Mesih Ne Demek? Yahudilikte Maşiah Kimdir?
Mesih kelimesi Türkçede, İbranice מָשִׁיחַ — Maşiah kelimesinin karşılığı olarak kullanılır. Maşiah’ın kelime anlamı “meshedilmiş kişi”dir. Tanah’ta bu sözcük yalnız gelecekteki kurtarıcı kral için kullanılmaz; kutsal bir görev için yağla meshedilen krallar ve kohenler de maşiah olarak adlandırılabilir.
Bu nedenle “Mesih kimdir?” sorusuna cevap vermeden önce iki düzeyi ayırmak gerekir. Birincisi kelimenin Tanah’taki genel anlamıdır: meshedilmiş görevli. İkincisi ise Yahudi geleneğinde özel ad gibi kullanılan HaMaşiah, yani gelecekte David hanedanından çıkacak ve Tanah’ın vaat ettiği tarihsel kurtuluş görevlerini yerine getirecek kraldır.
Maşiah ile Mesih aynı kelime midir?
Evet. “Maşiah” İbranice biçimdir; “Mesih” Türkçeye daha eski dinî dil üzerinden yerleşmiş karşılıktır. Kabalat Yahudi terminolojisini koruduğu için ana kavram için Maşiah biçimini tercih eder.
Fakat Türkçede “Mesih” sözcüğü Hristiyanlıkta İsa ile neredeyse özdeşleştiği için, “Mesih” ile “Yahudi Maşiah” kavramları aynı çağrışımları taşımaz. Hristiyanlık Mesih’i Tanrısal Oğul, beden almış Tanrı ve insanlığın günahları için ölen kurtarıcı olarak tanımlar. Yahudilikte Maşiah ise Tanrı değil, David hanedanından insan kraldır.
Tanah’ta kimlere maşiah denir?
Şemuel ve Melahim kitaplarında İsrael kralları “Aşem’in maşiahı” diye anılabilir. Şaul ve David bunun açık örnekleridir. Vayikra’da meshedilmiş Kohen Gadol için de aynı kök kullanılır. Yeşayahu 45:1’de Pers kralı Koreş’e bile Aşem’in “maşiahı” denir; çünkü belirli tarihsel görevi yerine getirmek üzere seçilmiştir.
Bu kullanım, kelimenin kendi başına “Tanrı-insan kurtarıcı” anlamına gelmediğini gösterir. Sözcük önce görev ve meshedilme statüsünü anlatır.
Gelecekteki Maşiah kimdir?
Yahudi öğretisinde gelecekteki Maşiah, David hanedanından gelen bir kraldır. Tanah onun dönemini tek bir mucize ayetiyle değil, birbiriyle bağlantılı tarihsel sonuçlarla tanımlar: İsrael’in sürgünlerden toplanması, Yehuda ve İsrael’in yeniden birleşmesi, David krallığının yenilenmesi, Tora’ya bağlılığın güçlenmesi, Bet HaMikdaş’ın yeniden kurulması ve Aşem bilgisinin bütün dünyada yayılması.
Rambam bu ölçütleri Mişne Tora, Hilhot Melahim 11–12’de sistemleştirir. Maşiah’ın mucize yapması zorunlu değildir. Kimliğinin ölçüsü, Tanah’ın vaat ettiği görevleri gerçekleştirmesidir.
Maşiah Tanrı mıdır?
Hayır. Tanah’ın Yahudi Maşiah modeli insan kral modelidir. Yeşayahu 11’de Yişay’ın kökünden çıkan kişi; Yirmeyahu 23’te David için çıkacak doğru dal; Yehezkel 37’de “kulum David” diye anılan kral/önder aynı Davidî krallık çizgisi içinde yer alır.
Bu kişi Aşem’e bağlıdır, Tora’yı uygular ve halkı Tora’ya yöneltir. Ona ibadet edilmesi veya Tanrı’nın beden almış biçimi sayılması Tanah’ın Maşiah tanımının parçası değildir.
Maşiah’ın gelmesiyle Tora sona erer mi?
Tam tersine. Tanah’ın gelecek kurtuluş metinleri Tora’nın ortadan kalkmasını değil, daha güçlü biçimde uygulanmasını anlatır. Yehezkel 37 gelecekteki Davidî kral döneminde halkın Aşem’in hükümlerinde yürüyeceğini söyler. Yeşayahu 2’de Tora Tsiyon’dan çıkar. Yirmeyahu 31’de Tora halkın kalbine yazılır.
Dolayısıyla Maşiah dönemi Sinay düzeninin iptali değil, İsrael’in Tora’ya tarihsel dönüşünün tamamlanmasıdır.
Maşiah’ın gelişini hangi işaretler doğrular?
Rambam’a göre David hanedanından bir kral Tora’ya bağlı yaşar, İsrael’i Tora’ya yöneltir ve halkın savunması için mücadele ederse Maşiah olma ihtimali ciddiye alınabilir. Bet HaMikdaş’ı yerinde inşa eder ve dağılmış İsrael’i toplarsa kimliği kesinleşir.
Bu yaklaşım “önce kişiye inan, gerçekleşmeyen vaatleri gelecekteki ikinci gelişe bırak” modelinden farklıdır. Yahudi ölçüsü gerçekleşen görevlerdir.
Maşiah ile Maşiah ben Yosef aynı kişi midir?
Rabbinik ve sonraki Yahudi kaynaklarında Maşiah ben Yosef adı verilen başka bir mesihî figürden de söz edilir. Bu figür ana Davidî Maşiah’ın yerine geçmez. Çeşitli geleneklerde kurtuluş sürecinin savaş, hazırlık veya Yosef/Efrayim boyutuyla ilişkilendirilir.
Yahudiliğin nihai krallık Maşiahı Maşiah ben David çizgisindedir. “Yahudiler iki ayrı nihai Mesih’e inanır” ifadesi bu nedenle yanıltıcıdır.
İsa neden Yahudi ölçütünde Maşiah kabul edilmez?
Yahudi değerlendirmesinin temelinde İsa hakkında kişisel bir yargı değil, Tanah’ın tarihsel ölçütleri vardır. İsa’nın hayatı döneminde İsrael’in sürgünleri toplanmadı, Bet HaMikdaş yeniden kurulmadı, David krallığı yenilenmedi, dünya Aşem’in birliğini bilme düzenine ulaşmadı ve evrensel barış kurulmadı.
Hristiyanlık bu tamamlanmamış görevleri ikinci geliş öğretisiyle geleceğe taşır. Yahudi kaynaklarında ise başarısız olmuş ilk geliş ile gelecekte tamamlanacak ikinci geliş biçiminde bir Maşiah ölçütü yoktur.
Kapsamlı ölçütler, kaynaklar ve ilgili bütün çalışmalar için Maşiah / Mesih — Yahudi Öğretisi ve Araştırma Merkezi sayfasına geçebilirsiniz.
Sonuç
Mesih, İbranice Maşiah kelimesinin Türkçe karşılığıdır. Kelime “meshedilmiş kişi” demektir. Tanah’ta farklı görevliler için kullanılabilir; Yahudi geleneğinde özel olarak kullanıldığında David hanedanından gelecek insan kralı ifade eder. Onun kimliği teolojik unvanla değil, Tanah’ın vaat ettiği tarihsel görevlerin gerçekleşmesiyle doğrulanır.
Başlıca kaynaklar
Şemuel I 24 ve 26; Yeşayahu 11 ve 45:1; Yirmeyahu 23:5–8; Yehezkel 34 ve 37; Devarim 30; Rambam, Mişne Tora, Hilhot Melahim uMilhamotehem 11–12.
