Tanah adına ileri sürülen iddiaları İbranice metin, bağlam ve Yahudi kaynaklarıyla inceleyin.
3 sonuç · Yayımlanmış 280 iddia
Bu ayete bağlı iddia
Hristiyan iddiası
Yeşaya 52:13 — “Kulum” sözü, İsa’yı mı tanımlar?
Tanah’ın cevabı
Yeşaya, Yaakov ve İsrael’i açıkça kul diye adlandırır. Sadık topluluğun tekil anlatımı, halkı geri çağırma görevi ve Siyon’un kurtuluşu birlikte açıklanır; kul unvanından İsa kimliği çıkmaz.
Cevabın tamamı ve kaynaklar
הִנֵּ֥ה יַשְׂכִּ֖יל עַבְדִּ֑י יָר֧וּם וְנִשָּׂ֛א וְגָבַ֖הּ מְאֹֽד׃
Yeşaya 52:13’ün başlangıcı hine yaskil avdi, “İşte kulum başarılı olacak” sözüdür. Kulun kimliği için kitabın verdiği açık adlandırmalar vardır: 41:8–9’da İsrael ve Yaakov, 44:1–2 ve 44:21’de yine Yaakov ve İsrael, 48:20’de kurtarılan Yaakov, 49:3’te İsrael. Bunlar tekil “kulum” ile bir halkın anlatılabildiğini gösteren doğrudan metinlerdir. 43:10’da çoğul “siz benim tanıklarımsınız” hitabı ile tekil “seçtiğim kulum” aynı cümlede bulunur. Tekil dil, topluluk okumasını ortadan kaldırmaz.[2]
Yakın bağlamda da aynı halkın kurtuluşu anlatılır. 52:1–2 Siyon ve Yeruşalayim’i tutsaklıktan kalkmaya çağırır; 52:9–10 HaŞem’in halkını teselli etmesini ve ulusların onun kurtuluşunu görmesini bildirir; 52:11–12 sürgünden çıkışı anlatır. 52:13’teki kulun yüceltilmesi, bu kurtuluşun ardından gelir. 52:15’te uluslar ve krallar onun yükselişini görür; 53:1–9’da geçmişte verdikleri hükmü yeniden değerlendirirler. 54:1’de ise terk edilmiş Yeruşalayim’in çocuklarının çoğalması ilan edilir. Pasajın iki yanında aynı ulusal kurtuluş vardır.[3]
49:5–6’da kulun Yaakov’u geri getirmekle görevlendirilmesi, “İsrael denen kul İsrael’i nasıl toplar?” sorusunu doğurur. Kitap, topluluğun adını taşıyan temsilci ile topluluğun diğer üyelerini ayırabilir. Raşi 49:1’de konuşmayı peygamber Yeşaya’ya bağlar; 52:13’teki kulu ise Yaakov’un içindeki doğru kişiler olarak açıklar. Aynı “kul” unvanının bir peygambere ve sadık topluluğa uygulanması, bütün kul metinlerinin tek bir kişinin biyografisi olduğu varsayımını bozar. 49:5–6, kendi başına ne 52:13’ün öznesini değiştirir ne de İsa’yı belirler.[4][5]
İsrael’in günahları ile kulun doğruluğu da farklı konular değildir. Yeşaya 51:7, Tora’yı yüreğinde taşıyan halka seslenir. 52:13’te Raşi’nin öne çıkardığı sadık doğrular, sürgündeki halkın içinde yaşayan kişilerdir. Bir halkın günahlarının bulunması, sadık üyelerinin zulmü hak etmiş olduğu anlamına gelmez. Topluluğun tarihi ile onun doğru kişilerinin niteliği birlikte anlatılabilir; “İsrael günah işledi” cümlesi sadık İsrael’i metinden çıkarmaz.[5][6]
Maşiah’a ilişkin Yahudi yorumları da ayrı kaynakların kendi sözleriyle değerlendirilir. Targum 52:13’te Maşiah derken 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasını, 53:10’da halkın bakiyesini, oğullarını, kızlarını ve Tora’ya bağlılığını anlatır. “Maşiah” adı, İsa’nın kimliğini doğrulayan bir özel ad değildir. Bu yorumda kurtarılan İsrael varlığını sürdürür; Tora da kurtuluşun içinde yer alır.[7][8]
Kul adı, temsil göreviyle bağdaşır. Yeşaya 42:18–20’de görmeyen ve duymayan kul eleştirilir; 53:11’de ise kul doğru diye nitelenir. Bu farklı ahlaki tasvirler, her kul cümlesinin değişmez biçimde aynı bireye ait olduğu düşüncesini ortadan kaldırır. Peygamber bir yerde halkın kusurunu, başka yerde onun sadık kesimini veya görevini öne çıkarır. Tsefanya 3:12–13’te kalan İsrael’in haksızlık yapmaması ve ağzında hile bulunmaması, böyle sadık kolektif öznenin doğrudan örneğidir. Halkın içindeki ayrımları silip ardından “bütün İsrael her zaman günahsız değildi” diye toplumsal kimliği reddetmek, peygamberlik dilinin kendi ayrımlarını yok eder. [9] [10]
Bölümün öznesi, uluslar arasında aşağılanmış fakat HaŞem’e bağlılığını korumuş İsrael’in kul topluluğudur. Kulun yüceltilmesi bu halkın aklanmasıyla ilerler. Tekil zamiri bireysel Maşiah’a, bireysel Maşiah’ı İsa’ya dönüştüren iki özdeşlik, kelimenin anlamından çıkmaz. İsrael’in adını, tarihini ve kurtuluşunu bir kişinin biyografisine devretmek, Yeşaya’nın kurduğu özneyi değiştirir.
Kaynaklar
- Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
- Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
- Yeşaya 52:1–15.
- Raşi, Yeşaya 49:1,5–6.
- Raşi, Yeşaya 52:13–15.
- Yeşaya 51:7,17–23.
- Targum Yonatan, Yeşaya 52:13–15.
- Targum Yonatan, Yeşaya 53:1–12.
- Yeşaya 42:18–20.
- Tsefanya 3:12–13.
İddianın kaynak metni
Hristiyan iddiası
Yeşaya 52:13’teki tekil “kulum” sözü, pasajın İsrael hakkında olmasını dışlar. Kulun Maşiah, bu Maşiah’ın da İsa olduğu; sonraki acı, ölüm ve yüceltilme tasvirlerinin onun biyografisini verdiği ileri sürülür.
Bu ayete bağlı iddia
Hristiyan iddiası
Yeşaya 52:13 — Kulun yüceltilmesi, İsa’nın dirilişi ve göğe yükselişi midir?
Tanah’ın cevabı
Yüceltilme, Yeşaya’nın hor görülen kul ile onu aşağılayan krallar arasındaki hükmü tersine çevirir. Ölüm, kuşakların devamı ve ödül, sürgünden çıkan İsrael topluluğu içinde açıklanır.
Cevabın tamamı ve kaynaklar
הִנֵּ֥ה יַשְׂכִּ֖יל עַבְדִּ֑י יָר֧וּם וְנִשָּׂ֛א וְגָבַ֖הּ מְאֹֽד׃
Yarum ve-nissa ve-gavah meod, “yücelecek, yükselecek ve çok yüksek olacak” demektir. Bu üçlü ifade kulun aşağılanmış durumunun sona ermesini yoğunlaştırır. Sonraki iki ayet, yükselişin kimin önünde anlam kazandığını gösterir: Görünüşü yüzünden şaşkınlığa düşmüş uluslar, şimdi onun yükselişi karşısında susar. Yüceltilme ile ulusların değişen hükmü aynı olayın iki yönüdür.[2]
Yeşaya 49:7’de ulusların hor gördüğü kulun önünde krallar ayağa kalkar. 60:14–15’te İsrael’i aşağılayanlar onun önünde eğilir; terk edilmiş halk kuşakların sevinci olur. 52:13–15 bu karşıtlığı sürdürür: Aşağılanan kul yüceltilir, onu aşağılayan güçler yanıldıklarını görür. Kulun yüksekliği, kitabın ulusal kurtuluş dilinde açık bir karşılık bulur.[3]
Hristiyan diriliş yorumu yalnız yükselme fiiline dayanmaz; 53:8’de yaşam ülkesinden kesilme, 53:9’da mezar, 53:12’de canını ölüme dökme ve 53:10–11’de devam eden yaşamı birleştirir. Aynı dizinin topluluk anlatımında da tutarlı bir karşılığı vardır. İsrael’in üyeleri sürgünde öldürülür; halk ülkesinden kesilir, ölüm ve gömülme koşulları zalimlerce belirlenir. Bu topluluğun varlığı sona ermez. Kuşakları devam eder ve aynı tarihsel halk kurtuluşa ulaşır. Bir topluluğun üyelerinin ölümü ile topluluğun geleceği, aynı öznenin farklı kuşaklarıdır.[4]
Bu anlatım Tanah’ta başka yerde de görülür. Hezekiel 37:11, kemiklerin “bütün İsrael evi” olduğunu açıkça söyler. Umudunu kaybetmiş halk mezarlarının açılması ve ülkesine getirilmesi diliyle yeniden hayata kavuşturulur. Ölüm ve yaşam imgeleri, ulusal kurtuluşu anlatabildiği için bu dizinin varlığı özneyi zorunlu olarak tek bir dirilen kişi yapmaz. Yeşaya 53:10’daki soy ve günlerin uzaması, 54:1–3’te çocukların çoğalması ve kentlerin yeniden yerleşilmesiyle aynı gelecek içinde okunur.[5][6]
Filipililer 2:9–11, İsa’nın yüceltilmesini Hristiyan inancı içinde anlatır. Bu metni Yeşaya’nın öznesini belirleyen öncül yapmak, kanıtlanacak kimliği baştan kabul etmektir. Yeşaya’daki kulun yükselişi, İsrael’in kurtuluşunu, onun aşağılanmasının sona ermesini ve ulusların değişen hükmünü birlikte karşılamalıdır. Yalnız İsa’nın göğe yükseldiğini söylemek, metnin bu tarihsel ilişkilerini açıklamaz.[7]
Yükselme fiilleri de tek başına ilahi kimlik belirtmez. Yeşaya 2:2, HaŞem’in evinin bulunduğu dağın yükselmesini; 6:1, HaŞem’in tahtının yüksekliğini anlatır. Aynı yükseklik sözlüğü farklı özneler için kullanılabildiği için, 52:13’teki kulun yüceltilmesi onun Tanrı olduğu sonucunu vermez. Özne ile verilen onur ayrıdır: Onuru veren HaŞem’dir, onur verilen O’nun kuludur. Yükselişin nasıl görünür olduğu, kralların ve ulusların tepkisiyle açıklanır. İsrael’in küçümsenen konumunun tersine dönmesi bu ilişkiyi karşılar; yalnız “yükseldi” kelimesinden bir göğe çıkış biyografisi elde edilmez. [8] [9]
52:13’ün yüceltilmesi, sürgünde aşağılanan kulun HaŞem tarafından onurlandırılmasıdır. Halkın kurtuluşu ile kralların şaşkınlığı metnin içinden birbirine bağlanır. Göğe çıkış anlatısı bu ilişkinin yerine geçtiğinde, Yeşaya’nın bildirdiği kurtuluş başka bir olayla değiştirilmiş olur.
Kaynaklar
İddianın kaynak metni
Hristiyan iddiası
Kulun yükselmesi ve çok yüceltilmesi, İsa’nın çarmıhtan sonra dirilmesi, göğe çıkması ve üstün egemenliğe ulaşması olarak okunur. Pasajdaki ölüm ve sonraki yaşam sözlerinin bu açıklamayı zorunlu kıldığı savunulur.
Bu ayete bağlı iddia
Hristiyan iddiası
Yeşaya 52:13 — Targum’un “kulum Maşiah” açıklaması, İsa’yı mı kanıtlar?
Tanah’ın cevabı
Targum’un Maşiah yorumu; İsrael’in toplanması, Tapınağın kurulması, dua, oğullar ve kızlar ile Tora’ya bağlılık içerir. Bu yapı, İsa’nın çarmıhta evrensel günah korbanı olduğu öğretisiyle özdeş değildir.
Cevabın tamamı ve kaynaklar
הִנֵּ֥ה יַשְׂכִּ֖יל עַבְדִּ֑י יָר֧וּם וְנִשָּׂ֛א וְגָבַ֖הּ מְאֹֽד׃
Targum 52:13’te ha yatslah avdi meşiha, “İşte kulum Maşiah başarılı olacak” der. Aynı yorum 52:14’te İsrael evinin uluslar arasındaki kararmış ve aşağılanmış görünüşünü anlatır. İlk ayette Maşiah’ın başarısı, ikinci ayette İsrael’in acısı vardır. Targum, bütün zamirleri tek kişinin gelecekteki bedenine bağlayan bir biyografi kurmaz.[2]
53:4’te Maşiah günahlar için dua eder; 53:5’te günahlar yüzünden kirletilen Tapınağı kurar ve öğretisiyle esenlik getirir. 53:6’da bağışlanma onun sayesinde anlatılır. 53:7’de sessizce kesime götürülen özne Maşiah değildir: Maşiah dua eder, cevap alır ve ulusların güçlülerini kesime götürülen koyunlar gibi teslim eder. Dua eden ve düşmanlarını yenen Maşiah, İsa’nın çarmıha götürülmesiyle aynı sahne değildir.[3]
53:8’de sürgündekilerin toplanması ve ulusların İsrael Ülkesi üzerindeki egemenliğinin kaldırılması vardır. 53:10’da arındırılan özne halkın bakiyesidir; bu kişiler Maşiahlarının krallığını görür, oğulları ve kızları çoğalır, günleri uzar. Son cümlede HaŞem’in Tora’sına bağlı olanların başarısı bildirilir. Targum’un kurtuluşu, İsrael’in varlığını ve Tora’yı devam ettirir.[3]
Targum’un 53:12’si Maşiah’ın canını ölüme vermesinden de söz eder. Aynı ayet onu ganimet alan, başkaldıranları Tora’ya bağlayan ve günahlar için dua eden özne olarak anlatır. Fakat bu ayette bağışlanma, Maşiah’ın duası ve onun sayesinde gerçekleşir; bir kohenin insan kanını sunakta işlediği yeni bir korban düzeni verilmez. Tora’ya bağlanan insanlar ile Tora’yı geçersiz kılan bir kurtuluş sistemi aynı öğreti değildir.[3]
Sanhedrin 98b’de Maşiah’ın adı üzerine tartışmada 53:4 kullanılır ve acı çeken Maşiah tasviri bulunur. Aynı tartışmada farklı ayetlerden başka adlar da çıkarılır. Bu agadik kullanım, ayetin Maşiah’a uygulanabildiğini gösterir; Nasıralı İsa’nın kimliğini, çarmıhını veya Hristiyan kefaret sistemini belirlemez. Ayetin Maşiah’a uygulanması ile bu Maşiah’ın İsa olduğunun kanıtlanması iki ayrı iştir.[4]
Targum’un Maşiah adı, görevleriyle birlikte okunur. Tapınağı kurmak, ulusların egemenliğini kaldırmak, sürgündekileri toplamak ve halkın Tora’ya bağlı yaşamını sürdürmek, metnin verdiği somut özelliklerdir. İsa’nın hayatında bu görevlerin gerçekleşmediği yerde onları belirsiz bir geleceğe bırakmak, Targum’un İsa kimliğini doğruladığını göstermez. Bunun için önce İsa’nın Maşiah olduğu inancı kabul edilmiş olur. Kaynaktaki Maşiah adını kanıt sayarken kaynaktaki aynı Maşiah’ın görevlerini kimlik sınamasından çıkarmak, ad ile tanımı birbirinden ayırır. Targum kendi tanımını koruduğunda Hristiyan özdeşlik kendiliğinden kurulmaz. [3] [5]
Targum’un bütününde Maşiah’ın görevi İsrael’in kurtuluşunu, Tapınağı, ulusların yargılanmasını ve Tora’ya bağlılığı içerir. 52:13’teki Maşiah sözcüğünü alıp bu görevleri çıkarmak, ardından çarmıhı bu görevlerin zorunlu karşılığı yapmak, kaynağın öğretisini değiştirir. Targum, Hristiyan İsa öğretisinin Yahudi tanığı olarak kullanılamaz.
Kaynaklar
İddianın kaynak metni
Hristiyan iddiası
Targum Yonatan’ın Yeşaya 52:13’te “kulum Maşiah” demesi, eski Yahudi geleneğinin bütün pasajı İsa’nın acısı, ölümü ve günahlar için kurban edilmesi olarak anladığının kanıtı sayılır.