2 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
188. İddia: Talmud’daki Yeşu kayıtları İsa’nın çarmıha gerilmesini ve yaşını doğrular
Babil Talmudu’nun Sanhedrin bölümünde iki ayrı anlatı vardır. Birinde Yeşu ve beş öğrencisi, diğerinde ise bir kişinin kaç yaşında öldüğü konu edilir. İlk anlatıdaki “asmak” sözü ile ikinci anlatıda yaşı verilen kişinin adı, bu iki kaydın neyi anlattığını belirler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Babil Talmudu’nun Sanhedrin bölümünde iki ayrı anlatı vardır. Birinde Yeşu ve beş öğrencisi, diğerinde ise bir kişinin kaç yaşında öldüğü konu edilir. İlk anlatıdaki “asmak” sözü ile ikinci anlatıda yaşı verilen kişinin adı, bu iki kaydın neyi anlattığını belirler.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Sanhedrin 43a’da Yeşu’nun Pesah arifesinde asılmasını ve beş öğrencisinin yargılanmasını anlatan kaydı İsa’nın çarmıha gerilmesine ilişkin bağımsız bir Yahudi tanıklığı sayarlar. Sanhedrin 106b’de de İsa’nın 33 yaşında öldüğünün yazdığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Sanhedrin 43a’da Yeşu’nun Pesah arifesinde asıldığına ilişkin bir anlatı ve beş öğrenciden söz eden bir bölüm gerçekten vardır. Ancak Sanhedrin 106b’de 33 yaşında öldüğü söylenen kişinin adı Bilam’dır. Metin o cümlede “İsa 33 yaşında öldü” demez.
43a’daki aktarımda בְּעֶרֶב הַפֶּסַח תְּלָאוּהוּ לְיֵשׁוּ הַנּוֹצְרִי, “Pesah arifesinde Yeşu HaNotsri’yi astılar” denir. Aynı anlatı, öncesinde kırk gün boyunca taşlanma kararına karşı Yeşu’nun lehine bir delil sunabilecek kişilerin çağrıldığını söyler. Kırk sayısı, ölüm yaşını değil, duyurunun kaç gün sürdüğünü belirtir. Metin daha sonra Mattay, Nakay, Netser, Buni ve Toda adlı beş öğrencinin yargılanmasını aktarır.
“Asmak” sözü tek başına Roma çarmıhını tarif etmez. Devarim 21:22–23 ölüm cezası uygulanmış bir kişinin bedeniyle ilgili asma ve gömme hükümlerini içerir. Mişna Sanhedrin 6:4 ve Sanhedrin 45b–46a, taşlanarak öldürülen bazı kişilerin bedenlerinin daha sonra asılmasını tartışır. Sanhedrin 43a da taşlama kararıyla asmayı birlikte anlatır. Bu yüzden “astılar” sözcüğü tek başına Roma usulüyle çarmıha gerilmeyi göstermez.
Talmud’da bu tür bir tartışmaya sugya denir. Burada ele alınan sorulardan biri, kırk günlük duyurunun olağan yargılama düzenine uyup uymadığıdır. Ula, Yeşu’nun “yönetime yakın” olduğunu söyleyerek durumu farklı açıklar. Metin bu sözle bir Roma valisinin adını veya Roma askerlerinin kullandığı infaz yöntemini vermez.
Babil Talmudu, farklı dönemlerden aktarılan anlatı ve tartışmaların geç antik çağda bir araya getirildiği bir eserdir. Araştırmacılar anlatının hangi kısmının geçmişte yaşanmış bir olaya dayanabileceğini, anlatılan Yeşu ile İsa arasındaki ilişkiyi ve farklı yazmalardaki biçimleri tartışır. Bölüm, Yahudi yorum geleneğinin olayı nasıl aktardığını gösterir. Romalı bir mahkemenin olay sırasında tuttuğu bir kayıt olarak kullanılamaz.
Sanhedrin 106b’de ise Bilam’ın yaşı sorulur. Önce 33 veya 34 yaşında olabileceği söylenir. Ardından onun öldürüldüğünde 33 yaşında olduğunu belirten bir kayıttan söz edilir. Bazı araştırmacılar belirli rabbinik metinlerde Bilam adının İsa için de kullanılmış olabileceğini tartışır. Bu yorum, 106b’de açıkça yazılan ismin Bilam olduğu gerçeğini değiştirmez.
Üstelik Luka 3:23, İsa’nın öğretmeye başladığında yaklaşık otuz yaşında olduğunu söyler. Bu, öğretmeye başladığı yaştır. Luka burada İsa’nın öldüğünde 33 yaşında olduğunu söylemez.
Bir ölüm anlatısının tarihsel değeri ile Maşiah kimliği de ayrı incelenir. Şemuel Bet 7:12–16 David’in soyu hakkında söz verir. Yeşaya 11:1–12 adaleti ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını bildirir. Sanhedrin’deki ölüm anlatısı bu vaatlerin gerçekleştiğini söylemez. 43a’daki asma sözünden Roma çarmıhı, 106b’de Bilam için verilen yaştan da İsa’nın ölüm yaşı çıkarılamaz.
Kaynaklar: Sanhedrin 43a; Sanhedrin 106b; Mişna Sanhedrin 6:4; Sanhedrin 45b–46a; Devarim 21:22–23. Tanah: Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yehezkel 37:21–28. Karşılaştırılan Hristiyan kaynakları: Luka 3:23.
63. İddia: Yeşaya’daki “kul” doğal olarak Maşiah’tır
Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 52:13–53:12’de acı çeken kulun İsrael halkı olamayacağını söylerler. Onlara göre kul, başkalarının suçları için ölen İsa’dır. Yeşaya 52:14’ü, İsa’nın herkesten daha fazla bedensel acı çekeceğinin haberi olarak okurlar. Ayrıca Yeşaya 49’da kula İsrael’i geri getirme görevi verildiğini hatırlatır ve bu görevin kulun halktan ayrı bir kişi olduğunu gösterdiğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, Yeşaya 41:8–9’da kuluna “İsrael” ve “Yaakov” diye seslenir. 43:10’da Haşem aynı cümlede İsrael’e “Siz Benim tanıklarımsınız” der ve topluluğu tekil olarak “seçtiğim kulum” diye anar. 44:21’de yine aynı adı duyarız. 48:20’de kurtarılan kul Yaakov’dur. 49:3’te ad, doğrudan kula söylenir: “Sen kulumsun, İsrael.” Tanah başka yerlerde Avraam, Moşe, David ve peygamberleri de kul olarak adlandırır. Yeşaya’nın bu bölümünde ise unvanın kime ait olduğu tekrarla belirlenmiştir.
Şiir başlamadan hemen önce Haşem, Mısır ve Asur baskısını yaşayan halkından söz eder (52:4–5). Yeruşalayim’in yıkıntılarına sevinmeleri söylenir ve uluslar Haşem’in kurtarışını görür (52:9–10). Haşem, ülkeden çıkacak halkının önünde ve arkasında yer alır (52:12). Bu dizinin ardından “Kulum başarılı olacak” sözü gelir (52:13). Bir zamanlar görünüşü insanları dehşete düşüren kulun yücelmesi kralları susturur (52:14–15). Görünüşteki ağır bozulma, tarihte çekilmiş bütün acıları karşılaştıran bir sıralama değildir. 54:1–3’te doğum ve genişleyen çadır diliyle aynı halkın yeniden çoğalması anlatılır.
Yeşaya 49:5–6’da İsrael adını taşıyan kul dağılmış İsrael’i toplamak ve uluslara ışık olmakla görevlidir. “İsrael” adıyla anılan bir topluluk, halkın içinde Haşem’e sadık kalanları temsil edebilir. Bir halkın kendi içinde dönüşe öncülük edenlerle dönmeye çağrılanlar bulunabilir. Ayet, kulun adını kendi göreviyle değiştirmez.
Yeşaya, halkın tamamı ile halkın içindeki sadık kişileri birbirinden ayırır. 65:8–9’da içinde hala üzüm suyu bulunan salkım atılmaz. Peygamber bu örnekle, halkın içinde sadık kalanlar varsa bütün halkın yok sayılmayacağını anlatır. Tanrı da kulları uğruna her şeyi yok etmez ve Yaakov’un soyuna yurdunu miras verir. Sefanya 3:12–13 de İsrael’den geriye kalanların ağzında hile bulunmayacağını söyler. Yeşaya 53:9’da kul için de ağzında hile bulunmadığı söylenir. Halkın günahları ile onun içindeki sadık kişilerin yaşadıkları aynı şey değildir.
Yeşaya 52:15’te krallar daha önce kendilerine söylenmemiş olanı görür ve duymadıklarını kavrar. Bir sonraki ayet “Duyduğumuza kim inandı?” diye başlar (53:1). Uluslar, hor gördükleri İsrael’in acısını önce Haşem’in onu reddetmesi olarak anlamış, şimdi o acının kendi isyanlarıyla ilişkisini görmüşlerdir (53:4–6). 53:8’deki “halkımın suçu” ifadesi de bir kralın kendi halkından söz etmesi olarak anlaşılabilir. “Biz” diyenlerin bu değişimi, şahsi bir kurtuluş kurbanının ilanından başka bir olay anlatır.
Kulun kesilip alınması ve mezarı, topluluk diline yabancı değildir. Yehezkel 37:11–14’te mezarlardan çıkarılan kuru kemiklerin kimliği açıkça verilir: “Bütün İsrael evi.” Ölüm dili, sürgün ve yıkımın ağırlığını anlatır. Yeşaya 53:10–12’de de kulun canı aşam ile anıldıktan sonra ona soyunu görmek, uzun yaşamak ve ganimeti paylaşmak vaat edilir. Kul suçlular için yakar ve ulusların günahlarının ortaya çıkardığı yükü taşır. 54. bölümde bu vaadin karşılığı İsrael’in çocukları ve yeniden dolan şehirlerdir.
Yahudi kaynaklarında Maşiah’a uygulanan açıklamalar da vardır. Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklamalarından biri olan Targum Yonatan, 52:13’te “kulum” sözünü “kulum Maşiah” diye açıklar. Sanhedrin 98b, Maşiah’ın adı üzerine bir tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanır. Yalkut Şimoni de bölümdeki sözleri Maşiah’la ilişkilendirir. Bunlar gerçek yorumlardır; fakat “Maşiah” sözünün ayetin İbranice metninde yazdığını veya sözü edilen kişinin İsa olduğunu göstermez.
Targum’un kendi açıklamasına bakıldığında farklı kişiler ve topluluklar da görülür. 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasından söz eder. 53:10’da halktan geriye kalanların arınacağını, Maşiahlarının krallığını göreceğini ve Tora’yı yerine getirenlerin başarılı olacağını anlatır. 53:12’de Maşiah’ın canını ölüme verdiği, birçoklarının günahı için dua ettiği ve asilerin onun sayesinde bağışlandığı söylenir; aynı açıklamada asiler Tora’ya bağlanır. Bu yorumdaki ifadeler İsa’nın kimliğine veya Tora’yı kaldıran bir kurtuluş öğretisine delil oluşturmaz.
Öte yandan Raşi, 52:13’teki kulu Yaakov’un içindeki doğru kişiler olarak açıklar. 49:1’de ise konuşmayı peygamber Yeşaya’ya bağlar. Bu açıklamalar, “kul” sözünün geçtiği her yerde tek bir kişinin anlatıldığını varsaymanın yanlış olduğunu gösterir.
Yeşaya’nın kul diye adlandırdığı İsrael, ulusların önünde aşağılanır, onların suçlarının yükünü taşır ve sonunda yüceltilir. Hristiyan okuması bu halkın yerine İsa’yı koyar, sonra yaraları çarmıha, sessizliği yargılamaya ve uzayan günleri dirilişe bağlar. Şiirin başındaki kurtuluş, kulun adı, konuşan uluslar ve sonunda vaat edilen soy, halk olarak anlatılan İsrael’i gösterir.
Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9, 43:10, 44:1–2, 21, 48:20, 49:3–6, 52:4–15, 53:1–12, 54:1–17, 10:20–22, 33:23–24 ve 65:8–9, Sefanya 3:12–13, Yehezkel 37:11–14 ve 39:10, Yeremya 29:7, Bereşit 26:24, Bamidbar 12:7, Şemuel Bet 7:5, Yeremya 7:25. Yeşaya 52’nin
