5:5–13; Mişle 15:8; Yehezkel 18:21–23; Yeşaya 55:6–7.
45. İddia: Soy kayıtlarının kaybolması Levi kohenliğinin Tanrı tarafından sona erdirildiğini gösterir
Kutsal yerde kohen olarak görev yapabilmek için Aharon soyundan gelmek gerekir. Bu yüzden Tapınak hizmeti yeniden kurulduğunda, göreve başvurup soy kaydını bulamayan ailelerin durumu araştırılmıştır. Ezra bu incelemenin nasıl yapıldığını anlatır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Kutsal yerde kohen olarak görev yapabilmek için Aharon soyundan gelmek gerekir. Bu yüzden Tapınak hizmeti yeniden kurulduğunda, göreve başvurup soy kaydını bulamayan ailelerin durumu araştırılmıştır. Ezra bu incelemenin nasıl yapıldığını anlatır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, kohenlerin soy kayıtlarının İsa’dan kısa süre sonra kaybolduğunu ileri sürerler. Ezra 2:62’yi, soyunu kanıtlayamayan bir kişinin kohenlik yapamayacağına dayanak gösterir ve Aharon soyuna verilen görevin artık sürdürülemeyeceği sonucunu çıkarırlar. Onlara göre kayıtların kaybı, Tanrı’nın eski kohenliği sona erdirdiğini ve İsa’nın Malkitsedek’e benzeyen yeni bir kohenlik kurduğunu gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Ezra’nın anlattığı olayda bazı aileler soy kayıtlarını bulamaz ve kohenlikten dışlanır. Aynı sırada diğer kohenler görevlerini sürdürür. Anlatının sonucu kohenliğin kaldırılması değil, göreve kimin katılabileceğinin araştırılmasıdır.
Ezra 2:61–63, Habaya, Hakots ve Barzillay ailelerinin kayıtlarını arayıp bulamadığını söyler. Yönetici, Urim ve Tumim aracılığıyla karar verecek bir kohen ortaya çıkıncaya kadar bu ailelerin en kutsal yiyeceklerden yemesini yasaklar. Urim ve Tumim, başkohenin göğüs giysisinde bulunur ve Haşem’e danışmak için kullanılırdı. Nehemya 7:63–65 aynı aileleri ve kararı aktarır. Metin bekleyişin ne kadar süreceğini söylemez.
Oysa aynı listede başka kohen aileleri sayılarıyla yer alır (Ezra 2:36–39). Hemen sonra kohenler sunağı kurar, sabah ve akşam sunularını getirir ve Sukkot’u Tora’da yazıldığı gibi kutlar. Hizmet başladığında Tapınağın temeli henüz atılmamıştır (Ezra 3:1–6). Bazı ailelerin soyundaki belirsizlik, diğer kohenlerin hizmetini durdurmamıştır.
Bu araştırmanın nedeni Tora’daki görev ayrımıdır. Bamidbar 18:1–7, sunak ve kutsal alanla ilgili kohenlik görevini Aharon’a ve oğullarına verir. Diğer Leviler onlara yardım eder. Bir kişinin bu görevi üstlenebilmesi için Aharon soyundan olup olmadığı önemlidir. Kimlik belgesinin kaybolması insanın ailesini değiştirmez; o aileye ait olduğunu kanıtlamayı güçleştirir. Kohenlikte belge eksikliği ciddi bir engel doğurur, ancak görevi başka bir soya devretmez.
Talmud, bu ailelerle ilgili açıklamasında hazaka ilkesini, yani daha önce bilinen bir durumun belli sınırlar içinde geçerli sayılmasını ele alır. Ailelerin daha önce yararlandığı bazı hakların sürmesiyle, kesin soy kaydı gerektiren alanları birbirinden ayırır. Talmud, ailelerin Babil’de yararlandıkları terumayı, yani kohenlere ayrılan ürün payını yemeyi sürdürmesini önceki uygulamayla ilişkilendirir. Buna karşılık Ezra’da, soy kayıtları bulununcaya veya belirtilen yolla karar verilinceye kadar en kutsal yiyeceklerden yemeleri yasaklanmıştır. Talmud, teruma izninin kapsamı hakkında farklı açıklamalar da ele alır. Önceki uygulamaya dayanmak ile kesin soy kaydını göstermek aynı şey değildir (Kiduşin 69b). Başka bir bölüm, Urim ve Tumim için bekleyişi ölülerin dirilmesi ve David soyundan Maşiah’ın gelişi gibi geleceğe uzanan bir bekleyişle karşılaştırır (Sota 48b).
Ezra, Babil sürgününden dönen belirli aileleri anlatır. İsa’dan sonraki Roma döneminin arşivleri hakkında bilgi vermez. Dolayısıyla ayet, bütün kohen kayıtlarının o dönemde kaybolduğu iddiasını kanıtlamaz. Böyle bir kayıp yaşandığında ortaya çıkacak sorun, görev yapacak kişilerin nasıl belirleneceğidir. Kayıp, Aharon soyuna verilen görevin İsa’ya geçtiğini göstermez.
Bir hizmetin uzun süre yapılamaması, buyruğun kaldırıldığını da göstermez. Birinci Tapınak yıkıldıktan sonra Haşem, Pers kralı Koreş’i Tapınağın yeniden yapılması için harekete geçirir (Ezra 1:1–4). Tapınak tamamlanınca kohenler ve Leviler, “Moşe’nin kitabında yazıldığı gibi” görevlerine yerleştirilir (Ezra 6:15–18). Yıkım hizmeti kesintiye uğratmış, Tora’nın hükmünü ortadan kaldırmamıştır.
Haşem, Pinhas’a ve ondan sonraki soyuna sürekli kohenlik antlaşması verir (Bamidbar 25:12–13). Yeremya 33:17–22 de David’in hanedanıyla Levili kohenlerin geleceğini birlikte güvenceye alır. Bu antlaşmaların bozulması, gece ve gündüzün düzeninin bozulmasına bağlanır. Soy kayıtlarının kaybı bir iptal şartı olarak verilmez.
Malaki 3:1–4, Levi oğullarının arıtılacağını ve Haşem’e doğrulukla sunu getireceğini söyler. Yeruşalmi, bu ayeti Levi kabilesinin gelecekte arınmasıyla ilişkilendirir (Yeruşalmi, Kiduşin 4:1:14). Yehezkel 44:15–16 ise gelecekte Haşem’e yaklaşıp yağ ve kan sunacak kişileri הַכֹּהֲנִים הַלְוִיִּם בְּנֵי צָדוֹק, yani “Levili kohenler, Tsadok oğulları” olarak adlandırır. Peygamber, putperestliğe katılan Levilerle sadık kalan Tsadok oğullarına farklı görevler verir (Yehezkel 44:10–16).
Yehezkel’in tasvirinde sunak hizmeti yapacak aile, Tsadok’un oğulları diye adlandırılır. Peygamber onların bu görevi, İsrael yoldan saptığında kutsal hizmeti korudukları için üstleneceklerini söyler. Burada geçmişteki hizmeti gelecekte sürdürecek aile belirlenmiştir. Ezra’daki soy kayıtlarının araştırılması da bu yüzden anlamlıdır. Mesele, görev yapacak kişinin hangi aileden geldiğinin saptanmasıdır. (Yehezkel 44:15–16).
Bu aileleri Kilisenin veya başka bir ruhsal topluluğun sembolü saymak, Yehezkel’in aynı soy içinde yaptığı ayrımı siler. Gelecekte gerçek Levili kohenlerin bulunacağını, fakat sunularının yalnız İsa’yı anma veya törensel arınma için olacağını söylemek de soyun ortadan kalktığı iddiasını doğrulamaz: Bu yorumda da aynı soy hizmet etmektedir. Tehilim 110’daki Malkitsedek sözü ise kayıtlar kaybolunca Aharon oğullarının görevine son verileceğini söylemez.
Ezra’nın anlattığı olayda kayıt bulunamadığında kohenlik ölçüsü terk edilmez; tam tersine, bu ölçü korunduğu için ailelerin görevi sınırlandırılır. Bir arşivin kaybını Haşem’in antlaşmayı sona erdirdiğine işaret saymak, hem Ezra’nın uygulamasını hem de peygamberlerin aynı soy için verdiği gelecek sözünü tersine çevirir.
Tanah kaynakları: Ezra 1:1–4, 2:36–39, 2:61–63, 3:1–6, 6:15–18; Nehemya 7:63–65; Bamidbar 18:1–7; Bamidbar 25:12–13; Yeremya 33:17–22; Malaki 3:1–4; Yehezkel 44:10–16; Tehilim 110:1–7. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Bamidbar 18:1–7; Bamidbar 25:12–13.
Metindeki ek kaynak bağlantıları · https://www.sefaria.org/Kiddushin.69b.
