Misyoner İddiaları Arşivi

3 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

37. İddia: Hayvan korbanı yetersiz olduğu için daha üstün bir insan kurbanı gerekir

Tora, belirli suçlar için hangi sununun getirileceğini ve sunudan sonra ne olacağını açıklar. Hayvan sunusunun nasıl bağışlanmayla ilişkili olduğu sorusu, sununun hangi şartlarda getirildiğine ve Haşem’in bu hizmete ne görev verdiğine bakılarak anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, belirli suçlar için hangi sununun getirileceğini ve sunudan sonra ne olacağını açıklar. Hayvan sunusunun nasıl bağışlanmayla ilişkili olduğu sorusu, sununun hangi şartlarda getirildiğine ve Haşem’in bu hizmete ne görev verdiğine bakılarak anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, bir hayvanın ahlaki sorumluluk taşımadığı için bir insanın günahını gerçekten gideremeyeceğini söylerler. Onlara göre Tora’daki hayvan sunuları, gelecekte ölecek kusursuz bir insanı temsil ettikleri için geçici olarak kabul edildi. Hayatın kanda bulunmasından, insanı kurtarmak için bir insanın ölmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar. Böylece İsa’nın ölümüne, hayvan sunularının sağlayamadığını söyledikleri bağışlanmayı sağlayan kurban gözüyle bakarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Haşem, emrettiği günah sunusunun sonucunu açıkça söyler: kişi bağışlanacaktır. Vayikra 4:20, 26, 31 ve 35’te kohenin, yani kutsal hizmette görevli kişinin yaptığı işlem ile bağışlanma birlikte yer alır. İşlenen suçlar ve yerine getirilecek şartlar bellidir. Vayikra 4, bilmeden işlenen belirli suçları ele alır; her günah için aynı sunuyu buyurmaz. Tora, sununun görevini yerine getiremediğini söylemez; hangi durumda ne yapılacağını ve bunun sonucunu öğretir.

Her sununun aynı görevi taşıması da beklenmez. Günah sunuları yanında şükran ve esenlik sunuları vardır; Vayikra 7:11–18’de bunların kendi hükümleri bulunur. Günlük sunuyu, Pesah sunusunu ve günah sunusunu tek bir işi başaramamış denemeler gibi ele almak, bu farklı görevleri siler. Yom Kippur hizmetinin her yıl yapılması da önceki yıl hiç bağışlanma verilmediğini kanıtlamaz. Yeni bir yılda işlenen suçlarla önceki yıl bağışlanan suçlar aynı değildir. Vayikra 16:29–34, yıllık hizmeti emrederken onun arındırıcı sonucunu da açıkça ifade eder.

Bu bağışlanma, kişinin davranışından kopuk bir tören olarak sunulmaz. Vayikra 5:5’te suçun itirafı istenir. Aynı bölümün 20–26. ayetlerinde başkasının malına el koyma ve yalan yere yemin etme gibi suçlar ele alınır; malın iadesi, ek ödeme ve suç sunusu birlikte emredilir. Yeşaya 1:11–17’de ise adaletsizliğe devam edenlerin çok sayıdaki sunusu reddedilir; kötülüğü bırakmaları, ezileni, yetimi ve dul kadını korumaları istenir. Sorun hayvanın insan kadar değerli olmaması değildir. Haşem’e sunu getiren kişinin Haşem’in adaletini çiğnemesidir. Bu kişiye daha değerli bir kurban bulması değil, davranışını değiştirmesi emredilir.

Sununun pahası ile bağışlanmanın değeri arasına bir eşitlik de konmaz. Vayikra 5:6–13’te aynı yükümlülük, kişinin imkanına göre koyun veya keçiyle, iki kuşla yahut ince unla yerine getirilir. En yoksul kişiye daha eksik bir af verilmez. Unun, kanlı sunuların da getirildiği aynı sunakta yakılması bu gerçeği değiştirmez: o kişiden istenen sunu undur ve onun için de bağışlanma hükmü verilir. Tora, daha pahalı bir hayvan sunan kişiye daha kapsamlı bir bağışlanma vaat etmez. Haşem’in belirlediği sunu, belirlediği şartlarla getirilir.

Hayvanın ahlaki sorumluluk taşımadığı zaten bu düzenin içinde bilinen bir gerçektir. Buna rağmen Vayikra 17:11’de kanı sunakta arınma sağlamak üzere verenin Haşem olduğu söylenir. Ayet, kanın bu görevini Haşem’in buyruğuna bağlar; sunulan canlının günah işleyen insanla aynı ahlaki sorumluluğu taşımasını şart koşmaz. Vayikra 1:4’te yakmalık sununun kabulü ve arınma işlevi de yer alır. Hayvanın kusursuz olması istendiğinde neyin kastedildiği ise Vayikra 22:20–24’te somut olarak gösterilir: körlük, kırık ve başka bedensel kusurlar sayılır. Bu şartı ahlaki günahsızlığa çevirip oradan gelecekteki bir insana geçmek, ayetin anlamına yeni bir şart eklemektir.

“Öyleyse daha değerli bir can verilmeli” düşüncesinin vardığı yer Mika 6:6–8’de doğrudan sorgulanır. Önce buzağılar, ardından binlerce koç ve on binlerce yağ ırmağı anılır. Sonunda insan, suçuna karşılık ilk doğan çocuğunu verip vermemesi gerektiğini sorar. Cevap bu değer sıralamasının tepesine insanı yerleştirmez. İstenen, adaleti yerine getirmek, iyiliği sevmek ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürümektir. Suçtan dönüşün yerine giderek ağırlaşan bir bedel koyma düşüncesi böylece reddedilir. Kişinin en değerli varlığını vermeye hazır olması, Haşem’in onu kurban olarak istediği anlamına gelmez.

Midraş Tanhuma Buber, Mika’nın çocuğu sunma sorusunu ulusların ağzından sorar. Ardından İsrael’e çocuklarını sunma emri verilmediğini, insanların adak olarak belirlenen değerleriyle ilgili bölümün ve sunularla ilgili bölümün ayrı olduğunu söyler. Midraş Tanhuma Buber, Behukotay 8:1

Tora’nın sunu hükümleri de bu ayrımı korur. Vayikra 1’de sığır, koyun, keçi ve kuşlardan getirilen sunular düzenlenir. Vayikra 27:1–8’de insanla ilgili bir adak söz konusu olduğunda ise parasal değerler belirlenir; adanan kişi hayvan sunusunun yerine kesilmez. Devarim 12:29–31, çevredeki halkların çocuklarını tanrılarına yakmasını örnek alarak Haşem’e aynı biçimde hizmet etmeyi yasaklar. Yeremya 7:31 ve 19:5’te çocuk yakımı Haşem’in emretmediği bir eylem olarak mahkum edilir. İsa’nın ölümünün gönüllü olduğu söylenerek bu örneklerden ayrılması, eksik olan emri ortaya çıkarmaz. Bir kişinin gönüllü oluşu, onun ölümünü Tora’nın belirlediği günah sunusu haline getirmez.

Yitshak’ın sunulması anlatısında da bir insanın ölümüyle tamamlanan günah sunusu bulunmaz. Bereşit 22, Avraam’ın sınandığını baştan söyler. Yitshak’ı yakmalık sunu olarak sunma emrinin ardından, elini ona uzatmaması ve ona hiçbir şey yapmaması emredilir. Avraam, oğlunun yerine koçu sunar (22:1–2, 10–13). Anlatının tamamlanmış eylemi insanın yaşaması ve hayvanın onun yerine sunulmasıdır. Anlatıya gelecekteki bir insanın ölümünü temsil ettiği anlamı yüklendiğinde, bu yeni eşleştirmenin ayrıca kanıtlanması gerekir. Yitshak’ın yaşadığı ve koçun sunulduğu olay, insan kurbanını zorunlu kılan bir hüküm vermez.

Sunulan varlığın ibadetteki yeri de bellidir. Sunu Haşem’e getirilir; kabul eden Haşem’dir. Pesah sunusundan sabaha kalan etin yakılması Şemot 12:10’da, esenlik sunusundan üçüncü güne kalanın yakılması Vayikra 7:17’de emredilir. Sununun eti de Haşem’in koyduğu hükme tabidir. Sunulmuş olmak, o varlığı kendisine dua edilecek veya kurtarıcı diye tapılacak bir makama yükseltmez. Bir insanın sunuları temsil ettiği ileri sürüldüğünde, bu temsil iddiasından o insana ibadet etme yetkisi de doğmaz.

Geleceğe ilişkin peygamberlikte aynı sunu hizmeti sürer. Yehezkel 45:15–25’te sunular, halk için arınma sağlamak ve kutsal alanı temizlemek üzere düzenlenir. Yönetici, kendisi ve halk için bir günah sunusu sağlar (45:22). Bunların yalnızca İsa’nın ölümünü hatırlatacak törenler olduğu savı, ayette verilen görevin yerine başka bir görev koyar. Peygamber arınma hizmetini ve yapılacak işlemleri anlatır; İsa’nın ölümünü anmayı emretmez. Kutsal alanın temizliğiyle ilgili işlemler de halk için getirilen sunular da gelecekte Haşem’e hizmetin parçasıdır. Bu yüzden hayvan sunularının artık kabul edilmeyen, işlevini yitirmiş bir aşama olduğu iddiası peygamberin hükmüne aykırıdır.

Hristiyan savında Tora’daki affın gerçek olduğu kabul edilir, fakat bu affın İsa’nın gelecekteki ölümü sayesinde verildiği ileri sürülür. Bağışlanan kişinin o dönemde İsa’yı bilmesi de şart sayılmaz. Ancak bu savın Tora’ya dayanması için, söz konusu bağın Tora’da kurulmuş olması gerekir. Vayikra’da sunuyu veren, kabul eden ve bağışlayan Haşem’dir. Hükümler, hayvanın insanla aynı ahlaki sınıfta bulunmasını veya insan ölümüyle tamamlanmasını istemez. Mika da suçun karşılığı olarak daha değerli bir can arayan kişiyi adalete ve doğru yaşama yöneltir. Hayvan sunularından zorunlu bir insan kurbanına geçiş, Tanah’ın kurduğu yol değildir. Tanah’ın emrettiği hizmete yetersizlik yakıştırılarak sonradan kurulmuş bir öğretidir.

Tanah kaynakları: Vayikra 1:1–5, 10, 14; 4:20, 26, 31, 35; 5:5–13, 20–26; 7:11–18; 16:29–34; 17:11; 22:20–24; 27:1–8; Devarim 12:29–31; Bereşit 22:1–2, 10–13; Şemot 12:10; Mika 6:6–8; Yeremya 7:31; 19:5; Yeşaya 1:11–17; Yehezkel 45:15–25. İbranice metin karşılaştırması: Vayikra 4, Vayikra 5, Şemot 12:10.

Bu iddianın sayfası

38. İddia: Yitshak’ın bağlanması (Akeda), Tanrı’nın İsa’yı günahlar için insan korbanı olarak kabul ettiğini kanıtlar

Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.

Bazı Hristiyan yorumcular, Avraam’a sevdiği oğlu Yitshak’ı sunmasının emredilmesini, Tanrı’nın özel bir durumda insan kurbanını kabul ettiğinin kanıtı sayarlar. Yitshak’ın odunları taşımasını, babasına teslim olmasını ve ölüm tehlikesinden kurtulmasını İsa’nın ölümü ve dirilişiyle eşleştirirler. Onlara göre İsa’nın ölümü, olağan sunulara ilişkin şartlarla sınırlı olmayan ve bütün sunuları tamamlayan benzersiz bir insan kurbanıdır.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 22’nin ilk cümlesinde olayın amacı verilir: Haşem, Avraam’ı sınar. Sevdiği oğlu Yitshak’ı yakmalık sunu olarak sunması istenir. Avraam yola çıkar, sunuyu getireceği sunağı kurar, oğlunu bağlar ve bıçağı alır. Sınanmanın ağırlığı buradadır. Fakat Haşem’in meleği onu durdurur: “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” (22:12). Avraam’ın Haşem’den korktuğu, oğlunu esirgemediği bu anda kabul edilir. Sınanma, Yitshak öldürülmeden tamamlanmıştır.

Hemen ardından bir koç sunulur. Ayet, onun Yitshak’ın “yerine” sunulduğunu özellikle söyler (22:13). Burada gerçek bir yer değiştirme vardır: Yitshak yaşar, koç yakmalık sunu olur. Buna karşılık bağışlanması için Yitshak’ın öldürülmesi gereken bir günahkar gösterilmez; İsrael’in veya bütün insanlığın suçlarının ona yüklendiği de söylenmez. Olayı günahsız bir insanın başkalarının suçları için öldürülmesi şeklinde anlatmak, sınanmanın amacını ve sonucunu değiştirmektir.

Taanit 4a, Yeremya’nın çocukların ateşte yakılmasına ilişkin sözlerindeki “aklıma gelmedi” ifadesini Yitshak’ın bağlanmasına uygular. Bu açıklamada, Yitshak’ın gerçekten öldürülmesinin amaçlanmadığı, olayın bir sınama olduğu anlatılır. Yeremya’nın kendi bölümünde anlattığı olay, Tophet’te çocukların ateşte yakılmasıdır. Taanit 4a; Yeremya 19:5

Yitshak’ın yaşaması, Avraam’a verilen vaatle de bağlantılıdır. Bereşit 21:12’de Avraam’ın soyunun Yitshak üzerinden anılacağı söylenmişti. Sınanmanın ardından soyun gökteki yıldızlar ve deniz kıyısındaki kum kadar çoğalacağı, ulusların bu soy aracılığıyla bereketleneceği yeniden vaat edilir. Bu sözlerin gerekçesi de verilir: Avraam, Haşem’in sesini dinlemiştir (22:16–18). Bereket vaadi, Yitshak’ın dökülen kanına bağlanmaz. Yitshak’ın kanı dökülmemiştir.

Hristiyan savında, bu olayın İsa’nın gelecekteki ölümünü temsil ettiği ileri sürülür. Sevilen oğul, taşınan odunlar ve ölüm tehlikesinden kurtuluş, İsa anlatısıyla eşleştirilir. Fakat bu eşleştirmelerde henüz kanıtlanmamış olan sonuç baştan kabul edilmektedir. Yitshak’ın odun taşıması, kimin ne zaman öleceğini veya bu ölümün günahları bağışlatacağını söylemez. Ölüm tehlikesinden kurtuluşu, ölümden geri alınmaya benzetilebilir; fakat bu benzetme, gelecekte başka birinin ölerek günahları bağışlatacağı kehanetini içermez. Koç İsa’yla eşleştirildiğinde ise bu kez Yitshak, yerine kurban sunularak yaşatılan kişi olur. Hem oğlun hem koçun aynı kişiyi farklı yönlerden temsil ettiği savı, her ikisinin de İsa’yı anlattığına dair Tanah’tan bir dayanak gerektirir. Benzerlikleri seçmek, bu kimliği kanıtlamak değildir.

Avraam’ın “Tanrı, yakmalık sunu için hayvanı kendisi sağlayacak” sözü de bu olayın içinde karşılığını bulur (22:8): koç sağlanır ve oğlunun yerine sunulur. Bu söz gelecekteki başka bir kurbanın adı olarak okunacaksa, o bağlantının ayrıca gösterilmesi gerekir. Bereşit 22’yi İsa’nın kurbanlığının delili sayıp, ardından İsa’nın kurbanlığını bu bölümün gerçek anlamını belirlemek için kullanmak, aynı iddiayı kendi kanıtı yerine koymaktır. “Tanrı özel bir emir verebilir” sözü de İsa için böyle bir emir verdiğini göstermez. Avraam’a verilen özel emrin devamında Yitshak’a dokunulmaması emredilmiştir.

Tora’da insanın Haşem’e adanmasıyla bedeninin kurban edilmesi birbirinden açıkça ayrılır. Vayikra 1’de sığır, koyun, keçi ve kuş sunuları düzenlenir; insanla ilgili adaklar ise Vayikra 27:1–8’de parasal değerler üzerinden ele alınır. İlk doğan oğul için de aynı ayrım somutlaşır. Şemot 13:2’de ilk doğanlar Haşem’e ayrılır; 13:13–15’te oğulların fidyeyle geri alınması emredilir. Bamidbar 18:15–16 bu ödemenin miktarını verir. Haşem’e ait olmak, bir insanın sunakta öldürülmesine izin vermez.

Daha değerli bir canlı sunmanın daha büyük bir dini sonuç sağlayacağı düşüncesi de Tora’nın ölçüsü değildir. Vayikra 1:9 ve 17’de büyükbaş hayvan ve kuş sunuları, 2:2’de ise tahıl sunusu için aynı kabul ifadesi kullanılır. Vayikra 5:6–13’te belirli bir günah sunusu yükümlülüğü, kişinin imkanına göre hayvan, kuş veya unla yerine getirilir. İnsanın hayvandan değerli olmasından, insan ölümünün daha üstün bir sunu olacağı sonucu çıkmaz. Mika 6:6–8’de suçuna karşılık ilk doğanını vermeyi soran kişiye de adalet, iyilik ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürüme cevabı verilir.

Mişna, büyükbaş hayvan, kuş ve tahıl sunuları için kullanılan ortak ifadeye dikkat çeker. Çok ya da az getiren kişi, yüreğini Tanrı’ya yöneltirse her ikisinin sunusu da değerlidir. Mişna Menahot 13:11

İbadetin kime yöneldiği kadar nasıl yapıldığı da Haşem’in buyruğuna bağlıdır. Devarim 12:29–31, çevredeki halkların ibadet biçimlerini öğrenip Haşem’e aynı şekilde hizmet etmeyi yasaklar; çocuklarını ateşte yakmaları bu yasak içinde özellikle anılır. Yeremya 7:31 ve 19:5’te de Tophet’teki çocuk yakımı, Haşem’in emretmediği bir eylem olarak mahkum edilir. Hristiyan savında İsa’nın gönüllü ölümü bu çocuk yakma törenlerinden ayrılır. Ancak iki olay arasındaki fark, Haşem’in İsa’yı kurban olarak emrettiğini göstermez. Tora’nın reddettiği bir uygulamadan farklı olmak, Tora tarafından emredilmiş olmak değildir. Bir uygulamanın başka dinlerde de bulunması onu tek başına geçersiz kılmadığı gibi, ona Haşem’in adı verilmesi de onu kendiliğinden geçerli bir ibadet yapmaz.

Vayikra 1:3–5, bir hayvan sunusunun nerede kesileceğini ve kanıyla ne yapılacağını belirler. Vayikra 5:14–19’da aşam için kusursuz bir koç öngörülür. Yeşaya 53:10 ise aşam dilini, acı çeken ve ardından soyunu görüp uzun yaşayacağı bildirilen kul için kullanır. Tora’nın emri hangi sununun nerede, kimin hizmetiyle getirileceğini belirler. Yeşaya’nın cümlesinde bir şartı soy ve uzun yaşam vaadi izler. Roma yönetimi altında gerçekleştirilen idam, Vayikra’nın buyurduğu kohen ve sunak hizmetini yerine getirmez. Akeda’da bu ayrım bir olayla görülür. Sunulan koçtur, hayatı korunan Yitshak’tır (Bereşit 22:12–13). Yeşaya’nın şiiri Akeda’nın sonucunu tersine çevirip öldürülen bir insanı Tora’nın sunusu haline getirmez.

Başkası adına ödenen bir bedelin her durumda suçu kaldıracağı varsayımı da Tora’nın hükmüne aykırıdır. Bamidbar 35:31, ölüm cezasını hak eden katil için fidye alınmasını yasaklar. Bu, cinayet hükmüdür; bütün bağışlanma yollarını tek başına açıklayan bir ayet değildir. Fakat her suçun başka bir bedelle ödenebileceği şeklindeki sınırsız kuralı açıkça bozar. Yitshak’ın bağlanmasında böyle bir genel kural zaten verilmemiştir. Haşem’in kabul ettiği, Avraam’ın emre bağlılığıdır; son emrin gereği ise oğlunu yaşatmasıdır. İsa’nın günahlar için insan kurbanı olarak kabul edildiği iddiası, bu olayın Tanah’taki anlamı üzerine kurulamaz.

Tanah kaynakları: Bereşit 21:12; 22:1–18; Vayikra 1:1–17; 2:1–3; 5:6–13; 27:1–8; Şemot 13:2, 11–15; Bamidbar 18:15–16; 35:30–34; Devarim 12:29–31; Yeremya 7:31; 19:5; Mika 6:6–8. İbranice metin karşılaştırması: Bereşit 22:1–18; 21:12; Devarim 12:30–31.

Bu iddianın sayfası

40. İddia: İnsan ölümü korban sayılabilir çünkü insan hayvandan daha değerli bir sunudur

Sunu, Haşem’e getirilen ve nasıl sunulacağı Tora’da belirlenen bir ibadet unsurudur. Bazı durumlarda aynı yükümlülük, kişinin gücüne göre farklı sunularla yerine getirilebilir. Bu yüzden sununun değerinin onun kabulüyle nasıl bir ilişkisi olduğu, Tora’nın verdiği örneklerden anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Sunu, Haşem’e getirilen ve nasıl sunulacağı Tora’da belirlenen bir ibadet unsurudur. Bazı durumlarda aynı yükümlülük, kişinin gücüne göre farklı sunularla yerine getirilebilir. Bu yüzden sununun değerinin onun kabulüyle nasıl bir ilişkisi olduğu, Tora’nın verdiği örneklerden anlaşılır.

Bu Hristiyan iddiası, insanın hayvandan daha değerli ve ahlaki sorumluluk taşıyan bir varlık olduğu düşüncesinden yola çıkar. Görüşü savunanlar, insanın günahını en iyi kusursuz bir insanın temsil edebileceğini söylerler. İsa’nın ölümünü hayvan sunularından üstün sayar ve Tora’daki sunuları onun geçici örnekleri olarak okurlar. Yeşaya 53:10’daki suç sunusu ifadesinin de bu insan kurbanını haber verdiğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da sununun türü ve hangi durumda getirileceği Haşem tarafından belirlenir. Sunu, bu emrin gösterdiği şekilde yerine getirilir. Vayikra 5:6–13’te belirli suçlar için koyun veya keçi getirilmesi istenir. Buna gücü yetmeyen kişi iki kuş getirir. Kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Un getiren kişi için de arınma ve bağışlanma hükmü verilir. Sununun maddi değeri azalırken bağışlanma değersizleşmez. Kişi, imkanına göre kendisine verilen emri yerine getirir ve bağışlanır.

Aynı kabul dili farklı sunularda da korunur. Vayikra 1:9 ve 17’de büyükbaş hayvan ve kuş, 2:2’de tahıl sunusu Haşem’e hoş koku olarak anılır. Bunlar farklı hizmetlerdir; metin, büyük hayvanı küçük kuştan veya tahıldan daha üstün bir kabul basamağına yerleştirmez. Daha değerli olmakla belirli bir sunu için uygun olmak ayrı şeylerdir. Bu ayrımı kaldırıp bütün sunuları insan ölümüne çıkan bir değer sırasına dizmek, Tora’nın kurmadığı bir düzen kurmaktır.

Mişna Menahot, büyükbaş hayvan, kuş ve tahıl sunuları için kullanılan bu ortak ifadeyi birlikte okur. Çok ya da az getiren kişinin yüreğini Tanrı’ya yöneltmesi üzerinde durur. Kabulün ölçüsünü sununun büyüklüğüyle sınırlamaz. Mişna Menahot 13:11

Adanmış hayvanın değiştirilmesi hakkındaki hüküm bu ölçüyü daha da somutlaştırır. Vayikra 27:9–10, kurbanlık hayvanın iyisini kötüsüyle veya kötüsünü iyisiyle değiştirmeyi yasaklar. Kişi yasağa rağmen değiştirirse hem ilk hayvan hem onun yerine konan hayvan kutsal olur; ilkini serbest bırakmış olmaz. Bu hüküm doğrudan insan kurbanını konu almaz. Fakat “Daha iyisini buldum, öyleyse öncekinin yerine geçirebilirim” düşüncesinin Tora’da genel bir yetki olmadığını açıkça gösterir. Daha iyi olduğu düşünülen sunu, önceki yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz.

İnsanla ilgili adaklar ise aynı bölümün başında başka türlü düzenlenir. Vayikra 27:1–8’de yaşa ve cinsiyete göre parasal değerler belirlenir; insanın sunakta öldürülmesi emredilmez. Bereşit 9:5–6’da insanın Tanrı’nın suretinde yaratılması, kanının dökülmesinin hesabının sorulmasına gerekçe olur. İnsanın yüksek değeri, onu daha uygun bir kesimlik sunu yapmaz. Bu değer, hayatının korunmasına ilişkin sorumluluğu ağırlaştırır.

İnsanın ahlaki sorumluluk taşıması da hayvanı geçersiz bir sunuya dönüştürmez. Vayikra, hayvanı insan gibi günah işleyebilen bir varlık sayarak seçmemiştir. Sunulacak türler ve yapılacak işlemler açıkça belirlenmiştir. “İnsanı ancak başka bir insan temsil edebilir” şartı bu hükümlerde yer almaz. Böyle bir şart önce dışarıdan eklenip sonra hayvan bu şarta uymadığı için yetersiz ilan edilmektedir. Haşem’in kabul ettiği sunuyu reddetmek için Haşem’in koymadığı bir ölçü kullanılamaz.

Bu nedenle bir ölümün sunu sayılıp sayılmayacağı, yalnızca ölen canlının değerine bakılarak belirlenmez. Vayikra 1:3–5’te hayvanın getirileceği yer, kesim ve Aharon soyundan kohenlerin, yani kutsal hizmette görevli kişilerin kanla yapacağı iş ayrı ayrı yer alır. Vayikra 5:14–19’da suç sunusu için kusursuz koç istenir; kutsal mala verilen zararla ilgili durumda telafi ve ek ödeme de emredilir. 7:1–7, kanın sunağa uygulanmasını, yakılacak kısımları ve kohenlerin yiyebileceği eti düzenler. Sunu, yalnızca dini anlam verilen bir ölüm değildir; belirli şartları ve işlemleri olan bir ibadettir.

Bir kişinin başkaları uğruna hayatını vermesi büyük bir fedakarlık olabilir. Fakat “kendini kurban etmek” sözüyle Vayikra’daki sunu aynı anlamda kullanılmış olmaz. İsa’nın Roma yönetimi altında öldürülmesi, bu kohenlik hizmetinin yerine getirildiği bir sunu işlemi değildir. Buna “İsa sıradan sunuların üstündeydi; onların şartlarına bağlı olmadan hepsini tamamladı” cevabı verildiğinde ise yeni bir iddia ileri sürülmüş olur: Haşem’in başka bir kurban düzeni kurduğu ve İsa’yı onun merkezine yerleştirdiği. Bu iddianın kanıtı, insanın hayvandan üstün olması olamaz. Önce böyle bir yetki gösterilmeden, Tora’nın bazı ayrıntıları İsa’nın işareti, karşılanmayan şartları ise geçici ayrıntılar sayılamaz.

Yeşaya 53:10’daki אָשָׁם (aşam) suçla ve telafiyle ilgili bir sözcüktür. Vayikra’da belirli bir sunuyu adlandırır. Şemuel Alef 6:3–8’de ise aynı sözcük Filistlilerin gönderdiği altın nesneler için kullanılır. Telafi sözünün geçmesi, sunulan şeyin türünü tek başına belirlemez. Yeşaya’da cümle bir koşulla başlar ve kulun soyunu göreceği, günlerinin uzayacağı vaadiyle devam eder. Ayet, Vayikra’daki koçun yerine değeri daha yüksek sayılan bir insanın konulmasını buyurmaz.

Tanah, en ağır fedakarlığın mutlaka en doğru ibadet olduğu düşüncesini de reddeder. Mika 6:6–8’de buzağılardan binlerce koça, yağ ırmaklarından suç karşılığında ilk doğan çocuğa kadar yükselen bir sıra kurulur. Cevap, daha değerli bir canın öldürülmesi değildir: adalet, iyiliği sevmek ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürümek istenir. Devarim 12:29–31 de ulusların çocuk yakma törenlerini Haşem’e yönelterek benimsemeyi yasaklar. Yitshak’ın bağlanmasında ise son emir ona dokunulmamasıdır; o yaşar, yerine koç sunulur (Bereşit 22:11–13). Bu hükümlerden insanı sunuların en üst basamağına yerleştiren bir izin çıkmaz.

İnsanı hayvandan ayıran ahlaki kapasite, peygamberlerin çağrısında başka bir karşılık bulur: insan kötülüğünü görebilir, verdiği zararı düzeltebilir ve yolundan dönebilir. Yehezkel 18:21–23, dönen günahkarın yaşayacağını söyler; Hoşea 14:2–5, İsrael’i sözlerle Haşem’e dönmeye çağırır. Mika’nın istediği adalet ve iyilik de bu değişimin hayat içindeki karşılığıdır. İnsanın daha yüksek sorumluluğu, onu daha değerli bir kurbanlık yapmaz; doğru yaşamakla yükümlü kılar. Haşem’in emrettiği sunuların yerine insan ölümünü geçirmek, bu sorumluluktan çıkarılmış bir sonuç değil, Tora’ya eklenmiş bir hükümdür.

Tanah kaynakları: Vayikra 1:1–17; 2:1–3; 5:6–19; 7:1–7; 27:1–10; Bereşit 9:5–6; 22:11–13; Devarim 12:29–31; Yeşaya 53:10; Şemuel Alef 6:3–8; Mika 6:6–8; Yehezkel 18:21–23; Hoşea 14:2–5. İbranice metin karşılaştırması: Vayikra 27:1–10; Vayikra 1–7; Bereşit 22:11–13; Devarim 12:30–31.

Bu iddianın sayfası