Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorum 53:9’daki iki ahlaki ifadeyi mutlak günahsızlık olarak okur: kul “şiddet yapmamış” ve “ağzında hile bulunmamış” olduğuna göre kusursuzdur; buna rağmen kötülerle birlikte ölür. Bu kusursuzluk daha sonra onun başkaları için kabul edilebilir insan korbanı olmasının temelidir.¹⁸⁵⁹

Ayet iki niteliği açıkça belirtir: “Şiddet işlemedi ve ağzında hile yoktu.” Ölüm hükmüne uğrayan kulun bu suçları işlemediği, hükmün haksızlığını gösterir.

al lo-hamas asah ve-lo mirmah be-fiv — “Çünkü şiddet yapmamıştı ve ağzında hile yoktu.”¹⁸⁶⁰

Fakat İbranice burada iki belirli niteliği söyler: hamas, “şiddet/haksız zorbalık”, ve mirmah, “hile/aldatma”. “Hiçbir günah işlememişti” demek için daha genel hata veya avon dili kullanılabilirdi; “kusursuz” anlamındaki tamim de kullanılabilirdi. Metin bunları kullanmaz. İki büyük kötülükten uzak oluş, bütün hayat boyunca metafizik anlamda günahsızlıkla aynı önerme değildir.¹⁸⁶¹

Tanah genel insan durumunu günahla ilişkilendirir. Şelomo, “günah işlemeyen insan yoktur” der. Kohelet de yeryüzünde yalnız iyilik yapıp hiç günah işlemeyen bir tsadik bulunmadığını söyler. Hristiyan yorum Yeşaya 53:9’dan bu evrensel ifadelerin tek insan istisnasını çıkarmak istiyorsa, ayetin o istisnayı açıkça kurması gerekir.^18621863

Raşi’nin peşatında ayet İsrael’in sadıklarının sürgün içinde putperestliği ve zorbalığı reddetmesiyle ilgilidir. “Ağzında hile yoktu”yu yabancı tanrıyı kabul etmemekle, “şiddet yapmadı”yı çevresindeki ulusların zorbalığını benimsememekle açıklar. Bu yorumda ahlaki sadakat vardır; mutlak günahsız bir insan korbanı yoktur.¹⁸⁶⁴

Ayetin mezar cümlesi de Hristiyan yorumun sunduğundan daha az düz bir metindir. Masoretik metin be-motav, kelime olarak “ölümlerinde/ölümleriyle” biçimini taşır ve ifade zordur. Büyük Yeşaya Parşömeni 1QIsaᵃ burada farklı bir okuma korur; birçok araştırmacı bunu “mezarı/tümseği” ile ilgili bir biçim olarak değerlendirir. Eski tanıkların kendisi cümlenin ayrıntısında metinsel bir güçlük bulunduğunu gösterir.¹⁸⁶⁵

Bu, ayetin ölüm ve haksız muamele anlatmadığı anlamına gelmez. Anlatır. Fakat “kötülerle ilişkilendirilen haksız acı”dan “tam günahsız Maşiah”, oradan “kusursuz insan korbanı” ve oradan “İsa”ya geçiş dört ayrı adımdır. Yeşaya 53:9 haksız acıyı anlatır; sonraki kimlik ve korban sonuçlarını kurmaz.

Targum Yonatan’ın 53:9’u, üstelik 52:13’te Maşiah dediği halde, bambaşka biçimde genişletmesi de aynı noktayı gösterir. Targum ayeti kötülerin yargılanması ve günah işleyenlerin ortadan kaldırılması yönünde paraphrase eder. Demek ki eski Maşiah okuması bile ayetin mezar ayrıntısını Hristiyan passion anlatısına zorunlu biçimde bağlamamıştır.¹⁸⁶⁶

53:11’de kul için tsaddiq, “doğru”, denmesi de önemlidir; fakat tsaddiq Tanah’ta “ontolojik olarak günah işleyemez insan” anlamına gelmez. Noahtan İyov’a ve birçok başka kişiye doğruluk dili uygulanır. Doğruluk, Tanrı önünde ahlaki niteliği anlatır; Hristiyan teolojinin ihtiyaç duyduğu “tek mutlak günahsız insan” kategorisi ayrıca kanıtlanmalıdır.¹⁸⁶⁷

Cümledeki bağlaç, “ve”dir; ancak İbranice bağlaç bağlama göre karşıtlık ilişkisi de taşıyabilir. Bu yüzden “metinde ‘ama’ yazmıyor, dolayısıyla kötüler için tasarlanan mezar yerine zengin mezarı yorumlanamaz” itirazı kesin değildir. NET’in Hristiyan çeviri notu, kötülerin yanına gömülme niyeti ile gerçekleşen zengin mezarı arasında böyle bir karşıtlık okur. Fakat “tasarlanan” ile “gerçekleşen” ayrımının ayrıntıları, cümlenin yorumuyla sağlanır; ayette Yosef’in adı, yeni kaya mezarı veya iki idam mahkûmu bulunmaz. Bir tercüme seçeneği, bu ayrıntıları bağımsız biçimde kanıtlayan bir kimlik bildirisi değildir. ^[1]

Bemotav, biçim olarak çoğul “ölümleri” ifadesidir. Radak bunu topluluğun farklı ölüm biçimleriyle ilişkilendirir. Bununla birlikte çoğul ölüm dili tek başına mutlaka birden fazla kişiyi göstermez: Hezekiel 28:10, Tsor hükümdarına tekil hitap ederken çoğul “ölümler” biçimini kullanır. Bu nedenle ayetteki çoğulu kişisel okumayı dil bilgisi bakımından bütünüyle yasaklayan bir kanıt diye sunmak yanlıştır. Kolektif açıklamanın gücü, tek bir ekten değil, kitabın İsrael’i kul diye adlandırmasından ve sürgün-kurtuluş bağlamından gelir. ^{[2] [3]}

Tsefanya 3:12–13, kalan İsrael topluluğunun haksızlık yapmayacağını, yalan konuşmayacağını ve ağzında hileli dil bulunmayacağını söyler. Bu, kolektif bir öznenin hileden uzak oluşuna doğrudan örnektir. Peygamberler halkın günahlarını eleştirirken sadık kalanları da ayırır. Bu iki anlatım çelişmez: Bir ulusun tarihi kusurları, onun içindeki doğruların zalimlerin suçlamaları karşısındaki masumiyetini ortadan kaldırmaz. “İsrael’de günah işlendi; öyleyse İsrael’den hiçbir kul doğru sayılamaz” iddiası, peygamberlerin açık ayrımını yok sayar. ^[4]

Kaynaklar

1. NET Bible, Yeşaya 53:9, çeviri ve açıklama notları.
2. Hezekiel 28:10, tekil hükümdara yöneltilen çoğul ölüm biçimi.
3. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
4. Tsefanya 3:12–13.

1859. Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6. Yeşaya 53:9 için “He was perfect, although he died with wicked men” der; bu “perfect” sonucunu kulun şiddet ve hileden uzak oluşuna bağlar. ↩

1860. Yeşaya 53:9, Masoretik metin: va-yitten et-reşa’im qivro ve-et aşir be-motav, al lo-hamas asah ve-lo mirmah be-fiv. ↩

1861. Yeşaya 53:9’da hamas “şiddet/haksız zorbalık”, mirmah “hile/aldatma”dır. Ayet “hiç günah işlemedi” anlamındaki lo hata ve “kusursuz” anlamındaki tamim kelimelerini kullanmaz. ↩

1862. I. Melahim 8:46: ki ein adam aşer lo yeheta — “günah işlemeyen insan yoktur.” Şelomo’nun Bet HaMikdaş duasında sürgün ve teşuva bağlamında geçer. ↩

1863. Kohelet 7:20: “Yeryüzünde iyilik yapıp hiç günah işlemeyen bir tsadik yoktur.” ↩

1864. Raşi, Yeşaya 53:9. Kulun İsrael’in sadıkları olduğunu; onların yabancı yönetimlerin ölüm ve aşağılanma baskısına rağmen yaşayan Tanrı’yı inkar etmediğini, putperestliği kabul etmediğini ve ulusların zorbalığına katılmadığını açıklar. ↩

1865. Yeşaya 53:9’da Masoretik be-motav biçimi çoğul “ölümlerinde/ölümleriyle” olarak zordur. 1QIsaᵃ burada farklı bir okuma korur ve bu fark için “mezarı/tümseği” gibi farklı çözümler önerilmiştir; bunlar kesinleşmiş tek bir okuma değildir. Bkz. Great Isaiah Scroll; ayrıca Text & Canon Institute, “The Servant’s Burial according to the Scriptures”. ↩

1866. Targum Yonatan, Yeşaya 53:9. Ayeti kötülerin Gehinnom’a teslim edilmesi ve zorbalıkla servet edinmiş kişilerin yok oluşu yönünde genişletir; Hristiyan mezar biyografisini takip etmez. ↩

1867. Yeşaya 53:11’de kul tsaddiq avdi, “doğru kulum” diye nitelenir. Tsaddiq, Tanah’ta ahlaki doğruluk terimidir; tek başına “hiçbir zaman hiçbir günah işlememiş insan” teknik kategorisi değildir. ↩

וַיִּתֵּ֤ן אֶת־רְשָׁעִים֙ קִבְר֔וֹ וְאֶת־עָשִׁ֖יר בְּמֹתָ֑יו עַ֚ל לֹא־חָמָ֣ס עָשָׂ֔ה וְלֹ֥א מִרְמָ֖ה בְּפִֽיו׃

53:9’un ilk bölümü, kulun mezarını kötülerle ve ölümünü zenginle ilişkilendirir. İbranice cümlede kever, “mezar”, gerçekten vardır; “zengin” de metnin kelimesidir. Matta 27:57–60’ta zengin Yosef’in İsa’yı kendi mezarına koyması, Hristiyan okuyucuya belirgin bir benzerlik verir. İsa’nın iki suçluyla birlikte öldürülmesi ile daha sonra zenginin mezarına konulması ayrı sahnelerdir. Yeşaya cümlesinin bu iki sahneye nasıl bölündüğü, yorumun asıl noktasıdır. ^{[2] [3]}

Cümledeki bağlaç, “ve”dir; ancak İbranice bağlaç bağlama göre karşıtlık ilişkisi de taşıyabilir. Bu yüzden “metinde ‘ama’ yazmıyor, dolayısıyla kötüler için tasarlanan mezar yerine zengin mezarı yorumlanamaz” itirazı kesin değildir. NET’in Hristiyan çeviri notu, kötülerin yanına gömülme niyeti ile gerçekleşen zengin mezarı arasında böyle bir karşıtlık okur. Fakat “tasarlanan” ile “gerçekleşen” ayrımının ayrıntıları, cümlenin yorumuyla sağlanır; ayette Yosef’in adı, yeni kaya mezarı veya iki idam mahkûmu bulunmaz. Bir tercüme seçeneği, bu ayrıntıları bağımsız biçimde kanıtlayan bir kimlik bildirisi değildir. ^[4]

Raşi ve Radak, ayeti sürgünde öldürülen İsrael doğrularıyla açıklar. Raşi, HaŞem’e bağlılığını terk etmeyenlerin kötü hükümdarların ölüm ve gömülme hükümlerine katlandığını anlatır. Radak, onların suçlu gibi öldürüldüğünü, kimi zenginlerin ise servetleri yüzünden hedef alındığını söyler. Her iki açıklamada da “şiddet işlemedi, ağzında hile yoktu” cümlesi, öldürülenlerin ölüm hükmünü hak etmediğini belirtir. Mezarın kötülerle ilişkilendirilmesi, mağdurun gerçekten kötü olduğu değil, zalimlerin ona kötü muamelesi yaptığı anlamına gelir. ^{[5] [6]}

Bemotav, biçim olarak çoğul “ölümleri” ifadesidir. Radak bunu topluluğun farklı ölüm biçimleriyle ilişkilendirir. Bununla birlikte çoğul ölüm dili tek başına mutlaka birden fazla kişiyi göstermez: Hezekiel 28:10, Tsor hükümdarına tekil hitap ederken çoğul “ölümler” biçimini kullanır. Bu nedenle ayetteki çoğulu kişisel okumayı dil bilgisi bakımından bütünüyle yasaklayan bir kanıt diye sunmak yanlıştır. Kolektif açıklamanın gücü, tek bir ekten değil, kitabın İsrael’i kul diye adlandırmasından ve sürgün-kurtuluş bağlamından gelir. ^{[7] [8]}

Kötü sayılıp öldürülen doğrular, Tanah’ın başka yerlerinde de vardır. Mezmurlar 44, HaŞem’e bağlı İsrael topluluğunun kesilecek koyunlar sayıldığını söyler. Bir halkın tekil kul olarak anlatılması, böyle gerçek ölümleri kapsar; halkın daha sonra yeniden kurulması, her ölümün yalnız mecaz olduğunu göstermez. 53:9’daki acı ve mezar, 53:10’daki soy ve uzun günler, 54:1–3’teki Siyon’un çoğalan çocukları, aynı tarihi-toplumsal akış içinde okunabilir. ^{[9] [10] [11]}

Matta’nın mezar anlatısı ile ayet arasında kurulan benzerlik, Hristiyan yorumun neden oluştuğunu açıklar. Buna karşılık “benzerlik var, öyleyse Yeşaya’nın kulunun İsrael olması imkânsızdır” sonucu geçersizdir. Ayet, kulun haksız yere kötü sayılmasını ve ölüm karşısındaki doğruluğunu anlatır. İsa kimliğini zorunlu kılan bir özel isim veya tek kişiye özgü ayrıntı vermez; klasik İsrael açıklaması da kelimeleri ve yakın bağlamı birlikte karşılar. ^{[5] [6]}

Kaynaklar

1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
2. Yeşaya 53:9.
3. Matta 27:57–60.
4. NET Bible, Yeşaya 53:9, çeviri ve açıklama notları.
5. Raşi, Yeşaya 53:1–12.
6. Radak, Yeşaya 53:1–12.
7. Hezekiel 28:10, tekil hükümdara yöneltilen çoğul ölüm biçimi.
8. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
9. Mezmurlar 44:18–23, özellikle 44:23; bazı Hristiyan numaralandırmalarında 44:22.
10. Yeşaya 53:10.
11. Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.

וַיִּתֵּ֤ן אֶת־רְשָׁעִים֙ קִבְר֔וֹ וְאֶת־עָשִׁ֖יר בְּמֹתָ֑יו עַ֚ל לֹא־חָמָ֣ס עָשָׂ֔ה וְלֹ֥א מִרְמָ֖ה בְּפִֽיו׃

53:9, kulun ḥamas, yani haksız şiddet veya zorbalık, işlemediğini ve ağzında mirma, yani hile, bulunmadığını söyler. Bunlar gerçek ve önemli ahlaki niteliklerdir. Ancak cümle “hiçbir zaman hiçbir günah işlemedi”, “Tanrı’dır” veya “yalnız bir kişi böyle olabilir” demez. Bir suçlamanın masumu olmak ile bütün yaşamda mutlak günahsız olmak farklı iddialardır. Ölüm hükmünün ardından bu iki niteliğin verilmesi, hükmün haksızlığını açıklayan doğal bir bağlantıdır. ^[2]

Tanah, insanlar ve topluluklar için doğruluk dili kullanır. Bereşit 6:9 Noah’ı kuşağında doğru ve bütün biri olarak anlatır; İyov 1:1, İyov’u bütün, dürüst, HaŞem’den korkan ve kötülükten uzak duran kişi diye tanıtır. Bu övgüler onları Tanrı veya bütün insanlığın zorunlu korbanı yapmaz. Doğruluk ifadesinden ilahi doğa çıkarmak, Tanah’ın kendi insan tasvirlerinde uygulamadığı bir çıkarımdır. ^[3]

Tsefanya 3:12–13, kalan İsrael topluluğunun haksızlık yapmayacağını, yalan konuşmayacağını ve ağzında hileli dil bulunmayacağını söyler. Bu, kolektif bir öznenin hileden uzak oluşuna doğrudan örnektir. Peygamberler halkın günahlarını eleştirirken sadık kalanları da ayırır. Bu iki anlatım çelişmez: Bir ulusun tarihi kusurları, onun içindeki doğruların zalimlerin suçlamaları karşısındaki masumiyetini ortadan kaldırmaz. “İsrael’de günah işlendi; öyleyse İsrael’den hiçbir kul doğru sayılamaz” iddiası, peygamberlerin açık ayrımını yok sayar. ^[4]

Raşi, 53:9’da HaŞem’i inkâr etmeye ve putperestliğe razı olmayan mağdurları açıklar. Radak da sürgünde suçlu gibi öldürülen fakat Tora’yı terk etmeyen kişilerden söz eder. Böylece cümlenin doğruluk niteliği, halkın her üyesinin bütün çağlardaki her eylemine verilmiş sınırsız bir onay değildir. Haksız ölüm karşısında HaŞem’e bağlılığı sürdüren kulun niteliğidir. Bu açıklama, ayetin hem kolektif kimliğini hem tekil ahlaki portresini korur. ^{[5] [6]}

1. Petrus 2:22, ayeti İsa’ya uygularken onun günah işlemediğini söyler. Bu, mektubun İsa hakkındaki daha geniş inancıdır. Yeşaya’nın haksız şiddet ve hileyi dışlayan cümlesi, kendi başına bu daha geniş teolojik önermeyi vermez. İsa’nın Tapınak’taki davranışını sırf fiziksel hareket içerdiği için ḥamas saymak da kelimeyi yanlış kullanır; mesele her fiziksel güç kullanımı değildir, haksız zorbalıktır. İddianın sağlam değerlendirmesi, metinde belirtilen masumiyetten ilahi günahsızlığa geçişin hangi dayanağa sahip olduğudur. ^[7]

53:9, kulun uğradığı ölümün adil bir karşılık olmadığını bildirir. Tanah bu niteliği Noah, İyov ve sadık İsrael topluluğu için kullanabildiği ahlaki dille anlatır. Böylece “yalnız İsa bu tanıma uyabilir” önermesi metinsel temelini kaybeder. Ayette gerçek doğruluk vardır; İsa’nın ilahi kimliği ve onun dışında hiçbir kişinin veya topluluğun bu dili taşıyamayacağı iddiası yoktur. ^{[8] [4]}

Kaynaklar

1. Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
2. Yeşaya 53:9.
3. Bereşit 6:9; İyov 1:1.
4. Tsefanya 3:12–13.
5. Raşi, Yeşaya 53:1–12.
6. Radak, Yeşaya 53:1–12.
7. 1. Petrus 2:22–25.
8. Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.