Misyoner İddiaları Arşivi

Miha 5, Hristiyan yorumun kullandığı metinler arasında gerçekten güçlü bir Maşiah metnidir. Targum Yonatan ayetteki yöneticiyi açıkça Maşiah diye adlandırır. Raşi “senden Benim için çıkacak” sözünü Maşiah ben David olarak açıklar; Radak da ayeti gelecekteki Melekh HaMaşiah ile ilişkilendirir. Güçlü Yahudi yorum geleneği ayeti Maşiah ile ilişkilendirir.⁷⁹⁰ Metnin kesin söylediği şey ise daha sınırlıdır: Miha, Maşiah’ın Betlehem’de fiziksel olarak doğacağını mı söyler, yoksa onun David hanesinden gelen tarihsel kökenini Betlehem’e mi bağlar? Hristiyan yorumun kendi sözleri bu ayrımı açıkça gösterir. Önce Miha 5 ile I. Şemuel 17:12 arasında paralellik kurarak ayetin David’in, yani Maşiah’ın atasının Betlehem’de doğmuş olduğunu hatırlattığını söyler. Ardından Maşiah David’in büyük soyundan geleceği için onun da David’in kentinde doğmuş olmasının “uygun” olduğunu belirtir. Daha sonra ise bu yorumu sabit bir kimlik işareti haline getirerek İsa’dan “Betlehem’de doğmuş Maşiah” diye söz eder.⁷⁹¹ Hristiyan yorumun yorumundaki belirleyici geçiş tam bu noktadadır.

Miha’nın İbranicesi şöyledir: וְאַתָּה בֵּית־לֶחֶם אֶפְרָתָה צָעִיר לִהְיוֹת בְּאַלְפֵי יְהוּדָה מִמְּךָ לִי יֵצֵא לִהְיוֹת מוֹשֵׁל בְּיִשְׂרָאֵל וּמוֹצָאֹתָיו מִקֶּדֶם מִימֵי עוֹלָם Ve-ata Bet-Lehem Efrata, tsair lihyot be-alfei Yehuda; mimkha li yetse lihyot moşel be-Yisrael, umotsaotav mikedem mimei olam. “Sen, Betlehem Efrata, Yehuda’nın toplulukları arasında küçük olsan da, İsrael’de Benim için yönetecek olan senden çıkacak; onun kökenleri eski zamandan, kadim günlerdendir.” Ayet: מִמְּךָ לִי יֵצֵא — mimkha li yetse der. Kelime kelime: “Senden Benim için çıkacak.” Fakat: “Betlehem’de doğacak” demez. Miha doğumu anlatmak istediğinde doğum dilini açıkça kullanır. Hemen sonraki ayette: עַד־עֵת יוֹלֵדָה יָלָדָה — ad et yoleda yalada “doğuracak olan doğuruncaya kadar” der. י־ל־ד — y-l-d, doğmak/doğurmak kökü açık biçimde bulunmaktadır. 5:1’deki yönetici için ise nolad — “doğdu”, yivaled — “doğacak” veya benzeri bir doğum fiili kullanılmaz. Söylenen şey onun Betlehem Efrata’dan çıkacağıdır.

Bu elbette fiziksel doğum yorumunu imkansız hale getirmez. Bir kişi bir kentten “çıkıyorsa”, o kent onun doğum yeri olabilir. Fakat mümkün bir yorum ile ayetin bunu kesin olarak söylemesi aynı şey değildir. Buradaki Betlehem bağlantısının başka ve çok doğal bir anlamı vardır: David hanesinin kökeni. I. Şemuel 17:12 David’i şöyle tanıtır:⁷⁹² וְדָוִד בֶּן־אִישׁ אֶפְרָתִי הַזֶּה מִבֵּית לֶחֶם יְהוּדָה “David, Yehuda Betlehem’inden bu Efratlı adamın oğluydu.” Miha’daki Betlehem, Efrata ve Yehuda üçlüsü, David anlatısındaki aynı soy coğrafyasını çağrıştırır. Eski Yahudi kaynakları da Betlehem ile Efrata’nın bu bağını açık biçimde korur. Tosefta, Rahel’in Efrata yolunda, yani Betlehem’de gömülmesinden söz ederken Miha 5:1’i doğrudan Betlehem’in Yehuda içindeki yerini belirlemek için kullanır. Daha önemlisi, Raşi’nin Maşiah ile ilgili açıklaması tam olarak bu yöndedir.⁷⁹³ Raşi önce: וְאַתָּה בֵּית לֶחֶם אֶפְרָתָה sözünü açıklarken: שֶׁיָּצָא דָוִד מִשָּׁם der: “David oradan çıktığı için.” Ardından “senden Benim için çıkacak” sözünde gelecek kişinin Maşiah ben David olduğunu belirtir. Raşi ayeti hem açıkça Maşiah ile ilgili okur hem de Betlehem’in önemini David’in oradan çıkmasına bağlar.⁷⁹⁴ Başka bir deyişle: Betlehem David’in kökünü, David de Maşiah ben David’in hanedan çizgisini gösterir. Raşi’nin kurduğu bağ hanedan çizgisidir. Betlehem’i Maşiah’ın zorunlu fiziksel doğum yeri olarak okumak ise başka bir iddiadır.

Radak bunu daha da açık hale getirir. Ona göre Betlehem küçük olsa bile oradan gelecekteki yönetici, yani Melekh HaMaşiah çıkacaktır. Fakat hemen ardından bunun nedenini açıklar:⁷⁹⁵ כִּי מִזֶּרַע דָּוִד שֶׁהָיָה מִבֵּית לֶחֶם יִהְיֶה “Çünkü o, Betlehem’den olan David’in soyundan olacaktır.” Ardından: וּמוֹצָאֹתָיו מִקֶּדֶם מִימֵי עוֹלָם sözünü de Maşiah’ın kadim kökeninin David’e kadar uzanması şeklinde açıklar: David ile Maşiah arasında uzun bir zaman bulunacaktır. Radak için ayet gerçek Maşiah’tan söz eder. Buna rağmen “Betlehem” bilgisinin anlamı Maşiah’ın annesinin doğum sırasında bulunacağı adres değildir. Bilgi, Maşiah’ın hangi hanedan çizgisinden geleceğini göstermektedir.⁷⁹⁶ Hristiyan yorumun başvurduğu eski Yahudi gelenekleri de fiziksel doğumu zorunlu hale getirmez. Targum Yonatan ayeti çok açık biçimde:⁷⁹⁷ מִנָךְ קֳדָמַי יִפּוֹק מְשִׁיחָא “Senden, Benim önümden Maşiah çıkacak” diye yorumlar. Bu, Maşiah ile ilgili okuma için güçlü bir kaynaktır. Fakat Targum da “Maşiah orada doğacak” şeklinde ayrı bir doğum fiili eklemez. İbranicedeki mimkha yetse — senden çıkacak düşüncesini koruyarak kişiyi Maşiah olarak tanımlar. Bu nedenle Targum Hristiyan yoruma Maşiah kimliği konusunda destek verir; zorunlu fiziksel doğum yeri konusunda ise iddia edilen fazladan adımı vermez.⁷⁹⁸ Maharzu’nun Bereşit Rabba üzerine açıklaması aynı yapıyı başka bir biçimde korur. Miha’daki “kökenleri kadimden” ifadesini Maşiah’ın çok eski köküyle ilişkilendirirken, Maşiah’ın David’den geldiğini, David’in de Efrati Betlehem olarak tanımlandığını özellikle belirtir. “Kadim köken” düşüncesi de doğrudan bir doğum adresinden çok David soyunun derin tarihsel köküne bağlanmaktadır.

Hristiyan yorumun dikkate aldığı Bereşit Rabba geleneği ise daha da farklı bir katmandadır. Hazal, “Tanrı’nın ruhu suların üzerinde hareket ediyordu” sözünü “Maşiah kralının ruhu” olarak açıklayabilir. Bu deraş, Maşiah düşüncesinin yaratılışın amacı içine yerleştirilmesiyle ilgilidir. Daha sonraki Maharzu açıklaması da Maşiah’ın adının veya düşüncesinin yaratılıştan önce bulunduğu fikrini Miha 5 ile ilişkilendirir.⁷⁹⁹ Bu tür bir kaynak: “Maşiah fiziksel olarak Betlehem’de doğacaktır” iddiasını kanıtlamaz. Aynı şekilde “mikedem mimei olam” ifadesi de bunu değiştirmez. Hristiyan yorum da sözlerin kişinin ezelden beri yaşayan ilahi bir varlık olduğunu söylemek zorunda olmadığını kabul eder: sözler kişinin ezelden beri yaşayan ilahi bir varlık olduğunu söylemek zorunda değildir. Mikedem ve mimei olam Tanah’ın başka yerlerinde kadim tarihsel zamanlar için de kullanılabilir. Hristiyan yorum bunu kendisi açıkça belirtir. Radak da aynı nedenle “kökenleri kadimden” sözünü David’e kadar uzanan eski hanedan kökü olarak açıklar.⁸⁰⁰ Ayetin yapısını basit bir örnekle görmek mümkündür. Bir kişiye: “Senin ailenden ülkeye yeniden bir kral çıkacak; onun kökleri eski krallara dayanır” denildiğini düşünelim.

Bu söz gelecek kralın hangi soy zincirine ait olduğunu çok güçlü biçimde belirleyebilir. Fakat kralın annesinin doğum sırasında ailenin ilk yurdunda bulunacağını ayrıca söylemez. Soyun çıktığı yer ile bireyin doğduğu yer çoğu zaman aynı olabilir; fakat dil bakımından bunlar iki ayrı bilgidir. Miha 5’te de Betlehem, sıradan bir kent adı olarak kullanılmaz. Efrata, Yehuda, David’in ailesi ve eski kökenler aynı cümlede birleşir. Raşi ile Radak’ın metni David hanedanına bağlamasının nedeni budur.⁸⁰¹ Hristiyan yorum burada şu karşılığı verir: Maşiah David soyundan gelecekse peygamber neden yalnız “David’in soyundan” demek yerine doğrudan Betlehem’e seslenir? “Senden çıkacak” sözü kişinin gerçekten oradan çıkmasını, dolayısıyla orada doğmasını düşündürebilir. Miha 5’in dili fiziksel doğum okumasını dışlamaz; fakat bu okuma ayetin tek zorunlu anlamı değildir. Fakat iddia bundan daha güçlü olduğunda sorun başlar. Çünkü aynı ayeti açıkça Maşiah ben David’e uygulayan Raşi, Betlehem sözünü David’in oradan çıkmasıyla açıklar. Açıkça Maşiah kralından söz eden Radak, “çünkü Betlehemli David’in soyundan olacaktır” der. Targum Yonatan Maşiah kelimesini ayete yerleştirir, fakat fiziksel doğum ifadesi eklemez. Bu kaynakların hiçbiri Maşiah ile ilgili okumayı reddetmeden Betlehem’i David hanesinin kökü olarak anlayabilmektedir.⁸⁰²

Miha 5’in Maşiah hakkında okunması ile Maşiah’ın fiziksel doğum yerini kesin biçimde belirlemesi aynı iddia değildir. Hristiyan yorumun kendi anlatımı da bu geçişi gösterir. Önce Betlehem’in David’in doğum yeri olduğunu kabul eder. Sonra Maşiah David’in soyundan olduğu için onun da Betlehem’de doğmasının uygun olduğunu söyler. Birkaç cümle sonra bu uygunluk “Betlehem’de doğmuş Maşiah İsa” biçiminde bir kimlik kanıtına dönüşür. “Uygundur” ile “peygamber bunu zorunlu kılmıştır” aynı cümle değildir. Miha 5’in güçlü sözü şudur: İsrael’in gelecekteki yöneticisi, kadim kökü Betlehem Efrata’ya ve oradan David hanesine uzanan krallık çizgisinden gelecektir. Raşi ve Radak bunu açıkça Maşiah ben David olarak okur. “Maşiah’ın annesi onu fiziksel olarak Betlehem kentinde dünyaya getirecektir” şeklindeki daha dar cümle ise ayette yazılı değildir. Böyle bir doğum Miha 5 ile uyumludur; fakat uyum, zorunlu anlam değildir.⁸⁰³ Miha 5 Betlehem’i Maşiah’ın David soyundaki köküne bağlar. Ayet Maşiah’ın Betlehem’de doğmasıyla uyumlu olsa da, fiziksel doğumu tek mümkün anlam olarak belirlemez. Hristiyan anlatısı İsa’nın doğumunu Betlehem’e yerleştirerek Miha 5’teki coğrafi ifadeyle bir eşleştirme kurar; Miha 5 bu ayrıntıyı Nasıralı İsa’yı tanımlayan zorunlu bir Maşiah kimlik işareti haline getirmez.

⁸⁰⁴

Kaynaklar

789. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 35–41. ↩

790. Kaynaklar: Miha 5; Targum Yonatan; Targum; Raşi, Miha 5 yorumu; Radak, Miha 5 yorumu. ↩

791. Kaynaklar: Miha 5; I. Şemuel 17:12. ↩

792. Kaynak: I. Şemuel 17:12. ↩

793. Kaynaklar: Miha 5:1; Raşi, Miha 5:1 yorumu; Tosefta. ↩

794. Kaynak: Raşi. ↩

795. Kaynak: Radak. ↩

796. Kaynak: Radak. ↩

797. Kaynaklar: Targum Yonatan; Targum. ↩

798. Kaynak: Targum. ↩

799. Kaynaklar: Miha 5; Bereşit Rabba. ↩

800. Kaynak: Radak. ↩

801. Kaynaklar: Miha 5; Raşi, Miha 5 yorumu; Radak, Miha 5 yorumu. ↩

802. Kaynaklar: Targum Yonatan; Targum; Raşi; Radak. ↩

803. Kaynaklar: Miha 5; Raşi, Miha 5 yorumu; Radak, Miha 5 yorumu. ↩

804. Kaynak: Miha 5. ↩

Hristiyan yorumun Miha 5 üzerine kurduğu yorumun merkezi yalnız Betlehem değildir. Ona göre metin Maşiah’ın iki ayrı gelişini anlatır. İlk gelişte Maşiah Betlehem’de doğar, İsrael tarafından reddedilir ve dövülür. Bunun ardından Tanrı İsrael’i bir süre bırakır. Maşiah daha sonra ikinci kez gelir; İsrael onu kabul eder, düşmanlarından kurtulur ve dünya çapındaki Maşiah krallığı kurulur. Hristiyan yorum bu diziyi açıkça Miha 5’in kendi olay sırası olarak sunar. Kendi cümlesinde de ilk ayetteki “İsrael’in yargıcını değnekle yanağından vuracaklar” sözünü Maşiah’a bağlar ve sonraki “bu kişi barış olacak” sözünü onun ikinci gelişine taşır. Hristiyan yorumun kurduğu ilk özdeşlik metinde açık değildir. “İsrael’in yargıcını değnekle yanağından vuracaklar” cümlesi Masoretik bölümlemede Miha 5:1 değil, Miha 4:14’tür:⁸⁰⁶ בַּשֵּׁבֶט יַכּוּ עַל־הַלְּחִי אֵת שֹׁפֵט יִשְׂרָאֵל Ba-şevet yakku al ha-lehi et şofet Yisrael. “İsrael’in yargıcını değnekle yanağından vuracaklar.” Masoretik metin bu ayetin sonunda bir bölüm ayrımı da taşır; Betlehem sözü bundan sonra başlar. Bu tek başına iki metin arasında hiçbir ilişki bulunmadığını göstermez, fakat Hristiyan yorumun yaptığı gibi “ilk cümlede dövülen Maşiah, ikinci cümlede Betlehem’den çıkan aynı Maşiah’tır” sonucunu gramerin verdiği açık bir özne devamlılığı olarak sunmayı engeller.

Daha önemlisi, “İsrael’in yargıcı” ifadesinin Maşiah olduğu ayette söylenmez. Hristiyan yorum bunu kanıtlamadan kabul eder. Raşi’nin açıklaması bunun ne kadar ciddi bir boşluk olduğunu gösterir. Raşi, Miha 4:14’te yanağından vurulan kişiyi Maşiah olarak açıklamaz. İsrael’in kendi neviimini ve yargıçlarını küçümsediğini ve onları yanağından vurduğunu söyler; Babil’in başarısını da bu günahla ilişkilendirir.⁸⁰⁷ Daha eski bir rabbinik kaynak çok daha ileri gider. Pesikta de-Rav Kahana aynı ayeti doğrudan Navi Miha’nın kendisine uygular. Tanrı’nın daha önce Miha’yı gönderdiği, halkın ise onu yanağından vurduğu anlatılır ve bunun için tam olarak “İsrael’in yargıcını değnekle yanağından vuracaklar” ayeti getirilir. Bu bir deraştır ve ayetin tek peşatı sayılmamalıdır. Fakat Hristiyan iddiası açısından çok önemli bir tanıktır. Çünkü erken Yahudi geleneği “şofet Yisrael” sözünü zorunlu olarak gelecekte öldürülecek Maşiah diye okumamıştır. Ayet bir İsrael önderinin veya navi gibi otorite taşıyan kişinin aşağılanmasını anlatabilecek bir dil olarak anlaşılmıştır.

Targum Yonatan ise bundan da güçlü bir karşılaştırma sağlar. Aynı Targum, Miha 5:1’e geldiğinde Betlehem’den çıkacak kişiyi hiç tereddüt etmeden “Maşiah” diye adlandırır:⁸⁰⁸ מִנָךְ קֳדָמַי יִפּוֹק מְשִׁיחָא “Senden Benim önümden Maşiah çıkacak.” Fakat bir önceki ayette, yani yanağa vurma cümlesinde Maşiah demez. Orada “İsrael’in yargıçlarını” çoğul biçimde anlatır. Başka bir deyişle, Maşiah yorumunu açıkça bilen ve kullanan eski Yahudi çeviri geleneği bile Hristiyan yorumun birleştirdiği iki özneyi birleştirmez. Miha 4:14’te dövülen kişinin Maşiah olduğu kanıtlansaydı, Hristiyan yorumun olay zinciri kurulabilirdi:⁸⁰⁹ Önce Maşiah dövülür, ardından Betlehem’den çıkan aynı Maşiah anlatılır, İsrael bırakılır ve sonunda Maşiah barışı kurar. Fakat ilk özdeşlik metinde bulunmadığında yapı değişir: İsrael’in yargıcı veya yargıçları aşağılanır; ardından Betlehem ve David hanesinden gelecekteki yönetici tanıtılır. İsrael’in sıkıntısı sona erer, dağılmış kardeşler birleşir, yönetici sürüyü güder ve güvenlik ile barış gelir. Bu ikinci sıra, ayetlere ölüm, diriliş ve ikinci geliş eklemeden ilerler. Raşi’nin Miha 5 yorumunda bu yapı özellikle açıktır. Betlehem’den çıkacak kişiyi açıkça Maşiah ben David diye tanımlar. Ardından “Bu nedenle onları, doğuracak olan doğuruncaya kadar verecek” sözünü, İsrael’in Maşiah’ı öldürmesinden sonra cezalandırılması olarak açıklamaz. Peşatında İsrael’in düşmanlarının eline verilmesinin, Tsion’un doğum sancılarının sona erip çocuklarını doğurmasına kadar süreceğini söyler. Daha sonra Yehuda ile diğer kabilelerin yeniden birleşmesini anlatır. Ardından Maşiah İsrael’i güder ve sürgünler geri döner.⁸¹⁰

Hristiyan yorumun Miha 5:2 hakkında kullandığı küçük bir soru işareti bu bağlantının ne kadar belirsiz olduğunu gösterir: “Therefore (because of their smiting of Messiah in v.1?)...” diye yazar; yani yaklaşık olarak: “Bu nedenle — birinci ayette Maşiah’ı dövmeleri nedeniyle mi? — Tanrı onları bırakacaktır...” Hristiyan yorumun kendisi bile parantez içindeki soru işaretiyle bu nedensel bağlantının ayette açıkça verilmediğini gösterir. Fakat birkaç cümle sonra ihtimal olarak sunduğu bağlantı kesin bir tarih şemasına dönüşür: İsrael ilk gelişte Maşiah’a eziyet eder; Tanrı onları bırakır; onlar ileride teşuva eder; aynı Maşiah ikinci gelişte dönerek onları kurtarır. Tam sorun buradadır. Soru işaretinin bulunduğu yerde iki geliş öğretisi kurulur. Miha 5:2’de gerçekten bir bekleme dönemi vardır:⁸¹¹ לָכֵן יִתְּנֵם עַד־עֵת יוֹלֵדָה יָלָדָה Lakhen yitnem ad et yoleda yalada. “Bu nedenle onları, doğuracak olan doğuruncaya kadar bırakacak.” Fakat bir bekleme süresinin bulunması, Maşiah’ın iki kez geleceğini göstermez. Bekleyen İsrael olabilir. Sürgün süresi sona erebilir. Tsion doğum sancısı yaşayan kadın gibi tasvir edilebilir. Dağılmış kabilelerin birleşme zamanı beklenebilir. Nitekim Raşi peşatı tam olarak bu yönde açıklar. Ayet, “Maşiah birinci kez gelecek, ayrılacak ve daha sonra ikinci kez gelecek” demez.⁸¹²

Bunu ayetin devamı daha da belirgin hale getirir: וְעָמַד וְרָעָה בְּעֹז יְהוָה Ve-amad ve-ra’a be-oz HaŞem. “Duracak ve HaŞem’in gücüyle sürüsünü güdecek.” Ardından halkın güven içinde yaşayacağı, bu yöneticinin büyüklüğünün yeryüzünün uçlarına ulaşacağı söylenir: כִּי־עַתָּה יִגְדַּל עַד־אַפְסֵי־אָרֶץ “Çünkü şimdi büyüklüğü yeryüzünün uçlarına ulaşacak.” Sonra: וְהָיָה זֶה שָׁלוֹם “Ve bu, barış olacak.” sözü gelir. Aynı anlatı içinde yönetici ortaya çıkar, sürüyü güder, halk güven içinde yaşar, etkisi yeryüzünün uçlarına ulaşır ve barış tesis edilir. Metin bu fiillerin ortasına Maşiah’ın ölümü, dirilişi, göğe çıkışı ve çok uzun bir ara dönem koymaz. Raşi özellikle “ve-haya ze şalom” sözünü:⁸¹³ גמור וקבוע באין הפסק עוד şeklinde açıklar: artık kesintiye uğramayan tam ve kalıcı barış. Önceki kurtuluşların ardından yeniden sıkıntı gelmişti; bu barış ise öyle olmayacaktır. Bu açıklama, Maşiah beklentisinin nasıl sınanacağı bakımından önemlidir. Miha’nın yöneticisi yalnız doğum yeri veya soyuyla tanımlanmaz. Ne yaptığı ve onun döneminde dünyanın ne hale geldiği de kimliğinin parçasıdır. HaŞem’in gücüyle yönetir. İsrael güven içinde yaşar. Dağılmış kardeşler birleşir. Büyüklüğü yeryüzünün uçlarına ulaşır. Barış gerçekleşir. Hristiyan yorumun yorumunda ise bu sonuçlar İsa’nın ilk gelişinde meydana gelmediği için metin ikiye ikiye bölünür. İsa’yla ilişkilendirilebilecek olduğu düşünülen ilk unsurlar “birinci geliş”e alınır; gerçekleşmemiş sonuçlar ise “ikinci geliş”e ertelenir.

Miha bu ayrımı yapmaz. Hristiyan yorum, neviimin gelecekte birbirinden uzak olayları aynı görüm içinde yan yana verebilmesinden hareketle ayetlerin bitişikliğinin iki geliş iddiasını tek başına çürütmediğini söyler. Bu doğrudur; peygamberlik dili her zaman ayrıntılı bir kronoloji vermez ve bir navi uzak dönemleri tek ufukta görebilir. Fakat iki geliş öğretisinin Miha’nın içinden çıkması için metnin iki gelişi ayıran bir işaret vermesi gerekir. Yönetici ilk kez gelir, ayrılır, ölür, dirilir, göğe çıkar ve sonra geri döner biçimindeki halkaların hiçbiri Miha 5’te söylenmez.⁸¹⁴ Dahası, ilk gelişin dayandırıldığı “yanağından vurulan İsrael yargıcı”nın Maşiah olduğu bile kanıtlanmış değildir. Raşi bunu İsrael’in neviim ve yargıçlarına uygular. Pesikta bunu Miha’nın kendisine uygular. Targum aynı ayette İsrael’in yargıçlarından söz eder ve Maşiah kelimesini ancak sonraki Betlehem ayetinde kullanır.⁸¹⁵ İki geliş görüşü bu nedenle Miha’nın içinden çıkmaz; İsa biyografisi Miha’nın farklı cümlelerine dağıtılır. İsa’nın aşağılanması “yargıcı yanağından vurmak” sözüne, Betlehem İsa’nın doğumuna, İsrael’in bırakılması İsa’nın reddedilmesinin sonucuna ve bekleme süresi İsa’nın dünyadan ayrıldığı uzun döneme bağlanır.

Barış ve dünya çapındaki yönetim ise ikinci gelişe bırakılır. Miha bu bağlantıları bu sıra içinde kurmaz. Kabalat.com’daki “Maşiah iki kez mi gelecek?” çalışması da iki geliş görüşünün Tanah’ın açık sözünden kurulmadığını belirtir.⁸¹⁶ Miha’nın verdiği tablo daha sıkıdır. Önce İsrael’in aşağılanması ve sıkıntısı vardır. Sonra David’in Betlehem kökünden gelecek yönetici tanıtılır. Bir bırakılma dönemi sona erer. İsrael’in kardeşleri yeniden birleşir. Yönetici HaŞem’in gücüyle sürüyü güder. Halk güven içinde yaşar. Onun büyüklüğü yeryüzünün uçlarına ulaşır ve kalıcı barış gelir. Raşi, Radak ve Targum bu yöneticiyi Maşiah’la ilişkilendirebilir; fakat hiçbiri bu metni “aynı Maşiah önce gelir, başarısız görünen ilk dönemin ardından ölür veya ayrılır, sonra ikinci kez dönüp kalan görevleri tamamlar” şeklinde açıklamak zorunda değildir. Raşi ve Radak açıkça Maşiah ben David okumasını korurken yöneticinin gerçek krallık ve barış işlevlerini gelecekteki tek Maşiah ile ilgili çerçevede tutarlar.

⁸¹⁷Miha 5 Maşiah’ın iki gelişini öğretmez. Hristiyan yorumun iki geliş sonucuna ulaşabilmesi için önce Miha 4:14’teki dövülen yargıcı Maşiah yapması, sonra bu kişiyi Betlehem yöneticisiyle özdeşleştirmesi, ardından “onları bırakacak” sözünü Maşiah’ın dünyadan ayrıldığı dönem olarak okuması ve son olarak gerçekleşmemiş barış ile krallık vaatlerini ikinci gelişe taşıması gerekir.⁸¹⁸ Bu ara halkaların hiçbiri ayette yazılı değildir. Miha’nın yöneticisi gelecek, ayrılacak ve yeniden gelecek kişi olarak değil; HaŞem’in gücüyle İsrael’i yönetecek, halkı güven içinde yaşatacak ve kalıcı barışı gerçekleştirecek kral olarak tanıtılır. İki geliş görüşü bu metnin açıkladığı bir çözüm değildir; İsa’nın ilk yaşamında gerçekleşmeyen Maşiah görevlerini daha sonraki bir zamana taşıyabilmek için Hristiyan yorumun metne uyguladığı Hristiyan zaman şemasıdır.

Kaynaklar

805. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 35–41. ↩

806. Kaynaklar: Miha 5:1; Miha 4:14. ↩

807. Kaynaklar: Miha 4:14; Raşi, Miha 4:14 yorumu. ↩

808. Kaynaklar: Miha 5:1; Targum Yonatan; Targum. ↩

809. Kaynak: Miha 4:14. ↩

810. Kaynaklar: Miha 5; Raşi, Miha 5 yorumu. ↩

811. Kaynak: Miha 5:2. ↩

812. Kaynak: Raşi. ↩

813. Kaynak: Raşi. ↩

814. Kaynak: Miha 5. ↩

815. Kaynaklar: Miha 5; Targum; Raşi, Miha 5 yorumu. ↩

816. Kaynak: Miha 5. ↩

817. Kaynaklar: Targum; Raşi; Radak. ↩

818. Kaynaklar: Miha 5; Miha 4:14. ↩

Hristiyan yorum, Şoftim 12’nin İvtsan için iki kez Betlehem adını kullanmasını dikkat çekici bulur: İvtsan Betlehem’dendir ve öldüğünde Betlehem’e gömülür. Miha 5’in David soyuna ilişkin hükümdarla ilişkilendirilen Betlehem-Efrata sözünü de bildiğimiz için bu coğrafi ortaklığın İsa’ya işaret ettiğini düşünür. İlk bağlantı gerçektir: Aynı yer adı Tanah’ın iki farklı bağlamında bulunur. Fakat aynı yer adının tekrar edilmesi tek başına peygamberlik kimliği kurmaz.²⁵⁰⁵

Önce Şoftim’in kendisine bakmak gerekir. Metin İvtsan’ın Maşiah olduğunu, gelecekteki bir kişiyi temsil ettiğini veya Betlehem bilgisinin sembolik olduğunu söylemez. Üç kısa ayette onun yedi yıl İsrael’i yargıladığı, çok sayıda çocuğu bulunduğu, öldüğü ve Betlehem’e gömüldüğü anlatılır. Doğum yeri veya memleket bilgisi antik biyografik kayıtların olağan parçasıdır. ‘İki kez geçti’ olgusu kendi başına gizli şifre olduğunu göstermez.²⁵⁰⁶

Üstelik Tanah’ta birden fazla Betlehem vardır. Yehoşua 19:15 Zevulun bölgesinde Betlehem adlı bir yer sayar; Yehuda’daki David soyuna ilişkin şehir ise başka pasajlarda Betlehem Yehuda veya Betlehem Efrata biçiminde belirginleştirilir. Şoftim 12’de hangi Betlehem’in kastedildiği tartışılmıştır. Bu belirsizlik bile yer adını İsa için kesin bir işaret yapmanın ne kadar zayıf olduğunu gösterir.²⁵⁰⁷

Hazal’ın bir geleneği İvtsan’ı Boaz ile özdeşleştirir. Bava Batra 91a’da Rav adına “İvtsan, Boaz’dır” denir. Bu aggadik kimlik kabul edilirse İvtsan gerçekten Yehuda’daki Betlehem ve David soyunun tarihsel arka planıyla ilişkilendirilebilir. Fakat bu bile Hristiyan yorumun sonucunu vermez. Boaz, David’in atasıdır; Nasıralı İsa’nın iki-geliş tipinin gizli bir örneği değildir. Soy tarihine ait gerçek bağ ile gelecekte belirli bir kişinin kehaneti aynı şey değildir.²⁵⁰⁸

Miha 5’in gücü de yalnız coğrafi addan gelmez. Peygamber Betlehem Efrata’dan çıkacak hükümdarı İsrael üzerinde gerçek yönetim, halkın güven içinde yaşaması ve onun büyüklüğünün yeryüzünün uçlarına ulaşmasıyla birlikte anlatır. Betlehem Maşiah ile ilgili portrede tek başına duran bir parola değildir. Bir adayın Betlehem ile ilişkilendirilmesi, aynı pasajdaki krallık ve güvenlik sonuçlarını yerine getirmediğinde portre tamamlanmış olmaz.²⁵⁰⁹

İvtsan örneği en fazla bir coğrafi çağrışım sağlar. Şoftim onun Betlehemli olduğunu söyler; Miha David soyuna ilişkin gelecek hükümdarı Betlehem-Efrata ile ilişkilendirir. Aradaki bağ tarihsel ve edebi olarak ilginçtir. Fakat Şoftim “İvtsan’ın Betlehemli oluşu gelecekteki Maşiahın İsa olduğunu göstermek için yazıldı” demez. Aynı şehirde yaşamış olmak, farklı çağlardaki insanları peygamberlik kimliği içinde birleştirmez.²⁵¹⁰

Kaynaklar

2505. Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 37; Şoftim 12:8–10; Miha 5:1–4 [Hristiyan numaralandırmasında 5:2–5]. ↩

2506. Şoftim 12:8–10. İvtsan’a ilişkin kısa kayıt memleket, aile, yargıçlık süresi, ölüm ve gömülme bilgisinden oluşur. ↩

2507. Yehoşua 19:15; Şoftim 17:7–9; Rut 1:2; Miha 5:1. Tanah’ta Yehuda’daki Betlehem ile Zevulun’daki Betlehem ayrımı vardır. ↩

2508. Bavli Bava Batra 91a; Rut 4:18–22. Gemara İvtsan’ı Boaz ile özdeşleştiren geleneği aktarır; Rut ise Boaz’ı David’in soy zincirine bağlar. ↩

2509. Miha 5:1–4 [5:2–5]. Betlehem-Efrata ile çıkacak hükümdarın İsrael’i gütmesi ve halkın güven içinde yaşaması aynı pasajın parçalarıdır. ↩

2510. Şoftim 12:8–10; Miha 5:1–4. Yer adı ortaklığı dışında İvtsan ile Nasıralı İsa arasında metnin kurduğu açık bir kimlik bağı yoktur. ↩