4 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
38. İddia: Yitshak’ın bağlanması (Akeda), Tanrı’nın İsa’yı günahlar için insan korbanı olarak kabul ettiğini kanıtlar
Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.
Bazı Hristiyan yorumcular, Avraam’a sevdiği oğlu Yitshak’ı sunmasının emredilmesini, Tanrı’nın özel bir durumda insan kurbanını kabul ettiğinin kanıtı sayarlar. Yitshak’ın odunları taşımasını, babasına teslim olmasını ve ölüm tehlikesinden kurtulmasını İsa’nın ölümü ve dirilişiyle eşleştirirler. Onlara göre İsa’nın ölümü, olağan sunulara ilişkin şartlarla sınırlı olmayan ve bütün sunuları tamamlayan benzersiz bir insan kurbanıdır.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 22’nin ilk cümlesinde olayın amacı verilir: Haşem, Avraam’ı sınar. Sevdiği oğlu Yitshak’ı yakmalık sunu olarak sunması istenir. Avraam yola çıkar, sunuyu getireceği sunağı kurar, oğlunu bağlar ve bıçağı alır. Sınanmanın ağırlığı buradadır. Fakat Haşem’in meleği onu durdurur: “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” (22:12). Avraam’ın Haşem’den korktuğu, oğlunu esirgemediği bu anda kabul edilir. Sınanma, Yitshak öldürülmeden tamamlanmıştır.
Hemen ardından bir koç sunulur. Ayet, onun Yitshak’ın “yerine” sunulduğunu özellikle söyler (22:13). Burada gerçek bir yer değiştirme vardır: Yitshak yaşar, koç yakmalık sunu olur. Buna karşılık bağışlanması için Yitshak’ın öldürülmesi gereken bir günahkar gösterilmez; İsrael’in veya bütün insanlığın suçlarının ona yüklendiği de söylenmez. Olayı günahsız bir insanın başkalarının suçları için öldürülmesi şeklinde anlatmak, sınanmanın amacını ve sonucunu değiştirmektir.
Taanit 4a, Yeremya’nın çocukların ateşte yakılmasına ilişkin sözlerindeki “aklıma gelmedi” ifadesini Yitshak’ın bağlanmasına uygular. Bu açıklamada, Yitshak’ın gerçekten öldürülmesinin amaçlanmadığı, olayın bir sınama olduğu anlatılır. Yeremya’nın kendi bölümünde anlattığı olay, Tophet’te çocukların ateşte yakılmasıdır. Taanit 4a; Yeremya 19:5
Yitshak’ın yaşaması, Avraam’a verilen vaatle de bağlantılıdır. Bereşit 21:12’de Avraam’ın soyunun Yitshak üzerinden anılacağı söylenmişti. Sınanmanın ardından soyun gökteki yıldızlar ve deniz kıyısındaki kum kadar çoğalacağı, ulusların bu soy aracılığıyla bereketleneceği yeniden vaat edilir. Bu sözlerin gerekçesi de verilir: Avraam, Haşem’in sesini dinlemiştir (22:16–18). Bereket vaadi, Yitshak’ın dökülen kanına bağlanmaz. Yitshak’ın kanı dökülmemiştir.
Hristiyan savında, bu olayın İsa’nın gelecekteki ölümünü temsil ettiği ileri sürülür. Sevilen oğul, taşınan odunlar ve ölüm tehlikesinden kurtuluş, İsa anlatısıyla eşleştirilir. Fakat bu eşleştirmelerde henüz kanıtlanmamış olan sonuç baştan kabul edilmektedir. Yitshak’ın odun taşıması, kimin ne zaman öleceğini veya bu ölümün günahları bağışlatacağını söylemez. Ölüm tehlikesinden kurtuluşu, ölümden geri alınmaya benzetilebilir; fakat bu benzetme, gelecekte başka birinin ölerek günahları bağışlatacağı kehanetini içermez. Koç İsa’yla eşleştirildiğinde ise bu kez Yitshak, yerine kurban sunularak yaşatılan kişi olur. Hem oğlun hem koçun aynı kişiyi farklı yönlerden temsil ettiği savı, her ikisinin de İsa’yı anlattığına dair Tanah’tan bir dayanak gerektirir. Benzerlikleri seçmek, bu kimliği kanıtlamak değildir.
Avraam’ın “Tanrı, yakmalık sunu için hayvanı kendisi sağlayacak” sözü de bu olayın içinde karşılığını bulur (22:8): koç sağlanır ve oğlunun yerine sunulur. Bu söz gelecekteki başka bir kurbanın adı olarak okunacaksa, o bağlantının ayrıca gösterilmesi gerekir. Bereşit 22’yi İsa’nın kurbanlığının delili sayıp, ardından İsa’nın kurbanlığını bu bölümün gerçek anlamını belirlemek için kullanmak, aynı iddiayı kendi kanıtı yerine koymaktır. “Tanrı özel bir emir verebilir” sözü de İsa için böyle bir emir verdiğini göstermez. Avraam’a verilen özel emrin devamında Yitshak’a dokunulmaması emredilmiştir.
Tora’da insanın Haşem’e adanmasıyla bedeninin kurban edilmesi birbirinden açıkça ayrılır. Vayikra 1’de sığır, koyun, keçi ve kuş sunuları düzenlenir; insanla ilgili adaklar ise Vayikra 27:1–8’de parasal değerler üzerinden ele alınır. İlk doğan oğul için de aynı ayrım somutlaşır. Şemot 13:2’de ilk doğanlar Haşem’e ayrılır; 13:13–15’te oğulların fidyeyle geri alınması emredilir. Bamidbar 18:15–16 bu ödemenin miktarını verir. Haşem’e ait olmak, bir insanın sunakta öldürülmesine izin vermez.
Daha değerli bir canlı sunmanın daha büyük bir dini sonuç sağlayacağı düşüncesi de Tora’nın ölçüsü değildir. Vayikra 1:9 ve 17’de büyükbaş hayvan ve kuş sunuları, 2:2’de ise tahıl sunusu için aynı kabul ifadesi kullanılır. Vayikra 5:6–13’te belirli bir günah sunusu yükümlülüğü, kişinin imkanına göre hayvan, kuş veya unla yerine getirilir. İnsanın hayvandan değerli olmasından, insan ölümünün daha üstün bir sunu olacağı sonucu çıkmaz. Mika 6:6–8’de suçuna karşılık ilk doğanını vermeyi soran kişiye de adalet, iyilik ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürüme cevabı verilir.
Mişna, büyükbaş hayvan, kuş ve tahıl sunuları için kullanılan ortak ifadeye dikkat çeker. Çok ya da az getiren kişi, yüreğini Tanrı’ya yöneltirse her ikisinin sunusu da değerlidir. Mişna Menahot 13:11
İbadetin kime yöneldiği kadar nasıl yapıldığı da Haşem’in buyruğuna bağlıdır. Devarim 12:29–31, çevredeki halkların ibadet biçimlerini öğrenip Haşem’e aynı şekilde hizmet etmeyi yasaklar; çocuklarını ateşte yakmaları bu yasak içinde özellikle anılır. Yeremya 7:31 ve 19:5’te de Tophet’teki çocuk yakımı, Haşem’in emretmediği bir eylem olarak mahkum edilir. Hristiyan savında İsa’nın gönüllü ölümü bu çocuk yakma törenlerinden ayrılır. Ancak iki olay arasındaki fark, Haşem’in İsa’yı kurban olarak emrettiğini göstermez. Tora’nın reddettiği bir uygulamadan farklı olmak, Tora tarafından emredilmiş olmak değildir. Bir uygulamanın başka dinlerde de bulunması onu tek başına geçersiz kılmadığı gibi, ona Haşem’in adı verilmesi de onu kendiliğinden geçerli bir ibadet yapmaz.
Vayikra 1:3–5, bir hayvan sunusunun nerede kesileceğini ve kanıyla ne yapılacağını belirler. Vayikra 5:14–19’da aşam için kusursuz bir koç öngörülür. Yeşaya 53:10 ise aşam dilini, acı çeken ve ardından soyunu görüp uzun yaşayacağı bildirilen kul için kullanır. Tora’nın emri hangi sununun nerede, kimin hizmetiyle getirileceğini belirler. Yeşaya’nın cümlesinde bir şartı soy ve uzun yaşam vaadi izler. Roma yönetimi altında gerçekleştirilen idam, Vayikra’nın buyurduğu kohen ve sunak hizmetini yerine getirmez. Akeda’da bu ayrım bir olayla görülür. Sunulan koçtur, hayatı korunan Yitshak’tır (Bereşit 22:12–13). Yeşaya’nın şiiri Akeda’nın sonucunu tersine çevirip öldürülen bir insanı Tora’nın sunusu haline getirmez.
Başkası adına ödenen bir bedelin her durumda suçu kaldıracağı varsayımı da Tora’nın hükmüne aykırıdır. Bamidbar 35:31, ölüm cezasını hak eden katil için fidye alınmasını yasaklar. Bu, cinayet hükmüdür; bütün bağışlanma yollarını tek başına açıklayan bir ayet değildir. Fakat her suçun başka bir bedelle ödenebileceği şeklindeki sınırsız kuralı açıkça bozar. Yitshak’ın bağlanmasında böyle bir genel kural zaten verilmemiştir. Haşem’in kabul ettiği, Avraam’ın emre bağlılığıdır; son emrin gereği ise oğlunu yaşatmasıdır. İsa’nın günahlar için insan kurbanı olarak kabul edildiği iddiası, bu olayın Tanah’taki anlamı üzerine kurulamaz.
Tanah kaynakları: Bereşit 21:12; 22:1–18; Vayikra 1:1–17; 2:1–3; 5:6–13; 27:1–8; Şemot 13:2, 11–15; Bamidbar 18:15–16; 35:30–34; Devarim 12:29–31; Yeremya 7:31; 19:5; Mika 6:6–8. İbranice metin karşılaştırması: Bereşit 22:1–18; 21:12; Devarim 12:30–31.
87. İddia: Yitshak’ın odun taşıması İsa’nın çarmıhını önceden haber verir
Bereşit 22’de Avraam, oğlu Yitshak’la birlikte sunu getireceği yere gider. Yitshak sunu için hazırlanan odunları taşır. Bu ayrıntının ne anlama geldiğini anlamak için odunların nerede kullanıldığına, üçüncü günde ne olduğuna ve anlatının sonunda kimin sağ kaldığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit 22’de Avraam, oğlu Yitshak’la birlikte sunu getireceği yere gider. Yitshak sunu için hazırlanan odunları taşır. Bu ayrıntının ne anlama geldiğini anlamak için odunların nerede kullanıldığına, üçüncü günde ne olduğuna ve anlatının sonunda kimin sağ kaldığına bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Avraam’ın sevdiği oğlu Yitshak’ın kendi sunusu için odun taşımasını ve bağlanmaya razı olmasını, İsa’nın çarmıhını taşımasının habercisi sayarlar. Anlatıdaki üçüncü günü İsa’nın ölümden dirilmesine, Yitshak’ın yerine sunulan koçu da İsa’nın başkaları uğruna ölümüne bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 22, Avraam’ın sınandığını söyleyerek açılır. Avraam, sunakta bütünüyle yakılacak ola sunusu için odun hazırlar. Odunları Yitshak’ın üzerine yükler, ateşle bıçağı kendi elinde taşır. Yitshak, ateş ve odun hazırken sunulacak hayvanın nerede olduğunu sorar. Avraam, Haşem’in sunu için hayvanı sağlayacağını söyler. Odunun anlatıdaki görevi baştan sona açıktır. Avraam, vardıklarında odunları, sunuyu koyacağı sunağın üzerine dizer. Bu odunları gelecekteki bir Roma infaz aracının haberi saymak, Tora’nın verdiği ayrıntıya başka bir olayın anlamını yükler. (Bereşit 22:1–10)
Odunun yer değiştirmesi, anlatıda çocuğun başına gelecek olayın nasıl hazırlandığını gösterir. 6. ayette Avraam odunu Yitshak’ın üzerine koyar. 9. ayette ise Yitshak’ı bağlayıp odunun üzerine koyar. “İkisi birlikte yürüdüler” sözü iki sahnenin arasına yerleşir. Fohrman’ın dikkat çektiği bu düzen, odunun neden başta çocuğa taşıtıldığını anlaşılır kılar. Yürüyüşte sırtta taşınan odun, daha sonra sunağın üzerinde yakılacak sunu için dizilir. Sınama, çocuğa dokunulmaması buyruğuyla sona erer. (Bereşit 22:6–13).
Bereşit Rabba adlı açıklama derlemesinin 56:3 bölümü, Yitshak’ın odun taşımasını infaz edileceği kirişi omzunda taşıyan birine benzetir. Aynı midraş, baba ile oğlun bağlamak ve bağlanmak üzere birlikte yürüdüğünü söyler. Bu güçlü benzetme, anlatının Yitshak’ın yürüyüşüne verdiği anlamı açar; gelecekteki bir kişinin adını veya kimliğini vermez.
Avraam bıçağı aldığında Haşem’in meleği, “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” der. Sınama, oğlun kanı dökülmeden tamamlanır. Avraam boynuzları çalılığa takılmış koçu alır ve “oğlunun yerine” sunar. Kimin yerine kimin sunulduğu, anlatının devamında bellidir. Koç Yitshak’ın yerine sunulur ve Yitshak sağ kalır. Raşi’nin aktardığı açıklamada Avraam, koçu sunarken yapılanların sanki oğlu için yapılmış gibi kabul edilmesini diler. Bu açıklama, Yitshak’ın gerçekten öldüğünü söylemez. Hristiyan savı, Yitshak’ın yürüyüşünü gönüllü bir teslimiyet olarak okur. Tora yürüyüşü, soruyu ve bağlanmayı anlatır, Yitshak’ın o anda ne bildiğini veya ne düşündüğünü söylemez. Oğlun bağlı yatarken anlatının yönünü belirleyen söz, ona dokunulmaması emridir. (Bereşit 22:6–13)
Hristiyan yorum, İsa’yı aynı anlatıdaki iki ayrı varlığa benzetir. Yitshak odunu taşıdığı için İsa’ya, koç öldürülerek sunulduğu için yine İsa’ya benzetilir. Tek öyküden iki ayrı benzetme kurulabilir. Ancak bu eşleştirme, Bereşit’in neden gelecekte özellikle İsa’yı haber verdiğini göstermez. Odunu taşıyan oğul, öykünün sonunda kurtarılan kişidir. Üçüncü günde de Avraam uzaktan gideceği yeri görür. Yitshak’ın üçüncü günde dirildiği söylenemez, çünkü ölümü gerçekleşmez. (Bereşit 22:4, 11–13)
Haşem daha önce Avraam’a soyunun Yitshak üzerinden süreceğini söylemiştir. Sınamanın ardından bu soyu yıldızlar ve deniz kıyısındaki kum kadar çoğaltacağını ve yeryüzünün uluslarının Avraam’ın soyu aracılığıyla bereket bulacağını bildirir. Vaadin gerekçesini de Avraam’ın Haşem’in sesine kulak vermesine bağlar. Odunu taşıyan Yitshak’ın sağ kalması ve soy vaadinin onaylanması, anlatının sonucunu oluşturur. Bu sonu bir insanın ölmesini gerektiren günah sunusuna veya çarmıh kehanetine çevirmek, Bereşit’in anlattığı olayın yönünü tersine çevirir. (Bereşit 21:12, 22:15–18)
Tanah kaynakları · Bereşit 22:1–18 (İbranice) · Bereşit 21:12 (İbranice).
54. İddia: Doğum ‘işaret’ olduğuna göre doğaüstü olmak zorundadır
Bir işaret, insanın başka bir şeyi anlamasını sağlar. Yeşaya’nın Yehuda kralı Ahaz’a verdiği işarette bir çocuğun doğumu ve büyümesi, iki düşman kralın tehdidiyle bağlantılıdır. Buradaki soru, bir doğumun işaret sayılması için doğaüstü olması gerekip gerekmediğidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir işaret, insanın başka bir şeyi anlamasını sağlar. Yeşaya’nın Yehuda kralı Ahaz’a verdiği işarette bir çocuğun doğumu ve büyümesi, iki düşman kralın tehdidiyle bağlantılıdır. Buradaki soru, bir doğumun işaret sayılması için doğaüstü olması gerekip gerekmediğidir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya 7:14’teki doğumu Haşem’in verdiği bir işaret olduğu için olağanüstü sayarlar. Ahaz’a derinlerde veya göklerde bir işaret isteme imkanı verilmesini de bu görüşe dayanak gösterirler. Onlara göre Ahaz zamanında bir çocuk doğmuş olsa bile işaret asıl ve daha büyük anlamıyla İsa bakireden doğduğunda gerçekleşmiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem’in Ahaz’a sözü, iki komşu kralın Yeruşalayim’i ele geçirip David’in tahtını değiştiremeyeceğidir. Ardından Ahaz, bu sözün doğruluğunu gösterecek bir işaret istemeye çağrılır. 7:11’de “derinleştir” ve “yükselt” denilmesi Ahaz’a geniş bir seçim alanı verildiğini gösterir. Ahaz işaret istemeyi reddeder. 7:14–16’da verilen işaretin ne olduğunu bundan sonra Haşem’in söylediği cümleler belirler. Yeşaya 7:11–16.
Aram Kralı Retsin ile İsrael Kralı Pekah, Yehuda’ya saldırıp tahta kendi seçtikleri kişiyi geçirmek ister. Haşem bu tasarının gerçekleşmeyeceğini bildirir. Ahaz kendisine sunulan işareti istemeyince David hanedanına seslenilir ve çocuğa İmmanuel, yani “Tanrı bizimle” adı verileceği söylenir. Çocuğun adı güvenceyi taşır; büyümesi ise iki kralın tehdidinin sonuna kadar geçecek süreyi gösterir (Yeşaya 7:1–16).
Yeşaya’nın çocukları da adlarıyla mesaj taşır. Ahaz’la görüşmeye götürülen Şear Yaşuv’un adı “Bir kalıntı dönecek” demektir. Diğer oğlu Maher Şalal Haş Baz’ın adı yaklaşan yağmayı bildirir. Yeşaya’nın kadın peygamberle birleşmesi ve çocuğun doğumu anlatıldıktan sonra, çocuk daha “babam” ve “annem” demeden Şam’ın servetiyle Şomron’un ganimetinin Asur kralına götürüleceği söylenir. Yeşaya kendisinin ve çocuklarının İsrael için işaretler ve belirtiler olduğunu açıklar (Yeşaya 7:3; 8:1–4; 8:18).
İbranice אוֹת (ot), yani “işaret”, bir şeyin başka bir gerçeği göstermesi için kullanılır. Bir yol levhasının değeri metalinden değil, gösterdiği yoldan gelir. Tora sünneti Haşem’le yapılan antlaşmanın işareti olarak adlandırır (Bereşit 17:11). Şabat, Haşem ile İsrael arasında O’nun halkını kutsal kıldığını bildiren bir işarettir (Şemot 31:13). El üzerine konan işaret de Mısır’dan kurtuluşla ilişkilidir. Tefilin, içinde Tora’dan bölümler bulunan ve kola ve başa bağlanan küçük deri kutulardır. Bu emir, Haşem’in yaptığını hatırlatır (Şemot 13:9, 13:16).
Tora’da gökkuşağı da bir אוֹת (ot) olarak tanımlanır. Bulutlarda göründüğünde tufandan sonra verilen antlaşmayı hatırlatır. Gökkuşağı, berit mila ve Şabat aynı şeyi göstermez. Üçünde ortak olan, işaretin Tanrı’nın belirttiği bir söz veya antlaşmayla ilişkilendirilmesidir. Bu kullanım, bir olayı işaret yapan şeyin yalnız doğaüstülük olduğu iddiasını baştan çürütür. Bereşit 9:12–17.
Bir peygamberin davranışı da işaret olabilir. Yeşaya üç yıl çıplak ve yalınayak yürür; Haşem bunu Mısır ve Kuş halklarının Asur tarafından aynı durumda sürgüne götürüleceğinin işareti ve belirtisi olarak gösterir (Yeşaya 20:3–4). Peygamber, gelecekte yaşanacak aşağılanmayı davranışıyla gösterir.
Tanah’ta olağanüstü işaretler de vardır. Moşe’ye verilen işaretlerde asa yılana dönüşür ve hastalanan eli iyileşir (Şemot 4:1–9). Hizkiyahu’ya verilen işarette gölge geri döner (Yeşaya 38:7–8). Şemot 3’te çalının yanıp tükenmediği anlatılır; 12. ayette işaret sözüyle, halkın kurtarıldıktan sonra o dağda Tanrı’ya hizmet edeceği bildirilir. Her örnekte olayın niteliği anlatının kendisinden anlaşılır.
Ahaz’a derinlerde veya yüksekte bir işaret isteme imkanı verilmiştir; o bunu reddeder. Ardından verilecek işareti Haşem bildirir ve çocuğun büyümesini iki kralın sonuna bağlar. Ahaz’a çok farklı türde işaretler isteyebilme olanağı verilmesi, sonradan verilen işaretin gebelik biçimini belirlemez.
Yeşaya, ilan ettiği olayın hangi sürede gerçekleşeceğini çocuğun büyümesine bağlar. Çocuğun doğumu başlangıcı, büyümesi de son sınırı gösterir. İmmanuel adı verilen sözün içeriğini taşır. İki kralın bu süre dolmadan iktidardan düşmesi, adla duyurulan güvencenin o tarihsel durumda karşılık bulduğunu gösterir. Melahim bu iki kralın sonunu kaydeder. Melahim Bet 15:29–30 ve 16:5–9.
Olağanüstü bir doğum da insan babasının bulunmamasıyla aynı şey değildir. Sara ileri yaşında Haşem’in sözüyle Avraam’a bir oğul doğurur (Bereşit 21:1–2). Gölgenin geri dönmesi veya bir ordunun yenilmesi ise başka türlü olaylardır. “İşaret” sözü, bunlardan hangisinin gerçekleşeceğini tek başına söylemez.
İşaretin daha büyük bir anlam taşıdığı iddia edildiğinde bu yeni anlamın metinde nerede bildirildiğine bakılır. Ayet bir çocuğun erken gelişimini Retsin ile Pekah’ın tehdidine bağlar. Matta’nın yüzyıllar sonra anlattığı doğum, 7:16’da ölçülen süreyi yerine getiren ikinci bir olay olarak Yeşaya’da yer almaz. Bir işaretin ilahi olması, ona ayette bildirilmeyen bir gebelik biçimi ekleme hakkı vermez.
Tanah kaynakları: Bereşit 21:1–2; Yeşaya 7:1–16, 8:1–4, 8:18, 20:3–4, 38:7–8; Bereşit 17:11 (İbranice metin); Şemot 31:13 (İbranice metin), 13:9, 13:16, 3:1–12, 4:1–9.
51. İddia: Maşiah’ın aynı anda hem Tanrı hem insan olması gerekir
Maşiah, Tanah’ta David’in soyundan gelecek ve halkı adaletle yönetecek kraldır. Hristiyan iddiası bu görevin ötesine geçer ve kralın yalnızca insan olup olmadığı sorusunu ortaya atar. Bu soruya cevap vermek için kralın kim olduğu, Haşem’le ilişkisi ve David’le soy bağı ayrı ayrı ele alınmalıdır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Maşiah, Tanah’ta David’in soyundan gelecek ve halkı adaletle yönetecek kraldır. Hristiyan iddiası bu görevin ötesine geçer ve kralın yalnızca insan olup olmadığı sorusunu ortaya atar. Bu soruya cevap vermek için kralın kim olduğu, Haşem’le ilişkisi ve David’le soy bağı ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Bu öğretiyi benimseyen Hristiyanlar, Maşiah’ın, yani Mesih’in aynı anda hem tam Tanrı hem tam insan olması gerektiğini savunurlar. İsa’nın insan doğasını annesi Miryam’dan aldığını, başlangıcı olmayan Tanrı’nın Oğlu olduğunu ve insan babası olmadan doğduğunu söylerler. David soyuna verilen oğulluk sözünü, İmmanuel adını ve Yeşaya 9’daki “Güçlü Tanrı” ifadesini buna dayanak gösterirler. David’le soy bağını açıklamak için iki yol önerirler. Birinde Yosef’in biyolojik baba olmadan baba sayıldığını, diğerinde Miryam’ın soyunun David’e uzandığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Yehezkel 34:23–24’te Haşem, İsrael’in başına getireceği yöneticiyi “kulum David” diye adlandırır: “Ben onların Tanrısı olacağım, kulum David de aralarında önder olacak.” Yehezkel 37:24–27’de halk bu kralın yönetiminde Haşem’in hükümlerini yerine getirir; Haşem de kutsal yerini halkın arasında kurar. Tanrı halkının Tanrısıdır; görevlendirdiği kral ise O’nun kuludur.
Hristiyan açıklaması, İsa’nın insan doğasıyla kul, Tanrısal doğasıyla Tanrı olduğunu söyler. Bu açıklamada aynı kişiye iki ayrı nitelik yüklenir. Yehezkel ise kralı halkın arasındaki kul ve önder, Haşem’i de halkın Tanrısı olarak tanıtır. Kralın aynı zamanda Tanrı olduğunu söylemez. Hoşea 11:8–9’da Haşem, Efrayim’i yok etmeyeceğini söylerken “Ben Tanrı’yım, insan değilim; senin ortandaki Kutsal Olan’ım” der. Bamidbar 23:19’da da Tanrı’nın yalan söyleyen veya sözünden dönen bir insan olmadığı belirtilir. Halkının arasında bulunan ve sözünü yerine getiren Haşem’dir.
Krala “oğul” denmesi de onu Tanrı yapmaz. Şemuel Bet 7:12–14’te Haşem, David’in soyundan gelecek krala baba olacağını söyler. Divre HaYamim Alef 22:9–10 bu sözü Şelomo’ya bağlar. Şelomo, David ile Batşeva’nın oğludur (Şemuel Bet 12:24). Tehilim 2:6–8’de oğul ilanı kralın Siyon’a yerleştirilmesiyle birlikte gelir. Aynı aile dili Mısır’dan çıkarılan İsrael halkı için de kullanılır (Şemot 4:22–23; Devarim 14:1–2).
Yeşaya 7’de Ahaz döneminde bir çocuk işaret olarak verilir. Çocuk iyiyi kötüden ayırmayı öğrenmeden önce Ahaz’ın korktuğu iki kralın ülkesi terk edilecektir. Çocuğa verilen İmmanuel adı “Tanrı bizimle” demektir. Yeşaya 8:8–10’da aynı söz, düşmanların planlarının boşa çıkmasıyla ilişkilendirilir. Çocuğun adı Tanrı’nın halkıyla birlikte olduğunu bildirir; Tanrı’nın onun insan babasının yerini aldığını söylemez.
Tanah, Haşem’in çocuk sahibi olamayan veya yaşlanmış kadınlara çocuk verdiğini de anlatır. Sara, Avraam’a bir oğul doğurur (Bereşit 21:1–3); Haşem Hanna’yı hatırlar ve Şemuel doğar (Şemuel Alef 1:19–20); Manoah’ın eşine de bir oğul doğuracağı bildirilir (Şofetim 13:2–5). Bu olaylarda Tanrı’nın yardımı ile insanın soy bağı ayrı şeylerdir.
Yeşaya 9:5–6’daki “Güçlü Tanrı” sözü daha doğrudan bir kanıt olarak gösterilir. Aynı ifade Yeşaya 10:20–21’de Haşem için kullanılır. Yeşaya 9’daki adların nasıl gruplandırılacağı konusunda farklı okumalar vardır. Sorulardan biri, hangi sözlerin çocuğun adı olarak okunacağıdır. Ayetteki adların tümü çocuğa ait kabul edildiğinde de adın içindeki sözlerin kimi anlattığı ayrıca incelenmelidir. Yeremya 23:5–6’da David için çıkacak kral “Haşem doğruluğumuzdur” adıyla anılır; Yeremya 33:15–16’da aynı ad Yeruşalayim’e verilir. Ad, şehrin Tanrı olduğunu söylemez.
Yeşaya 9’da çocuk David’in tahtında adaletle yönetecektir; bunu gerçekleştirecek olanın Haşem olduğu söylenir. Yeşaya 9:3’teki Midyan benzetmesi 10:26’da Asur’un yenilgisi için de kullanılır. Haşem’in gayretinin bunu gerçekleştireceği sözü ise Yeruşalayim’in Asur’dan kurtuluşu anlatılırken yeniden geçer (Yeşaya 37:31–32). Kralın yönetimi, Haşem’in halkını kurtarmasıyla birlikte anlatılır.
David’in tahtına oturacak kralın soyu da önemlidir. Yeşaya 11:1–3 onu Yişay’ın kökünden çıkan bir filiz olarak anlatır; Haşem’in ruhu onun üzerindedir. Yeremya onu David için çıkarılacak doğru dal olarak adlandırır. David’e verilen vaat onun evini, soyunu ve tahtını kapsar (Şemuel Bet 7:12–16).
Tora’da halk ailelerine ve baba evlerine göre kaydedilir (Bamidbar 1:18). Bir kişinin Yahudi olması, hangi kabileden geldiği veya David’in krallık ailesine bağlı olup olmadığıyla aynı soru değildir. Hristiyan anlatısında Yosef’in David soyundan geldiği, fakat İsa’nın biyolojik babası olmadığı söylenir. Tanah’ta, David soyundan bir erkeğin kendisinden doğmayan bir çocuğu evlat edinmesiyle David’in krallık soyunun o çocuğa geçtiğini bildiren bir hüküm gösterilmez. Yosef’in biyolojik baba sayılması ise insan babası olmadan doğum iddiasıyla çelişir.
Luka’daki soy listesinin Miryam’a ait olduğu ve onun David soyundan geldiği de ileri sürülür. Anne tarafından akrabalık gerçektir ve Tanah’ta kaydedilir. Şeşan’ın kızı Mısırlı Yarha’dan Attay’ı doğurur; sonraki kuşaklar listelenir. Böyle bir listenin anneden gelen akrabalığı göstermesi, taht hakkını da o yolla verdiği anlamına gelmez.
Yair, Hetsron’un ailesinde sayılırken babasının annesi üzerinden bağlı olduğu Menaşe’nin adıyla da anılır. Huram’ın annesinin Dan soyundan, babasının Sur’lu olduğu bildirilir (Divre HaYamim Alef 2:21–23, 34–41; Bamidbar 32:41; Divre HaYamim Bet 2:13). Bu kayıtlar anne tarafından bağı gösterir; David’in tahtının o bağ yoluyla aktarıldığını söylemez. Kohenlikte de sunak görevi Aharon’a ve oğullarına verilmiştir (Bamidbar 18:7).
Tselofhad’ın kızları babalarının toprağını miras alır (Bamidbar 27:6–11). Miras başka bir kabileye geçmesin diye kendi babalarının kabilesi içinde evlenmeleri istenir; toprak babalarının kabilesinde kalır (Bamidbar 36:6–12). Bir kızın mülk alabilmesi, David’in krallık soyunun anne çizgisinden aktarıldığını göstermez.
Yeşaya 7’de çocuğun adıyla Haşem’in yaptığı iş birlikte okunur. İmmanuel “Tanrı bizimle” demektir. 8:10’da, düşmanların planının başarısız olması aynı sözle açıklandığında Tanrı’nın kim olduğu ve kimin yanında bulunduğu cümlenin içinden anlaşılır. Çocuğun adı bu desteği hatırlatır. 7:16’da verilen süre, çocuğun erken gelişimini Ahaz’ın korktuğu iki kralın sonuna bağlar. Adın taşıdığı ilahi mesaj, çocuğun Tanrısal bir doğaya sahip olduğunu veya insan babası olmadan doğduğunu bildiren bir söz içermez. Yeşaya 7:13–16 ve 8:8–10.
Matta’nın anlatısı İsa’nın gebeliğine dair özel iddiayı kendisi anlatır ve İmmanuel sözünü o anlatıya uygular. Yeşaya, Ahaz döneminde bir çocuğun doğumunu ve iki kralın sonunu anlatır. Bu iki cümle biçimi arasındaki fark, adın anlamıyla çocuğun doğasının aynı şey sayılmasına engeldir. Tanah’ın gelecekteki kralı için verdiği bilgi, kralın David soyundan çıkacağı ve Haşem’in onu halkının başına getireceğidir. Matta 1:18–25 ve Yehezkel 37:24–28.
Tanah, Haşem’i İsrael’in Tanrısı; David soyundan getireceği kralı da O’nun kulu olarak tanıtır. Oğulluk dili, Tanrı’nın halkıyla ve seçtiği kralla ilişkisini anlatır. Bu sözlerden hem Tanrı hem insan olan bir Maşiah sonucu çıkmaz.
Yeşaya 9 için Masoretik ayet numaraları kullanılmıştır. Buradaki 9:3 ve 9:5–6, birçok Hristiyan baskısında 9:4 ve 9:6–7 olarak geçer.
Tanah kaynakları: Yehezkel 34:23–24; Yehezkel 37:24–27; Hoşea 11:8–9; Bamidbar 23; Şemuel Bet 7:12–14; Şemuel Bet 12:24; Divre HaYamim Alef 22:9–10; Tehilim 2:6–8; Şemot 4; Devarim 14; Yeşaya 7; Yeşaya 8; Bereşit 21; Şemuel Alef 1:19–20; Şofetim 13; Yeşaya 9:5–6; Yeşaya 9; Yeşaya 10; Yeşaya 37; Yeremya 23; Yeremya 33; Yeşaya 11; Şemuel Bet 7:12–16; Bamidbar 1:18; Divre HaYamim Alef 2; Bamidbar 32; Divre HaYamim Bet 2; Bamidbar 18; Bamidbar 27:6–11; Bamidbar 36; Şemot 4:22; Devarim 14:1; Bamidbar 23:19.
