18 iddia 3 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
İddialar ve Cevaplar
120. İddia: İsrael ancak İsa’yı kabul ederek Tanrı’ya geri dönebilir
Moşe, İsrael’in ülkesinden uzaklaştırıldıktan sonra nasıl geri döneceğini anlatır. Bu dönüş hem kime yönelineceğiyle hem de halkın hayatında neyi değiştireceğiyle ilgilidir. Dönüşün şartları, Moşe’nin ve peygamberlerin bu konuda verdikleri buyruklardan anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Moşe, İsrael’in ülkesinden uzaklaştırıldıktan sonra nasıl geri döneceğini anlatır. Bu dönüş hem kime yönelineceğiyle hem de halkın hayatında neyi değiştireceğiyle ilgilidir. Dönüşün şartları, Moşe’nin ve peygamberlerin bu konuda verdikleri buyruklardan anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael’in Maşiah’ı öldürdüğü için tövbe etmesi gerektiğini söylerler. Onlara göre Haşem, İsrael’i ancak İsa’yı Maşiah, yani Mesih olarak tanıdığında yeniden kabul edecektir. Daniel 9’daki antlaşma sözünü de İsa’nın ölümü ve dirilişiyle ilişkilendirirler.
Tanah’ın Cevabı:
Devarim 30:1–3, sürgüne düşen İsrael’in Tanrı’ya nasıl döneceğini açıkça anlatır: Tanrı’nın sözlerini yüreğine alacak, O’na dönecek ve sesini dinleyecektir. 30:4–10, Tanrı’nın halkını yeniden toplayacağını ve buyruklarına uymasını sağlayacağını bildirir. Bu dönüşün şartları arasında İsa’ya iman etmek yoktur.
Devarim 30:2’nin özgün hükmü וְשַׁבְתָּ עַד־יְהוָה אֱלֹהֶיךָ וְשָׁמַעְתָּ בְקֹלוֹ כְּכֹל אֲשֶׁר־אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם אַתָּה וּבָנֶיךָ בְּכָל־לְבָבְךָ וּבְכָל־נַפְשֶׁךָ şeklindedir: “Tanrın Haşem’e dönecek, bugün sana emrettiğim her şey doğrultusunda O’nun sesini dinleyeceksin; sen ve çocukların, bütün yüreğiniz ve bütün canınızla.” Ve-şavta (וְשַׁבְתָּ) dönüşü, ve-şama’ta be-kolo (וְשָׁמַעְתָּ בְקֹלוֹ) Tanrı’nın sesine itaati ifade eder. Dönmesi istenen halk yine İsrael’dir. Halkın nasıl döneceğini ise Moşe’nin “bugün” verdiği buyruklar gösterir. Ayet, İsa’ya iman etme veya onu Maşiah olarak kabul etme şartını belirtmez.
Hoşea 14:2–5, halkın günahını itiraf edip Tanrı’ya yönelmesini, Asur’a ve putlara güvenmeyi bırakmasını anlatır. Tanrı onların dönekliğini iyileştireceğini ve onları seveceğini söyler. Yeşaya 55:6–7, kötülüğünden dönenin bağışlanacağını; Yehezkel 18:21–23, doğru yaşayışa dönene yaşam verileceğini bildirir.
Yehezkel 36:25–27’de halkı temizleyen, ona yeni yürek veren ve buyruklarını yapmaya yönelten yine Tanrı’dır. Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşmanın tarafları İsrael ve Yehuda olarak adlandırılır.
Devarim 4:30–31, son günlerde sıkıntı içindeki İsrael’in Tanrı’ya döneceğini ve O’nun sesini dinleyeceğini bildirir. Gerekçe de açıklanır: Tanrı merhametlidir; halkını bırakmaz, atalarıyla yaptığı antlaşmayı unutmaz. Dönüşün yolu ve dayanağı Moşe’nin kendi sözlerinde verilmiştir. Buna İsa’yı kabul etme şartı eklemek, antlaşmayı hatırlayan Tanrı’nın açık çağrısını değiştirir.
Melahim Alef 8:46–50’de Şelomo, Haşem’den sürgündeki halkın duasını işitmesini ve itiraf ettikleri günahları bağışlamasını ister. Yeremya 3:12–14 de İsrael’e doğrudan “Geri dön” çağrısı yapar. Tanah, İsrael’e Tanrı’ya dönmesini ve O’nun buyruklarını korumasını emreder. Bu dönüşün yerine İsa’yı Maşiah olarak kabul etme şartı koymak, Tora’nın belirlediği yolu değiştirmektir.
Devarim 30:8, gelecekte dönüşten sonra וְאַתָּה תָשׁוּב וְשָׁמַעְתָּ בְּקוֹל יְהוָה וְעָשִׂיתָ אֶת־כָּל־מִצְוֺתָיו אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם der: “Yeniden dönüp Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana emrettiğim bütün mitsvaları yerine getireceksin.” Geleceğe ilişkin bu vaat, Haşem’e dönüş ile Moşe’nin mitsvalarına, yani Tora’nın buyruklarına yeniden uyulmasını birlikte anlatır. Hoşea 14:2–5 ve Yehezkel 18:21–23 aynı dönüşü ve merhameti tamamlar. Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşmanın İsrael ve Yehuda ile yapılması, Tora’nın onların yüreğine yazılması vaadi de bu süreklilikle uyumludur.
Hoşea 3:5, İsrael oğullarının dönüp Tanrıları Haşem’i ve kralları David’i arayacağını söyler. Ayette Tanrı ile kral ayrı ayrı anılır. Kralın adı David soyundan gelecek Maşiah’a işaret edecek biçimde okunsa da ayet onun İsa olduğunu söylemez. İsa’nın Maşiah olduğu önce varsayılıp sonra bu ayetteki kralın adı onun kanıtı olarak kullanılamaz. Hoşea 3:5.
İddianın dayandığı Daniel 9:26–27’de bir maşiahın, yani meshedilmiş kişinin ortadan kaldırılması, ardından kentin ve kutsal yerin yıkılması anlatılır. 27. ayette birçok kişiyle bir hafta için güçlendirilen antlaşmadan ve sunuların durdurulmasından söz edilir. Ayet, İsa’nın adını vermez; onun dirildiğini veya İsrael’in Tanrı’ya dönmek için ona iman etmesi gerektiğini söylemez. Bu sonuçlar Daniel’in sözlerine eklenmiştir. Daniel 9:26–27.
Tanah kaynakları: Devarim 30:1–10, özellikle 30:2 ve 30:8; 4:30–31; Hoşea 14:2–5 (Masoretik); Yehezkel 18:21–23, 36:25–27; Yeremya 31:31–34 ve 3:12–14; Yeşaya 55:6–7; I Melahim 8:46–50.
128. İddia: Yetmişinci haftanın ikinci yarısı uzun bir aradan sonra gelecekte gerçekleşebilir
Daniel 9:27, bir haftayı ve o haftanın ortasında olacak bir olayı anlatır. Haftayı yedi yıl olarak okuyan hesapta yarım hafta üç buçuk yıldır. İlk yarı ile ikinci yarı arasına uzun bir bekleme süresi konursa, yedi yıllık dönemin başlangıcı ile bitişi arasında artık yedi yıldan fazla zaman olur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9:27, bir haftayı ve o haftanın ortasında olacak bir olayı anlatır. Haftayı yedi yıl olarak okuyan hesapta yarım hafta üç buçuk yıldır. İlk yarı ile ikinci yarı arasına uzun bir bekleme süresi konursa, yedi yıllık dönemin başlangıcı ile bitişi arasında artık yedi yıldan fazla zaman olur.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Daniel’in yetmişinci haftasının ilk yarısının geçmişte gerçekleştiğini söylerler. Onlara göre hafta o noktada durdu. Aradan uzun bir süre geçtikten sonra, gelecekte kalan üç buçuk yıl yeniden sayılacak ve hafta tamamlanacaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:27’de “bir hafta” ve “haftanın ortası” aynı cümlede yer alır. Bu yorumda haftanın ilk yarısı geçmişe, kalan üç buçuk yılı ise geleceğe yerleştirilir. Böylece ayetin sözünü etmediği bir ara eklenir.
Daniel 9:27’de שָׁבוּעַ אֶחָד וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה denir: “Bir hafta; haftanın yarısında korban ve minha hizmetini durduracak.” Burada korban sunuyu, minha ise tahıl sunusunu anlatır. Hatsi ha-şavua (חֲצִי הַשָּׁבוּעַ), daha önce adlandırılmış aynı haftanın ortasını belirtir. Bu ifade, haftanın iki yarısının arasına ayrı bir dönem koymaz. Metin kendi içinde bir hafta ve o haftanın ortasında gerçekleşecek olayı açıklar.
Ayetin sonundaki וְעַד־כָּלָה וְנֶחֱרָצָה, “belirlenmiş son gerçekleşinceye kadar” sözü, anlatının sonunda bekleyen yıkımla ilgilidir. Cümle, haftanın ilk yarısı için ayrı bir çağ ve ikinci yarısı için başka bir çağ vermez. Haftayı ortadan bölen olay korbanla sununun durmasıdır. Yıkım hakkında verilen son hüküm ise bu olayla birlikte anlatılır. (Daniel 9:26–27).
Daniel 9:25–27, yedi ve altmış iki haftayı, bir meshedilmişin kesilmesini, şehrin yıkımını, antlaşmayı ve kurban hizmetinin durmasını birlikte anlatır. Ayette bu sürenin ilk kısmını bitirip sonra dünyanın sonuna kadar bekleyecek veya kalan yarım haftayı yeni çağda başlatacak kişi tanıtılmaz. Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28 gelecekteki kralı İsrael’in yeniden toplanması, adalet ve güven içinde yaşama görevleriyle tanımlar.
Gerçekleşmeyen sonuçları ikinci gelişe bağlayıp Daniel’in yarım haftasını geleceğe taşımak için ayette bir tarih verilmez. Daniel 9:27 haftanın yarısından söz eder; araya konacak bir bekleme dönemi bildirmez. Bu arayı ekleyen hesap Daniel’in hesabı değildir.
Daniel 9:24–27’nin başlangıç bağlamı İsrael’in günahı, Yeruşalayim’in yeniden kurulması ve kutsal yerdeki hizmettir. Haftanın kalan kısmını hesap dışında bekletmek için ayette ne başka bir başlangıç sözünün verilmesi ne de sürenin akışını durduran özel bir hüküm bulunur. Ayetteki bir olayı tarihteki bir olayla eşleştirmek başka, ayetin belirlediği sayımı durdurup yeni bir hesap kuralı koymak başkadır.
Bu iddia önceki hesapla birlikte okunduğunda iki ayrı ara ortaya çıkar. İlk hesap 69 haftayı İsa’nın ölümü için seçilen tarihte bitirir ve son haftanın başlangıcına kadar yaklaşık 33 yıl bırakır. Son haftanın ikinci yarısı da geleceğe taşındığında, haftanın kendi içine bir ara daha eklenmiş olur. Daniel bu iki arayı tarif etmez.
İddiada Daniel 7:25 ve 12:7’de geçen “zaman, zamanlar ve yarım zaman” ifadeleri de gelecekteki süreyle ilişkilendirilir. Farklı bölümlerde benzer uzunlukta sürelerin bulunması, bu bölümlerin aynı olayı anlattığını tek başına göstermez. Her bölümde kimin hangi olay sırasında konuştuğuna da bakılmalıdır. Daniel 7:25, 12:7.
Bir olayın sonuçları uzun süre devam edebilir. Yeruşalayim’in yıkımından sonraki sürgünün sürmesi de yıkımın gerçekleştiği haftanın sayılmadan beklediğini göstermez.
Tanah kaynakları: Daniel 9:24–27; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
165. İddia: Rabbinik kaynaklar 2000 yıl Tora, 2000 yıl Maşiah ve 1000 yıllık Şabat öngörmüştür
Talmud’da dünya tarihini iki bin yıllık bölümlere ayıran bir öğreti bulunur. Aynı tartışmada yedinci bin yılın Şabat’a benzetildiği ayrı bir açıklama da vardır. Bu sayılar bir kişinin geliş tarihine bağlanacaksa, dönemlerin hangi takvime göre sayıldığına ve kaynakların o kişinin adını verip vermediğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Talmud’da dünya tarihini iki bin yıllık bölümlere ayıran bir öğreti bulunur. Aynı tartışmada yedinci bin yılın Şabat’a benzetildiği ayrı bir açıklama da vardır. Bu sayılar bir kişinin geliş tarihine bağlanacaksa, dönemlerin hangi takvime göre sayıldığına ve kaynakların o kişinin adını verip vermediğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yahudi kaynaklarının iki bin yıl Tora, ardından iki bin yıl Maşiah ve sonrasında bin yıl Şabat dönemi öngördüğünü söylerler. Bu dönemleri art arda okuyup çıkan hesabın İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu doğruladığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
İddianın dayandığı rabbinik kaynaklar vardır. Fakat bu kaynaklar İsa’nın geliş tarihini vermez. Üstelik kullandıkları dünyanın yaratılışından başlayarak yılları sayan geleneksel takvim, Maşiah günlerinin başlangıcını onun yaşadığı birinci yüzyıla yerleştirmez.
Sanhedrin 97a ve Avoda Zara 9a, Eliyahu’nun okuluna atfedilen şu öğretimi aktarır: Dünya tarihinin altı bin yılı, iki bin yıl tohu, yani düzensizlik dönemi, iki bin yıl Tora ve iki bin yıl Maşiah günleri olarak ayrılır. İbranice ifade şöyledir: שֵׁשֶׁת אֲלָפִים שָׁנָה הָוֵי עָלְמָא שְׁנֵי אֲלָפִים תּוֹהוּ שְׁנֵי אֲלָפִים תּוֹרָה שְׁנֵי אֲלָפִים יְמוֹת הַמָּשִׁיחַ.
Aynı aktarım, günahlar nedeniyle son dönemin bir kısmının beklenen kurtuluş gerçekleşmeden geçtiğini de söyler. Dolayısıyla “Maşiah günleri” başlığı, Maşiah’ın bu dönemin ilk yılında geldiğini kesinleştiren bir tarih olarak kullanılmaz. Kaynağın devamını çıkarmak, iddianın dayandığı öğretimi eksik aktarmaktır.
Avoda Zara 9a, Tora döneminin başlangıcını Sinay’a yerleştirmez. Hesabı Avraam’ın dönemine ve Bereşit 12:5’te Haran’da kazanılan insanlara ilişkin yoruma bağlar.
Raşi’nin açıkladığı geleneksel hesapta Avraam, dünyanın yaratılışından itibaren sayılan 1948. yılda doğar. 52 yıl sonra 2000. yıla gelinir. Buna göre iki bin yıllık Tora dönemi dünya yılı 2000’de, Maşiah günleri dönemi ise 4000’de başlar.
Bu geleneksel sayımda İkinci Bet HaMikdaş’ın yıkımı dünya yılı 3828 kabul edilir. 4000 yılı bundan yaklaşık 172 yıl sonra, miladi 239–240 dolaylarındadır. Bu tarih, İsa’nın yaşadığı birinci yüzyıldan çok daha sonradır. Burada kullanılan tarihler, kaynağın dayandığı geleneksel kronolojiye aittir; önemli olan, iddiada kullanılan rabbinik hesabın kendi içinde İsa’nın yaşamına işaret etmemesidir.
Bin yıllık Şabat da kaynakta bulunan ayrı bir öğretidir. Sanhedrin 97a’da Rav Ketina’ya atfedilen görüş, altı bin yıldan sonra bin yıllık bir ıssızlık döneminden söz eder. Aynı sayfada yedinci bin yıl, ‘tamamı Şabat olan gün’ diye anılır. Şabat haftanın yedinci ve dinlenmeye ayrılan günüdür. Burada bin yıllık dönem bu güne benzetilir. Bu aktarım ile Eliyahu okulunun üç dönemi bir arada düşünülebilir; ancak bunlar tek bir cümlede verilmiş, İsa’yı adlandıran bir kehanet değildir.
Tehilim 90:4, Tanrı’nın gözünde bin yılın geçmiş bir gün gibi olduğunu söyler. Bu söz belirli bir kişinin doğum veya geliş tarihini vermez. Sanhedrin 97b’de hesaplanan sonların geçtiği de söylenir. Rambam, Maşiah çağına ilişkin ayrıntıların gerçekleşmeden kesin bilinemeyeceğini belirtir ve son tarih hesaplarına dalınmamasını öğütler. Bunlar rabbinik yorumların kendi içindeki uyarılardır.
Tanah, vaat edilen yöneticinin dönemini somut sonuçlarla anlatır: Yeşaya 11:1–12’de adalet, barış ve İsrael’in toplanması; Yeremya 23:5–8’de halkın güvenliği; Yehezkel 37:21–28’de halkın birleşmesi ve kutsal yerin yeniden halkın arasında bulunması bildirilir. Daniel 9:24–27 ve 12:1–3 de dönemler, sıkıntı ve kurtuluş hakkında konuşur; İsa’nın adını veya bu rabbinik takvimi vermez. Takvim kendi içinde de İsa’nın yaşadığı dönemi göstermediği için İsa’nın Maşiah olduğuna kanıt olamaz.
Tanah kaynakları: Tehilim 90:4; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Daniel 9:24–27 ve 12:1–3. Rabbinik kaynaklar: Sanhedrin 97a–b; Avoda Zara 9a ve Raşi; Rambam, Melahim 12:2.
220. İddia: Yetmişinci Yovel yaklaşık 1996’ya denk gelir ve son zamanlara işaret edebilir
Tora’da Yovel, yıllar sayılarak belirlenen, özgürlüğün ilan edildiği ve toprağın ailelere döndüğü yıldır. Daniel’de ise “yetmiş yedi”, yani yetmiş tane yedili dönem diye anılan bir süre vardır. Bu iki sayımın aynı hesabı verip vermediği, metinlerde neyin sayıldığına bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora’da Yovel, yıllar sayılarak belirlenen, özgürlüğün ilan edildiği ve toprağın ailelere döndüğü yıldır. Daniel’de ise “yetmiş yedi”, yani yetmiş tane yedili dönem diye anılan bir süre vardır. Bu iki sayımın aynı hesabı verip vermediği, metinlerde neyin sayıldığına bakılarak anlaşılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Daniel’in yetmiş “yedi”sini yetmiş Yovel dönemi olarak okumayı önerirler. İlk Yovel’in İsrael ülkeye girdikten 49 yıl sonra tutulduğunu varsayıp yetmişinci Yovel’i yaklaşık 1996’ya yerleştirirler. Bu tarihin, yirminci yüzyılın sonlarında Maşiah’ın İsrael’in sıkıntılarına son vereceği döneme işaret edebileceğini söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Bu hesap, Tanah’ın verdiği kesin bir tarih değildir. İddiayı ileri süren kaynak da bu hesabı bir tahmin olarak sunar. Hesap, Daniel’deki “yetmiş yedi”yi yetmiş Yovel’e dönüştürmeye ve sayımın hangi yılda başlayacağını ayrıca varsaymaya dayanır.
Vayikra 25:8–10’da yedişer yıllık yedi dönem, yani toplam 49 yıl sayılır. Ardından ellinci yıl Yovel olarak kutsanır ve özgürlük ilan edilir. Yovel’de bir ailenin toprağının kendisine geri dönmesi ve özgürlüğe kavuşacak kişiler hakkında kurallar vardır. Bu hükümler, toprağın asıl sahibinin Tanrı olduğunu hatırlatır (25:10–24).
İddiada ilk Yovel’in İsrael ülkeye girdikten 49 yıl sonra gerçekleştiği varsayılır. Fakat Talmud’un Arahın 12b bölümündeki hesap, ülkeye girişin ardından ülkeyi ele geçirmek için yedi yıl, toprakları paylaştırmak için de yedi yıl geçtiğini söyler. Yovel sayımı bu on dört yıl bittikten sonra başlar. Dolayısıyla önerilen başlangıç, bu klasik hesapla uyuşmaz.
Döngü uzunluğu konusunda da görüş farkı vardır. Bir hesapta ellinci yıl ayrı bir Yovel yılıdır. Rabbi Yehuda’nın görüşünde ise ellinci yıl sonraki dönemin ilk yılı olarak da sayılır. Bu görüşte bir Yovel ile sonraki Yovel arasında 49 yıl vardır.
Bu görüşler Roş HaŞana 9a ve Arahın 12b’de tartışılır. Başlangıç yılı ve döngünün uzunluğu değiştiğinde sonuç da değişir. 1996 tarihi, metinden zorunlu olarak çıkan tek sonuç değildir.
Daha temel sorun Daniel’dedir. Daniel 9:24–27 “yetmiş yedi” der. Metinde “yetmiş Yovel” yazmaz. Yedi yıllık dönemlerle Yovel arasında düşünsel bir yakınlık kurulabilir. Fakat Daniel’deki yetmiş yediyi, her biri yaklaşık yarım yüzyıllık yetmiş ayrı Yovel döngüsüne çevirmek çok daha uzun bir süre üretir. Yedişer yıllık yetmiş dönem 490 yıl eder. Yetmiş Yovel ise her aralığın uzunluğuna göre üç bin yılı aşan bir süre eder. Ayet bunlardan birini diğerine çevirecek bir kural vermez.
İddiada Hizkiyahu dönemindeki Aşur istilası ve Yeşaya 37:30 da geleceğe ilişkin bir örnek olarak kullanılır. Ayet, ilk yıl kendiliğinden yetişen ürünün, ikinci yıl da o üründen kendiliğinden çıkanın yenmesini, üçüncü yıl ise ekim ve biçim yapılmasını söyler. Burada “Yovel” kelimesi geçmez. Bu işareti belirli bir Yovel yılına yerleştirmek ayrıca tarihsel bir hesap, onu 1996’ya bağlamak ise başka bir varsayım gerektirir.
Önerilen tarih artık geçmiştir. İsrael’in bütün sıkıntılarının sona ermesi ve peygamberlerin bildirdiği dünya barışı 1996’da gerçekleşmemiştir. Yeşaya 2:2–4, ulusların savaş öğrenmeyeceğini söyler. Yehezkel 37:21–28, İsrael’in toplanacağını ve kutsal yerin halkın arasında bulunacağını anlatır. Takvimde bir sayı bulmak bu sonuçların gerçekleştiğini göstermez.
Yovel’in hesaplanması ve hükümleri Tora’da açıkça yer alır. Daniel’in yetmiş yedisinin yetmiş Yovel olduğu ve bunların 1996’da tamamlandığı ise metnin söylediği bir sonuç değildir. 1996’yı veren sonuç, hem Daniel’de sayılan birimin değiştirilmesine hem de Yovel için belirli bir başlangıç seçilmesine bağlıdır. Bu hesap İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz.
Kaynaklar: Vayikra 25:1–24; Bamidbar 36; Bavli Arahın 12b; Roş HaŞana 9a; Daniel 9:24–27; Yeşaya 37:30–32, 2:2–4; Yehezkel 37:21–28.
251. İddia: Daniel 9’un hesabı ay yılı ve takvim düzeltmeleriyle İsa’nın ölüm tarihine tam oturur
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.
Bu hesabı savunan Hristiyanlar, ilk altmış dokuz yedili dönemi MÖ 457’den başlatırlar. 483 yılı ay yılına çevirdiklerini ve dört yıllık bir takvim düzeltmesi yaptıklarını söylerler. Onlara göre bu hesap, İsa’nın öldüğünü söyledikleri MS 33,5 tarihini tam olarak verir. Bu sonucu Daniel’in İsa’yı Maşiah olarak önceden belirlediğinin matematiksel kanıtı sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Hesap iki ayrı noktada yanlıştır. Önce 483 güneş yılı ay yılına yanlış çevrilir. Sonra Daniel’de bulunmayan bir başlangıç tarihi ve ek süreler kullanılır. Altmış dokuz yedili dönem 69 × 7 = 483 yıl eder. İddia bu sürenin 486,5 ay yılına eşit olduğunu söyler. Aşağıdaki işlem süreyi doğru birimlerle hesaplar. MÖ 457 başlangıcı, dört yıllık ekleme ve MS 33,5 sonucu da Daniel’in metninde bulunmamaktadır. Sonucun İsa’nın ölümüne yakın bir tarihe gelmesi, bu işlemlerin ayette bulunduğunu göstermez.
Bir süreyi başka bir birimle yazmak, sürenin uzunluğunu değiştirmez. Bir metre ile yüz santimetre aynı uzunluktur. Sayı değişir, ölçülen nesnenin uzunluğu değişmez. Güneş yılını ay yılına çevirmek için önce toplam gün sayısını bulmak, sonra bunu ay yılının gün sayısına bölmek gerekir. Hesapta kullanılan 365,2425 gün, Gregoryen takvim yılının ortalama uzunluğudur. Bir Ay döngüsü, Ay’ın aynı evresinin yeniden görülmesine kadar geçen süredir. Bu hesapta bir ay yılı on iki döngüye, yani yaklaşık 354,367 güne eşit sayılır.
Bu değerlerle 483 güneş yılı önce gün cinsinden yazılır. Ardından toplam, bir ay yılının uzunluğuna bölünür. 483 × 365,2425 ÷ 354,367 ≈ 497,82 ay yılıdır. İddiadaki 486,5 bu işlemin sonucuna eşit değildir.
Aynı eşitliği ters yönde sınamak için 486,5 ay yılını önce güne, ardından güneş yılına çeviririz. 486,5 × 354,367 ÷ 365,2425 ≈ 472,01 yıl bulunur. Yani 486,5 ay yılı, 483 güneş yılından yaklaşık on bir yıl daha kısadır. Başlangıçtaki 483 yıl zaten ay yılıysa, onu 486,5 ay yılına çıkaran bir dönüşüm de yoktur.
“Yahudiler zamanı Ay’a göre hesaplar” denilmesi bu hatayı gidermez. İsrael takviminde aylar Ay’ın döngüsüne bağlanırken, Pesah’ın baharda kalması da korunmaktadır. Şemot 12:2, ayların hangi aydan başlayarak sayılacağını söyler. Devarim 16:1, bahara karşılık gelen Aviv ayının gözetilmesini emreder.
On iki Ay döngüsü güneş yılından yaklaşık on bir gün kısa olduğundan, yalnız on iki aylık yıllar art arda sayılırsa bayram mevsimler arasında geriye kayar. Bunu önlemek için gerekli yıllara ek ay konur.
Bugünkü sabit takvimde on dokuz yılda yedi ek ay vardır. Antik dönemde kullanılan Ay gözlemiyle bugünkü sabit hesap aynı yöntem değildir. Ancak iki yöntemde de ayların Ay’a bağlı olması, her yılın 354 gün sayıldığı anlamına gelmez. İbn Ezra’nın Şemot 12:2 açıklamasında da ay döngüsüyle mevsim yılı arasındaki fark ve bunların takvimde birleştirilmesi ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
MÖ ve MS arasındaki geçişte ayrıca yıl sıfırı bulunmamaktadır. MÖ 1’in hemen ardından MS 1 gelir. Bu iki yıl arasına ayrıca bir sıfır yılı konmaz. Bu nedenle MÖ 457’den 483 olağan takvim yılı ileri gidildiğinde yaklaşık MS 27’ye ulaşılır. 486,5 yıl kullanılıp buna dört yıl daha eklendiğinde ise sonuç yaklaşık MS 34,5 olur. İddiadaki MS 33,5 ile arasında yaklaşık bir yıllık fark vardır.
486,5 ay yılı kullanılırsa süre yaklaşık 472 güneş yılına iner. Aynı başlangıçtan yaklaşık MS 16’ya, dört yıllık eklemeyle MS 20’ye ulaşılır. Kesin gün ve ay seçilmeden yapılan bu hesaplarda, yıl birimi değişince hesaplanan tarih yıllarca ileriye ya da geriye kayar.
Hristiyan tarih hesaplarında başka başlangıçlar ve başka yıl uzunlukları da kullanılır. MÖ 445 başlangıcına 483 olağan yıl eklendiğinde yaklaşık MS 39’a varılır.
Aynı 483 yılın her biri 360 gün sayılırsa toplam 173.880 gün, yani yaklaşık 476,07 güneş yılı elde edilir. Bu hesap MÖ 445’ten başlatılırsa MS 32 dolaylarına ulaşılır. Ancak 360 günlük yıl, yaklaşık 354,367 günlük on iki aylık ay yılıyla aynı birim değildir. Daniel 9’da 360 günlük özel bir yıl tanımı da verilmemiştir. Başlangıç tarihi ve yıl uzunluğu değiştirilince farklı sonuçlar çıkar. Bunlar tek ve kesin bir peygamberlik hesabını doğrulamaz.
Başlangıç için neden belirli bir tarih seçildiği, ayetin konusu üzerinden açıklanmak zorundadır. Yeremya, ulusların Babil kralına yetmiş yıl hizmet edeceğini (25:11–12) ve Babil’e verilen yetmiş yıl dolunca sürgündekilerin geri getirileceğini (29:10) söyler. Daniel 9:2, Yeremya’nın bildirdiği yetmiş yılı Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından halkın günahlarını kabul eder ve şehrin ve kutsal yerin onarılması için dua eder (Daniel 9:3–19).
Verilen cevapta yetmiş yedili dönem עַל־עַמְּךָ וְעַל־עִיר קָדְשֶׁךָ, “senin halkın ve kutsal kentin üzerine” belirlenmiştir. İsyanın sona ermesi, günahın giderilmesi, suç için kefaret, kalıcı doğruluk, görüm ile peygamberin mühürlenmesi ve en kutsalın meshedilmesi birlikte anılır (9:24). Daniel’in verdiği dönemleri yorumlayan bir hesap, yalnız bir ölüm tarihini değil, birlikte sayılan bu olayları da açıklamalıdır.
9:25’te Yeruşalayim’in yeniden kurulmasıyla ilgili bir דָבָר, yani “söz, buyruk” anılır. Ezra 1:1–4, Koreş’in halkın dönüşü ve Bet Hamikdaş’la ilgili buyruğunu anlatır. Ezra 7:11–26, Artahşasta’nın Ezra’ya verdiği yetkileri kaydeder. Nehemya 2:1–8 ise Yeruşalayim’in yeniden inşası için verilen izni aktarır.
Bunlar farklı zamanlarda verilen ve aynı şeyi emretmeyen buyruklardır. Bu tarihlerden biri seçilecekse, önce o buyruğun Daniel’deki sözle neden aynı olduğu gösterilmelidir. MÖ 457’yi seçmek, hesaplanan tarihi hedeflenen sonuca yaklaştırabilir. Seçimin ayete dayandığını göstermek için, o yıl verilen buyruğun Daniel’in sözünü ettiği buyruk olduğunu açıklamak gerekir.
Aynı ayetteki dönemler de tek bir toplam olarak verilmemiştir. שָׁבֻעִים שִׁבְעָה, “yedi yedili dönem” ve וְשָׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם, “ve altmış iki yedili dönem” ayrı ifadelerle anılır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin okuma işaretleri, yedi yedili dönemin ardından belirgin bir durak gösterir. Cümle okunurken iki dönem bu durakla birbirinden ayrılır.
Bu durakla, ilk yedi yedili dönem meshedilmiş önderin gelişine bağlanır. Sonraki altmış iki yedili dönem ise şehrin yeniden inşasıyla ilişkilendirilir. Yedi ile altmış iki toplanabilir. Fakat bu işlem, ayetteki iki dönemin tek bir kişinin ölümüne kadar süren kesintisiz 483 güneş yılı olduğunu kendiliğinden göstermez. Böyle bir toplamı ayetteki tek ve kesintisiz süre olarak okumak, İbranice metnin okuma işaretiyle yaptığı ayrımı değiştirir.
9:26’da, “Altmış iki yedili dönemden sonra meshedilmiş biri kesilecek” denir. מָשִׁיחַ (maşiah), “meshedilmiş kişi” anlamındadır. Vayikra 4:3’te kohen, Şemuel Alef 24:7’de Şaul ve Yeşaya 45:1’de Pers Kralı Koreş bu sözcükle anılmıştır. Bu sözcüğün kullanılması, kişinin İsa olduğunu göstermez.
יִכָּרֵת (yikkaret), kişinin kesilip ortadan kaldırılmasını, bu bağlamda öldürülmesini ifade edebilir. Ardından gelen וְאֵין לוֹ, kelime kelime “ve ona yok”, yani “onun için bir şey yok” ifadesidir. Bu sözlerde “başkaları uğruna öldü” anlamı bulunmamaktadır. Çarmıh, İsa’nın adı ve bütün insanlığın günahlarının bu ölümle bağışlanacağı öğretisi ayete dışarıdan eklenmektedir.
Hesabın ulaşmaya çalıştığı ölüm tarihi de kesin olarak bilinmemektedir. Humphreys ve Waddington’ın 1983 tarihli araştırmasında 3 Nisan MS 33 önerilmiştir. Helen Bond’un 2013 tarihli araştırmasında ise 7 Nisan MS 30’u desteklemek için gösterilen gerekçeler incelenir. Bond, eldeki bilgilerle kesin günün belirlenemeyeceği sonucuna varır.
MS 33,5 ifadesinin hem bir takvim tarihi hem de doğumdan itibaren tam 33,5 yıllık yaş gibi kullanılması iki farklı başlangıç noktasından sayılan yılları birbirine karıştırır. Miladi takvimin başlangıcı ile İsa’nın gerçek doğum tarihinin aynı olduğu gösterilmeden bu iki sayı eşitlenemez. Ölüm tarihinin kesin olarak bilinmesi, yanlış birim dönüşümünü düzeltmez.
Yetmişinci yedili döneme geçildiğinde aynı hesaba yeni bir ara eklenir. İlk altmış dokuz dönemin yaklaşık MS 33,5’te bittiği ileri sürülürken, son dönemin ilk yarısı, MS 66–67’de savaşın başlaması ile MS 70’te Bet HaMikdaş’ın yıkılması arasına yerleştirilir. İki tarih arasında yaklaşık otuz üç yıllık bir ara bırakılır. Bu ara, İsrael’e tövbe fırsatı verilmesiyle açıklanır.
Kalan yarım dönem için Masada’nın düşüşü veya gelecekteki bir dönem önerilir. Daniel 9:24–27’de ise altmış dokuzuncu dönemden sonra sayımın otuz üç yıl durdurulacağı söylenmemiştir. İlk bölüm için kesin tarih öne sürüp devamındaki olaylara ulaşmak için sayımı durdurmak, Daniel’in verdiği bir zaman çizelgesi değildir.
9:27’de וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד, “Bir yedili dönem boyunca çoklarıyla antlaşmayı güçlendirecek” ve וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה, “Yedili dönemin ortasında korbanı ve minhayı durduracak” denir. Son sözlerde hayvan sunusuyla tahıl sunusunun durdurulması anlatılmaktadır.
Bir hizmetin durdurulması, o hizmeti emreden Tora hükmünün kaldırılmasıyla aynı şey değildir. İlk Bet Hamikdaş yıkımından sonra Ezra 3:2’de sunak yeniden Moşe’nin Tora’sına uygun olarak kurulmuştur. Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22’de de gelecekteki hizmet için korban hükümleri verilmiştir. Daniel’deki durdurma eyleminin bütün korban emirlerinin sonsuza kadar kaldırıldığı biçiminde sunulması, bu açık hükümlerle çelişmektedir.
483 güneş yılı 486,5 ay yılına eşit değildir. Daniel ayrıca MÖ 457’yi başlangıç yılı olarak vermez, dört yıllık bir düzeltme bildirmez ve 69. dönemden sonra sayımın yaklaşık 33 yıl duracağını söylemez. Bu hesap, hem kendi rakamlarıyla MS 33,5’e ulaşamaz hem de Daniel’in metninde yer almayan seçimlere dayanır. Sonuç İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27 (özellikle 9:24–27, İbranice Masoretik metin); Yeremya 25:11–12 ve 29:10; Yeşaya 45:1; Ezra 1:1–4, 3:2 ve 7:11–26; Nehemya 2:1–8; Devarim 16:1; Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22. İbranice metin kontrolü: Mehon Mamre, Daniel 9. Takvim ve hesap kontrolü: ABD Deniz Rasathanesi, The Jewish Calendar; ortalama güneş yılı ve on iki sinodik aylı yıl üzerinden yukarıda gösterilen aritmetik.
Ek kaynaklar: Şemot 12:2; İbn Ezra, Şemot 12:2; Vayikra 4:3; Şemuel Alef 24:7. ABD Deniz Rasathanesi, Gregoryen yılının ortalama uzunluğu; Colin J. Humphreys ve W. G. Waddington, Dating the Crucifixion, Nature 306 (1983), 743–746; Helen K. Bond, Dating the Death of Jesus: Memory and the Religious Imagination, New Testament Studies 59/4 (2013), 461–475.
126. İddia: 69 hafta bittikten sonra tarih hesabı yaklaşık 33 yıl durabilir ve sonra tekrar başlayabilir
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş haftalık bir süre belirlenir. Hesapta her hafta yedi yıl olarak okunursa, altmış dokuzuncu haftadan sonra bir yedi yıllık dönem kalır. Araya başka yıllar konulduğunda son haftanın tarihi değişir. Bu yüzden bir aranın olup olmadığı ayetin sözlerinden gösterilmelidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş haftalık bir süre belirlenir. Hesapta her hafta yedi yıl olarak okunursa, altmış dokuzuncu haftadan sonra bir yedi yıllık dönem kalır. Araya başka yıllar konulduğunda son haftanın tarihi değişir. Bu yüzden bir aranın olup olmadığı ayetin sözlerinden gösterilmelidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Daniel’in altmış dokuzuncu haftasının İsa’nın ölümüyle tamamlandığını söylerler. Onlara göre Tanrı, İsrael’e tövbe fırsatı vermek için yargıyı erteledi ve sayımı yaklaşık otuz üç yıl durdurdu. Yetmişinci haftanın bir yarısını da MS 66,5 ile 70 arasındaki savaşa yerleştirirler.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:24, her biri yedi birimden oluşan yetmiş dönemi 'senin halkın ve kutsal kentin' için belirler. 9:25’te yedi yedilik ve altmış iki yedilik ayrılır; 9:26’da meshedilmişin kesilmesi, şehrin ve kutsal yerin yıkılması anlatılır. 9:27 ise bir haftadan ve haftanın yarısında sunularla ilgili olaylardan söz eder. Bu sıralamada 69. yediliğin sonunda sayımı yıllarca durdurup sonra kaldığı yerden başlatan bir kural yazılı değildir.
Daniel 9:24’te שָׁבֻעִים שִׁבְעִים נֶחְתַּךְ עַל־עַמְּךָ וְעַל־עִיר קָדְשֶׁךָ, “Halkın ve kutsal şehrin için yetmiş hafta belirlenmiştir” denir. Nehtakh (נֶחְתַּךְ), belirlenmiş veya ayrılmış bir süreyi anlatır. 9:27’de וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה denir: “Bir hafta boyunca birçokları için antlaşmayı güçlendirecek; haftanın yarısında korban ve minha hizmetini durduracak.” Burada korban sunuyu, minha ise tahıl sunusunu anlatır. Ayet, bir haftayı ve onun yarısını adlandırmaktadır; haftanın başlamasından önce onlarca, yüzlerce ya da binlerce yıllık yeni bir durma talimatı vermez.
Bazı Hristiyan hesapları, 69. yediliği İsa’nın ölümüyle ilişkilendirip ardından yetmişinci yedilik başlamadan yaklaşık iki bin yıllık boşluk ekler. Bazıları bu boşluğun daha kısa veya daha uzun olduğunu savunur. Hangi süre seçilirse seçilsin sorun aynıdır: Daniel 9’da bu aranın başlangıcı, bitişi veya yeniden saymaya başlanacağı gün belirtilmez. Aranın kaç yıl sürdüğünü ve ne zaman bittiğini metin belirlemiyorsa, bu sayımla ayetin kesin bir tarih verdiği gösterilemez.
Daniel önce hafta sayısını yetmiş olarak belirler. Ardından yedi, altmış iki ve bir haftalık dilimleri aynı şehrin olayları içinde anlatır. Son dilimin ortasındaki hizmet kesintisi de o dilime bağlıdır. Kronolojiye birkaç on yıl kattığını söyleyen yorum, bu sürenin ayette hangi olaydan sonra başladığını ve saatin hangi sözle yeniden işlemeye başladığını göstermek zorundadır. Daniel, verdiği toplamı ve dilimleri açıkça sayar. Araya konan ek süre ise bu sayıma dışarıdan girer. (Daniel 9:24–27).
Vayikra 25:8’de yedişer yıllık yedi dönem kırk dokuz yıl olarak sayılır. Yılların yedili gruplarla anlatıldığı bu açık Tora örneğinde, sayının içine belirtilmemiş uzun bir boşluk yerleştirilmez. Daniel’in haftalarını yıllar olarak okurken bu sayma biçimini almak, fakat toplamı İsa’ya uydurmak için sayımı bir noktada durdurmak, aynı ölçüyü iki farklı biçimde kullanmaktır.
Daniel 9:2’de peygamber Yeremya’nın sürgün yıllarını inceler; 9:3–19’da günah itirafı ve Yeruşalayim’in yeniden kurtuluşu için dua eder. 9:24’te de halkın günahı, kutsal kent ve doğruluk vaatleri sayılır. Daniel 9, sürgün ve kutsal şehir için belirlenmiş süreyi anlatır. Kalan haftayı iki bin yıl sonraya taşımak, ayette bulunmayan yeni bir takvim kurmaktır.
Vayikra 25:8’de וְסָפַרְתָּ לְךָ שֶׁבַע שַׁבְּתֹת שָׁנִים שֶׁבַע שָׁנִים שֶׁבַע פְּעָמִים denilerek yedişer yıllık yedi dönemin sayılması emredilir. Bu Tora örneğinde yediliklerle hesaplama, toplamı belirler. Açıklanmamış uzun bir ara dönem hesabın parçası yapılmamaktadır. Daniel’in yedilikleri için farklı tarihsel yorumlar tartışılabilir, ancak hesaplamaya ayrıca eklenecek duraklamanın süresi ve gerekçesi metnin kendisinden gösterilmelidir. Aksi halde sonuca göre seçilmiş bir ara, belirlenmiş peygamberlik süresi yerine geçirilmiş olur.
Bu belirli hesap, İsa’nın ölümü için MS 33,5’i ve savaşın başlangıcı için MS 66,5’i seçer. Aradaki yaklaşık 33 yılın İsrael’e dönüş fırsatı vermek için sayım dışında bırakıldığı ileri sürülür. Daniel bu yılları veya sayımın bu nedenle duracağını bildirmez. Önce bu iki tarih seçilip ardından aradaki boşluğa anlam verilmesi, boşluğun Daniel’den çıkarıldığını göstermez.
Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27, özellikle 9:24–27; Vayikra 25:8; Yeremya 29:10.
İlgili Makaleler
Daniel 9’da Çeviri ve Kronoloji Sorunları
Daniel 9 üzerindeki Hristiyan yorumunun en önemli sorunu tek bir kelimenin çevirisi değildir. İbranice metindeki birkaç ayrı unsur aynı anda yeniden düzenlendiğinde, İsa'ya ulaşan kronoloji ortaya çıkar. Bu nedenle tartışmayı “çeviri doğru…
Daniel 9’un 70 Haftası İsa’yı mı Bildiriyor?
Giriş Daniel kitabının dokuzuncu bölümü, Hristiyan misyoner anlatısında İsa’nın ölüm tarihini önceden bildiren kesin bir peygamberlik olarak sunulur. Bu iddiaya göre melek Gabriel, Yeruşalayim’in yeniden kurulmasına ilişkin bir buyruğun çıkışından başlayarak 483…
Daniel 9:25–26: Yahudi Okuması Sonradan mı Üretildi?
Daniel 9:25–26’daki yedi ve altmış iki haftayı, maşiah kelimesinin anlamını, Koreş bağlantısını ve Raşi’nin geleneksel kronolojisini inceler; Yahudi okumasının metin tahrifi olmadığını gösterir.
