6 iddia 2 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
İddialar ve Cevaplar
251. İddia: Daniel 9’un hesabı ay yılı ve takvim düzeltmeleriyle İsa’nın ölüm tarihine tam oturur
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.
Bu hesabı savunan Hristiyanlar, ilk altmış dokuz yedili dönemi MÖ 457’den başlatırlar. 483 yılı ay yılına çevirdiklerini ve dört yıllık bir takvim düzeltmesi yaptıklarını söylerler. Onlara göre bu hesap, İsa’nın öldüğünü söyledikleri MS 33,5 tarihini tam olarak verir. Bu sonucu Daniel’in İsa’yı Maşiah olarak önceden belirlediğinin matematiksel kanıtı sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Hesap iki ayrı noktada yanlıştır. Önce 483 güneş yılı ay yılına yanlış çevrilir. Sonra Daniel’de bulunmayan bir başlangıç tarihi ve ek süreler kullanılır. Altmış dokuz yedili dönem 69 × 7 = 483 yıl eder. İddia bu sürenin 486,5 ay yılına eşit olduğunu söyler. Aşağıdaki işlem süreyi doğru birimlerle hesaplar. MÖ 457 başlangıcı, dört yıllık ekleme ve MS 33,5 sonucu da Daniel’in metninde bulunmamaktadır. Sonucun İsa’nın ölümüne yakın bir tarihe gelmesi, bu işlemlerin ayette bulunduğunu göstermez.
Bir süreyi başka bir birimle yazmak, sürenin uzunluğunu değiştirmez. Bir metre ile yüz santimetre aynı uzunluktur. Sayı değişir, ölçülen nesnenin uzunluğu değişmez. Güneş yılını ay yılına çevirmek için önce toplam gün sayısını bulmak, sonra bunu ay yılının gün sayısına bölmek gerekir. Hesapta kullanılan 365,2425 gün, Gregoryen takvim yılının ortalama uzunluğudur. Bir Ay döngüsü, Ay’ın aynı evresinin yeniden görülmesine kadar geçen süredir. Bu hesapta bir ay yılı on iki döngüye, yani yaklaşık 354,367 güne eşit sayılır.
Bu değerlerle 483 güneş yılı önce gün cinsinden yazılır. Ardından toplam, bir ay yılının uzunluğuna bölünür. 483 × 365,2425 ÷ 354,367 ≈ 497,82 ay yılıdır. İddiadaki 486,5 bu işlemin sonucuna eşit değildir.
Aynı eşitliği ters yönde sınamak için 486,5 ay yılını önce güne, ardından güneş yılına çeviririz. 486,5 × 354,367 ÷ 365,2425 ≈ 472,01 yıl bulunur. Yani 486,5 ay yılı, 483 güneş yılından yaklaşık on bir yıl daha kısadır. Başlangıçtaki 483 yıl zaten ay yılıysa, onu 486,5 ay yılına çıkaran bir dönüşüm de yoktur.
“Yahudiler zamanı Ay’a göre hesaplar” denilmesi bu hatayı gidermez. İsrael takviminde aylar Ay’ın döngüsüne bağlanırken, Pesah’ın baharda kalması da korunmaktadır. Şemot 12:2, ayların hangi aydan başlayarak sayılacağını söyler. Devarim 16:1, bahara karşılık gelen Aviv ayının gözetilmesini emreder.
On iki Ay döngüsü güneş yılından yaklaşık on bir gün kısa olduğundan, yalnız on iki aylık yıllar art arda sayılırsa bayram mevsimler arasında geriye kayar. Bunu önlemek için gerekli yıllara ek ay konur.
Bugünkü sabit takvimde on dokuz yılda yedi ek ay vardır. Antik dönemde kullanılan Ay gözlemiyle bugünkü sabit hesap aynı yöntem değildir. Ancak iki yöntemde de ayların Ay’a bağlı olması, her yılın 354 gün sayıldığı anlamına gelmez. İbn Ezra’nın Şemot 12:2 açıklamasında da ay döngüsüyle mevsim yılı arasındaki fark ve bunların takvimde birleştirilmesi ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
MÖ ve MS arasındaki geçişte ayrıca yıl sıfırı bulunmamaktadır. MÖ 1’in hemen ardından MS 1 gelir. Bu iki yıl arasına ayrıca bir sıfır yılı konmaz. Bu nedenle MÖ 457’den 483 olağan takvim yılı ileri gidildiğinde yaklaşık MS 27’ye ulaşılır. 486,5 yıl kullanılıp buna dört yıl daha eklendiğinde ise sonuç yaklaşık MS 34,5 olur. İddiadaki MS 33,5 ile arasında yaklaşık bir yıllık fark vardır.
486,5 ay yılı kullanılırsa süre yaklaşık 472 güneş yılına iner. Aynı başlangıçtan yaklaşık MS 16’ya, dört yıllık eklemeyle MS 20’ye ulaşılır. Kesin gün ve ay seçilmeden yapılan bu hesaplarda, yıl birimi değişince hesaplanan tarih yıllarca ileriye ya da geriye kayar.
Hristiyan tarih hesaplarında başka başlangıçlar ve başka yıl uzunlukları da kullanılır. MÖ 445 başlangıcına 483 olağan yıl eklendiğinde yaklaşık MS 39’a varılır.
Aynı 483 yılın her biri 360 gün sayılırsa toplam 173.880 gün, yani yaklaşık 476,07 güneş yılı elde edilir. Bu hesap MÖ 445’ten başlatılırsa MS 32 dolaylarına ulaşılır. Ancak 360 günlük yıl, yaklaşık 354,367 günlük on iki aylık ay yılıyla aynı birim değildir. Daniel 9’da 360 günlük özel bir yıl tanımı da verilmemiştir. Başlangıç tarihi ve yıl uzunluğu değiştirilince farklı sonuçlar çıkar. Bunlar tek ve kesin bir peygamberlik hesabını doğrulamaz.
Başlangıç için neden belirli bir tarih seçildiği, ayetin konusu üzerinden açıklanmak zorundadır. Yeremya, ulusların Babil kralına yetmiş yıl hizmet edeceğini (25:11–12) ve Babil’e verilen yetmiş yıl dolunca sürgündekilerin geri getirileceğini (29:10) söyler. Daniel 9:2, Yeremya’nın bildirdiği yetmiş yılı Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından halkın günahlarını kabul eder ve şehrin ve kutsal yerin onarılması için dua eder (Daniel 9:3–19).
Verilen cevapta yetmiş yedili dönem עַל־עַמְּךָ וְעַל־עִיר קָדְשֶׁךָ, “senin halkın ve kutsal kentin üzerine” belirlenmiştir. İsyanın sona ermesi, günahın giderilmesi, suç için kefaret, kalıcı doğruluk, görüm ile peygamberin mühürlenmesi ve en kutsalın meshedilmesi birlikte anılır (9:24). Daniel’in verdiği dönemleri yorumlayan bir hesap, yalnız bir ölüm tarihini değil, birlikte sayılan bu olayları da açıklamalıdır.
9:25’te Yeruşalayim’in yeniden kurulmasıyla ilgili bir דָבָר, yani “söz, buyruk” anılır. Ezra 1:1–4, Koreş’in halkın dönüşü ve Bet Hamikdaş’la ilgili buyruğunu anlatır. Ezra 7:11–26, Artahşasta’nın Ezra’ya verdiği yetkileri kaydeder. Nehemya 2:1–8 ise Yeruşalayim’in yeniden inşası için verilen izni aktarır.
Bunlar farklı zamanlarda verilen ve aynı şeyi emretmeyen buyruklardır. Bu tarihlerden biri seçilecekse, önce o buyruğun Daniel’deki sözle neden aynı olduğu gösterilmelidir. MÖ 457’yi seçmek, hesaplanan tarihi hedeflenen sonuca yaklaştırabilir. Seçimin ayete dayandığını göstermek için, o yıl verilen buyruğun Daniel’in sözünü ettiği buyruk olduğunu açıklamak gerekir.
Aynı ayetteki dönemler de tek bir toplam olarak verilmemiştir. שָׁבֻעִים שִׁבְעָה, “yedi yedili dönem” ve וְשָׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם, “ve altmış iki yedili dönem” ayrı ifadelerle anılır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin okuma işaretleri, yedi yedili dönemin ardından belirgin bir durak gösterir. Cümle okunurken iki dönem bu durakla birbirinden ayrılır.
Bu durakla, ilk yedi yedili dönem meshedilmiş önderin gelişine bağlanır. Sonraki altmış iki yedili dönem ise şehrin yeniden inşasıyla ilişkilendirilir. Yedi ile altmış iki toplanabilir. Fakat bu işlem, ayetteki iki dönemin tek bir kişinin ölümüne kadar süren kesintisiz 483 güneş yılı olduğunu kendiliğinden göstermez. Böyle bir toplamı ayetteki tek ve kesintisiz süre olarak okumak, İbranice metnin okuma işaretiyle yaptığı ayrımı değiştirir.
9:26’da, “Altmış iki yedili dönemden sonra meshedilmiş biri kesilecek” denir. מָשִׁיחַ (maşiah), “meshedilmiş kişi” anlamındadır. Vayikra 4:3’te kohen, Şemuel Alef 24:7’de Şaul ve Yeşaya 45:1’de Pers Kralı Koreş bu sözcükle anılmıştır. Bu sözcüğün kullanılması, kişinin İsa olduğunu göstermez.
יִכָּרֵת (yikkaret), kişinin kesilip ortadan kaldırılmasını, bu bağlamda öldürülmesini ifade edebilir. Ardından gelen וְאֵין לוֹ, kelime kelime “ve ona yok”, yani “onun için bir şey yok” ifadesidir. Bu sözlerde “başkaları uğruna öldü” anlamı bulunmamaktadır. Çarmıh, İsa’nın adı ve bütün insanlığın günahlarının bu ölümle bağışlanacağı öğretisi ayete dışarıdan eklenmektedir.
Hesabın ulaşmaya çalıştığı ölüm tarihi de kesin olarak bilinmemektedir. Humphreys ve Waddington’ın 1983 tarihli araştırmasında 3 Nisan MS 33 önerilmiştir. Helen Bond’un 2013 tarihli araştırmasında ise 7 Nisan MS 30’u desteklemek için gösterilen gerekçeler incelenir. Bond, eldeki bilgilerle kesin günün belirlenemeyeceği sonucuna varır.
MS 33,5 ifadesinin hem bir takvim tarihi hem de doğumdan itibaren tam 33,5 yıllık yaş gibi kullanılması iki farklı başlangıç noktasından sayılan yılları birbirine karıştırır. Miladi takvimin başlangıcı ile İsa’nın gerçek doğum tarihinin aynı olduğu gösterilmeden bu iki sayı eşitlenemez. Ölüm tarihinin kesin olarak bilinmesi, yanlış birim dönüşümünü düzeltmez.
Yetmişinci yedili döneme geçildiğinde aynı hesaba yeni bir ara eklenir. İlk altmış dokuz dönemin yaklaşık MS 33,5’te bittiği ileri sürülürken, son dönemin ilk yarısı, MS 66–67’de savaşın başlaması ile MS 70’te Bet HaMikdaş’ın yıkılması arasına yerleştirilir. İki tarih arasında yaklaşık otuz üç yıllık bir ara bırakılır. Bu ara, İsrael’e tövbe fırsatı verilmesiyle açıklanır.
Kalan yarım dönem için Masada’nın düşüşü veya gelecekteki bir dönem önerilir. Daniel 9:24–27’de ise altmış dokuzuncu dönemden sonra sayımın otuz üç yıl durdurulacağı söylenmemiştir. İlk bölüm için kesin tarih öne sürüp devamındaki olaylara ulaşmak için sayımı durdurmak, Daniel’in verdiği bir zaman çizelgesi değildir.
9:27’de וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד, “Bir yedili dönem boyunca çoklarıyla antlaşmayı güçlendirecek” ve וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה, “Yedili dönemin ortasında korbanı ve minhayı durduracak” denir. Son sözlerde hayvan sunusuyla tahıl sunusunun durdurulması anlatılmaktadır.
Bir hizmetin durdurulması, o hizmeti emreden Tora hükmünün kaldırılmasıyla aynı şey değildir. İlk Bet Hamikdaş yıkımından sonra Ezra 3:2’de sunak yeniden Moşe’nin Tora’sına uygun olarak kurulmuştur. Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22’de de gelecekteki hizmet için korban hükümleri verilmiştir. Daniel’deki durdurma eyleminin bütün korban emirlerinin sonsuza kadar kaldırıldığı biçiminde sunulması, bu açık hükümlerle çelişmektedir.
483 güneş yılı 486,5 ay yılına eşit değildir. Daniel ayrıca MÖ 457’yi başlangıç yılı olarak vermez, dört yıllık bir düzeltme bildirmez ve 69. dönemden sonra sayımın yaklaşık 33 yıl duracağını söylemez. Bu hesap, hem kendi rakamlarıyla MS 33,5’e ulaşamaz hem de Daniel’in metninde yer almayan seçimlere dayanır. Sonuç İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27 (özellikle 9:24–27, İbranice Masoretik metin); Yeremya 25:11–12 ve 29:10; Yeşaya 45:1; Ezra 1:1–4, 3:2 ve 7:11–26; Nehemya 2:1–8; Devarim 16:1; Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22. İbranice metin kontrolü: Mehon Mamre, Daniel 9. Takvim ve hesap kontrolü: ABD Deniz Rasathanesi, The Jewish Calendar; ortalama güneş yılı ve on iki sinodik aylı yıl üzerinden yukarıda gösterilen aritmetik.
Ek kaynaklar: Şemot 12:2; İbn Ezra, Şemot 12:2; Vayikra 4:3; Şemuel Alef 24:7. ABD Deniz Rasathanesi, Gregoryen yılının ortalama uzunluğu; Colin J. Humphreys ve W. G. Waddington, Dating the Crucifixion, Nature 306 (1983), 743–746; Helen K. Bond, Dating the Death of Jesus: Memory and the Religious Imagination, New Testament Studies 59/4 (2013), 461–475.
122. İddia: Daniel’in 69 haftası ay hesabıyla İsa’nın ölüm tarihini verir
Bir tarih hesabı yaparken üç şey bilinmelidir. Sayıma hangi tarihte başlanıyor, kaç yıl sayılıyor ve bir yıl kaç gün kabul ediliyor? Yılın birimi değiştirilirse yıl sayısı değişebilir. Geçen günlerin toplamı ise aynı kalmalıdır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir tarih hesabı yaparken üç şey bilinmelidir. Sayıma hangi tarihte başlanıyor, kaç yıl sayılıyor ve bir yıl kaç gün kabul ediliyor? Yılın birimi değiştirilirse yıl sayısı değişebilir. Geçen günlerin toplamı ise aynı kalmalıdır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Daniel’deki 69 haftanın 483 yıl ettiğini söylerler. Yahudi ay takvimine göre bu sürenin 486,5 ay yılına karşılık geldiğini ileri sürerler. MÖ 457’den başlayan hesaba dört yıllık takvim düzeltmesi ekleyerek, İsa’nın öldüğünü söyledikleri MS 33,5 tarihine tam olarak ulaşıldığını savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bu hesap birkaç ayrı seçime dayanır. Daniel 9:25, başlangıç için MÖ 457 tarihini vermez. Ayette yedi hafta ve altmış iki hafta ayrı ayrı geçer; Masoretik okuma işaretlerinde yedi haftanın sonunda güçlü bir duraklama bulunur. Bu süreleri birleştirmek mümkündür, ancak bu okuma ayrıca açıklanmalıdır. Ayet, 483 yılın 486,5 ay yılına çevrilmesini veya dört yıl eklenmesini de söylemez.
İbranice metindeki עַד־מָשִׁיחַ נָגִיד שָׁבֻעִים שִׁבְעָה וְשָׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם sözlerinde “meshedilmiş önder”, “yedi hafta” ve “altmış iki hafta” geçer. 9:26 ise meshedilmiş birinin “altmış iki haftadan sonra” ortadan kaldırılacağını söyler. Ayet, yedi haftanın bu süreye nasıl ekleneceğini söylemez; bu iki dönemi doğrudan “ölüme kadar 69 hafta” diye birleştirmez. Daniel 9:24–27.
69 hafta yedişer yıllık dönemler olarak alınırsa 69 × 7 = 483 yıl eder. Bu hesapta bu sayının ay hesabıyla nasıl 486,5 yıla dönüştüğü açıklanmaz. 486,5 sayısı 69,5 × 7 işlemine eşittir; bu işlem 69 döneme yarım dönem, yani bu hesaba göre üç buçuk yıl ekler. Bir sayının ay yılına çevrilmesi ise geçen gerçek süreyi değiştirmemelidir.
Ortalama bir güneş yılı yaklaşık 365,24, on iki ay döngüsünden oluşan bir ay yılı ise yaklaşık 354,37 gündür. 483 güneş yılının gün sayısı, bir ay yılının gün sayısına bölünür: 483 × 365,24 ÷ 354,37 ≈ 497,8 ay yılı. Ters yönde, 486,5 ay yılının günleri güneş yılının uzunluğuna bölünür: 486,5 × 354,37 ÷ 365,24 ≈ 472 güneş yılı. İki hesap aynı gün sayısını vermez. 486,5 ay yılı, 483 güneş yılından yaklaşık 11 güneş yılı daha kısadır. Dolayısıyla 483 güneş yılını 486,5 ay yılı diye göstermek sıradan bir birim dönüşümü değildir.
360 gün kabul edilerek yapılan hesap ayrı bir varsayıma dayanır. On iki gerçek ay döngüsü yaklaşık 354 gün eder. On iki adet otuz günlük hesap ayı ise 360 gün eder. Birincisi Ay’ın evrelerinden, ikincisi seçilmiş bir hesap kuralından çıkar. Daniel, yılların ikinci kurala göre sayılmasını istemez. Başlangıç tarihiyle birlikte yılın uzunluğu da hesaba dışarıdan seçildiğinde, bulunan tarih ayetin kendi hesabı diye sunulamaz. (Daniel 9:24–27).
Yahudi takviminde aylar Ay’ın döngüsüne göre belirlenir; yılın mevsimlerle ilişkisi de korunur. Tora, Pesah’ın Aviv ayında kutlanmasını ister. On iki ay döngüsü güneş yılından kısa olduğu için bazı yıllara bir ay eklenir. Böylece Pesah’ın kutlandığı Aviv ayı mevsiminden uzaklaşmaz. Yüzyıllar boyunca yalnız on iki aylık yılları aralıksız saymak, bu ek ayları ve Pesah’ın mevsimle bağını hesaptan çıkarır. Devarim 16:1.
Dört yıllık takvim düzeltmesi de ayrıca açıklanmalıdır. Daniel böyle bir düzeltme vermez. Tarihsel MÖ ve MS sayımında sıfır yılı da yoktur: MÖ 1’in ardından MS 1 gelir. MÖ 457’den yaklaşık 486,5 gerçek yıl ileri gidildiğinde, başlangıç ve bitiş aylarına bağlı olarak yaklaşık MS 30–31’e ulaşılır. Buna dört yıl eklemek yaklaşık MS 34–35 verir. Başlangıç ayı kesinleştirilmeden yarım yıllık kesin bir tarih sunulamaz.
Hesapta MS 33,5’in hem takvim düzeltmesinin sonucu hem de İsa’nın doğumundan tam 33,5 yıl sonrası olduğu söylenir. Doğum tarihinin takvimde dört yıl kaydığı ileri sürülüyorsa, takvimdeki ölüm yılı, İsa’nın o sırada kaç yaşında olduğunu tek başına göstermez. Doğum tarihiyle ölüm tarihi, takvim yılı ve kişinin yaşı bakımından iki ayrı hesabı gerektirir.
Başka hesaplarda 69 hafta, 483 güneş yılı yerine her biri 360 gün olan 483 yıl üzerinden hesaplanır. Bu yöntem, yukarıda açıklanan ay yılı hesabından farklıdır. 483 × 360 = 173.880 gün, ortalama güneş yılıyla yaklaşık 476,07 yıl eder. 483 güneş yılı ise yaklaşık 176.411 gündür; aradaki fark yaklaşık 2.531 gün, yani 6,9 yıldır. Daniel bu 360 günlük yıl yöntemini de belirtmez. Ezra 1, Ezra 7 ve Nehemya 2’den farklı başlangıçların seçilmesi sonucu ayrıca değiştirir. Ezra 1:1–4, 7:11–26, Nehemya 2:1–8.
Daniel 9:26–27, meshedilmiş kişinin ortadan kaldırılması, şehir ve kutsal yerin yıkılması, antlaşma ve sunuların durması gibi olayları birlikte anlatır. Başlangıcı, sürenin nasıl bölündüğünü, yılın uzunluğunu ve takvim düzeltmesini ayrı ayrı kanıtlamadan elde edilen sonuç, Daniel’in verdiği kesin ölüm tarihi diye sunulamaz.
Yıl uzunlukları ortalama değerlerle aritmetik karşılaştırmadır.
Tanah kaynakları: Daniel 9:24–27; Devarim 16:1; Ezra 1:1–4, 7:11–26; Nehemya 2:1–8.
126. İddia: 69 hafta bittikten sonra tarih hesabı yaklaşık 33 yıl durabilir ve sonra tekrar başlayabilir
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş haftalık bir süre belirlenir. Hesapta her hafta yedi yıl olarak okunursa, altmış dokuzuncu haftadan sonra bir yedi yıllık dönem kalır. Araya başka yıllar konulduğunda son haftanın tarihi değişir. Bu yüzden bir aranın olup olmadığı ayetin sözlerinden gösterilmelidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş haftalık bir süre belirlenir. Hesapta her hafta yedi yıl olarak okunursa, altmış dokuzuncu haftadan sonra bir yedi yıllık dönem kalır. Araya başka yıllar konulduğunda son haftanın tarihi değişir. Bu yüzden bir aranın olup olmadığı ayetin sözlerinden gösterilmelidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Daniel’in altmış dokuzuncu haftasının İsa’nın ölümüyle tamamlandığını söylerler. Onlara göre Tanrı, İsrael’e tövbe fırsatı vermek için yargıyı erteledi ve sayımı yaklaşık otuz üç yıl durdurdu. Yetmişinci haftanın bir yarısını da MS 66,5 ile 70 arasındaki savaşa yerleştirirler.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:24, her biri yedi birimden oluşan yetmiş dönemi 'senin halkın ve kutsal kentin' için belirler. 9:25’te yedi yedilik ve altmış iki yedilik ayrılır; 9:26’da meshedilmişin kesilmesi, şehrin ve kutsal yerin yıkılması anlatılır. 9:27 ise bir haftadan ve haftanın yarısında sunularla ilgili olaylardan söz eder. Bu sıralamada 69. yediliğin sonunda sayımı yıllarca durdurup sonra kaldığı yerden başlatan bir kural yazılı değildir.
Daniel 9:24’te שָׁבֻעִים שִׁבְעִים נֶחְתַּךְ עַל־עַמְּךָ וְעַל־עִיר קָדְשֶׁךָ, “Halkın ve kutsal şehrin için yetmiş hafta belirlenmiştir” denir. Nehtakh (נֶחְתַּךְ), belirlenmiş veya ayrılmış bir süreyi anlatır. 9:27’de וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה denir: “Bir hafta boyunca birçokları için antlaşmayı güçlendirecek; haftanın yarısında korban ve minha hizmetini durduracak.” Burada korban sunuyu, minha ise tahıl sunusunu anlatır. Ayet, bir haftayı ve onun yarısını adlandırmaktadır; haftanın başlamasından önce onlarca, yüzlerce ya da binlerce yıllık yeni bir durma talimatı vermez.
Bazı Hristiyan hesapları, 69. yediliği İsa’nın ölümüyle ilişkilendirip ardından yetmişinci yedilik başlamadan yaklaşık iki bin yıllık boşluk ekler. Bazıları bu boşluğun daha kısa veya daha uzun olduğunu savunur. Hangi süre seçilirse seçilsin sorun aynıdır: Daniel 9’da bu aranın başlangıcı, bitişi veya yeniden saymaya başlanacağı gün belirtilmez. Aranın kaç yıl sürdüğünü ve ne zaman bittiğini metin belirlemiyorsa, bu sayımla ayetin kesin bir tarih verdiği gösterilemez.
Daniel önce hafta sayısını yetmiş olarak belirler. Ardından yedi, altmış iki ve bir haftalık dilimleri aynı şehrin olayları içinde anlatır. Son dilimin ortasındaki hizmet kesintisi de o dilime bağlıdır. Kronolojiye birkaç on yıl kattığını söyleyen yorum, bu sürenin ayette hangi olaydan sonra başladığını ve saatin hangi sözle yeniden işlemeye başladığını göstermek zorundadır. Daniel, verdiği toplamı ve dilimleri açıkça sayar. Araya konan ek süre ise bu sayıma dışarıdan girer. (Daniel 9:24–27).
Vayikra 25:8’de yedişer yıllık yedi dönem kırk dokuz yıl olarak sayılır. Yılların yedili gruplarla anlatıldığı bu açık Tora örneğinde, sayının içine belirtilmemiş uzun bir boşluk yerleştirilmez. Daniel’in haftalarını yıllar olarak okurken bu sayma biçimini almak, fakat toplamı İsa’ya uydurmak için sayımı bir noktada durdurmak, aynı ölçüyü iki farklı biçimde kullanmaktır.
Daniel 9:2’de peygamber Yeremya’nın sürgün yıllarını inceler; 9:3–19’da günah itirafı ve Yeruşalayim’in yeniden kurtuluşu için dua eder. 9:24’te de halkın günahı, kutsal kent ve doğruluk vaatleri sayılır. Daniel 9, sürgün ve kutsal şehir için belirlenmiş süreyi anlatır. Kalan haftayı iki bin yıl sonraya taşımak, ayette bulunmayan yeni bir takvim kurmaktır.
Vayikra 25:8’de וְסָפַרְתָּ לְךָ שֶׁבַע שַׁבְּתֹת שָׁנִים שֶׁבַע שָׁנִים שֶׁבַע פְּעָמִים denilerek yedişer yıllık yedi dönemin sayılması emredilir. Bu Tora örneğinde yediliklerle hesaplama, toplamı belirler. Açıklanmamış uzun bir ara dönem hesabın parçası yapılmamaktadır. Daniel’in yedilikleri için farklı tarihsel yorumlar tartışılabilir, ancak hesaplamaya ayrıca eklenecek duraklamanın süresi ve gerekçesi metnin kendisinden gösterilmelidir. Aksi halde sonuca göre seçilmiş bir ara, belirlenmiş peygamberlik süresi yerine geçirilmiş olur.
Bu belirli hesap, İsa’nın ölümü için MS 33,5’i ve savaşın başlangıcı için MS 66,5’i seçer. Aradaki yaklaşık 33 yılın İsrael’e dönüş fırsatı vermek için sayım dışında bırakıldığı ileri sürülür. Daniel bu yılları veya sayımın bu nedenle duracağını bildirmez. Önce bu iki tarih seçilip ardından aradaki boşluğa anlam verilmesi, boşluğun Daniel’den çıkarıldığını göstermez.
Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27, özellikle 9:24–27; Vayikra 25:8; Yeremya 29:10.
128. İddia: Yetmişinci haftanın ikinci yarısı uzun bir aradan sonra gelecekte gerçekleşebilir
Daniel 9:27, bir haftayı ve o haftanın ortasında olacak bir olayı anlatır. Haftayı yedi yıl olarak okuyan hesapta yarım hafta üç buçuk yıldır. İlk yarı ile ikinci yarı arasına uzun bir bekleme süresi konursa, yedi yıllık dönemin başlangıcı ile bitişi arasında artık yedi yıldan fazla zaman olur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9:27, bir haftayı ve o haftanın ortasında olacak bir olayı anlatır. Haftayı yedi yıl olarak okuyan hesapta yarım hafta üç buçuk yıldır. İlk yarı ile ikinci yarı arasına uzun bir bekleme süresi konursa, yedi yıllık dönemin başlangıcı ile bitişi arasında artık yedi yıldan fazla zaman olur.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Daniel’in yetmişinci haftasının ilk yarısının geçmişte gerçekleştiğini söylerler. Onlara göre hafta o noktada durdu. Aradan uzun bir süre geçtikten sonra, gelecekte kalan üç buçuk yıl yeniden sayılacak ve hafta tamamlanacaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:27’de “bir hafta” ve “haftanın ortası” aynı cümlede yer alır. Bu yorumda haftanın ilk yarısı geçmişe, kalan üç buçuk yılı ise geleceğe yerleştirilir. Böylece ayetin sözünü etmediği bir ara eklenir.
Daniel 9:27’de שָׁבוּעַ אֶחָד וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה denir: “Bir hafta; haftanın yarısında korban ve minha hizmetini durduracak.” Burada korban sunuyu, minha ise tahıl sunusunu anlatır. Hatsi ha-şavua (חֲצִי הַשָּׁבוּעַ), daha önce adlandırılmış aynı haftanın ortasını belirtir. Bu ifade, haftanın iki yarısının arasına ayrı bir dönem koymaz. Metin kendi içinde bir hafta ve o haftanın ortasında gerçekleşecek olayı açıklar.
Ayetin sonundaki וְעַד־כָּלָה וְנֶחֱרָצָה, “belirlenmiş son gerçekleşinceye kadar” sözü, anlatının sonunda bekleyen yıkımla ilgilidir. Cümle, haftanın ilk yarısı için ayrı bir çağ ve ikinci yarısı için başka bir çağ vermez. Haftayı ortadan bölen olay korbanla sununun durmasıdır. Yıkım hakkında verilen son hüküm ise bu olayla birlikte anlatılır. (Daniel 9:26–27).
Daniel 9:25–27, yedi ve altmış iki haftayı, bir meshedilmişin kesilmesini, şehrin yıkımını, antlaşmayı ve kurban hizmetinin durmasını birlikte anlatır. Ayette bu sürenin ilk kısmını bitirip sonra dünyanın sonuna kadar bekleyecek veya kalan yarım haftayı yeni çağda başlatacak kişi tanıtılmaz. Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28 gelecekteki kralı İsrael’in yeniden toplanması, adalet ve güven içinde yaşama görevleriyle tanımlar.
Gerçekleşmeyen sonuçları ikinci gelişe bağlayıp Daniel’in yarım haftasını geleceğe taşımak için ayette bir tarih verilmez. Daniel 9:27 haftanın yarısından söz eder; araya konacak bir bekleme dönemi bildirmez. Bu arayı ekleyen hesap Daniel’in hesabı değildir.
Daniel 9:24–27’nin başlangıç bağlamı İsrael’in günahı, Yeruşalayim’in yeniden kurulması ve kutsal yerdeki hizmettir. Haftanın kalan kısmını hesap dışında bekletmek için ayette ne başka bir başlangıç sözünün verilmesi ne de sürenin akışını durduran özel bir hüküm bulunur. Ayetteki bir olayı tarihteki bir olayla eşleştirmek başka, ayetin belirlediği sayımı durdurup yeni bir hesap kuralı koymak başkadır.
Bu iddia önceki hesapla birlikte okunduğunda iki ayrı ara ortaya çıkar. İlk hesap 69 haftayı İsa’nın ölümü için seçilen tarihte bitirir ve son haftanın başlangıcına kadar yaklaşık 33 yıl bırakır. Son haftanın ikinci yarısı da geleceğe taşındığında, haftanın kendi içine bir ara daha eklenmiş olur. Daniel bu iki arayı tarif etmez.
İddiada Daniel 7:25 ve 12:7’de geçen “zaman, zamanlar ve yarım zaman” ifadeleri de gelecekteki süreyle ilişkilendirilir. Farklı bölümlerde benzer uzunlukta sürelerin bulunması, bu bölümlerin aynı olayı anlattığını tek başına göstermez. Her bölümde kimin hangi olay sırasında konuştuğuna da bakılmalıdır. Daniel 7:25, 12:7.
Bir olayın sonuçları uzun süre devam edebilir. Yeruşalayim’in yıkımından sonraki sürgünün sürmesi de yıkımın gerçekleştiği haftanın sayılmadan beklediğini göstermez.
Tanah kaynakları: Daniel 9:24–27; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
127. İddia: Yetmişinci hafta MS 66–73 arasında tamamlanmış olabilir
Daniel son haftayı anlatırken bir antlaşmadan ve kutsal yerdeki sunuların durmasından söz eder. Roma’ya karşı başlayan savaş, Tapınağın yıkılması ve Masada’daki direnişin sonu farklı olaylardır. Bir tarih aralığının Daniel’in son haftası olup olmadığını anlamak için, bu olaylarla ayette verilen ayrıntıların nasıl eşleştiğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel son haftayı anlatırken bir antlaşmadan ve kutsal yerdeki sunuların durmasından söz eder. Roma’ya karşı başlayan savaş, Tapınağın yıkılması ve Masada’daki direnişin sonu farklı olaylardır. Bir tarih aralığının Daniel’in son haftası olup olmadığını anlamak için, bu olaylarla ayette verilen ayrıntıların nasıl eşleştiğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Daniel’in yetmişinci haftasını MS 66’da Roma’ya karşı savaşın başlamasıyla başlatır ve MS 73’te Masada’nın düşüşüyle bitirirler. Daniel 9:24’te sayılan suç için kefaretin ve kalıcı doğruluğun o tarihe kadar gerçekleşmiş olması gerektiğini söylerler. Bu kefareti İsa’nın daha önceki ölümüne bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:27, bir haftadan, o haftanın yarısından, birçok kişi için güçlendirilecek bir antlaşmadan ve kurban hizmetinin kesilmesinden söz eder. Hristiyan yorum, yetmişinci hafta için Roma’ya karşı savaşın başladığı MS 66 ile Masada’daki direnişin sona erdiği kabul edilen MS 73 arasını seçer. Bu tarihler Daniel’de yazılı değildir. Masada’nın düşüşü araştırmalarda MS 73 veya 74 olarak tarihlendirilir. Masada kuşatmasına ilişkin arkeoloji araştırması, bu iki tarih ihtimalini birlikte verir.
Daniel 9:27’nin temel ifadesi וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה şeklindedir. Şavua ehad (שָׁבוּעַ אֶחָד) bir haftalık dönemi, hatsi ha-şavua (חֲצִי הַשָּׁבוּעַ) aynı dönemin yarısını, yani bir haftanın ortasını belirtir. Dönem hakkında verilen somut bilgiler antlaşmanın güçlendirilmesi ve korban ile minha hizmetinin kesilmesidir. MS 66 ve MS 73, bu cümlede yer almayan tarihsel tanımlamalardır; Roma’ya karşı savaşın yıllarıyla eşleştirilmeleri ancak tarihsel bir yorum olarak ileri sürülebilir. Bu eşleştirme, metindeki ilk yedi ve altmış iki haftayla bağlantısını ve meshedilmiş kişinin kim olduğunu kendi başına belirlemez.
MS 66’daki isyan, MS 70’te Tapınağın yıkılması ve Masada’daki son çatışmalar aynı olay değildir. Daniel, MS 66–73 tarihlerini veya bu yılları haftanın başlangıcı ve sonu olarak belirleyen bir hesap vermez. Daniel 9:27’de “antlaşmayı güçlendirecek” denen kişinin adı da İsa olarak verilmez. Tanah’ta Roma yöneticisinin aynı dönemde birçok kişiyle belirli bir yedi yıllık antlaşma yaptığına ilişkin kayıt yoktur. Daniel 9:26–27’nin konusu Yeruşalayim, kutsal mekan ve kesintiye uğrayan ibadettir.
Bir savaşın bazı yıllarını bir yediliğe sığdırmak, 27. ayetin bütün ayrıntılarını tarihlendirmez. Ayet önce çokları için güçlendirilen bir antlaşmadan söz eder, sonra aynı haftanın yarısına sunuların kesilmesini koyar. İddianın bu ayeti MS 66–73’e bağlayabilmesi için başlangıçtaki antlaşmayı, taraflarını ve o başlangıçla korbanın kesilmesi arasındaki süreyi aynı hesapla göstermesi gerekir. (Daniel 9:26–27).
Daniel 9:26’nın hangi tarihsel olayları anlattığını belirlemek için savaşın başlangıcı ve sonu kadar meshedilmiş kişinin ortadan kaldırılması da açıklanmalıdır. MS 66–73 aralığını seçmek, bu kişinin kim olduğunu ve kesilmesinin İsa’nın ölümüyle nasıl aynı sıraya yerleştiğini kendiliğinden açıklamaz. Son savaşın tarihlerini uygun bir yediye tamamlamak, önceki dönemlerle kişi arasındaki eksik bağlantının yerini tutmaz.
Daniel 9’un anlattığı temel konu Yeruşalayim, kutsal yer ve oradaki hizmetin kesilmesidir. Hristiyanların MS 66 ve 73 tarihlerini seçip buna İsa’nın Maşiah olduğu sonucunu eklemeleri, metnin verdiği tarihi değil, daha sonra hazırlanmış bir hesaplamayı kanıt diye sunmaktır.
Daniel 9:26’da יִכָּרֵת מָשִׁיחַ וְאֵין לוֹ, “Bir meshedilmiş kesilecek ve ona ait bir şey bulunmayacak” denilir; hemen ardından şehrin ve kutsal yerin yıkımı anlatılır. Bir tarih aralığının yedi yıl sürmesi, bu olayların öznesini veya hangi kralın Maşiah olduğunu tek başına açıklamaz. Yedi yılın hangi tarihsel olayla başlayıp hangi hükümle tamamlandığı da yalnız sonuçtan geriye gidilerek belirlenemez.
Daniel 9:24, yetmiş haftayla ilgili olarak başkaldırının sona ermesini, suç için kefareti, yani suçun giderilmesini, ayrıca kalıcı doğruluğu ve kutsalların kutsalının meshedilmesini de sayar. İddia, İsa’nın ölümünü bu kefaretle ilişkilendirir. Ancak Daniel, İsa’yı veya onun ölümünü bu sonucun kaynağı olarak adlandırmaz. Yalnızca savaşın yaklaşık yedi yıl sürmesi, ayette sayılan sonuçların her birinin hangi olayla gerçekleştiğini göstermez. Daniel 9:24.
Hesabın önceki bölümü de açıklanmalıdır. İddia 69 haftayı İsa’nın ölümü için seçilen MS 33,5 tarihinde bitirip son haftayı yaklaşık MS 66’da başlatır. Aradaki yaklaşık 33 yılın neden sayılmadığı Daniel’de belirtilmez. Son dönemde yedi yıllık bir savaş aralığı bulunması, önceki yaklaşık 33 yılın neden hesaba katılmadığını açıklamaz.
Tanah kaynakları: Daniel 9:24–27; Yeremya 25:11–12.
124. İddia: “Meshedilmiş kişinin kesilmesi” İsa’nın öldürülmesini açıkça bildirir
Daniel 9’da bir meshedilmiş kişinin “kesileceği” söylenir. “Meshedilmiş”, göreve ayrılmış kişi için kullanılan bir unvandır. “Kesilmek” burada bir kişinin öldürülmesi veya ortadan kaldırılması anlamına gelebilir. Kimin başına geldiği, nasıl gerçekleştiği ve amacı ayrı ayrı gösterilmelidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9’da bir meshedilmiş kişinin “kesileceği” söylenir. “Meshedilmiş”, göreve ayrılmış kişi için kullanılan bir unvandır. “Kesilmek” burada bir kişinin öldürülmesi veya ortadan kaldırılması anlamına gelebilir. Kimin başına geldiği, nasıl gerçekleştiği ve amacı ayrı ayrı gösterilmelidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Daniel 9:26’daki “kesilme” sözünü İsa’nın öldürülmesi olarak okurlar. Onlara göre ayet, İsa’nın çarmıhta başkalarının günahları için öldürüleceğini açıkça önceden bildirir.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:26’da bir meshedilmiş kişinin 'kesileceği' yazılıdır. İbranice יִכָּרֵת (yikkaret), bağlama göre öldürülmeyi veya ortadan kaldırılmayı anlatabilir. Ancak ayetin söylediği 'meshedilmiş kişi kesilecek' cümlesi, 'Nasıralı İsa bütün insanlığın günahları için Roma çarmıhında kurban edilecek' cümlesinden farklıdır.
Daniel 9:26’nın ilgili İbranice cümlesi וְאַחֲרֵי הַשָּׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם יִכָּרֵת מָשִׁיחַ וְאֵין לוֹ şeklindedir: “Altmış iki haftadan sonra bir meshedilmiş kesilecek ve ona ait/onda bir şey bulunmayacak” biçiminde çözümlenebilir. Yikkaret (יִכָּרֵת), כרת (karat, kesmek) kökünden gelir. Fiil edilgendir. Birinin kesildiğini, yani eylemi yapanın kendisi olmadığını anlatır. Bağlama göre kişinin öldürülmesi veya ortadan kaldırılması anlatılabilir.
Ve-ein lo (וְאֵין לוֹ) ise “ona yok” sözüdür; meshedilmiş kişinin bir şeyden yoksun kaldığını anlatabilir. Burada “başkalarının günahı için öldü” diyerek suç aktarımının amacını açıklayan bir cümle yoktur. Kişinin öldürülmesi ihtimali ile ölümün bütün insanlığın günahlarını bağışlayan geçerli bir korban olduğu iddiası iki ayrı iddiadır.
Daniel 9:25, yedi ve altmış iki yedilik dönemlerden söz eder; 9:26, meshedilmişin kesilmesinden sonra şehrin ve kutsal yerin yıkımını, gelecekteki önderin halkını ve savaşı anlatır. 9:27, antlaşmanın güçlendirilmesi ve haftanın ortasında korbanla sununun durması hakkındadır. Bu olayların tarih sırası ve ilgili kişiler birbirine bağlanmadan yalnız bir 'kesilme' fiiliyle İsa’nın kimliği belirlenemez. Daniel 9:2 ve 9:24, konuşmanın İsrael’in sürgünü, Yeruşalayim ve kutsal yer çevresinde kurulduğunu açıklar.
Daniel 9:26’daki וְאֵין לוֹ (ve-ein lo) sözü King James çevirisinde “kendisi için değil” diye verilir; ancak İbranice cümle burada “başkalarının günahları için öldürüldü” demez. Meshedilmişin kesilmesiyle ilgili kısa ifadeyi evrensel insan kurbanı öğretisine dönüştürmek için, metinde bulunmayan amaç ve kişiler ayrıca eklenmektedir.
Daniel’deki meshedilmiş sözcüğü de yalnız Maşiah unvanının eşsiz özel adı değildir. Yeşaya 45:1 Pers Kralı Koreş’e 'meshedilmiş' der; Vayikra 4:3, meshedilmiş kohenden söz eder. Daniel 9:26, meshedilmiş kişinin kesilmesini bildirir; İsa’nın adını, Roma çarmıhını veya herkesin günahı için sunulacak bir insan korbanını bildirmez. Bunlar metne sonradan yüklenen ayrı iddialardır.
9:26’nın ikinci bölümünde וְהָעִיר וְהַקֹּדֶשׁ יַשְׁחִית עַם נָגִיד הַבָּא (“Şehri ve kutsal yeri gelecek önderin halkı yıkacak”) denir. Aynı tarihsel anlatı meshedilmişin kesilmesini ve şehrin yıkımını birlikte ele almaktadır. İlk cümle, Roma çarmıhında günahların bağışlanacağını söylemez; sonraki olayları da İsa’nın bu amaçla ölümüyle ilişkilendirmez. Suç sunusunun Tora’daki somut şartlarını da açıklamaz. Daniel bu ayette İsa adını, Roma infaz aracını veya insan bedeninin korban olacağını açıklamamaktadır.
Aynı kök Bereşit 9:11’de canlıların bir daha tufan sularıyla yok edilmeyeceği söylenirken de kullanılır. Başka ayetlerde bir kişinin halkından kesilmesi için geçer. Sözcüğün kullanıldığı yerler, kesilmenin ölüm veya yok edilme anlamı taşıyabildiğini gösterir. Ölümün biçimi ve nedeni ise her metnin kendi sözlerinden anlaşılmalıdır.
Daniel 9:26 olayın “altmış iki haftadan sonra” gerçekleşeceğini söyler. Önceki ayetteki yedi haftayla bu sürenin nasıl birleştirileceği ayrıca açıklanmalıdır. Ayetin kendi sözünü doğrudan “69 hafta sonra İsa çarmıhta ölecek” cümlesine çevirmek, ayetin verdiği süreyi, kişiyi ve ölüm biçimini tek cümlede değiştirmek olur. Bunların her biri için ayrı delil gerekir.
Tanah kaynakları: Daniel 9:24–27, özellikle 9:25–27; Yeşaya 45:1; Vayikra 4:3, 5:14–19 ve 7:1–7.
İlgili Makaleler
Daniel 9’un 70 Haftası İsa’yı mı Bildiriyor?
Giriş Daniel kitabının dokuzuncu bölümü, Hristiyan misyoner anlatısında İsa’nın ölüm tarihini önceden bildiren kesin bir peygamberlik olarak sunulur. Bu iddiaya göre melek Gabriel, Yeruşalayim’in yeniden kurulmasına ilişkin bir buyruğun çıkışından başlayarak 483…
Daniel 9:25–26: Yahudi Okuması Sonradan mı Üretildi?
Daniel 9:25–26’daki yedi ve altmış iki haftayı, maşiah kelimesinin anlamını, Koreş bağlantısını ve Raşi’nin geleneksel kronolojisini inceler; Yahudi okumasının metin tahrifi olmadığını gösterir.
