10. İddia: Habakkuk 2:4 Tora yerine yalnız imanı öğretir
İddia başlığının kaynak notları: 70
Hristiyan iddiası
“Thus Habakkuk commented ” The just (justified in God’s sight) shall live by faith” (Hab.2:4). The Old Covenant’s emphasis on works (e.g. Lev.18:5) was unrelated to this requirement of faith.”
Cevap
Habakkuk’un sözü kısadır: ve-tsadik be-emunato yihyeh, “Tsadik, emunasıyla yaşayacaktır.” Hristiyan polemiğinde bu cümle çoğu zaman Tora ile mitsvaların karşısına konulan “yalnız iman” öğretisinin kanıtı yapılır. Fakat peygamberin kendi bağlamındaki karşıtlık Tora ile iman arasında değildir. İlk yarıda içi doğru olmayan ve kendisini yükselten kişi, ikinci yarıda ise tsadik vardır. Babil gücü, şiddet ve adaletin gecikmesi karşısında doğru insanın nasıl ayakta kalacağı sorulur; cevap emunadır, yani güven, güvenilirlik, sadakat ve sebat.
Emunayı yalnız “bazı önermelerin doğru olduğuna zihnen inanmak” anlamına indirmek İbranice kelimenin alanını daraltır. Habakkuk’un tsadiki felaket karşısında HaŞem’e sadakatinden vazgeçmeyen kişidir. Böyle bir sadakat eylemin karşıtı değil, eylemi taşıyan bağlılıktır. Ayet “İnsan Tora’yla yaşayamaz”, “mitsvalar artık insanı Tanrı’ya bağlamaz”, “Sinay’ın yerine iman geldi” veya “eylemler önemsizdir” demez. Bunlar Habakkuk’un cümlesine daha sonraki Hristiyan “iman ve işler” tartışmasından taşınan sonuçlardır.
Bir peygamberin belirli bir ruhsal ilkeyi öne çıkarması Tora’nın geri kalanını sona erdirmez. “Tanrın HaŞem’i seveceksin” diyen bir ayette Şabat veya kaşrutun ayrıca anılmaması, sevginin bu mitsvaları ortadan kaldırdığı anlamına gelmez. Habakkuk’un emunayı merkeze alması da aynı biçimde anlaşılmalıdır. Nitekim rabbinik gelenek bu ayete olağanüstü önem verirken onu Tora’nın karşısına yerleştirmez.
Bavli Makkot 24a’da Rabbi Simlai, Moşe’ye 613 mitsvanın verildiğini anlatır; David’in bunları on bir, Yeşaya’nın daha az, Miha’nın üç temel ilke üzerinde topladığı söylenir ve sonunda “Habakkuk geldi ve onları bir ilke üzerinde temellendirdi; denildiği gibi: ‘Tsadik emunasıyla yaşayacaktır’” denir.71 Bu söz tek başına okunduğunda 613 mitsvanın yerini tek bir inanç cümlesinin aldığı izlenimini verebilir. Fakat sugya (Talmud tartışma birimi) 613 mitsvanın varlığını kabul ederek başlar ve Habakkuk’un 612 mitsvayı kaldırdığını hiçbir yerde söylemez.
Akedat Yitshak bu rabbinik öğretinin birçok mitsvayı onları taşıyan ortak bir ilke altında topladığını açıklar. Başka Yahudi açıklamaları da kullanılan he’emidan fiiline dikkat çeker: anlam “azalttı” değil, “onları ayakta tuttu, temellendirdi” yönündedir. Rabbenu Bahya, Kad HaKemah’ta emunayı bütün mitsvaların içinde toplandığı ve onları taşıyan temel olarak açıklar. Bir binanın yükünü taşıyan ana kolonu göstermek geri kalan binayı yıkmak anlamına gelmez; kolonun önemi, binayı ayakta tutmasındadır. Habakkuk’un emunası da Tora’nın rakibi değil, Tora yaşamını taşıyan köktür.
Avraam aynı ilişkiyi daha önce göstermiştir. Bereşit “HaŞem’e güvendi” der,72 fakat aynı Avraam için “HaŞem’in sesini dinledi, mitsvalarını, kurallarını ve Toralarını korudu” sözü de kullanılır.73 Emuna itaati ortadan kaldırmaz; ona yön ve dayanıklılık verir. Devarim’in Tanrı’yı sevmek, O’ndan korkmak, O’na bağlanmak, sesini dinlemek ve mitsvalarını yapmak arasında kurduğu bağ da aynıdır.
Habakkuk’un öznesinin tsadik olması da önemlidir. Peygamber “hiçbir doğruluğu bulunmayan kişi yalnız inanarak yaşayacaktır” demez; zaten doğru insanı anlatır ve bu kişinin be-emunato, “emunasıyla”, yaşayacağını söyler. Onun doğruluğunda HaŞem’e güven, sadakat ve sebat vardır. Hristiyan okuma önce Tanah’a yabancı bir “iman ve işler” karşıtlığı kurup emunayı bu karşıtlığın bir tarafının sloganı yaptığında Habakkuk’u kendi tarihsel ve dilsel dünyasından çıkararak çok daha sonraki bir teolojik tartışmanın içine yerleştirir.
Makkot’un Habakkuk’u bütün mitsvaları ortadan kaldıran peygamber değildir; bütün mitsvaları taşıyabilecek kökü gösteren peygamberdir. Hristiyan yorum kökü ağacın karşısına koyar. Habakkuk ise tsadikin karanlık çağda neden yıkılmayacağını söyler: HaŞem’e sadık kalır. Bu söz Tora’nın sonu değil, Tora’ya sadakatin en yoğun ifadelerinden biridir.74
