Misyoner İddiaları Arşivi

6 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

131. İddia: İsrael Tora’ya ancak yeni antlaşmayla verilen özel yardımla itaat edebilir

Tora, insana kötülükten dönmesini ve Haşem’in buyruklarını yerine getirmesini söyler. Peygamberler ayrıca Haşem’in İsrael’in yüreğini değiştireceğini bildirir. Bu iki söz birlikte okunduğunda, Tanrı’nın yardımı ile insanın kendi seçiminin nasıl ilişkilendirildiği anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, insana kötülükten dönmesini ve Haşem’in buyruklarını yerine getirmesini söyler. Peygamberler ayrıca Haşem’in İsrael’in yüreğini değiştireceğini bildirir. Bu iki söz birlikte okunduğunda, Tanrı’nın yardımı ile insanın kendi seçiminin nasıl ilişkilendirildiği anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın günah işlemeye zorlanmadığını kabul ederler. Bununla birlikte İsrael’in günaha yatkın doğası nedeniyle, halkın Tora’ya gerçekten uyabilmesi için Haşem’in yeni antlaşmayla vereceği özel yardımı beklemesi gerektiğini söylerler. Devarim 30 ve Yehezkel 36’daki yüreğin değişeceğine dair sözleri bu düşünceye dayanak gösterirler.

Tanah’ın Cevabı:

Tanrı’nın yardımı ile insanın seçimi birbirini dışlamaz. Tanah, insana kötülükten dönmesini ve buyrukları yerine getirmesini söyler. Aynı zamanda Tanrı’nın insanı yönlendirdiğini, bağışladığını ve İsrael’in yüreğini değiştireceğini bildirir. Tartışılan iddia daha özeldir: Bu yardımın ancak İsa’yla ilişkilendirilen yeni antlaşma üzerinden geldiği ve ondan önce gerçek itaatin mümkün olmadığı ileri sürülür.

Devarim 30:11’de Moşe şöyle der: כִּי הַמִּצְוָה הַזֹּאת אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם לֹא־נִפְלֵאת הִוא מִמְּךָ וְלֹא רְחֹקָה הִוא. Yani “Bugün sana emrettiğim bu mitsva senin için erişilmez değildir, uzakta değildir.” Birkaç ayet sonra sözün insanın ağzında ve yüreğinde olduğu, לַעֲשֹׂתוֹ (laasoto), yani “onu yerine getirmesi için” yakın bulunduğu söylenir. Mitsva, burada Haşem’in verdiği buyruktur. Moşe ardından yaşamla ölümü halkın önüne koyar ve “yaşamı seç” der. Devarim 30:11–19.

Bu çağrı, Tanrı’nın yardımını gereksiz saymaz. Fakat buyruğu, İsrael’in o anda yerine getirmesi mümkün olmayan ve ancak gelecekte İsa’yla kurulacak bir ilişkiyle yapılabilecek bir görev olarak da tanımlamaz. Metin, Moşe’nin “bugün” verdiği buyruğun halka yakın olduğunu söyler.

Bereşit 4:6–7’de Tanrı, öfkelenen Kayin’i uyarır. Günahın ona yöneldiğini söyler ve וְאֵלֶיךָ תְּשׁוּקָתוֹ וְאַתָּה תִּמְשָׁל־בּוֹ sözleriyle onun günaha egemen olmasından söz eder. Günahın çekimi gerçektir; buna rağmen Kayin doğru davranma konusunda sorumlu tutulur. Bu uyarı, Kayin’in gelecekte başka bir insanın ölümünü beklemesini gerektirmez. Bereşit 4:6–7.

Yehezkel 18:21–23, kötülük yapan kişinin günahlarından dönmesi, Tanrı’nın yasalarını gözetmesi ve adaletle davranması halinde yaşayacağını bildirir. Aynı bölüm halka “Kendinize yeni bir yürek ve yeni bir ruh edinin” diye seslenir. Yeşaya 55:6–7 de kötü kişiyi yolunu bırakmaya ve bağışlayan Tanrı’ya dönmeye çağırır. Bu çağrılar günaha yönelmiş insanlara yapılır. Yehezkel 18:21–23, 18:30–32, Yeşaya 55:6–7.

Devarim 30:2’de İsrael’in Tanrı’ya dönmesi ve O’nun sesini dinlemesi anlatılır. 30:6’da Tanrı’nın halkın yüreğini değiştireceği, 30:8’de ise halkın yeniden O’nun buyruklarını yerine getireceği söylenir. İsrael önce döner ve dinler. Haşem halkın yüreğini değiştirir, halk da yeniden buyruklara uyar. Bu sıralama Tanrı’nın dönüşten önce yardım etmediğini kanıtlamaz; fakat İsrael’in dönmesini yalnız gelecekteki bir antlaşmadan sonra başlayan bir eylem olarak da sunmaz. Devarim 30:1–10.

Yehezkel 36:26–27’de Tanrı halka yeni bir yürek ve ruh vereceğini, buyruklarını yerine getirmelerini sağlayacağını bildirir. Yehezkel 18’de ise insanlara kendilerine yeni bir yürek ve ruh edinmeleri söylenir. Bir ayet, Tanrı’nın halkın yüreğini değiştireceğini söyler. Diğeri, insanın kötülükten dönme sorumluluğunu anlatır. Yehezkel 36 bu Tanrısal yardımı İsa’nın ölümüne veya onun Maşiah olarak kabul edilmesine bağlamaz. Yehezkel 36:26–27.

İnsanın kötülüğe eğilimi de Tanah’ta saklanmaz. Bereşit 8:21 insan yüreğinin eğiliminden söz eder. Bu eğilimin varlığı, her durumda günah işlemeye zorlanmakla aynı şey değildir. Kayin’e yapılan uyarı ve peygamberlerin dönüş çağrıları, insanı yaptığı seçimlerden sorumlu tutar. Bereşit 8:21.

Rabbinik kaynakta da Tanrı’nın yardımı ile insanın seçimi birlikte anlatılır. Talmud’un Kiduşin 30b bölümü, kötü eğilime karşı Tanrı’nın yardımından söz eder; aynı tartışmada Bereşit 4:7’ye dayanarak insanın ona hükmetmeyi seçebileceğini de söyler. Bu açıklama, Tanrısal yardım ve insan seçiminin birlikte ele alındığını gösterir. Kiduşin 30b.

Tanah’ın verdiği dönüş yolu Tanrı’ya yönelmek, kötülükten vazgeçmek ve O’nun buyruklarını yerine getirmektir. Tanrı’nın yeni yürek verme vaadi bu yolu güçlendirir. Bu vaadi İsa’ya iman etme şartına bağlayan söz, ilgili ayetlerde bulunmaz.

Tanah kaynakları: Devarim 30:1–19; Bereşit 4:6–7, 8:21; Yehezkel 18:21–23, 18:30–32, 36:26–27; Yeşaya 55:6–7.

Bu iddianın sayfası

30. İddia: Teşuva bağışlanma için yeterli değildir

Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Teşuva, insanın yaptığını kabul edip kötülüğünü bırakması ve Haşem’e dönmesidir. Birine zarar verildiyse dönüş, mümkün olan yerde bu zararın giderilmesini de gerektirir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar teşuvanın, yani günahtan dönmenin, bağışlanma için gerekli olduğunu kabul ederler. Fakat Eden’de günahın karşılığı ölüm olarak belirlendiği için bağışlanmanın bedelini de ölüm sayarlar. Günahkar kendi ölümüyle bu bedeli öderse kurtulamayacağından, onun yerine kusursuz bir temsilcinin ölmesi gerektiğini söylerler. Tanah’ta tövbe eden herkesin bağışlanmasını da bu nedenle İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir insan ölümle uyarıldığı halde kötülüğünden dönerse ne olur? Yehezkel bu soruyu, çaldığı malı geri veren ve borç karşılığında güvence olarak aldığı malı, yani rehni sahibine geri veren bir insan üzerinden cevaplar. Adam haksızlığı bırakıp Haşem’in hükümlerine uygun yaşamaya başlar. Ardından, “İşlediği günahların hiçbiri ona karşı hatırlanmayacak” denir. Yapılan kötülük, sanki hiç yapılmamış gibi anlatılmaz. Hükmün değişmesi, kötülüğü yapan kişinin dönmesine ve doğru olanı yapmasına bağlıdır. Haşem’in istediği, günahkarın yolundan dönüp yaşamasıdır. Yaşayacağına dair sözün yanında, suçlarının ona karşı hatırlanmayacağı da vaat edilir. Burada hem yaklaşan ölüm hükmü hem de geçmiş suçlar hakkında konuşulur. Yehezkel 33:14–16, 18:21–32

Eden’de verilen hüküm, insanın dünyadaki hayatına ilişkindir. İnsan ekmeğini ter dökerek kazanacak ve sonunda toprağa dönecektir. “Topraksın ve toprağa döneceksin” cümlesinde bir ölümlünün her suçunun ancak başka bir ölüm karşılığında bağışlanacağı söylenmez. Yehezkel de dönen insanın artık hiç ölmeyeceğini vaat etmez. Ölüm uyarısının yerine getirilmeyeceğini ve önceki suçların ona karşı hatırlanmayacağını söyler. Ölümlülüğü bağışlanmanın bedeli sayan Hristiyan iddiası, Bereşit ile Yehezkel’in ayrı ayrı ele aldığı iki hükmü birbirine karıştırır. Bereşit 3:19, Yehezkel 33:14–16

Teşuva denen dönüş, insanın özür dilemesinin ötesinde hayatına yansır. Alınan malın geri verilmesi nasıl bunun bir parçasıysa, kötülüğe götüren düşüncelerin terk edilmesi de öyledir. Yeşaya, suçlu kişiye düşüncelerini ve yolunu bırakıp Haşem’e dönmesini söyler. Haşem ona merhamet edecek ve onu bol bol bağışlayacaktır. Hoşea’da bütün bir halktan bu dönüş istenir. İsrael, suçunun kaldırılmasını dileyerek “Dudaklarımızın boğalarını sunacağız” der. Kurban diliyle anlatılan bu yakarışa, yabancı güçlere ve kendi elleriyle yaptığı putlara güvenmekten vazgeçmesi eşlik eder. Haşem’in cevabı, halkın dönekliğini iyileştirmek ve onu karşılıksız sevmektir. İleride gerçekleşecek bir dönüşten söz edilmesi, bu duanın muhatabını değiştirmez. İsrael’e Haşem’e dönmesi söylenmiştir. Yeşaya 55:6–7, Hoşea 14:2–5 (bazı çevirilerde 14:1–4)

Rambam, teşuvayı insanın yaptığı kötülüğü bırakması, bundan pişmanlık duyması, bir daha yapmamaya karar vermesi ve günahını sözle itiraf etmesi olarak açıklar. Aynı fırsat yeniden karşısına çıktığında, gücü yettiği halde değiştiği için o davranıştan uzak duran kişi tam teşuva yapmıştır. Bunun için böyle bir fırsatın yeniden çıkmasını beklemek gerekmez; insan daha önce de günahından dönüp bağışlanma dileyebilir. Rambam, Hilkhot Teşuva 2:1–2

Başka bir insana zarar verilmişse, alınanı geri vermek ya da zararı ödemek gerekir. Rambam, bunun ardından zarar verilen kişiden bağışlanma istenmesi gerektiğini de söyler. İnsan yalnızca Haşem’e pişman olduğunu bildirip arkadaşına verdiği zararı görmezden gelemez. Hilkhot Teşuva 2:9

Menorat HaMaor, geçmişte yaptıklarının ağırlığından dolayı dönüşünün kabul edilmeyeceğini düşünen kişiye Yehezkel’in sözlerini hatırlatır: Kötü kişi günahından dönüp adalet ve doğruluk yaptığında eski suçları ona karşı anılmayacaktır. Reşit Hokhma da Yehezkel’in bu çağrıyı ayrıntılı biçimde anlattığını vurgular: Kötülüğünden dönen kişi doğru olanı yapmaya başlar ve eski suçları ona karşı hatırlanmaz. Reşit Hokhma, Şaar HaTeşuva Menorat HaMaor, Seder HaTeşuva

Yoma 86b, teşuvanın insanın geçmişte bilerek işlediği günahlarla ilişkisini değiştirdiğini anlatır. Korkuyla yapılan dönüşte bunların yanlışlıkla işlenmiş gibi, sevgiyle yapılan dönüşte ise kişinin lehine yazılan erdemler gibi değerlendirileceği söylenir. Yoma 86b

Rabbenu Hananel, Hoşea’nın “Tanrın Haşem’e dön” çağrısını açıklarken teşuvanın gücünü vurgular. Günah çok ağır olsa da insanın dönüşünün kefaret sağlayabildiğini söyler. Rabbenu Hananel, Yoma 86a

Rambam, Tapınak ve sunak bulunmadığında da teşuvanın bütün günahlar için kefaret gücü taşıdığını açıklar. Her suç için kefaretin tamamlanma süreci aynı değildir. Bazı durumlarda teşuvanın yanında Yom Kippur ve sıkıntılar da bu sürecin parçasıdır. Tanrı’nın adının saygınlığını zedeleme durumunda ise kişinin kendi ölümüyle tamamlanan bir süreçten söz eder.

Rambam bu süreçleri suçun türüne göre ayırır. Karet, Tora’da bazı suçlar için bildirilen halk arasından kesilme cezasıdır. Karet cezası bulunmayan bir yapma emri ihlal edilip teşuva yapıldığında bağışlanma hemen gelir. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektirmeyen bir yasak çiğnendiğinde, teşuvanın ardından Yom Kippur kefaret sağlar. Karet veya mahkemenin ölüm cezasını gerektiren suçlarda ise teşuva ve Yom Kippur ile başlayan süreci kişinin çektiği sıkıntılar tamamlar. Haşem’in adının saygınlığını zedeleme durumunda, Haşem’in adının saygınlığını zedeleyen kişi için tam kefaret, teşuva, Yom Kippur ve çektiği sıkıntıların ardından kendi ölümüyle tamamlanır. Bunlar kişinin kendi dönüşüyle ilgili açıklamalardır.

Beit Elohim de Tapınak ayaktayken bazı suçlar için sunu getirme yükümlülüğü ile Tapınak bulunmadığında teşuvanın geçerli olması arasındaki ilişkiyi inceler; teşuvanın her dönemde kabul edildiğini söyler. Bu açıklamalar, başka bir insanın ölümüyle ilgili bir koşul getirmez. Hilkhot Teşuva 1:3–4; Beit Elohim, Şaar HaTeşuva, 2. bölüm

Ninova’da bu dönüş bir şehrin hayatını değiştirdi. Halk oruç tuttu, çula büründü ve Tanrı’ya yakardı. Herkesten kötülüğünü ve şiddeti bırakması istendi. Yıkımın neden gerçekleşmediği de açıkça verilir. Haşem onların yaptıklarını, kötü yollarından döndüklerini gördü ve ilan ettiği felaketi getirmedi. Taanit’te de bu sözlere dikkat çekilir: Tanrı’nın onların çullarını ve orucunu değil, kötü yollarından döndüklerini gördüğü söylenir (Taanit 16a). Yona, bunun Haşem’in merhametinden, geç öfkelenmesinden ve sevgisinin bolluğundan kaynaklandığını biliyordu. Bunlar, Şemot’ta Haşem’in kendisini tanıtırken saydığı niteliklerdir. Ninova’nın kurtuluşunu İsrael’in onun adına sunduğu kurbanlara bağlayan sav, Yona’nın verdiği nedeni değiştirir. Ninova bu dönüş sayesinde yaklaşan yıkımdan kurtuldu. Günahların bağışlanacağına dair doğrudan söz ise Yeşaya’da ve Yehezkel’de yer alır. Yona 3:5–10, 4:2, Şemot 34:6–7

Çaldığı malı geri veren insan örneği, teşuvanın diğer görevlerle nasıl birleştiğini de gösterir. Vayikra’da bir malı haksız biçimde elinde tutup yalan yere yemin eden kişi onu geri verir, ek ödeme yapar ve emredilen sunuyu getirir. Bağışlanmayı dileyen kişi, yaptığı zararı gidermek ve bu suç için buyurulan sunuyu getirmekle de yükümlüdür. Ayrıca Tora’da şükretmek için sunulan kurbanlar vardır. Kurbanın varlığı tek başına bütün kurbanların işlevini ya da bütün günahların nasıl bağışlanacağını belirlemez. Haşem belirli bir durumda ne istediğini o durumun buyruğunda bildirir. Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7), 7:11–15

İsrael’in gelecekteki dönüşü de aynı bağlılığı yeniden kurar. Sürgündeki halk bütün yüreğiyle Haşem’e dönecek, Haşem ona merhamet edecek ve onu ülkesine toplayacaktır. Halkın yüreği Haşem’i sevecek biçimde yenilenecek ve Moşe’nin o gün bildirdiği emirler yerine getirilecektir. Sürgündeki halk için de açık kalan yol, Haşem’e dönmek ve Tora’nın emirlerini yerine getirmektir. İsa’nın ölümünü bu dönüşün işlemesi için şart sayan iddia, kanıtlaması gereken düşünceyi her bağışlanma vaadinin arkasına yerleştirir. Haşem’in vaadi ise kişinin ne yapacağını açıkça bildirir. Kötülüğünü bırakan, çaldığını geri veren ve Haşem’e dönen kişi için geçmiş suçların ona karşı hatırlanmayacağı söylenmiştir. Bu bağışlanmayı suçsuz başka bir insanın ölümüne bağlayan iddia Tanah’a aykırıdır. Devarim 30:1–10

Yehezkel, çaldığını iade edip kötülüğünü bırakan kişiye yaşam vaat eder. Eden’de ölümün günahla ilişkili olması, bağışlanan her insanın yerine bir başkasının ölmesi gerektiği sonucunu vermez. Böyle bir şart, peygamberin tarif ettiği dönüşe eklenmiştir.

Tanah kaynakları: Bereşit 3:17–24; Yehezkel 18:21–32; Yehezkel 33:14–16; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 55:6–7; Yona 3:5–10 ve 4:2; Şemot 34:6–7 (özgün metin); Vayikra 5:20–26 (bazı çevirilerde 6:1–7); Devarim 30:1–10 (özgün metin); Vayikra 7:11–15.

Bu iddianın sayfası

66. İddia: Yeşaya 53:10 Tanrı’nın insan kurbanı istediğini gösterir

Yeşaya 53, acı çeken bir kuldan söz eder. Onuncu ayette kulun hayatı için kullanılan aşam, Tora’da belirli suçlar için getirilen sununun da adıdır. Bir insanın acısının sunu diliyle anlatılmasıyla o insanın gerçekten kurban edilmesinin istenmesi, ayrı ayrı incelenmesi gereken iki durumdur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53, acı çeken bir kuldan söz eder. Onuncu ayette kulun hayatı için kullanılan aşam, Tora’da belirli suçlar için getirilen sununun da adıdır. Bir insanın acısının sunu diliyle anlatılmasıyla o insanın gerçekten kurban edilmesinin istenmesi, ayrı ayrı incelenmesi gereken iki durumdur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 53:10’da aşam sözcüğünün kullanılmasından Haşem’in İsa’nın gönüllü ölümünü gerçek bir sunu olarak istediği sonucunu çıkarırlar. Onlara göre İsa, bütün insanların günahları için kendisini sundu. Bu yüzden çarmıhtaki ölümü, Tora’daki hayvan sunularını daha yüksek bir düzeyde tamamlayan kusursuz insan sunusu olarak görürler.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da bir sununun ne olduğu, Haşem’in onun için verdiği hükümlerle belirlenir. Vayikra 1:2’de sunuyu getiren insandır; sunulan ise sığır veya davar, yani koyun ya da keçidir. Sonraki hükümler kuşları ve un sunularını da kapsar. 5:14–19’da belirli suçlar için kusursuz bir koç getirilir. 7:1–7’de suç sunusunun nerede kesileceği, kanının sunağa nasıl uygulanacağı, hangi kısımlarının yakılacağı ve kohenlerin, yani kutsal hizmette görevli kişilerin ondan nasıl yiyeceği belirlenir. İnsan, bu sunulardan biri olarak eklenmez. Bir acıyı veya fedakarlığı sunuya benzetmekle bir insan bedenini Tora’nın kabul ettiği sunu saymak arasındaki fark buradan doğar.

Yeşaya 53:10’daki אָשָׁם (aşam), suç ve telafi alanına ait bir sözcüktür. Bereşit 26:10’da Avimeleh onu halkın üzerine gelebilecek suçluluk için kullanır. Bamidbar 5:7–8’de sözcük iade edilen bedelle ilişkilidir, Şemuel Alef 6:3–8’de ise telafi için gönderilen altın nesnelerle. Vayikra 5:14–19’da aşam belirli bir sunuyu adlandırır ve sunulan hayvan kusursuz bir koçtur. Sözcüğün anlamını her yerde yanındaki eylem ve konu belirler.

Yeşaya’da cümle אִם (im), yani “eğer” ile başlar. תָּשִׂים (tasim) biçimi “sen koyarsan” ve “o koyarsa” okumalarına açıktır. Buna göre cümle “onun canını suç sunusu olarak koyarsan” veya “onun canı bir suç sunusu ortaya koyarsa” diye okunabilir. İkinci okumada özne, dişil olan נֶפֶשׁ (nefeş), yani can veya hayat sözcüğüdür. Ardından kulun göreceği soy, uzayan günleri ve başarı gelir. Bu koşullu vaat, bir insanı yakmaya veya kanını sunağa uygulamaya dair bir emir değildir.

Haşem’e sunulacak ibadetin sınırını Devarim 12:30–31 açıkça çizer. İsrael, çevresindeki ulusların ibadetlerini öğrenip aynı şeyleri Haşem’e uygulamaya kalkışmamalıdır. “Tanrın Haşem’e böyle yapmayacaksın” emrinin ardından, o ulusların oğullarını ve kızlarını ateşte yaktıkları söylenir. Yasak yalnız sununun yanlış tanrıya yöneltilmesiyle sınırlanmaz; o ibadet Haşem’e de yapılamaz. Yeremya 7:31’de çocukların Tofet’te yakılması için “Bunu emretmedim ve aklımdan geçmedi” denir. 19:5’te aynı ret, “Emretmedim, söylemedim ve aklımdan geçmedi” sözleriyle tekrarlanır. İnsan ölümünü daha değerli bir ibadet saymak, Haşem’in kendi koyduğu sınırı tersine çevirir.

Yitshak’ın bağlanması da bu sınırın aşılmasıyla sonuçlanmaz. Bereşit 22 daha ilk cümlesinde Avraam’ın sınandığını söyler. Ardından sevdiği oğlunu sunakta yakılan bir sunu olarak sunması istenir. Avraam bıçağı aldığında ise “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” emri gelir. Sunulan, Yitshak’ın yerine bulunan koçtur. Anlatının kendi sözleriyle koç “oğlunun yerine” sunulur. Sınama insanın öldürülmesiyle tamamlanmamış, insanın hayatı korunmuştur. Bereşit Raba 56:4 de Yeremya’nın “aklımdan geçmedi” sözünü Yitshak’ın bağlanmasıyla ilişkilendirir. Bu, anlatının sonunda insanın neden öldürülmediğine dikkat çeken bir midraştır. Midraş, kutsal metin üzerine aktarılan bir açıklamadır. İsa’yı bu olayın daha büyük gerçekleşmesi sayan Hristiyan yorum, tam bu sonuca ters yönde ilerler: Anlatıda hayvan insanın yerini alırken, yorumda insan hayvanın yerini alır.

Mika 6:6–8’de günahını gidermek isteyen kişinin önerileri giderek büyür. Önce buzağılar, sonra binlerce koç ve on binlerce yağ ırmağı, en sonunda kendi çocuğu gelir: “Suçum için ilk doğanımı, canımın günahı için bedenimin meyvesini mi vereyim?” Cevap, daha değerli bir insan aramaya yöneltmez. Haşem’in istediği adaleti yerine getirmek, sadık sevgiyi sevmek ve O’nunla alçakgönüllülükle yürümektir. Hayvan sunularının üstüne insan ölümünü yerleştiren değer sıralaması burada reddedilir. Günahkarın kendi hayatını düzeltmesi istenir.

Hristiyan savında çarmıhın eski töreni aynen tekrarlamadığı, onu daha yüksek biçimde tamamladığı söylenir. İsa’nın gönüllü olarak kendisini verdiği, hatta bunun Tanrı’nın kendini sunması olduğu ileri sürülür. Bir insanın başkasını kurtarmak için hayatını tehlikeye atmasıyla, ölümünün herkesin bağışlanması için zorunlu sunu ilan edilmesi ayrı iddialardır. Kişinin gönüllü olması, neden kendi hayatını verdiğini açıklar. Tora’nın o ölümü bağışlanma için zorunlu bir sunu kabul ettiğini göstermez. Bir insanın başkası için hayatını vermesiyle, bedeninin tapınaktaki suç sunusu sayılması aynı şey değildir. Yeşaya da Haşem’in “doğru kulum” diye andığı kişiyle Haşem’in kendisini ayrı anar; aşam sözcüğü o kişinin Tanrı olduğu bilgisini taşımaz. Tora’daki ibadet hükümlerinin hemen ardından, verilen emre ekleme ve ondan çıkarma yasağı gelir (Devarim 13:1). İnsan ölümünü yeni ve üstün bir suç sunusu yapmak, buna “tamamlanma” adı verilse de bu hükmü değiştirir.

Ayetin başı, kulun ezilmesine Haşem’in tarihteki hükmü içinde yer verir. Bununla bir insanı sunmasını istediği söylenmiş olmaz. Bereşit 50:20’de Yosef, kardeşlerinin kötülüğü tasarladığını, Haşem’in ise aynı olayın sonunda birçok insanı yaşattığını söyler. Kardeşlerin kötülüğü bu yolla bir ibadet haline gelmez. Devarim 8:5 acının bazen eğitici olabileceğini, Amos 3:2 ise seçilmişliğin sorumluluğu kaldırmadığını gösterir. Yeşaya’da da acının ardından gelen iyilik, acıyı verenlerin eylemini bir kurbana dönüştürmez.

53:10’da kul soyunu görecek, günleri uzayacak ve Haşem’in istediği iş onun eliyle başarıya ulaşacaktır. 54:1–3’te çocukları çoğalan Siyon ve yeniden kurulacak şehirler anlatılır. Kulu aşağılayanların eylemi ile Haşem’in sonunda İsrael’e verdiği hayat iki ayrı şeydir. İnsan kurbanı iddiası, bu sonuca ulaşabilmek için Yeşaya’nın şiirine Tora’daki açık yasağın tersini ekler.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:10–12, 54:1–3 ve 55:6–7; Vayikra 1:2, 14, 5:14–19 (Sefaria) ve 7:1–7 (Sefaria); Bamidbar 5:7–8 (Sefaria); Bereşit 22:1–2, 10–13, 26:10 ve 50:20; Şemuel Alef 6:3–5; Devarim 8:5, 12:30–31 ve 13:1; Yeremya 7:31 ve 19:5; Mika 6:6–8; Amos 3:2; Yehezkel 18:20–23, 30–32. Devarim 13:1, bazı Hristiyan çevirilerinde 12:32 olarak numaralanır.

Bu iddianın sayfası

39. İddia: Suçsuz insanın ölümü günahkarların bağışlanmasının zorunlu yoludur

Bir suçun cezasını kimin çekeceğiyle, suçunu bırakıp dönen kişinin nasıl bağışlanacağı birbirine bağlı iki sorudur. Yehezkel bu soruları, aynı ailenin farklı yollar izleyen üç kuşağı üzerinden ele alır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir suçun cezasını kimin çekeceğiyle, suçunu bırakıp dönen kişinin nasıl bağışlanacağı birbirine bağlı iki sorudur. Yehezkel bu soruları, aynı ailenin farklı yollar izleyen üç kuşağı üzerinden ele alır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, günahın ölüm gerektirdiğini ve günahkarın ancak kusursuz bir insan onun uğruna ölürse bağışlanabileceğini söylerler. İsa’nın bu suçları işlemediğini kabul ederler. Bir açıklamada onun cezanın sonuçlarını gönüllü olarak üstlendiğini, diğerinde ise günahkarları temsil ederek onları ölümden kurtardığını savunurlar. Her iki açıklamada da tövbe edenlerin bağışlanması İsa’nın ölümüne dayanır.

Tanah’ın Cevabı:

Yehezkel 18, suçun karşılığını ve suçtan dönüş yolunu birlikte verir. Önce doğru bir baba, ardından onun kötülük yapan oğlu, sonra da babasının yanlışlarını görüp onlardan uzak duran torun anlatılır. Her biri kendi davranışıyla değerlendirilir. Varılan hüküm açıktır: “Günah işleyen kişi ölecektir. Oğul babasının suçunu, baba oğlunun suçunu taşımayacaktır” (18:20). Doğru yaşayan oğlun, kötü babasının cezasını çekmesi istenmez. Babanın kötülüğü de oğlunun doğruluğuyla kendiliğinden silinmez.

Fakat günahkarın önünde kapanmış bir yol yoktur. Haşem, kötülüğünü bırakan, hükümlerine uyan ve adaletle yaşayan kişinin yaşayacağını söyler. O kişinin eski suçları artık ona karşı anılmayacaktır (18:21–22). Burada geçmişi kusursuz birinden söz edilmez; suç işlemiş ve yönünü değiştirmiş birinden söz edilir. “Kötünün ölümünden hoşnut olur muyum? Yolundan dönüp yaşamasını istemez miyim?” sorusu da bu hükmü tamamlar (18:23). Günahın ciddiyeti, her durumda birinin mutlaka öldürülmesi gerektiği anlamına gelmez. Aynı Haşem, hem suçu yargılar hem dönen kişiye yaşam vaat eder.

İnsan mahkemeleri için verilen Devarim 24:16 hükmünde de babalar çocuklarının, çocuklar babalarının suçu yüzünden öldürülemez; herkes kendi suçundan sorumludur. Yehezkel bu ilkeyi Haşem’in yargısı ve tövbe içinde ele alır. Dolayısıyla kişisel sorumluluk, yalnız insan mahkemelerine ait olup Tanrı önünde geçersiz kalan bir kural değildir. Peygamberin ağzından aynı bağ kurulur: kişinin yaptığı kötülük, ondan dönüşü ve hakkında verilen hüküm.

Hristiyan savunusunda, İsa’nın başkalarının suçlarını gerçekten işlemiş sayılmadığı, yalnızca cezanın yükünü gönüllü olarak üstlendiği söylenir. Bu nedenle mesele yalnız suçu kimin işlediği değildir. Yehezkel de yalnız olayın failini tespit etmez; doğru oğlun babasının suçundan dolayı ölmeyeceğini, kötü babanın ise kendi kötülüğünden sorumlu olduğunu söyler (18:17–20). Ardından babaya açık olan tövbe yolunu gösterir. Bir insanın gönüllü temsilci olduğu ileri sürülerek bu hükme yeni bir istisna eklenecekse, o temsil yetkisinin Haşem tarafından verildiği gösterilmelidir. “Adalet bunu zorunlu kılar” denmesi yetmez; Haşem’in burada açıkladığı adalet, dönen suçlu için başka bir ölüm aramaz.

Para borcunu ödemekle bir suçun ölüm cezasını üstlenmek arasındaki fark da bu noktada önem kazanır. Bir baba oğlunun borcunu ödeyebilir, verdiği zararı gidermesine yardım edebilir veya onu kurtarmak için kendini tehlikeye atabilir. Bu eylemler, babanın oğlunun yerine ölüm cezasına çarptırılmasına kendiliğinden yetki vermez. Başkasına yardım etmek, onun kötülüğünden zarar görmek ve onun cezasını hukuken üstlenmek ayrı ilişkilerdir. Birindeki gönüllülük, diğerinin Haşem tarafından emredildiğinin kanıtı olamaz.

Toplum hayatında bir kuşağın kötülüğünün sonraki kuşağa ağır sonuçlar bıraktığı da Tanah’ta açıkça yer alır. Eha 5:7’de ataların günah işlediği, onların artık bulunmadığı, yükü ise geride kalanların taşıdığı söylenir. Çevresindeki ayetler bu yükü somutlaştırır: yurt yabancıların eline geçmiştir, insanlar yetim kalmış, suyu ve odunu bile bedelle alır olmuştur. Tehilim 44:18–27’de ise antlaşmaya bağlı kaldığını söyleyen topluluk, Haşem uğruna öldürüldüğünden yakınır (44:23). Bu acılar gerçektir; fakat iki metin de öldürülenlerin başkaları adına zorunlu bir günah sunusu olduğunu söylemez. Yaşanan felaket ile bağışlanmayı sağlayacağı ileri sürülen ölüm aynı şey değildir.

Bir kişinin başkaları adına hizmet etmesi de kendi sınırları içinde anlaşılır. Vayikra 16:20–22’de Aharon, halkın suçlarını canlı keçinin üzerinde itiraf eder; keçi bu suçları ıssız yere taşır. Suçların üzerine konması, metnin açık ifadesidir. Ancak bu işlemden, günah işleyenin yerine ahlaki sorumluluk taşıyan bir insanın ölmesi gerektiği sonucu çıkmaz. Emir, canlı keçinin gönderilmesidir. Temsilin bu biçimini Haşem belirlemiştir; insan kurbanına geçiş ise emirde bulunmayan yeni bir adımdır. Keçinin günahları taşıması, bütün temsil biçimlerinin aynı işleve sahip olduğu anlamına gelmez.

Şemot 32:30–33’te Moşe’nin halkı için duası, aracılıkla suçun sahibini değiştirmek arasındaki ayrımı gösterir. Moşe, halkın bağışlanmasını ister; bağışlanmayacaklarsa kendisinin de yazılmış kitaptan silinmesini diler. Cevap, “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” olur. Moşe’nin halkına bağlılığı ve onlar için duası, onun suçlular yerine silinmesini gerektiren bir kurala dönüştürülmez. Yehezkel 14:12–20’de de ülkeye gelecek ağır yargılar içinde Noah, Daniel ve İyov’un doğruluğunun yalnız kendilerini kurtaracağı, oğullarını ve kızlarını kurtarmayacağı söylenir. Birinin doğruluğundan yararlanmanın, cezanın suçlu kişiden başka birine her durumda ve sınırsız olarak aktarılmasına izin verdiği iddiası bu hükme aykırıdır.

Doğru insanların ölümünün başkaları için kefaret sağlayabildiği de Yahudi kaynaklarında yer alır. Vayikra Rabba, Miriam’ın ölümünün kızıl inekle ilgili bölümden sonra anlatılmasını ve Aharon’un oğullarının ölümünün Yom Kippur hizmetiyle birlikte anılmasını ele alır. Bu yakınlıktan, doğru insanların ölümünün kefaret sağlayabildiği sonucunu çıkarır. Midraş böyle bir etkiyi anlatır; herkesin bağışlanması için bir insanın ölmesi gerektiğini söylemez. Vayikra Rabba 20:12

Bu etkinin nasıl anlaşılacağı farklı biçimlerde açıklanmıştır. Rav Avraam Yitshak Kook, doğru bir insanın kaybının yaşayanları onun iyi yollarını sürdürmeye yöneltmesini ele alır. Örneğin insanlar onun iyiliklerini kendi hayatlarında sürdürebilir veya Tora öğrenimine destek olabilir. Midbar Şur 36

Rabbi Yonatan Eybeschütz ise Yaarot Devaş’ta Midraş’taki açıklamalardan birini, sebebi doğal yollarla açıklanmayan ruhsal bir etki olarak anlatır. Başka bir açıklamada ise ölümün insanları teşuvaya yöneltmesi üzerinde durur. Bu farklı açıklamalar, yaşayanların dönüşünü veya Midraş’ta anlatılan etkiyi kendi içinde ele alır; Yehezkel’in günahkara gösterdiği dönüş yolunu başka bir insanın zorunlu ölümüne bağlamaz. Yaarot Devaş, birinci bölüm, 4. konuşma

Hristiyan savında tövbenin gerekli olduğu, fakat bağışlanmanın İsa’nın gelecekteki ölümü sayesinde gerçekleştiği ileri sürülür. Bu sav, Yehezkel’in sözlerinden çıkan bir açıklama değildir; önceden kabul edilen İsa öğretisinin bu sözlere eklenmesidir. Yehezkel, insanın hem doğru hem kötü yönde değişebilmesini ele alır ve Haşem’in herkesi kendi yollarına göre yargılayacağını söyler (18:24–32). “Günah ölüm getirir; öyleyse dönen kişinin yaşayabilmesi için başka bir insan ölmelidir” zincirinin ikinci adımı burada yoktur. Günahkarın hayatını koruyan, onun dönüşünü kabul eden Haşem’dir. Başkasının duası, fedakarlığı veya acısının insanlara yarar sağlamasıyla, her bağışlanma için günahsız bir insanın ölümünün zorunlu olması birbirine karıştırılamaz. Tanah’ın günahkara verdiği açık cevap, yolundan dönüp yaşamasıdır.

Tanah kaynakları: Yehezkel 18:1–23; 18:24–32; 14:12–20; Devarim 24:16; Eha 5:7; Tehilim 44:18–27, özellikle 44:23; Vayikra 16:20–22; Şemot 32:30–35. İbranice metin karşılaştırması: Şemot 32:32–33.

Bu iddianın sayfası

222. İddia: İnsanın kötü eğilimi kusursuz insan kurbanını zorunlu kılar

Tanah, insanın kötülüğe yönelebildiğini ve buna rağmen kendi davranışından sorumlu olduğunu söyler. Aynı metinler, yanlış yapan kişinin yolunu değiştirmesi ve Tanrı’nın onu bağışlaması üzerinde de durur. Bir eğilimin varlığı ve işlenen günahın nasıl giderileceği ayrı sorulardır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tanah, insanın kötülüğe yönelebildiğini ve buna rağmen kendi davranışından sorumlu olduğunu söyler. Aynı metinler, yanlış yapan kişinin yolunu değiştirmesi ve Tanrı’nın onu bağışlaması üzerinde de durur. Bir eğilimin varlığı ve işlenen günahın nasıl giderileceği ayrı sorulardır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın günah işlemeye zorlanmadığını, ancak doğası gereği günaha yatkın olduğunu söylerler. İsrael’in de Tora’ya eksiksiz uymadığını belirterek halkın günahı için kusursuz bir korban gerektiği sonucuna varırlar. Bu korbanın İsa olduğunu ileri sürerler.

Tanah’ın Cevabı:

İnsanın kötü eğilimlerle mücadele ettiği Tanah’ta açıkça anlatılır. Fakat bu gerçek, günahın bağışlanması için kusursuz bir insanın ölmesinin zorunlu olduğunu göstermez. Tanah, insanın zayıflığını anlatırken aynı zamanda seçimini, Tanrı’ya dönüşünü ve Tanrı’nın bağışlamasını da anlatır.

Bereşit 8:21, insan yüreğinin eğiliminin gençliğinden itibaren kötü olduğunu söyler. Yeremya 17:9 da yüreğin aldatıcılığından söz eder. Hemen sonraki ayette Tanrı, herkese yollarına ve yaptıklarının sonucuna göre karşılık vermek için yüreği araştırdığını bildirir. Yürek insanı bir davranışa itebilir. Tanrı’nın değerlendirdiği, insanın bu eğilim karşısında nasıl davrandığıdır.

Bu sorumluluk Kayin’e söylenen sözde de görülür. Bereşit 4:7, günahı kapıda çömelmiş ve insana yönelmiş olarak anlatır. Ardından וְאַתָּה תִּמְשָׁל־בּוֹ, “Sen ona egemen olabilirsin” der. Tora hem tehlikeyi hem de insanın onun karşısındaki sorumluluğunu bildirir.

Devarim 30:11–14’te emir uzak veya erişilemez olarak sunulmaz. Buyruk insana yakındır. Onu uygulayabilsin diye ağzında ve yüreğindedir. Aynı bölüm “yaşamı seç” diye çağırır (30:19). Bu sözler, insanın hiç hata yapmayacağını söylemez. Doğruyu seçmenin ve yanlışından dönmenin gerçek seçenekler olduğunu gösterir.

Yehezkel 18:20–23’te oğlun babasının suçunu taşımayacağı bildirilir. Kötü kişi işlediği günahlardan döner, Tanrı’nın hükümlerini tutar ve adaletle davranırsa yaşayacaktır. Yeşaya 55:6–7 de kötü kişinin yolunu bırakıp Tanrı’ya dönmesini söyler ve Tanrı’nın bolca bağışlayacağını bildirir. İnsan yaptığı yanlıştan dönüp davranışını düzeltir. Bağışlamayı bildiren Tanrı’dır.

Rabbinik kaynaklar da kötü eğilimi ciddiye alır. Kiduşin 30b, Tanrı’nın yetser hara denen kötülüğe yönelme eğilimine karşı Tora’yı bir çare olarak verdiğini ve Tanrı’nın yardımı olmadan insanın bu mücadeleyi kazanamayacağını söyler.

Sanhedrin 91b’de eğilimin insanın hayatında ne zaman ortaya çıktığı tartışılır. Bu kaynaklarda ele alınan şey, insanı yanlış yapmaya iten eğilimdir. Bu eğilimin kendisi, birinin işlediği suç veya başka bir insanın korban edilmesini gerektiren bir hareket olarak anlatılmaz.

Tora’nın korban hükümleri de her bağışlanmanın mutlaka ölüm veya kan gerektirdiği iddiasını doğrulamaz. Vayikra 5:5–13, belirtilen günahlar için itirafı ve kişinin imkanlarına göre getireceği sunuyu düzenler. İki kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Kohen onun için kapara yapar ve kişi bağışlanır. Bu un sunusu ayette belirtilen günahlarla sınırlıdır. Tora bu durumda kan içermeyen bir sununun ardından bağışlanmayı açıkça bildirir.

Bereşit 22:11–13’te Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur ve onun yerine koç sunulur. Devarim 12:31 ve Yeremya 7:31 insan kurbanı uygulamalarını kınar. Tora, insanın kötü eğilimini açıklarken kusursuz bir insanın öldürülmesini zorunlu kılan bir hüküm vermez.

İnsanın yanlış yapmaya yatkın olması, Tanah’ın o yanlıştan dönmek için verdiği yolu değiştirmez. Tanah insanı seçime ve dönüşe çağırır, Tanrı’nın merhametini ve belirli durumlar için koyduğu kapara hükümlerini açıklar. İnsanların günaha eğilimi, İsa’nın ya da başka bir insanın ölmesini zorunlu kılmaz.

Kaynaklar: Bereşit 4:7, 6:5, 8:21, 22:11–13; Devarim 12:31, 30:11–19; Yeremya 17:9–10, 7:31; Yehezkel 18:20–32; Yeşaya 55:6–7; Vayikra 5:5–13; Kiduşin 30b; Sanhedrin 91b.

Bu iddianın sayfası

229. İddia: Erkek günah korbanları bulunduğundan İsa’nın erkek olması onun korban sayılmasına engel değildir

Vayikra, bazı günah veya suç sunularında erkek hayvan, bazılarında dişi hayvan getirilmesini ister. Hayvanın türünü ve bedeninde kusur olup olmayacağını da belirtir. Yeşaya 53’te ise suç sunusu anlamına da gelebilen aşam sözcüğü kullanılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Vayikra, bazı günah veya suç sunularında erkek hayvan, bazılarında dişi hayvan getirilmesini ister. Hayvanın türünü ve bedeninde kusur olup olmayacağını da belirtir. Yeşaya 53’te ise suç sunusu anlamına da gelebilen aşam sözcüğü kullanılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, kohenle topluluk için boğa, yönetici için erkek keçi ve bazı suç sunularında koç getirildiğini hatırlatırlar. Bu örnekleri Yeşaya 53:10’daki aşam sözüyle birleştirirler. Onlara göre İsa’nın erkek olması, onun korban olarak kabul edilmesine engel değildir.

Tanah’ın Cevabı:

Bütün günah sunularının dişi olması gerektiği iddiası yanlıştır. Vayikra 4:3’te meshedilmiş, yani göreve yağ sürülerek atanan kohen için boğa istenir. 4:13–14’te bütün topluluk için de boğa belirtilir. 4:22–23’te yönetici erkek keçi getirir. Sıradan kişinin belirli günahı için ise dişi keçi veya dişi koyun getirilir (4:27–32). Vayikra 5:15 ve 18’de bazı aşam, yani suç sunuları için koç gerekir.

Fakat Tora bir sunu için “erkek” dediğinde, erkek olan herhangi bir canlıyı kastetmez. Örneğin Vayikra 4:23’te yönetici שְׂעִיר עִזִּים זָכָר תָּמִים, “kusursuz bir erkek keçi” getirir. Burada hem tür hem cinsiyet hem de bedensel durum belirlenmiştir. Erkek bir boğa bile yalnız erkek olduğu için erkek keçi isteyen hükmü karşılamaz. Ayet bir erkek keçi istediğinde, erkek olmak bir insanı bu sunu için uygun hale getirmez.

Vayikra 4:24–25, hayvanın kesilmesini ve kohenin kanı sunağın boynuzlarına uygulamasını da açıklar. Sununun türü, onu getirenin durumu, yeri ve kohenin işlemi birlikte düzenlenir. Yalnız bir ortak özelliği seçip diğer şartları kaldırmak, metinde tarif edilen sunuyu oluşturmaz.

İddiada Vayikra 7:7’deki “Hatat nasılsa aşam da öyledir; ikisi için bir Tora vardır” sözü de kullanılır. Hatat günah sunusu, aşam ise suç sunusudur. İki sunu arasında ortak hükümler bulunur. Ortak kurallar, her durumda aynı tür veya aynı cinsiyette hayvanın getirilmesini gerektirmez. Vayikra’nın kendisi farklı durumlar için farklı sunular belirtir.

Yeşaya 53:10’da geçen אָשָׁם (aşam) tek başına bir sununun türünü, yaşını veya cinsiyetini bildirmez. Şemuel Alef 6:3–5’te aynı kelime Filistlilerin telafi için gönderdiği altın nesneleri anlatır. Vayikra 5:15 ve 18’de ise metin açıkça kusursuz bir koç ister. Yeşaya, aşam sözüyle kulun canını ortaya koymasını anlatırken ardından soyunu görmesini ve günlerinin uzamasını vaat eder. O sözcüğü görüp Vayikra’daki “erkek” şartını bir insan idamına taşımak, iki metni de değiştirmektir.

İddia, Bereşit 3:15’teki “kadının soyu” ifadesini de korbanların cinsiyetiyle ilişkilendirir. Fakat bu ayette aşam, sunak, kohen, kan veya kapara sözcükleri bulunmaz. Sözcükler arasında sonradan kurulan benzerlik, ayetin böyle bir korban hükmü verdiğini göstermez.

Erkeklik birçok farklı korban türünün ortak özelliğidir. Bu nedenle tek başına belirli bir korbanın kimliğini göstermez. İsa’nın ölümünün hayvan korbanlarını daha yüksek bir biçimde tamamladığını ileri sürmek, bir sununun erkek olup olmadığına bakmaktan ayrı bir iddiadır. Bunun için Tanah’tan ayrıca bir dayanak gerekir. Yeşaya 53:10 yeni bir insan korbanı yasası vermez.

Erkek hayvanların günah sunusu olarak kullanılabildiği doğrudur. Bundan erkek bir insanın Tora’da izin verilen hatat veya aşam olduğu sonucu çıkmaz.

Kaynaklar: Vayikra 4, 5:15, 18, 7:7 ve 22:19–25; Yeşaya 53:10; Şemuel Alef 6:3–5; Bereşit 3:15; Devarim 12:5–14; Yehezkel 18:20–32; Yeşaya 55:6–7.

Bu iddianın sayfası