Misyoner İddiaları Arşivi

Ayet, kulun tutuklandığı andan ölümüne kadar hiç ses çıkarmadığını söylemez. Yeşaya 53:7 kul hakkında iki kez “ağzını açmadı” der. Buna karşılık Hristiyan metinleri, İsa’nın acıları sırasında konuştuğunu, hatta çarmıhta yüksek sesle dua ettiğini anlatır. Hristiyan yorum bunun bir çelişki olmadığını savunur. Ona göre Yeşaya kulun bütün acı süresi boyunca tek kelime etmeyeceğini söylemez; özellikle kendisini suçlayanlar karşısındaki tavrını anlatır. Bu nedenle Matta 27:12 ve 27:14’te İsa’nın suçlamalara cevap vermemesini Yeşaya 53:7’nin karşılığı sayar. Tehillim 22 ve 69’un ise acı çeken kişinin Tanrı’ya sesleneceğini gösterdiğini, dolayısıyla daha sonra dua etmesinin sessizlikle çelişmediğini söyler. ⁶⁸⁵ “Ağzını açmadı” sözünü, kişinin tutuklandığı andan ölümüne kadar anatomik anlamda hiç ses çıkarmaması şeklinde okumak gerekli değildir. Peygamberlik şiirindeki benzetme daha doğal olarak, baskıya uğrayan kulun saldırganlarına karşı koymayışını, kendisini savunmak için mücadele etmeyişini ve çektiği eziyete sessizce katlanmasını tasvir eder. Ayetin İbranicesi bunu güçlü bir paralellikle anlatır: נִגַּשׂ וְהוּא נַעֲנֶה וְלֹא יִפְתַּח־פִּיו כַּשֶּׂה לַטֶּבַח יוּבָל וּכְרָחֵל לִפְנֵי גֹזְזֶיהָ נֶאֱלָמָה וְלֹא יִפְתַּח פִּיו

“Baskıya uğradı ve eziyet çekti, fakat ağzını açmadı; kesime götürülen koyun gibi, kırkıcılarının önünde sessiz kalan dişi koyun gibi, ağzını açmadı.” Buradaki נֶאֱלָמָה — ne’elama, ilem — dilsiz/sessiz — düşüncesiyle bağlantılıdır. Ardından “ve-lo yiftah piv” — “ağzını açmadı” — sözü ikinci kez gelir. Şiirin amacı sessizliği özellikle vurgulamaktır. Fakat benzetmenin kendisi bize bu sessizliğin ne tür bir kimlik işareti olduğunu söylemez. Aynı dil Tanah’ın başka yerlerinde de kullanılır. Tehillim 38:14’te David şöyle der:⁶⁸⁶ וַאֲנִי כְחֵרֵשׁ לֹא אֶשְׁמָע וּכְאִלֵּם לֹא יִפְתַּח־פִּיו “Ben işitmeyen sağır gibi, ağzını açmayan dilsiz gibi oldum.” Yeşaya 53:7’deki “lo yiftah piv — ağzını açmadı” ifadesi burada neredeyse kelimesi kelimesine bulunur. Talmud da bu ayeti ilem kelimesinin anlamını açıklamak için kullanır: işiten fakat konuşmayan kişi, “ağzını açmayan dilsiz” örneğiyle tanımlanır. Burada konuşan David’dir. Dolayısıyla “eziyet veya saldırı karşısında ağzını açmamak” dili, Yeşaya 53’te ilk kez ortaya çıkan ve yalnız Maşiah’a ait gizli bir belirti değildir.⁶⁸⁷

Yahudi deraşı David’in sözünü başka doğru kişilere de uygulayabilmiştir. Pesikta Rabbati, Akedat Yitshak sırasında Avraam’ın Tanrı’ya güçlü bir itiraz yöneltebileceğini söyler. Tanrı daha önce “Yitshak aracılığıyla senin soyun devam edecek” demiş, şimdi ise onu yükseltmesini istemiştir. Midraşa göre Avraam buna rağmen kendisini: “işitmeyen sağır ve ağzını açmayan dilsiz gibi” yapmıştır. Midraş Tanhuma aynı düşünceyi daha açık ifade eder: Avraam’ın söyleyecek sözü vardı, fakat susmayı seçti; bunun üzerine Tehillim 38:14’teki “ağzını açmayan dilsiz gibi” sözü ona uygulanır. Demek ki Yahudi metin dünyasında “ağzını açmamak”, belirli bir kişinin gelecekte tanınmasını sağlayacak eşsiz biyografik kod değildir. Tanrı’ya güvenerek karşılık vermemek, acıyı veya sınanmayı sessizce taşımak şeklinde kullanılabilen yerleşik bir doğru kişi imgesidir.⁶⁸⁸ Yeşaya 53:7’nin ikinci yarısındaki koyun benzetmesi de aynı durumdadır. Yeremya, kendisine karşı gizlice ölüm planı kurulduğunu öğrenmeden önceki halini şöyle anlatır: וַאֲנִי כְּכֶבֶשׂ אַלּוּף יוּבַל לִטְבוֹחַ “Ben ise kesime götürülen uysal bir kuzu gibiydim.”
Yeremya 11:19⁶⁸⁹

Burada “kesime götürülen kuzu” peygamber Yeremya’dır. Anav halkı onu öldürmek için komplo kurmuştur; o ise bundan habersizdir. Rabbi Yosef Albo da bu ayeti tam olarak Yeremya’nın kendisine karşı düzenlenen ölüm planını bilmeyişi ve zalimlerin eline düşme tehlikesiyle açıklar. Böylece Yeşaya 53:7’nin iki temel imgesini Tanah’ın başka yerlerinde ayrı ayrı buluruz. “Ağzını açmayan dilsiz” — David. “Kesime götürülen kuzu” — Yeremya. Bunların hiçbiri bu kişilerin Yeşaya 53’teki kul veya gelecekteki Maşiah olduğu anlamına gelmez. Aynı imgeler, masum veya güçsüz kişinin karşılaştığı baskıyı anlatmak için kullanılır.⁶⁹⁰ Üstelik koyun-kesim imgesi doğrudan İsrael’in kendisine de uygulanır. Tehillim 44’te halk Tanrı’ya şöyle seslenir: “Senin uğruna bütün gün öldürülüyoruz; kesim koyunları gibi sayılıyoruz.”
Tehillim 44:23⁶⁹¹ Şir HaŞirim Rabba bu ayeti açıkça zulüm kuşağına uygular ve İsrael’in Tanrı’ya bağlılığı uğruna ölümle karşı karşıya kalmasını “kesim koyunları” diliyle anlatır. Bu paralel özellikle önemlidir. Çünkü Hristiyan yorumda: koyun + kesim + sessizlik bir araya geldiğinde İsa’nın biyografisine ait özel bir işaret oluşmaktadır. Oysa Tanah’ın kendi söz dağarcığında “kesim koyunu” İsrael için zaten kullanılır. Sessiz kalma ise David ve başka doğru kişilere uygulanır. Yeşaya’nın yaptığı, Tanah’ta bilinmeyen yeni bir kimlik şifresi üretmek değil, acı çeken, karşılık verme gücünden mahrum bırakılan ve zulmü sessizce taşıyan kulun durumunu bilinen imgelerle yoğunlaştırmaktır.

Raşi de Yeşaya 53:7’yi bu şekilde okur. Nigas sözünü baskıcıların ve sıkıştıranların ezmesi, naaneyi sözlü aşağılamalar olarak açıklar. Ardından:⁶⁹² סובל היה ושותק der: “Acıya katlanıyor ve susuyordu.” Sonra bunu kesime götürülen koyun ve kırkıcıların önündeki sessiz koyun benzetmesiyle açıklar. Raşi’nin bölümün başındaki kul açıklaması Yaakov ve onun içindeki doğru kişilerdir. Dolayısıyla onun için sessizlik, İsa’yı teşhis eden biyografik ayrıntı değil, İsrael’in ve tsadiklerinin çektiği baskının niteliğidir.⁶⁹³ İbn Ezra daha da açık konuşur. “Ağzını açmadı” sözü hakkında yaklaşık olarak: “Bunun açıklanmaya bile ihtiyacı yoktur; sürgündeki her Yahudinin durumu böyledir. Eziyet gördüğünde ağzını açmaya cesaret edemez; özellikle bütün işi HaŞem’e hizmet etmek olan doğru kişi...” der. İfadenin tekrarlanmasını da bunun sürekliliğini vurgulayan bir unsur olarak görür. Burada kolektif okuma hakkında doğal bir itiraz doğar. İsrael gerçekten tarih boyunca hiç konuşmamış mıdır? Yahudiler itiraz etmemiş, dua etmemiş, ağıt yakmamış, kendilerini savunmamış veya zaman zaman silahlı direnişte bulunmamış mıdır? Elbette bulunmuştur. Fakat aynı soru İsa için de geçerlidir.

Hristiyan yorumun kendi cevabı zaten “ağzını açmadı” sözünün mutlak ve kesintisiz sessizlik anlamına gelmediğini kabul eder. İsa’nın acıları sırasında dua ettiğini kabul eder; bunu Tehillim 22 ve 69 ile bağdaştırır. Hristiyan metinleri anlatısında da sessizlik seçicidir: Matta 27:12–14’te belirli suçlamalara karşı cevap vermezken, aynı yargılama dizisinde Pilatus’un sorusuna cevap verir; daha önce başkohenin sorusuna da konuşarak karşılık verir. Hristiyan yorum bu yüzden ayeti “suçlayanların karşısında kendisini savunmama” anlamında daraltmaktadır. ⁶⁹⁴ Bu daraltma Hristiyan metinleri anlatısındaki konuşmaları kendi başına çelişki haline getirmez. Fakat tam olarak bu nedenle İsrael yorumuna karşı “Yahudiler her zaman sessiz değildi” itirazı kullanılamaz. Şiirsel imge İsa için seçici ve bağlamsal sessizlik anlatıyorsa, kolektif İsrael için de zulüm karşısındaki genel güçsüzlük ve karşılık verememe durumunu anlatabilir. Aynı benzetmenin bir bireye uygulanınca esnek, bir halka uygulanınca harfi harfine alınması tutarlı olmaz. Hristiyan yorumun aktardığı karşı görüşte Berakhot 61b’nin “sessiz ölen Yahudi şehitler” için örnek gösterilmesi de isabetli değildir. Rabbi Akiva’nın oradaki ölümü sessiz değildir. Romalılar bedenini demir taraklarla parçalarken Şema okur; öğrencileriyle konuşur ve “bütün nefeşinle” emrini şimdi yerine getirdiğini söyler; ardından Ehad sözü üzerinde nefeşi çıkar. Dolayısıyla Yeşaya 53:7’nin İsrael’e uygulanabilmesi için Berakhot 61b’ye ihtiyaç yoktur. Tanah aynı tasvirleri David, Yeremya ve İsrael için kullanır.⁶⁹⁵

Targum Yonatan, Maşiah yorumunda farklı roller kurar. Targum, Yeşaya 52:13’te gerçekten “Kulum Maşiah” der. Fakat 53:7’ye ulaştığında İbranice ayetin sessizlik sahnesini bir Maşiah biyografisi gibi aktarmak yerine oldukça farklı biçimde yorumlar. Targumda Maşiah dua eder ve cevap alır; ardından ulusların güçlülerini kesime gönderilen koyunlar gibi teslim eder ve onun karşısında ağzını açamayanlar başkalarıdır. ⁶⁹⁶ Targum’un 52:13’teki Maşiah adı, 53:7’nin dua ve zafer anlatısıyla birliktedir. Targum:⁶⁹⁷ “Maşiah suçlayanların önünde sessizce ölüme götürülecektir” demez. Tam aksine, Maşiah etkin durumdadır, dua eder, cevap alır ve sonunda karşısındakiler konuşamaz hale gelir. Eski Yahudi Maşiah yorumu ayeti bütünüyle yeniden düzenleyebilmektedir. Bu da 52:13’teki Maşiah uygulamasının, 53:7’nin harfi harfine gelecekteki Maşiah biyografisi olarak okunduğunu göstermediğini bir kez daha ortaya koyar. Matta’nın bazı yargılama sahneleri Yeşaya 53:7’deki sessizlik imgesini kullanır. Matta’nın bazı yargılama sahnelerinde İsa’nın suçlamalara cevap vermemesi, Yeşaya 53:7’deki imgeyi hatırlatabilir. Bu sonraki Hristiyan uygulama, Yeşaya’nın kulunu İsa olarak bağımsız biçimde belirlemez.⁶⁹⁸

Fakat benzerlik ile kimlik aynı şey değildir. Bir metin gelecekte gelecek kişinin “Tanrı’ya dua edeceğini” söyleseydi ve yüzyıllar sonra bir kişinin Tanrı’ya dua ettiği anlatılsaydı, iki sahne gerçekten benzer olurdu. Fakat dua etmek milyonlarca insana ait olabildiği için bu benzerlik kişinin kimliğini belirlemeye yetmezdi. Sessizlik de böyledir. Özellikle Tanah’ın kendisi aynı sessizlik dilini David’e, aynı kesim-koyun imgesini Yeremya’ya ve İsrael’e uyguluyorsa, özellik artık eşsiz bir kimlik işareti sayılamaz. Yeşaya 53:7’nin gücü başka yerdedir. Kulun durumu iki hayvan imgesiyle yoğunlaştırılır. Baskı altındadır; sözlü veya fiziksel karşılık verebilecek durumda değildir; kendisini ezenlerin elinde, kırkıcısının karşısındaki koyun kadar savunmasızdır. Raşi’nin “acıya katlanıyor ve susuyordu” sözleri ayetin bu duygusunu iyi yakalar. Hristiyan anlatısındaki bazı yargılama sahneleri bu tasvirle benzer ayrıntılar taşır. Fakat aynı tasvir Tanah’ın daha önce kullandığı doğru kişi ve İsrael imgeleriyle de doğrudan bağlantılıdır. Hatta Hristiyan yorumun Maşiah yorumuna tanık gösterdiği Targum, ayetin sessiz kalan kişisini onun düşündüğü biçimde Maşiah yapmaz.⁶⁹⁹

Seçici sessizlik, Tanah’ta yalnız İsa’ya ayrılmış bir kimlik işareti değildir. David kendisini “ağzını açmayan dilsiz gibi” anlatır; Yeremya kesime götürülen kuzuya benzetilir; İsrael topluluğu kesim koyunları diye tanımlanır. Raşi sessiz kulu İsrael’in acısıyla, İbn Ezra sürgündeki Yahudiyle açıklar. Targum ise 53:7’de Maşiah’ı dua eden ve düşmanlarını yenen özne yapar. İsa’nın bazı suçlamalara cevap vermemesi bu imgeyle ilişkilendirilebilir; fakat benzerliğin bulunması kimliğin yalnız İsa olabileceğini kanıtlamaz.⁷⁰⁰ Hristiyan anlatısı Yeşaya 53:7’deki sessizlik ile İsa’ya atfedilen bazı davranışları yan yana getirir; bu eşleştirme İsa’yı tanımlayan benzersiz bir kimlik işareti oluşturmaz. Hristiyan yorumun kanıtlaması gereken şey benzerliğin varlığı değil, bu benzerliğin neden David’e, Yeremya’ya ve İsrael’e uygulanan Tanah dilinden farklı olarak yalnız bir kişiyi göstermek zorunda olduğudur. Ayet böyle bir ayrım yapmaz.

Elçilerin İşleri 8:32–35, Filipus’un bu metinden başlayarak İsa’yı anlattığını kaydeder. Bu, ilk Hristiyanların metni nasıl kullandığının doğrudan kanıtıdır. Fakat Filipus’un İsa’ya olan inancı, Yeşaya’nın kendi metninden çıkan bağımsız kimlik kanıtı değildir. Ayrıca alıntı Yunanca çevirinin anlatımını izler; 53:8’in İbranice baskı, yargı, nesil ve yaşam ülkesinden kesilme sözleri, bu uygulama değerlendirilirken kendi biçimleriyle okunmalıdır. Bir sonraki metnin kabulü, daha önceki metnin açıklaması için ön kabul olarak kullanıldığında Hristiyan yoruma ait sonuç zaten başlangıca konmuş olur. ^[1]

Kaynaklar

1. Elçilerin İşleri 8:32–35.

684. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 34–35. ↩

685. Kaynaklar: Yeşaya 53:7; Tehillim 22. ↩

686. Kaynak: Tehillim 38:14. ↩

687. Kaynaklar: Yeşaya 53:7; Yeşaya 53. ↩

688. Kaynaklar: Tehillim 38:14; Midraş Tanhuma. ↩

689. Kaynak: Yeremya 11:19. ↩

690. Kaynak: Yeşaya 53. ↩

691. Kaynak: Tehillim 44:23. ↩

692. Kaynaklar: Yeşaya 53:7; Raşi, Yeşaya 53:7 yorumu. ↩

693. Kaynak: Raşi. ↩

694. Kaynak: Tehillim 22. ↩

695. Kaynaklar: Yeşaya 53:7; Bavli, Berakhot 61b. ↩

696. Kaynaklar: Yeşaya 52:13; Targum Yonatan; Targum. ↩

697. Kaynaklar: Yeşaya 53; Targum. ↩

698. Kaynak: Yeşaya 53:7. ↩

699. Kaynaklar: Yeşaya 53:7; Targum; Raşi, Yeşaya 53:7 yorumu. ↩

700. Kaynaklar: Yeşaya 53; Targum; Raşi, Yeşaya 53 yorumu. ↩

נִגַּ֨שׂ וְה֣וּא נַעֲנֶה֮ וְלֹ֣א יִפְתַּח־פִּיו֒ כַּשֶּׂה֙ לַטֶּ֣בַח יוּבָ֔ל וּכְרָחֵ֕ל לִפְנֵ֥י גֹזְזֶ֖יהָ נֶאֱלָ֑מָה וְלֹ֥א יִפְתַּ֖ח פִּֽיו׃

53:7’de baskıya maruz kalan kul, kesime götürülen koyuna ve kırkıcısının önündeki sessiz koyuna benzetilir. İki benzetmenin ortak noktası, güçsüz bırakılma ve kendini saldırıya karşı savunamama halidir. Kesime giden hayvan ile kırkılan hayvan aynı sonuca uğramaz; bu nedenle şiirin koyun kullanması, başlı başına altar üzerinde sunulan bir korbanın tarif edildiğini göstermez. Ayet ölüm tehdidini ve sessizliği kuvvetle anlatır; ibadetin nerede, kim tarafından ve hangi kan işlemiyle yapılacağını anlatmaz. ^[2]

Tanah aynı benzetmeyi tek bir gelecekteki kişiye ayırmaz. Yeremya 11:19’da peygamber kendisini kesime götürülen uysal kuzuya benzetir; öldürülmek isteyen kişi Yeremya’dır. Mezmurlar 44’te ise HaŞem’e bağlı kaldığını söyleyen topluluk, öldürüldüğünü ve kesilecek koyunlar sayıldığını dile getirir. Oradaki çoğul ses, bağlılığını sürdürdüğü halde şiddet gören İsrael’i anlatır. Bir koyun benzetmesini görüp özneyi zorunlu olarak İsa yapmak, bu açık Tanah örneklerini açıklamaz. ^{[3] [4]}

Sessizlik de bütün yaşam boyunca hiç konuşmama iddiası değildir. Mezmurlar 38:14–15’te David sağır ve dilsiz biri gibi olduğunu, ağzında cevap bulunmadığını söyler; aynı mezmurda dua eder ve yardım ister. Bu şiirsel dil, haksız saldırı karşısındaki çaresizliğini veya cevap vermeyişini anlatır. Yeşaya’da da acı çeken topluluğun tek bir bedende anlatılmasıyla aynı özellik bağdaşır. Dışarıdaki güçlere karşı sözü etkisiz kalan mağdurun “ağzını açmaması”, onun hiçbir üyesinin hiç söz söylemediğini ileri sürmez. ^{[5] [6]}

İnciller İsa’nın bazı suçlamalar karşısında sessiz kaldığını, bazı anlarda ise cevap verdiğini anlatır. Matta 27:12–14 ile Yuhanna 18:19–23 bu farkı gösterir. Seçici sessizlik, bu farklı sahnelerle bağdaşır. Asıl soru, seçilmiş sessizlik anlarının neden Yeşaya’daki kulun kimliğini zorunlu olarak belirlediğidir. Tanah’ın diğer masumları da benzer şartlarda susar; ulusal mağduriyet de aynı dille anlatılır. ^{[7] [8]}

Elçilerin İşleri 8:32–35, Filipus’un bu metinden başlayarak İsa’yı anlattığını kaydeder. Bu, ilk Hristiyanların metni nasıl kullandığının doğrudan kanıtıdır. Fakat Filipus’un İsa’ya olan inancı, Yeşaya’nın kendi metninden çıkan bağımsız kimlik kanıtı değildir. Ayrıca alıntı Yunanca çevirinin anlatımını izler; 53:8’in İbranice baskı, yargı, nesil ve yaşam ülkesinden kesilme sözleri, bu uygulama değerlendirilirken kendi biçimleriyle okunmalıdır. Bir sonraki metnin kabulü, daha önceki metnin açıklaması için ön kabul olarak kullanıldığında Hristiyan yoruma ait sonuç zaten başlangıca konmuş olur. ^[9]

Yeşaya 52–54, aşağılanmış kulun yükselişini Siyon’un kurtuluşuna bağlar. 53:7’deki benzetme bu aşağılanmanın bir sahnesidir; 53:10’daki soy ve uzun günler, 53:12’deki pay ve 54:1–3’teki yeniden dolan kentlerle birlikte okunur. İsa’nın bazı yargılama sahneleri benzetmeye uygulanabilir. Bu uygulama, kitabın İsrael için kullandığı kul adını kaldırmaz ve kesime götürülen koyunu Tora’nın emrettiği bir insan korbanına dönüştürmez. ^{[10] [11]}

Kaynaklar

1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
2. Yeşaya 53:7.
3. Yeremya 11:19.
4. Mezmurlar 44:18–23, özellikle 44:23; bazı Hristiyan numaralandırmalarında 44:22.
5. Mezmurlar 38:14–15; bazı Hristiyan numaralandırmalarında 38:13–14.
6. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
7. Matta 27:12–14.
8. Yuhanna 18:19–23.
9. Elçilerin İşleri 8:32–35.
10. Yeşaya 52:1–15.
11. Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.