Misyoner İddiaları Arşivi

8 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

6. İddia: Tapınağın yıkılması, Sinay antlaşmasının sona erdiğinin kanıtıdır

Tapınak, Tora’da belirlenen bazı ibadetlerin yerine getirildiği kutsal yerdir. Yıkıldığında bu hizmetler yapılamaz. Yıkımın antlaşmayla ilişkisini anlamak için Tora’nın yıkım, sürgün ve dönüş hakkında birlikte söylediklerine bakmak gerekir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tapınak, Tora’da belirlenen bazı ibadetlerin yerine getirildiği kutsal yerdir. Yıkıldığında bu hizmetler yapılamaz. Yıkımın antlaşmayla ilişkisini anlamak için Tora’nın yıkım, sürgün ve dönüş hakkında birlikte söylediklerine bakmak gerekir.

Bu görüşte Yeruşalayim’deki İkinci Tapınağın yıkılması, antlaşmanın sona erdiğinin işareti sayılır. İddiayı savunan Hristiyanlar, Haşem’in bu yıkımla Sinay antlaşmasını sona erdirdiği ve Tora’nın emrettiği Tapınak hizmetini geçersiz kıldığı sonucuna varırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tora, kutsal yerlerin yıkılacağını anlatır. Aynı yerde, sürgündeki halkla yapılan antlaşmanın korunacağı da açıkça söylenir. Vayikra 26’da şehirlerin harap edilmesi, kutsal yerlerin yıkılması ve İsrael’in milletler arasına dağıtılması sayılır. Ardından, halk düşmanlarının ülkesindeyken Haşem’in onu bütünüyle yok etmeyeceği söylenir. Haşem, halkını antlaşmasını bozacak biçimde reddetmeyeceğini bildirir (Vayikra 26:31–45). Bu söz, yıkımın antlaşmayı sona erdirdiği iddiasıyla çelişir. Yıkım ve sürgün sırasında da antlaşma sürer.

Bu cezanın neden verileceği, Kral Şelomo’ya yapılan uyarıda görülür. Halk Haşem’in emirlerinden uzaklaşıp başka ilahlara kulluk ederse ülkesinden çıkarılacak ve Tapınak felakete uğrayacaktır. Yıkımı görenlerin nedenini sorması üzerine, İsrael’in kendisini Mısır’dan çıkaran Haşem’i terk ettiği söylenecektir (Melahim Alef 9:6–9). Burada emirlerin çiğnenmesi yüzünden verilen ceza anlatılır. Bu cezadan emirlerin artık bağlayıcı olmadığı sonucu çıkarılırsa, emirleri çiğnemenin cezası onları çiğneme serbestliğine dönüştürülmüş olur.

Birinci Tapınağın yıkılmasından sonra yaşananlar da aynı ayrımı somutlaştırır. Sürgünden dönenler sunağı, üzerinde kurban sunmak üzere “Tanrı adamı Moşe’nin Tora’sında yazıldığı gibi” kurdular (Ezra 3:2). Tapınak yeniden yapıldığında, Tapınak hizmetini yürüten din görevlileri olan kohenler ve onlara eşlik eden Leviler, Moşe’nin kitabına göre kendi bölüklerine yerleştirildi (Ezra 6:18). Yıkım sırasında yapılamayan hizmet, gerekli şartlar yeniden oluştuğunda aynı Tora’ya göre yerine getirildi. Bir görev belirli bir dönemde yapılamayabilir. Bu, o görevi emreden hükmün kaldırıldığı anlamına gelmez.

İkinci Tapınağın yıkılması hakkında iki iddia ileri sürülür: Bu yıkımın antlaşmayı sona erdirdiği veya antlaşmanın daha önce sona ermiş olduğunu gösterdiği söylenir. Yıkımın gerçekleşmesi, böyle bir hükmün verildiğini göstermez. Tora’da sürgünden dönüşün hangi emirlerle bağlantılı olduğu belirtilmiştir. Devarim 30’da, halkın milletler arasındayken Haşem’e dönmesi ve Moşe’nin bildirdiği emirleri dinlemesi anlatılır; ardından yeniden toplanacağı söylenir. 30:8’de ise “Sen dönecek, Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana emrettiğim bütün buyruklarını yerine getireceksin” denmektedir (Devarim 30:1–10). Dönüşün içeriği, Moşe’nin o gün verdiği emirlerle açıklanmıştır. Bu emirlerin kaldırılması, vaat edilen dönüşün şartı haline getirilemez.

Tapınağa ulaşılamayan dönemde de insan Haşem’e yönelebilir. Şelomo, Tapınağın açılışında göklerin bile Haşem’i içine alamayacağını belirtir; bu binanın O’nu içine alması hiç mümkün değildir. Tapınağa yöneltilen duaların göklerde işitilmesini diler (Melahim Alef 8:27–30). Aynı duada düşman ülkesine sürülen, suçunu kabul edip bütün yüreğiyle Haşem’e dönen halkın işitilmesi ve bağışlanması istenir (8:46–50). Yeşaya’da da göğün Haşem’in tahtı, yeryüzünün ayaklarının basamağı olduğu söylenir ve O’nun alçakgönüllü, pişmanlık duyan, sözünü ciddiye alan kişiye baktığı bildirilir (Yeşaya 66:1–2). Tapınak hizmeti belirli bir yere bağlıdır; Haşem ise o binaya hapsedilmiş değildir.

Sürgündeki halkın Haşem’le bağı Yehezkel’de de açıklanır. Milletler arasına dağıtılanlara, gittikleri ülkelerde Haşem’in kendisinin “küçük bir kutsal yer” olduğu söylenir. Bu insanlar yeniden toplanacak ve İsrael toprağına getirilecektir. Taş yüreğin yerine etten bir yürek verilmesi de bunun ardından anlatılır: Haşem, halkın duyarsızlığını gidermek ve hükümlerine uymasını sağlamak için yüreğini değiştirecektir. Vaadin sonunda “Onlar benim halkım olacak, Ben de onların Tanrısı olacağım” denir (Yehezkel 11:16–20). Yeni yüreğin ne için verileceği ayetin içinde açıklanmıştır: Haşem’in kurallarının izlenmesi ve hükümlerinin yerine getirilmesi için.

Gelecekteki kutsal yer de aynı halkın arasına konacaktır. Haşem, İsrael’le kalıcı bir barış antlaşması yapacağını ve kutsal yerini sonsuza dek onların arasına yerleştireceğini bildirir (Yehezkel 37:26–28). Yehezkel 40–48’de bu yerin hizmeti ayrıntılarıyla anlatılır. Sunakta kurbanlar sunulacak; kohenler kutsal yerde görev yapacak; bayramlarda, yeni aylarda ve Şabatlarda sunular getirilecektir (43:18–19; 44:15–16; 45:17). Tapınağın planının ve hükümlerinin yazılıp halka gösterilmesi, bunların korunarak uygulanması da istenir (43:10–12). Kohenlerin kutsalla sıradanı, temizle kirliyi ayırt etmeyi öğretmesi; davalarda Haşem’in hükümlerine göre yargılaması ve Şabatları kutsal tutması emredilir (44:23–24). Bu sözler, yerine getirilecek görevleri belirler.

Tapınağın yıkılmasından Tora’daki hizmetin hükümsüzlüğüne geçildiğinde, peygamberin gelecekte yapılacağını bildirdiği işler de geçersiz ilan edilmiş olur. Oysa aynı Tanah’ta yıkım önceden haber verilmiş, sürgünde antlaşmanın korunacağı söylenmiş ve dönüşün Haşem’in emirlerine bağlı olacağı açıklanmıştır. Tapınağın kaybı, antlaşmanın sona erdiğini göstermez. Bu iddia, yıkımı ve dönüşü birlikte anlatan açık hükümlerle çelişir.

Tapınağın yıkılması hizmetin yapılmasını engeller. Tora yıkım sırasında antlaşmanın sürdüğünü, peygamberler de kutsal hizmetin yeniden yapılacağını bildirir. Böylece yıkımdan hem antlaşmanın hem de hizmet buyruğunun sona erdiği sonucunu çıkarmak iki ayrı hükümle çelişir.

Tanah kaynakları: Vayikra 26:31–45, özgün metin; Melahim Alef 9:6–9, 8:27–30 ve 8:46–50; Ezra 3:2 ve 6:18; Devarim 30:1–10, özgün metin; Yeşaya 66:1–2; Yehezkel 11:16–20, 37:26–28 ve 40–48, özellikle 43:10–12, 43:18–19, 44:15–16, 44:23–24 ve 45:17. Melahim Alef, Birinci Krallar kitabıdır.

Bu iddianın sayfası

130. İddia: Daniel 9 korban sisteminin kalıcı olarak kaldırılacağını gösterir

Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Daniel, kurban ve tahıl sunularının duracağı bir dönemden söz eder. Yıkım veya baskı yüzünden bir ibadetin yapılamamasıyla, onu emreden buyruğun sonsuza dek kaldırılması ayrı durumlardır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Daniel, kurban ve tahıl sunularının duracağı bir dönemden söz eder. Yıkım veya baskı yüzünden bir ibadetin yapılamamasıyla, onu emreden buyruğun sonsuza dek kaldırılması ayrı durumlardır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Daniel 9:27’deki korbanların durdurulmasını İsa’nın ölümü ve Tapınağın MS 70’te yıkılmasıyla ilişkilendirirler. Onlara göre bu iki olay, korban düzeninin kalıcı olarak sona erdiğini gösterir. Ayetteki fiilin bir daha başlamamak üzere durmayı anlattığını söylerler. Bu yüzden ayeti Makabiler dönemindeki geçici kesintiye uygulamayı reddederler.

Tanah’ın Cevabı:

Daniel 9:26, Yeruşalayim’le kutsal yerin yıkılacağını; 9:27, kurban ve tahıl sunusu hizmetinin duracağını bildirir. Sununun belli bir dönemde kesilmesi, onu emreden Tora’nın yürürlükten kaldırılması demek değildir. Daniel buyrukları kalıcı olarak iptal eden yeni bir yasa vermez.

Daniel 9:27’de וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה, “Haftanın yarısında korban ve minha hizmetini durduracak” denir. Yaşbit (יַשְׁבִּית), bir işin veya uygulamanın durdurulmasını ifade eder; burada Tora’daki korban hükümlerini ebediyen yürürlükten kaldıran “bu buyruk artık yürürlükte değildir” anlamına gelen bir ifade bulunmaz. Metnin konusu Yeruşalayim’in yıkımı ve ibadetin kesintiye uğramasıdır. Mevcut bir hizmetin yıkım nedeniyle yapılamaması, onu emreden mitsvanın, yani buyruğun yürürlükten kaldırılması anlamına gelmez.

İlk Tapınak yıkıldıktan sonra halk geri döndüğünde sunağı “Moşe’nin yasasında yazıldığı gibi” yeniden kurmuştur (Ezra 3:2). Ezra 6:18, kohenlerle Levilerin Moşe’nin kitabına göre görevlendirildiğini söyler. İlk yıkım Tora’yı sona erdirmediği gibi Daniel ikinci yıkım için ayrı bir iptal emri bildirmez.

Yehezkel’in gelecek hizmetinde hem korban hem de tahıl sunusu bulunur. 45:17, bunların yeni ay, Şabat ve bayram düzeninde sunulacağını ve halk için kappara sağlayacağını söyler. Daniel’in yıkım sırasında durduğunu söylediği işlerin gelecekte yapılacağı, bu peygamberin verdiği ayrıntılardan anlaşılır. Kurbanın kesildiği bir dönemi, buyruğun kaldırılması olarak okumak bu gelecek hizmetini açıklayamaz. (Yehezkel 45:15–17).

Daniel’in saydığı iki sunu, zevah u-minha diye anılır. Zevah hayvan korbanı, minha ise burada tahıl sunusudur.

Yehezkel 43:18–27 gelecekte sunak hizmetini, 44:15–24 kohenleri, 45:15–25 günahların giderilmesi için sunuları anlatır. Daniel 9’da kutsal hizmetin kesilmesi anlatılır; bütün korbanların İsa’nın ölümüyle kaldırıldığı ilan edilmez. Yehezkel 45 gelecekte de gerçek kapara hizmeti bildirir. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır.

Yehezkel 45:17, gelecek hizmet için הוּא־יַעֲשֶׂה אֶת־הַחַטָּאת וְאֶת־הַמִּנְחָה וְאֶת־הָעוֹלָה וְאֶת־הַשְּׁלָמִים לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל der: “İsrael Evi için kapara yapmak üzere hatat, minha, ola ve şelamim sunularını sağlayacaktır.” Hatat günah sunusu, minha tahıl sunusu, ola bütünüyle yakılan sunu, şelamim ise esenlik sunusudur. Le-khapper (לְכַפֵּר), bu sunuların arınma ve kefaret için yapılacağını açıkça belirtir. 45:22’de ayrıca yönetici kendisi ve halk için hatat sunusunu sağlayacaktır. Dolayısıyla peygamberin gelecekteki ibadet tasvirinde gerçek sunu ve kapara görevleri bulunurken Daniel’deki kesintinin bütün korbanların sonsuza dek kaldırılması olduğu sonucu çıkarılamaz.

Yeremya 33:17–18, David soyunun sürekliliğiyle birlikte Levi kohenlerinin yakmalık korban, minha ve başka sunular sunmasından söz eder. Hoşea 3:4–5 ise İsrael’in uzun süre kral ve korban olmadan kalacağını, ardından Tanrısı Haşem’e ve kralı David’e döneceğini bildirir. Korban bulunmayan dönem, Hoşea’da yoksunluğun parçasıdır. Bu ayetlerden korban emrinin sonsuza dek kaldırıldığı sonucu çıkmaz. Yeremya 33:17–18, Hoşea 3:4–5.

Daniel’deki fiilin belirli bir tarihsel kesintiye uygulanması ayrıca tarihsel kanıt gerektirir. Bir hizmetin durduğunu söyleyen fiil, tek başına o hizmetin bir daha hiçbir zaman başlamayacağını belirtmez.

Tanah kaynakları: Daniel 9:26–27; Ezra 3:2 ve 6:18; Yehezkel 43:18–27, 44:15–24, 45:15–25 ve 46:13–15.

Bu iddianın sayfası

146. İddia: Bet HaMikdaş’ın yıkılması korban sisteminin Tanrı tarafından sona erdirildiğini gösterir

Bet HaMikdaş, Yeruşalayim’deki Tapınaktır. Korban, kutsal hizmette getirilen sunudur. Bu hizmet Tora’nın belirlediği yerde yapılır. Tapınak yıkıldığında bu hizmet durabilir. Buyruğun da sona erip ermediğini anlamak için, önceki yıkımdan sonra halkın ne yaptığına ve peygamberlerin gelecekte ne olacağını söylediğine bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bet HaMikdaş, Yeruşalayim’deki Tapınaktır. Korban, kutsal hizmette getirilen sunudur. Bu hizmet Tora’nın belirlediği yerde yapılır. Tapınak yıkıldığında bu hizmet durabilir. Buyruğun da sona erip ermediğini anlamak için, önceki yıkımdan sonra halkın ne yaptığına ve peygamberlerin gelecekte ne olacağını söylediğine bakılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tapınağın yıkılmasından sonra eski antlaşma düzeninin sürdürülemediğini söylerler. Korban hizmetinin durmasını, Haşem’in o hizmet için verdiği buyrukları sona erdirdiğine işaret sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tapınak yıkıldığında halk oradaki sunuları getiremez. Buyruğun yürürlükte kalıp kalmadığını, sürgünden dönen halkın ne yaptığı gösterir. İlk Tapınak yıkıldıktan sonra Ezra 3:2–6’da sürgünden dönenler sunağı “Moşe’nin yasasında yazıldığı gibi” yeniden kurar ve kurban sunmaya başlar. Ezra 6:18’de kohenlerle Leviler yine Moşe’nin kitabına göre görevlendirilir.

Ezra 3:2’de sunağın neden ve hangi buyruğa göre yeniden kurulduğu וַיִּבְנוּ אֶת־מִזְבַּח אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל לְהַעֲלוֹת עָלָיו עֹלוֹת כַּכָּתוּב בְּתוֹרַת מֹשֶׁה אִישׁ־הָאֱלֹהִים sözleriyle açıklanır: “İsrael’in Tanrısı’nın mizbeahını, Tanrı adamı Moşe’nin Tora’sında yazıldığı gibi üzerinde yakmalık sunular sunmak için inşa ettiler.” Ka-katuv be-Torat Moşe (כַּכָּתוּב בְּתוֹרַת מֹשֶׁה) ifadesi belirleyicidir. İlk Tapınağın yıkılması ve sürgün, Moşe’nin korban hükümlerinin yürürlükten kaldırıldığı şeklinde anlaşılmamış, geri dönüş sırasında uygulamanın yeniden kurulmasına dayanak yapılmıştır. Yıkım sırasında hizmet yapılamadı. Yeniden başladığında da halk aynı buyruğa uydu.

Devarim 30:1–10, halkın sürgünden dönerek Tanrı’nın buyruklarını yeniden uygulamasını vaat eder. Yehezkel 43–46, gelecekte kutsal yerin, sunağın ve sunuların hizmetini ayrıntılı anlatır. Yehezkel 45:17, sunuların İsrael Evi için kapara, yani günahın giderilmesiyle ilgili hizmet için yapılacağını; 45:22 yöneticinin kendisi ve halk için günah sunusu getireceğini bildirir. 46:13–15 günlük sunuları da anlatır.

Devarim 30 da sürgünü Tora’nın sonu olarak anlatmaz. İlk yıkımdan sonra Ezra 3’te kurulan sunak, hizmetin durmasıyla buyruğun kalkmasının ayrı şeyler olduğunu önceden göstermiştir.

Hristiyanların İkinci Tapınağın yıkılmasını “Tanrı artık hiçbir kurban istemiyor” şeklinde yorumlamaları, hem ilk yıkımdan sonra yaşananları hem Yehezkel’in geleceğe yerleştirdiği ibadeti görmezden gelir. Uygulamanın kesilmesi yasanın iptali değildir.

Yehezkel 45:17 gelecekteki yöneticiye הוּא־יַעֲשֶׂה אֶת־הַחַטָּאת וְאֶת־הַמִּנְחָה וְאֶת־הָעוֹלָה וְאֶת־הַשְּׁלָמִים לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל görevi verir: “İsrael Evi için kapara yapmak üzere hatat, minha, ola ve şelamim sunularını yerine getirecek.” Hatat günah sunusu, minha tahıl sunusu, ola bütünüyle yakılan sunu, şelamim ise esenlik sunusudur. Peygamberin anlattığı gelecekteki hizmet, Tora’nın artık yasaklanmış ve Tanrı tarafından reddedilmiş bir geleneği diye tanımlanmaz. Yıkım yüzünden yapılamayan sunu hizmetinin gelecekte yeniden başlayabilmesi, kaldırılmış bir hükmün yerine başka bir din kurulmasından farklıdır.

Bu Hristiyan yorumunda Yehezkel 40–48 açıklanırken gelecekte hayvan korbanlarının yeniden sunulacağı da kabul edilir. Bu korbanların İsa’nın geçmişteki ölümünü hatırlatacağı söylenir. Böylece gelecekte sunuların varlığı kabul edilir; onlara verilen anma işlevi ise Yehezkel’in kendi cümlesinde yer almaz.

Yehezkel’in kullandığı kapara dili her yerde yalnız kişisel günahın bağışlanması anlamına gelmez; kutsal yerin ve sunağın arındırılmasını da kapsar. Buna rağmen gelecekteki sunulara metinde bir görev verilir. Gelecekte aynı hizmeti anlatan Yehezkel, Tapınağın yıkılmasıyla Haşem’in korbanları temelli kaldırdığı iddiasını çürütür. Yehezkel 43:26, 45:17–20.

Tanah kaynakları: Ezra 3:2–6 ve 6:18; Devarim 30:1–10; Yehezkel 43:18–27, 45:15–22 ve 46:13–15.

Bu iddianın sayfası

215. İddia: Yeşu’nun adı ve Kenaan’a iki aşamalı girişi İsa’nın iki gelişini önceden gösterir

Yehoşua, Moşe’nin Kenaan ülkesini araştırmak için gönderdiği kişiler arasındaydı. Halk onunla Kalev’in sözüne güvenmedi. Kırk yıl sonra Yehoşua bu kez Moşe’nin ardından halkın başına geçti ve yeni kuşağı ülkeye götürdü. Bu iki görevin nasıl başladığı anlatının kendi içinde açıklanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yehoşua, Moşe’nin Kenaan ülkesini araştırmak için gönderdiği kişiler arasındaydı. Halk onunla Kalev’in sözüne güvenmedi. Kırk yıl sonra Yehoşua bu kez Moşe’nin ardından halkın başına geçti ve yeni kuşağı ülkeye götürdü. Bu iki görevin nasıl başladığı anlatının kendi içinde açıklanır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yehoşua ile İsa için kullanılan adların aynı ad ailesinden olmasını ve halkın önce Yehoşua’yı dinlememesini, yıllar sonra ise yeni kuşağın onun önderliğinde ülkeye girmesini bir işaret sayarlar. Onlara göre bu sıra, İsa’nın ilk seferde reddedilip sonra yeniden geleceğini gösterir. Yeşaya 53:1’de inanılmayan haberi ve Yehezkel 20:35’teki “halkların çölü” ifadesini de bu okumanın parçası yaparlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yehoşua ile İsa için kullanılan adlar arasında dil bakımından bir bağ vardır. Yehoşua da yaşamı boyunca iki farklı görev üstlenmiştir. Tora bu görevlerden söz ederken gelecekte başka birinin ölüp yeniden geleceğini haber vermez. Hristiyan yorumu, metindeki olaylarla kendi öğretisi arasında ayrıca kurulması gereken bir bağlantıyı varsayar.

Bamidbar 13:8, Nun’un oğlunu Hoşea adıyla tanıtır. 13:16’da Moşe onun adını יְהוֹשֻׁעַ, Yehoşua olarak değiştirir. Nehemya 8:17 aynı kişiden יֵשׁוּעַ, Yeşua diye söz eder. Yehoşua ve Yeşua aynı ad ailesindendir. Eski Yunanca çeviride Yehoşua için kullanılan Ἰησοῦς adı, Hristiyan metinlerinde İsa için kullanılan adla aynıdır.

Bu dil ilişkisi, aynı adı taşıyan kişilerin hayatları arasında otomatik olarak kehanet ilişkisi kurmaz. Nitekim Ezra ve Nehemya’da Yeşua adını taşıyan başka kişiler de vardır (Ezra 2:2; 3:2; Nehemya 8:7). Bir adın ortak olması, o adı taşıyan herkesin aynı görevi üstlendiği anlamına gelmez.

Yehoşua, Moşe’nin ülkeyi araştırmak için gönderdiği on iki kişiden biridir. Ülkeyi inceleyen kişiler döndükten sonra Yehoşua ve Kalev, halka Tanrı’nın vaadine güvenerek ülkeye girmelerini söyler. Halk onları dinlemez ve onları taşlamaktan bile söz eder (Bamidbar 13:26–33; 14:6–10). Halkın reddettiği, ülkeyi gözleriyle gören iki kişinin verdiği haberdir.

Tora kırk yılın nedenini de açıklar. Ülkenin araştırıldığı kırk günün her biri için bir yıl belirlenmiştir (Bamidbar 14:34). Ülkeye daha sonra girenler, sözü reddeden yetişkin kuşağın tamamı değildir. O yetişkin kuşak çölde ölür. Yehoşua ve Kalev yaşar. Çölde ölen kuşağın çocukları ise ülkeye girer (14:30–38; Devarim 1:34–39).

Yehoşua ilk görevi sırasında ülkeyi inceleyen kişilerden biridir. Daha sonra Moşe’nin ardından halkın önderi olur ve yeni kuşağı ülkeye götürür (Devarim 31:7, 23; Yehoşua 1–4). Raşi, Devarim 31:7’de bu geçişi önderlik yetkisi üzerinden açıklar. Yehoşua bu iki görev arasında ölmez, göğe çıkmaz ve yüzyıllar sonra geri dönmez. Aynı kişinin hayatındaki iki görev, ölümden sonra ikinci gelişin kanıtı değildir.

Yeşaya 52:15’te krallar, kendilerine anlatılmamış olanı görür ve daha önce duymadıklarını kavrar. Bir sonraki ayet bunu “Duyduğumuza kim inandı?” sorusuyla sürdürür (53:1). Şaşıranlar, bir zamanlar hor gördükleri İsrael’in yüceltilişine tanık olan uluslardır. Raşi ve İbn Ezra da Yeşaya’daki sesi bu şaşkınlıkla ilişkilendirir. Bamidbar’da ise ülkeyi inceleyenlerin haberi çölde kendi halkına getirilir (13:26, 32). İki anlatının konuşanları, dinleyenleri ve haberin konusu ayrıdır. Bir İngilizce çeviride iki haberin de “report” diye verilmesi, İbranice sözcüklerin ortak olduğu anlamına gelmez.

Yeşaya 53:1’de “duyduğumuz” için שְׁמֻעָתֵנוּ (şemuatenu) kullanılır. Bamidbar 13:26’da haber veren söz için davar, 13:32’de kötü haber için dibba geçer. “Haşem’in kolu” anlamındaki זְרוֹעַ (zeroa) da “tohum, soy” anlamındaki זֶרַע (zera) ile aynı sözcük değildir. Yeşaya 52:10 bu kolun bütün ulusların gözleri önünde açığa çıkmasını kurtuluşla birlikte anlatır. Böylece 53:1’deki kol, bir kişinin adını veya soyunu gizleyen işaret değil, Haşem’in halkını kurtarırken gösterdiği kudrettir.

Yehezkel 20:35’teki “halkların çölü” de çöldeki yargı sahnesinin parçasıdır. Tanrı İsrael’i ulusların arasından toplayacağını, onunla yargılaşacağını, halkı değneğin altından geçirip yeniden antlaşmanın yükümlülüklerine bağlayacağını ve isyancıları ayıracağını bildirir (20:33–38). Bölümün önceki kısmında Tora hükümlerine ve Şabatlara karşı gelinmesinden söz edilir (20:10–24). Metin bu olayları İsa’nın reddedilmesine veya onun ikinci gelişine bağlamaz.

Tanah’ta Maşiah ile ilgili vaatler, David soyundan gelen yönetim, İsrael’in toplanması ve Tanrı bilgisinin yayılması gibi somut sonuçlarla anlatılır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Yehoşua’nın adı ve iki farklı görevi, bu vaatlerin İsa’nın ölümünden sonra ikinci kez gelmesiyle yerine getirileceğini göstermez. Tora’nın anlattığı sıra, aynı önderin yaşamı içinde görev değiştirmesi ve yeni kuşağın Kenaan’a girmesidir.

Kaynaklar: Bamidbar 13–14; Devarim 1:34–39, 31:7 ve 23; Yehoşua 1–4; Nehemya 8:7, 17; Ezra 2:2, 3:2; Yeşaya 53:1 ve Raşi, İbn Ezra; Yehezkel 20:10–24, 33–38; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Raşi, Devarim 31:7.

Bu iddianın sayfası

251. İddia: Daniel 9’un hesabı ay yılı ve takvim düzeltmeleriyle İsa’nın ölüm tarihine tam oturur

Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.

Bu hesabı savunan Hristiyanlar, ilk altmış dokuz yedili dönemi MÖ 457’den başlatırlar. 483 yılı ay yılına çevirdiklerini ve dört yıllık bir takvim düzeltmesi yaptıklarını söylerler. Onlara göre bu hesap, İsa’nın öldüğünü söyledikleri MS 33,5 tarihini tam olarak verir. Bu sonucu Daniel’in İsa’yı Maşiah olarak önceden belirlediğinin matematiksel kanıtı sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Hesap iki ayrı noktada yanlıştır. Önce 483 güneş yılı ay yılına yanlış çevrilir. Sonra Daniel’de bulunmayan bir başlangıç tarihi ve ek süreler kullanılır. Altmış dokuz yedili dönem 69 × 7 = 483 yıl eder. İddia bu sürenin 486,5 ay yılına eşit olduğunu söyler. Aşağıdaki işlem süreyi doğru birimlerle hesaplar. MÖ 457 başlangıcı, dört yıllık ekleme ve MS 33,5 sonucu da Daniel’in metninde bulunmamaktadır. Sonucun İsa’nın ölümüne yakın bir tarihe gelmesi, bu işlemlerin ayette bulunduğunu göstermez.

Bir süreyi başka bir birimle yazmak, sürenin uzunluğunu değiştirmez. Bir metre ile yüz santimetre aynı uzunluktur. Sayı değişir, ölçülen nesnenin uzunluğu değişmez. Güneş yılını ay yılına çevirmek için önce toplam gün sayısını bulmak, sonra bunu ay yılının gün sayısına bölmek gerekir. Hesapta kullanılan 365,2425 gün, Gregoryen takvim yılının ortalama uzunluğudur. Bir Ay döngüsü, Ay’ın aynı evresinin yeniden görülmesine kadar geçen süredir. Bu hesapta bir ay yılı on iki döngüye, yani yaklaşık 354,367 güne eşit sayılır.

Bu değerlerle 483 güneş yılı önce gün cinsinden yazılır. Ardından toplam, bir ay yılının uzunluğuna bölünür. 483 × 365,2425 ÷ 354,367 ≈ 497,82 ay yılıdır. İddiadaki 486,5 bu işlemin sonucuna eşit değildir.

Aynı eşitliği ters yönde sınamak için 486,5 ay yılını önce güne, ardından güneş yılına çeviririz. 486,5 × 354,367 ÷ 365,2425 ≈ 472,01 yıl bulunur. Yani 486,5 ay yılı, 483 güneş yılından yaklaşık on bir yıl daha kısadır. Başlangıçtaki 483 yıl zaten ay yılıysa, onu 486,5 ay yılına çıkaran bir dönüşüm de yoktur.

“Yahudiler zamanı Ay’a göre hesaplar” denilmesi bu hatayı gidermez. İsrael takviminde aylar Ay’ın döngüsüne bağlanırken, Pesah’ın baharda kalması da korunmaktadır. Şemot 12:2, ayların hangi aydan başlayarak sayılacağını söyler. Devarim 16:1, bahara karşılık gelen Aviv ayının gözetilmesini emreder.

On iki Ay döngüsü güneş yılından yaklaşık on bir gün kısa olduğundan, yalnız on iki aylık yıllar art arda sayılırsa bayram mevsimler arasında geriye kayar. Bunu önlemek için gerekli yıllara ek ay konur.

Bugünkü sabit takvimde on dokuz yılda yedi ek ay vardır. Antik dönemde kullanılan Ay gözlemiyle bugünkü sabit hesap aynı yöntem değildir. Ancak iki yöntemde de ayların Ay’a bağlı olması, her yılın 354 gün sayıldığı anlamına gelmez. İbn Ezra’nın Şemot 12:2 açıklamasında da ay döngüsüyle mevsim yılı arasındaki fark ve bunların takvimde birleştirilmesi ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.

MÖ ve MS arasındaki geçişte ayrıca yıl sıfırı bulunmamaktadır. MÖ 1’in hemen ardından MS 1 gelir. Bu iki yıl arasına ayrıca bir sıfır yılı konmaz. Bu nedenle MÖ 457’den 483 olağan takvim yılı ileri gidildiğinde yaklaşık MS 27’ye ulaşılır. 486,5 yıl kullanılıp buna dört yıl daha eklendiğinde ise sonuç yaklaşık MS 34,5 olur. İddiadaki MS 33,5 ile arasında yaklaşık bir yıllık fark vardır.

486,5 ay yılı kullanılırsa süre yaklaşık 472 güneş yılına iner. Aynı başlangıçtan yaklaşık MS 16’ya, dört yıllık eklemeyle MS 20’ye ulaşılır. Kesin gün ve ay seçilmeden yapılan bu hesaplarda, yıl birimi değişince hesaplanan tarih yıllarca ileriye ya da geriye kayar.

Hristiyan tarih hesaplarında başka başlangıçlar ve başka yıl uzunlukları da kullanılır. MÖ 445 başlangıcına 483 olağan yıl eklendiğinde yaklaşık MS 39’a varılır.

Aynı 483 yılın her biri 360 gün sayılırsa toplam 173.880 gün, yani yaklaşık 476,07 güneş yılı elde edilir. Bu hesap MÖ 445’ten başlatılırsa MS 32 dolaylarına ulaşılır. Ancak 360 günlük yıl, yaklaşık 354,367 günlük on iki aylık ay yılıyla aynı birim değildir. Daniel 9’da 360 günlük özel bir yıl tanımı da verilmemiştir. Başlangıç tarihi ve yıl uzunluğu değiştirilince farklı sonuçlar çıkar. Bunlar tek ve kesin bir peygamberlik hesabını doğrulamaz.

Başlangıç için neden belirli bir tarih seçildiği, ayetin konusu üzerinden açıklanmak zorundadır. Yeremya, ulusların Babil kralına yetmiş yıl hizmet edeceğini (25:11–12) ve Babil’e verilen yetmiş yıl dolunca sürgündekilerin geri getirileceğini (29:10) söyler. Daniel 9:2, Yeremya’nın bildirdiği yetmiş yılı Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından halkın günahlarını kabul eder ve şehrin ve kutsal yerin onarılması için dua eder (Daniel 9:3–19).

Verilen cevapta yetmiş yedili dönem עַל־עַמְּךָ וְעַל־עִיר קָדְשֶׁךָ, “senin halkın ve kutsal kentin üzerine” belirlenmiştir. İsyanın sona ermesi, günahın giderilmesi, suç için kefaret, kalıcı doğruluk, görüm ile peygamberin mühürlenmesi ve en kutsalın meshedilmesi birlikte anılır (9:24). Daniel’in verdiği dönemleri yorumlayan bir hesap, yalnız bir ölüm tarihini değil, birlikte sayılan bu olayları da açıklamalıdır.

9:25’te Yeruşalayim’in yeniden kurulmasıyla ilgili bir דָבָר, yani “söz, buyruk” anılır. Ezra 1:1–4, Koreş’in halkın dönüşü ve Bet Hamikdaş’la ilgili buyruğunu anlatır. Ezra 7:11–26, Artahşasta’nın Ezra’ya verdiği yetkileri kaydeder. Nehemya 2:1–8 ise Yeruşalayim’in yeniden inşası için verilen izni aktarır.

Bunlar farklı zamanlarda verilen ve aynı şeyi emretmeyen buyruklardır. Bu tarihlerden biri seçilecekse, önce o buyruğun Daniel’deki sözle neden aynı olduğu gösterilmelidir. MÖ 457’yi seçmek, hesaplanan tarihi hedeflenen sonuca yaklaştırabilir. Seçimin ayete dayandığını göstermek için, o yıl verilen buyruğun Daniel’in sözünü ettiği buyruk olduğunu açıklamak gerekir.

Aynı ayetteki dönemler de tek bir toplam olarak verilmemiştir. שָׁבֻעִים שִׁבְעָה, “yedi yedili dönem” ve וְשָׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם, “ve altmış iki yedili dönem” ayrı ifadelerle anılır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin okuma işaretleri, yedi yedili dönemin ardından belirgin bir durak gösterir. Cümle okunurken iki dönem bu durakla birbirinden ayrılır.

Bu durakla, ilk yedi yedili dönem meshedilmiş önderin gelişine bağlanır. Sonraki altmış iki yedili dönem ise şehrin yeniden inşasıyla ilişkilendirilir. Yedi ile altmış iki toplanabilir. Fakat bu işlem, ayetteki iki dönemin tek bir kişinin ölümüne kadar süren kesintisiz 483 güneş yılı olduğunu kendiliğinden göstermez. Böyle bir toplamı ayetteki tek ve kesintisiz süre olarak okumak, İbranice metnin okuma işaretiyle yaptığı ayrımı değiştirir.

9:26’da, “Altmış iki yedili dönemden sonra meshedilmiş biri kesilecek” denir. מָשִׁיחַ (maşiah), “meshedilmiş kişi” anlamındadır. Vayikra 4:3’te kohen, Şemuel Alef 24:7’de Şaul ve Yeşaya 45:1’de Pers Kralı Koreş bu sözcükle anılmıştır. Bu sözcüğün kullanılması, kişinin İsa olduğunu göstermez.

יִכָּרֵת (yikkaret), kişinin kesilip ortadan kaldırılmasını, bu bağlamda öldürülmesini ifade edebilir. Ardından gelen וְאֵין לוֹ, kelime kelime “ve ona yok”, yani “onun için bir şey yok” ifadesidir. Bu sözlerde “başkaları uğruna öldü” anlamı bulunmamaktadır. Çarmıh, İsa’nın adı ve bütün insanlığın günahlarının bu ölümle bağışlanacağı öğretisi ayete dışarıdan eklenmektedir.

Hesabın ulaşmaya çalıştığı ölüm tarihi de kesin olarak bilinmemektedir. Humphreys ve Waddington’ın 1983 tarihli araştırmasında 3 Nisan MS 33 önerilmiştir. Helen Bond’un 2013 tarihli araştırmasında ise 7 Nisan MS 30’u desteklemek için gösterilen gerekçeler incelenir. Bond, eldeki bilgilerle kesin günün belirlenemeyeceği sonucuna varır.

MS 33,5 ifadesinin hem bir takvim tarihi hem de doğumdan itibaren tam 33,5 yıllık yaş gibi kullanılması iki farklı başlangıç noktasından sayılan yılları birbirine karıştırır. Miladi takvimin başlangıcı ile İsa’nın gerçek doğum tarihinin aynı olduğu gösterilmeden bu iki sayı eşitlenemez. Ölüm tarihinin kesin olarak bilinmesi, yanlış birim dönüşümünü düzeltmez.

Yetmişinci yedili döneme geçildiğinde aynı hesaba yeni bir ara eklenir. İlk altmış dokuz dönemin yaklaşık MS 33,5’te bittiği ileri sürülürken, son dönemin ilk yarısı, MS 66–67’de savaşın başlaması ile MS 70’te Bet HaMikdaş’ın yıkılması arasına yerleştirilir. İki tarih arasında yaklaşık otuz üç yıllık bir ara bırakılır. Bu ara, İsrael’e tövbe fırsatı verilmesiyle açıklanır.

Kalan yarım dönem için Masada’nın düşüşü veya gelecekteki bir dönem önerilir. Daniel 9:24–27’de ise altmış dokuzuncu dönemden sonra sayımın otuz üç yıl durdurulacağı söylenmemiştir. İlk bölüm için kesin tarih öne sürüp devamındaki olaylara ulaşmak için sayımı durdurmak, Daniel’in verdiği bir zaman çizelgesi değildir.

9:27’de וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד, “Bir yedili dönem boyunca çoklarıyla antlaşmayı güçlendirecek” ve וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה, “Yedili dönemin ortasında korbanı ve minhayı durduracak” denir. Son sözlerde hayvan sunusuyla tahıl sunusunun durdurulması anlatılmaktadır.

Bir hizmetin durdurulması, o hizmeti emreden Tora hükmünün kaldırılmasıyla aynı şey değildir. İlk Bet Hamikdaş yıkımından sonra Ezra 3:2’de sunak yeniden Moşe’nin Tora’sına uygun olarak kurulmuştur. Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22’de de gelecekteki hizmet için korban hükümleri verilmiştir. Daniel’deki durdurma eyleminin bütün korban emirlerinin sonsuza kadar kaldırıldığı biçiminde sunulması, bu açık hükümlerle çelişmektedir.

483 güneş yılı 486,5 ay yılına eşit değildir. Daniel ayrıca MÖ 457’yi başlangıç yılı olarak vermez, dört yıllık bir düzeltme bildirmez ve 69. dönemden sonra sayımın yaklaşık 33 yıl duracağını söylemez. Bu hesap, hem kendi rakamlarıyla MS 33,5’e ulaşamaz hem de Daniel’in metninde yer almayan seçimlere dayanır. Sonuç İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz.

Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27 (özellikle 9:24–27, İbranice Masoretik metin); Yeremya 25:11–12 ve 29:10; Yeşaya 45:1; Ezra 1:1–4, 3:2 ve 7:11–26; Nehemya 2:1–8; Devarim 16:1; Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22. İbranice metin kontrolü: Mehon Mamre, Daniel 9. Takvim ve hesap kontrolü: ABD Deniz Rasathanesi, The Jewish Calendar; ortalama güneş yılı ve on iki sinodik aylı yıl üzerinden yukarıda gösterilen aritmetik.

Ek kaynaklar: Şemot 12:2; İbn Ezra, Şemot 12:2; Vayikra 4:3; Şemuel Alef 24:7. ABD Deniz Rasathanesi, Gregoryen yılının ortalama uzunluğu; Colin J. Humphreys ve W. G. Waddington, Dating the Crucifixion, Nature 306 (1983), 743–746; Helen K. Bond, Dating the Death of Jesus: Memory and the Religious Imagination, New Testament Studies 59/4 (2013), 461–475.

Bu iddianın sayfası

86. İddia: İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız kalması eski antlaşmanın sona erdiğini gösterir

Hoşea, İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız yaşayacağını, ardından Haşem’e döneceğini bildirir. Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Bir hizmetin yapılamadığı bir dönemle o hizmeti buyuran antlaşmanın sona ermesi ayrı olaylardır. Hoşea’nın sözleri, sürgün sırasında antlaşmaya ne olacağını açıklayan ayetlerle birlikte okunur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Hoşea, İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız yaşayacağını, ardından Haşem’e döneceğini bildirir. Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Bir hizmetin yapılamadığı bir dönemle o hizmeti buyuran antlaşmanın sona ermesi ayrı olaylardır. Hoşea’nın sözleri, sürgün sırasında antlaşmaya ne olacağını açıklayan ayetlerle birlikte okunur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Hoşea 3:4–5’i İsrael’in uzun süre David soyundan bir kral ve korban hizmeti olmadan yaşayacağına dair bir haber olarak okurlar. Onlara göre bu sürenin sonunda İsrael tövbe edecek ve Maşiah, yani Mesih, gelecektir. Bazı Hristiyan yorumlarında Mikdaş’ın, yani Tapınağın yıkılmasıyla korban hizmetinin durması, Sinay antlaşmasının sona erdiğine kanıt sayılır.

Tanah’ın Cevabı:

Hoşea’nın anlattığı uzun yoksunluk, Sinay antlaşmasının sona erdiğini göstermez. Peygamber bir evlilik örneği verir. Bu örnek, İsrael başka tanrılara yönelse de Haşem’in halkını sevmeye devam ettiğini anlatır. Ardından İsrael’in uzun süre kral, önder, korban yani Tanrı’ya sunu, dikili taş, efod ve terafim olmadan yaşayacağını söyler. Efod, başka yerlerde kohenin giydiği ve Haşem’e danışırken kullanılan bir giysi olarak da anlatılır. Terafim ev putlarıdır. Rahel’in babası Lavan’dan aldığı ve Lavan’ın kendi tanrıları diye andığı nesneler de bu adla geçer. Listede yer almaları, Hoşea’nın yürürlükten kaldırılacak Tora emirlerini sıralamadığını gösterir.

Peygamber yoksunluğun ardından yaşanacakları da söyler. Aynı İsrael, Tanrısı Haşem’e döner ve kralı David’i arar. Raşi’nin aktardığı açıklama, dönüşü Haşem’in krallığını, David hanesini ve Mikdaş’ı, yani Tapınağı aramakla ilişkilendirir. Kralsız geçen yıllar David soyuna verilen vaadi ortadan kaldırmadığı gibi, korbansız geçen yıllar da tek başına korban hizmetinin kaldırıldığını göstermez. (Hoşea 3, 3:4–5, Bereşit 31:19,30)

Hoşea süreyi iki kez “çok gün” diye adlandırır. Önce evlilik benzetmesindeki bekleyiş, sonra İsrael’in kraldan ve korbandan yoksun yaşayacağı dönem anlatılır. 5. ayetin “ardından” sözü de o bekleyişin sonrasını açar. Dönüp Haşem’i arayanlar, bekleyişi yaşamış olan İsrael oğullarıdır. Yeremya’da yeni antlaşmanın İsrael ve Yehuda evleriyle kurulacağına ilişkin vaat, Hoşea’nın bu topluluk sürekliliğiyle örtüşür. (Hoşea 3:3–5).

Vayikra, sürgün sırasında antlaşmanın ne olacağını açıkça söyler. İsrael Haşem’in hükümlerini reddeder, ülke ıssız kalır ve halk düşmanlarının topraklarına götürülür. Haşem, onların düşman ülkesinde olduğu sırada bile onları yok edecek veya antlaşmasını bozacak biçimde reddetmeyeceğini söyler. Mısır’dan çıkardığı atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlayacaktır. Böylece Tora, İsrael’in antlaşmaya aykırı davranmasını ve Haşem’in antlaşmaya bağlı kalmasını aynı bölümde anlatır. Devarim de dönüşün içeriğini verir. Haşem dağılmış halkı toplayacak, halk Moşe’nin “bugün sana emrettiğim” dediği mitsvalara, yani kendilerine verilen emirlere dönecektir. Moşe koruyacakları emirlerin “bu Tora kitabında” yazılı olduğunu söyler. Tora’nın öngördüğü dönüş, sürgünden önce verilen hükümleri yeniden yerine getirmektir. (Vayikra 26:40–45, Devarim 30:1–10)

Halkın Haşem’e yönelmesi ülkeye dönene kadar da beklemez. Şelomo, düşman ülkesinde günahını itiraf edip bütün yüreğiyle Haşem’e dönen İsrael’in duasının işitilmesini ve bağışlanmasını ister. Daniel, Yeruşalayim ve Mikdaş yıkılmışken halkının suçunu itiraf eder ve Haşem’in merhametine sığınır. Hoşea da suçundan ötürü düşmüş İsrael’e Haşem’e sözlerle dönmesini ve bağışlanma dilemesini söyler. Korban sunulamayan zamanda da Tanah’ın gösterdiği tövbe yolu açıktır. (Melahim Alef 8:46–50, Daniel 9:3–19, Hoşea 14:2–3)

Birinci Mikdaş’ın yıkılışından sonraki dönüş, kesintiye uğrayan bir hizmetin nasıl yeniden başladığını gösterir. Babil’den dönen Yeşua ben Yotsadak ile Zerubavel sunağı eski yerine kurdular. Mikdaş’ın temeli daha atılmamışken sabah ve akşam korbanları başlamıştı. Ezra, sunuların Moşe’nin Tora’sında yazılı hükme göre sunulduğunu özellikle kaydeder. Sunağın yeniden kurulması, o buyruk geçerliliğini koruduğu için hizmetin yeniden başlayabildiğini gösterir. İkinci Mikdaş’ın yıkılmasından sonra geçen sürenin uzunluğu da bu tarihsel olaydan hukuki bir iptal sonucu çıkarmaya yetmez. (Ezra 3:2–6)

Yeremya, David soyundan gelecek kralın yönetimini ve Levi soyundan gelen kohenlerin kutsal hizmetini birlikte vaat eder. Kohenler, bu hizmeti yürütmekle görevli kişilerdir. Kohenler yakılan korbanı, tahıl sunusunu ve kesilen korbanı sunacaklardır. Haşem bu sözü gündüz ile gecenin vaktinde gelmesi kadar sağlam kılar. Yehezkel de Şabat, yeni ay ve bayramlarda hükümdarın sağlayacağı korbanları, ayrıca gönüllü sunularını anlatır. Bazı Hristiyan yorumcular bu korbanları İsa’nın ölümünü anma töreni sayar. Yehezkel 45:17 ise kendi amacını belirtir. Sunular İsrael halkı için kefaret, yani günahın giderilmesi ve arınma için yapılır. Bu cümle, Yehezkel’in öngördüğü hizmeti sırf anmaya indirgemeyi engeller. (Yeremya 33:14–26, Yehezkel 45:17, 46:1–12)

Hoşea 3:5’teki “kralları David” sözünü İsa’ya bağlamak, korbansız dönemden Sinay’ın sonunu çıkaran iddiayı kurtarmaz. Hoşea, aynı halkın Haşem’i ve kralları David’i yeniden arayacağını söyler. Yeremya bu umudu David’in soyuna bağlar ve kohenlerin hizmetini de yanında tutar. Üstelik Haşem sürgünün içinde antlaşmasını bozmayacağını Tora’da açıkça söylemiştir. Uzun yoksunluğu antlaşmanın sonu saymak, tam da o yoksunluk dönemi için verilmiş söze aykırıdır.

Tanah kaynakları · Bereşit 31:19,30 (İbranice) · Vayikra 26:40–45 · Devarim 30:1–10 · Hoşea 3:4–5 · 14:2–3 · Melahim Alef 8:46–50 · Daniel 9:3–19 · Ezra 3:2–6 · Yeremya 33:14–26 · Yehezkel 45:17 · 46:1–12.

Bu iddianın sayfası

213. İddia: Ezra dönemindeki yabancı eşlerden ayrılma tek başına bağışlanma sağlamadı

Ezra döneminde halk, Tora’ya aykırı evlilikleri kabul edip düzeltmeye çağrılır. Kitabın bir bölümünde bazı kişilerin hem eşlerinden ayrılmaya söz verdiği hem de suçları için bir koç sunduğu yazılıdır. Bu sununun kimler için kaydedildiği, ondan hangi sonucun çıkarılabileceğini belirler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Ezra döneminde halk, Tora’ya aykırı evlilikleri kabul edip düzeltmeye çağrılır. Kitabın bir bölümünde bazı kişilerin hem eşlerinden ayrılmaya söz verdiği hem de suçları için bir koç sunduğu yazılıdır. Bu sununun kimler için kaydedildiği, ondan hangi sonucun çıkarılabileceğini belirler.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Ezra 10:19’da eşlerinden ayrılmaya söz verenlerin yine de bir koç getirdiğine dikkat çekerler. Onlara göre davranışlarını düzeltmeleri ve Tanrı’ya dönmeleri bağışlanmaları için yeterli olmamıştır. Buradan günahın bağışlanması için kanlı korban gerektiği sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Ezra 10:19, eşlerinden ayrılmaya söz veren bazı kişilerin suçları için koç sunduğunu kaydeder. Ezra döneminde bu olayda yalnızca ayrılık yaşandığını söylemek metindeki koç sunusunu atlar. Belirli kişilerin sunduğu bu koçtan, her günahın bağışlanması için kan gerektiği sonucu çıkmaz.

Ezra 9’da, Tanrı’nın emirlerine aykırı evlilikler nedeniyle dua ve suçun kabulü yer alır. Ezra 10:10–12’de Ezra bütün topluluğa Tanrı’ya itirafta bulunmalarını, O’nun isteğini yapmalarını ve yabancı eşlerden ayrılmalarını söyler. Topluluk bu çağrıyı kabul eder. Halk suçunu sözle kabul eder ve yanlış davranışı düzeltmeye karar verir.

Soruşturmadan sonra Ezra 10:18, yabancı eş almış kohenlerden Yehoşua ben Yotsadak’ın ailesine mensup dört kişinin adını sayar. Hemen ardından 19. ayet, bu kişilerin eşlerini göndermeye söz verdiğini ve suçları için sürüden bir koç sunduklarını bildirir. Bu sunuya aşam, yani suç sunusu denir.

Liste daha sonra başka kohen aileleri, Leviler, şarkıcılar, kapı görevlileri ve İsrael halkına mensup başka kişilerle devam eder (10:20–44). Koç sunusundan söz eden cümle sonraki her grup için tekrarlanmaz.

Listenin geri kalanında koçtan söz edilmemesi, diğer kişilerin hiç korban sunmadığını kanıtlamaz. Ayet, adını verdiği kişiler için sunuyu kaydeder. Herkesin bağışlanmasının tek şartı olduğunu söylemez.

Olay, Yeruşalayim’deki İkinci Bet HaMikdaş’ın, yani İkinci Tapınağın kurulduğu dönemin başında geçer. Ezra kitabı, daha önce sunağın kurulduğunu ve korban hizmetinin yeniden başladığını anlatır (Ezra 3:2–6; 6:16–18). Bu ortamda suçla ilgili bir korbanın kaydedilmesi, itirafın ve davranış değişikliğinin önemini ortadan kaldırmaz. Mişle 15:8 de kötü kişinin korbanının kabul edilmediğini söyler. Korban, kötülüğü sürdürme izni değildir.

Üstelik Tora, kan içermeyen bir sununun ardından da bağışlanmadan söz eder. Vayikra 5:5–13, belirtilen günahlar için itirafı ve kişinin gücüne göre getireceği sunuyu açıklar. İki kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Kohen onun için kapara yapar ve kişi bağışlanır. Un sunusu ayetin saydığı durumlarla sınırlıdır. Bu tek örnek, bağışlanmanın her durumda kan gerektirdiği iddiasını çürütür.

Yehezkel 18:21–23, kötülüklerinden dönüp Tanrı’nın hükümlerini tutan kişinin yaşayacağını ve suçlarının ona karşı anılmayacağını bildirir. Yeşaya 55:6–7 de kötü kişinin yolunu bırakıp Tanrı’ya dönmesi halinde bağışlanacağını söyler. Ezra’daki bir koç sunusu, bu ayetlerde yer almayan bir kan şartını doğrulamaz.

Ezra 10:19 belirli kişilerin suçları için koç sunduğunu bildirir. Bütün bağışlanmaların kana bağlı olduğunu veya korbanların gelecekte bir insanın ölümüne dayandığını söylemez. Ezra’daki suç sunusunu bu iki iddianın kanıtı olarak almak, ayetin kaydettiği olaydan daha geniş bir kural çıkarmaktır.

Kaynaklar: Ezra 3:2–6; Ezra 6:16–18, 9:6–15 ve 10:1–44; Vayikra 5:5–13; Mişle 15:8; Yehezkel 18:21–23; Yeşaya 55:6–7.

Bu iddianın sayfası

45. İddia: Soy kayıtlarının kaybolması Levi kohenliğinin Tanrı tarafından sona erdirildiğini gösterir

Kutsal yerde kohen olarak görev yapabilmek için Aharon soyundan gelmek gerekir. Bu yüzden Tapınak hizmeti yeniden kurulduğunda, göreve başvurup soy kaydını bulamayan ailelerin durumu araştırılmıştır. Ezra bu incelemenin nasıl yapıldığını anlatır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Kutsal yerde kohen olarak görev yapabilmek için Aharon soyundan gelmek gerekir. Bu yüzden Tapınak hizmeti yeniden kurulduğunda, göreve başvurup soy kaydını bulamayan ailelerin durumu araştırılmıştır. Ezra bu incelemenin nasıl yapıldığını anlatır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, kohenlerin soy kayıtlarının İsa’dan kısa süre sonra kaybolduğunu ileri sürerler. Ezra 2:62’yi, soyunu kanıtlayamayan bir kişinin kohenlik yapamayacağına dayanak gösterir ve Aharon soyuna verilen görevin artık sürdürülemeyeceği sonucunu çıkarırlar. Onlara göre kayıtların kaybı, Tanrı’nın eski kohenliği sona erdirdiğini ve İsa’nın Malkitsedek’e benzeyen yeni bir kohenlik kurduğunu gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Ezra’nın anlattığı olayda bazı aileler soy kayıtlarını bulamaz ve kohenlikten dışlanır. Aynı sırada diğer kohenler görevlerini sürdürür. Anlatının sonucu kohenliğin kaldırılması değil, göreve kimin katılabileceğinin araştırılmasıdır.

Ezra 2:61–63, Habaya, Hakots ve Barzillay ailelerinin kayıtlarını arayıp bulamadığını söyler. Yönetici, Urim ve Tumim aracılığıyla karar verecek bir kohen ortaya çıkıncaya kadar bu ailelerin en kutsal yiyeceklerden yemesini yasaklar. Urim ve Tumim, başkohenin göğüs giysisinde bulunur ve Haşem’e danışmak için kullanılırdı. Nehemya 7:63–65 aynı aileleri ve kararı aktarır. Metin bekleyişin ne kadar süreceğini söylemez.

Oysa aynı listede başka kohen aileleri sayılarıyla yer alır (Ezra 2:36–39). Hemen sonra kohenler sunağı kurar, sabah ve akşam sunularını getirir ve Sukkot’u Tora’da yazıldığı gibi kutlar. Hizmet başladığında Tapınağın temeli henüz atılmamıştır (Ezra 3:1–6). Bazı ailelerin soyundaki belirsizlik, diğer kohenlerin hizmetini durdurmamıştır.

Bu araştırmanın nedeni Tora’daki görev ayrımıdır. Bamidbar 18:1–7, sunak ve kutsal alanla ilgili kohenlik görevini Aharon’a ve oğullarına verir. Diğer Leviler onlara yardım eder. Bir kişinin bu görevi üstlenebilmesi için Aharon soyundan olup olmadığı önemlidir. Kimlik belgesinin kaybolması insanın ailesini değiştirmez; o aileye ait olduğunu kanıtlamayı güçleştirir. Kohenlikte belge eksikliği ciddi bir engel doğurur, ancak görevi başka bir soya devretmez.

Talmud, bu ailelerle ilgili açıklamasında hazaka ilkesini, yani daha önce bilinen bir durumun belli sınırlar içinde geçerli sayılmasını ele alır. Ailelerin daha önce yararlandığı bazı hakların sürmesiyle, kesin soy kaydı gerektiren alanları birbirinden ayırır. Talmud, ailelerin Babil’de yararlandıkları terumayı, yani kohenlere ayrılan ürün payını yemeyi sürdürmesini önceki uygulamayla ilişkilendirir. Buna karşılık Ezra’da, soy kayıtları bulununcaya veya belirtilen yolla karar verilinceye kadar en kutsal yiyeceklerden yemeleri yasaklanmıştır. Talmud, teruma izninin kapsamı hakkında farklı açıklamalar da ele alır. Önceki uygulamaya dayanmak ile kesin soy kaydını göstermek aynı şey değildir (Kiduşin 69b). Başka bir bölüm, Urim ve Tumim için bekleyişi ölülerin dirilmesi ve David soyundan Maşiah’ın gelişi gibi geleceğe uzanan bir bekleyişle karşılaştırır (Sota 48b).

Ezra, Babil sürgününden dönen belirli aileleri anlatır. İsa’dan sonraki Roma döneminin arşivleri hakkında bilgi vermez. Dolayısıyla ayet, bütün kohen kayıtlarının o dönemde kaybolduğu iddiasını kanıtlamaz. Böyle bir kayıp yaşandığında ortaya çıkacak sorun, görev yapacak kişilerin nasıl belirleneceğidir. Kayıp, Aharon soyuna verilen görevin İsa’ya geçtiğini göstermez.

Bir hizmetin uzun süre yapılamaması, buyruğun kaldırıldığını da göstermez. Birinci Tapınak yıkıldıktan sonra Haşem, Pers kralı Koreş’i Tapınağın yeniden yapılması için harekete geçirir (Ezra 1:1–4). Tapınak tamamlanınca kohenler ve Leviler, “Moşe’nin kitabında yazıldığı gibi” görevlerine yerleştirilir (Ezra 6:15–18). Yıkım hizmeti kesintiye uğratmış, Tora’nın hükmünü ortadan kaldırmamıştır.

Haşem, Pinhas’a ve ondan sonraki soyuna sürekli kohenlik antlaşması verir (Bamidbar 25:12–13). Yeremya 33:17–22 de David’in hanedanıyla Levili kohenlerin geleceğini birlikte güvenceye alır. Bu antlaşmaların bozulması, gece ve gündüzün düzeninin bozulmasına bağlanır. Soy kayıtlarının kaybı bir iptal şartı olarak verilmez.

Malaki 3:1–4, Levi oğullarının arıtılacağını ve Haşem’e doğrulukla sunu getireceğini söyler. Yeruşalmi, bu ayeti Levi kabilesinin gelecekte arınmasıyla ilişkilendirir (Yeruşalmi, Kiduşin 4:1:14). Yehezkel 44:15–16 ise gelecekte Haşem’e yaklaşıp yağ ve kan sunacak kişileri הַכֹּהֲנִים הַלְוִיִּם בְּנֵי צָדוֹק, yani “Levili kohenler, Tsadok oğulları” olarak adlandırır. Peygamber, putperestliğe katılan Levilerle sadık kalan Tsadok oğullarına farklı görevler verir (Yehezkel 44:10–16).

Yehezkel’in tasvirinde sunak hizmeti yapacak aile, Tsadok’un oğulları diye adlandırılır. Peygamber onların bu görevi, İsrael yoldan saptığında kutsal hizmeti korudukları için üstleneceklerini söyler. Burada geçmişteki hizmeti gelecekte sürdürecek aile belirlenmiştir. Ezra’daki soy kayıtlarının araştırılması da bu yüzden anlamlıdır. Mesele, görev yapacak kişinin hangi aileden geldiğinin saptanmasıdır. (Yehezkel 44:15–16).

Bu aileleri Kilisenin veya başka bir ruhsal topluluğun sembolü saymak, Yehezkel’in aynı soy içinde yaptığı ayrımı siler. Gelecekte gerçek Levili kohenlerin bulunacağını, fakat sunularının yalnız İsa’yı anma veya törensel arınma için olacağını söylemek de soyun ortadan kalktığı iddiasını doğrulamaz: Bu yorumda da aynı soy hizmet etmektedir. Tehilim 110’daki Malkitsedek sözü ise kayıtlar kaybolunca Aharon oğullarının görevine son verileceğini söylemez.

Ezra’nın anlattığı olayda kayıt bulunamadığında kohenlik ölçüsü terk edilmez; tam tersine, bu ölçü korunduğu için ailelerin görevi sınırlandırılır. Bir arşivin kaybını Haşem’in antlaşmayı sona erdirdiğine işaret saymak, hem Ezra’nın uygulamasını hem de peygamberlerin aynı soy için verdiği gelecek sözünü tersine çevirir.

Tanah kaynakları: Ezra 1:1–4, 2:36–39, 2:61–63, 3:1–6, 6:15–18; Nehemya 7:63–65; Bamidbar 18:1–7; Bamidbar 25:12–13; Yeremya 33:17–22; Malaki 3:1–4; Yehezkel 44:10–16; Tehilim 110:1–7. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Bamidbar 18:1–7; Bamidbar 25:12–13.

Metindeki ek kaynak bağlantıları · https://www.sefaria.org/Kiddushin.69b.

Bu iddianın sayfası