7 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
179. İddia: Yeşaya 53’ün haftara okumalarında yer almaması Yahudilerin İsa konusunda vicdan azabını gösterir
Haftara, Şabat ve bayramlarda Tora’nın ardından peygamber kitaplarından okunan bölümdür. Tora’nın Şoftim ve Ki Tetse adlı haftalık bölümlerinin haftaraları Yeşaya’dan seçilir. Bu iki seçki arasındaki acı çeken kul bölümü, yaygın okuma düzeninde okunmaz.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Haftara, Şabat ve bayramlarda Tora’nın ardından peygamber kitaplarından okunan bölümdür. Tora’nın Şoftim ve Ki Tetse adlı haftalık bölümlerinin haftaraları Yeşaya’dan seçilir. Bu iki seçki arasındaki acı çeken kul bölümü, yaygın okuma düzeninde okunmaz.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, Şoftim’in haftarasının Yeşaya 52’nin ortasında bittiğini ve Ki Tetse’nin haftarasının Yeşaya 54’te başladığını belirtirler. Aradaki Yeşaya 53’ün atlandığını ve ortaçağ Yahudi yorumlarında da yeterince yer bulmadığını söylerler. Onlara göre bu iki durum, Yahudilerin bölümde İsa’yı tanıdıklarını ve bu yüzden vicdan azabı duyduklarını gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Haftara, Tora okumasından sonra peygamberlerden seçilen bölümdür. Haftalık bazı okumalar peraşanın konusunu izler. Noah’ta tufana ilişkin Yeşaya 54:9’un bulunduğu bölüm buna örnektir. Bayramların ayrı okumaları vardır. 9 Av sonrası ise yıkımdan çıkmış Siyon’a verilen teselli sözlerinden yedi parça seçilir. Takvim böylece ayrı görevleri olan okumalar içerir.
Dördüncü teselli haftarası Şoftim’de Yeşaya 51:12–52:12, beşincisi Ki Tetse’de 54:1–10’dur. Arada 52:13–53:12 bulunur. Fakat üçüncü teselli okuması 54:11–55:5’tir ve bu iki okumadan önce gelir. Şulhan Aruh, Orah Hayim 428:8 bu teselli düzenini kaydeder. Dizi kitap sırasını izleseydi Yeşaya 54 önce okunup sonra 51’e geri dönülmezdi. Seçilmeyen başka bölümler de vardır. Hristiyanların kendi öğretileri için başvurduğu Yeşaya 9’daki pasajın bir haftara okumasında yer alması da genel bir gizleme kuralı bulunduğu iddiasına uymaz.
Kumran’daki teselli derlemesi 4Q176’nın korunan parçaları, Yeşaya 40:1–5, 51:22–23, 52:1–2 ve 54:4–10 gibi seçilmiş kesitler içerir. Bu tanık, birbirini izleyen bölümlerin tamamını okumadan Yeşaya’dan teselli ayetleri seçmenin eski bir uygulama olduğunu gösterir. Parçalar, bugünkü yıllık sinagog takviminin o çağdaki tam listesini vermez.
Haftara takvimi, bir şiirin sinagogda seçilmiş haftalık okuma olup olmadığını gösterir. Şiirin Yahudi kaynaklarında nasıl yer aldığını ise metnin kendisi ve yorumları gösterir. Yeşaya 52:13–53:12, Aramice Targum’da başından sonuna aktarılır. Targum, ilk ayette Maşiah adını dahi verir ve ardından İsrael, uluslar ve Maşiah için farklı eylemler anlatır. Şiir, haftalık teselli okumalarının dışında da Yahudi okura açık biçimde ulaşmıştır. (Yeşaya 52:13–53:12).
Yeşaya 52:13–53:12, ulusların bir zamanlar hor gördükleri İsrael hakkında söylediklerini anlatır. Ardından gelen “Ey kısır kadın, sevinçle haykır” sözü, teselliyi doğrudan Siyon’a yöneltir (54:1). Ki Tetse okumasının konusu bu tesellidir. 41:8–9, 44:21 ve 49:3’te İsrael adıyla çağrılan kulun 49:5–6’da halkını toplaması, 53:10’da soyunu görmesi ve 54:1–3’te Siyon’un çocuklarının çoğalması aynı geleceğin parçalarıdır. Raşi, İbn Ezra ve Radak’ın açıkça yorumladığı bir bölümün bu tematik okumada bulunmaması, onu gizlemek için çıkarıldığını ya da bu seçimi yapanların vicdan azabı duyduğunu göstermez.
Tanah kaynakları: Yeşaya 51:12–52:12; 52:13–53:12; 54:1–10; 54:11–55:5; 49:3–6. Okuma düzeni ve yorumlar: Şulhan Aruh, Orah Hayim 428:8; Raşi, İbn Ezra ve Radak, Yeşaya 52:13–53:12.
4. İddia: İsrael antlaşmayı bozduğu için Tanrı da İsrael ile antlaşmasını sona erdirmiştir
Bir antlaşma çiğnendiğinde, yapılan ihlal ile antlaşmanın sona ermesi ayrı olaylardır. İsrael’in sürgünü ele alınırken, önce halkın hangi davranışının cezalandırıldığına ve Haşem’in bu ceza sırasında ne yapacağına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir antlaşma çiğnendiğinde, yapılan ihlal ile antlaşmanın sona ermesi ayrı olaylardır. İsrael’in sürgünü ele alınırken, önce halkın hangi davranışının cezalandırıldığına ve Haşem’in bu ceza sırasında ne yapacağına bakılır.
İsrael’in Sinay antlaşmasını çiğnemesi ve ardından sürgüne gönderilmesi, bu Hristiyan yorumunda birbirine bağlanır. Bu yorumu savunan Hristiyanlar, sürgünü Tanrı’nın İsrael’le yaptığı antlaşmayı sona erdirdiğinin göstergesi sayarlar. Onlara göre yeni antlaşmada Yahudi halkının yerine İsa’ya inananlar seçilmiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, İsrael’in antlaşmayı çiğneyip sürgüne düşeceğini önceden bildirir. Halk düşmanlarının ülkesindeyken onu yok etmeyeceğine ve onunla yaptığı antlaşmayı bozmayacağına söz verir (Vayikra 26:44–45). Bu güvence, Haşem’in emirlerini çiğnemiş, ülkesi yıkılmış ve sürgüne götürülmüş İsrael’e verilmiştir. Haşem’in de antlaşmayı bozduğu iddiasını, sürgün için verilen bu güvence doğrudan reddeder.
Antlaşma, İsrael’e nasıl yaşayacağını söyler. Halk emirleri çiğnediğinde nelerle karşılaşacağı da antlaşmada bildirilir. Savaş, kıtlık, yıkım ve sürgün, Vayikra 26’da bu itaatsizliğin cezalarıdır. Halk sürgüne gönderildiğinde, kendisine daha önce bildirilen ceza uygulanmış olur. Sürgünü antlaşmanın sona erdiğine kanıt saymak, antlaşmada yazılı bir cezayı antlaşmanın iptaliyle karıştırmaktır. Haşem, antlaşmada bildirdiği cezayı uygularken o halkı yok etmeyeceğine ilişkin sözünü korur.
Cezalandırılan halka dönüş yolu da açıktır. Halk kendi suçunu ve atalarının suçunu itiraf eder; Haşem, Avraam, Yitshak ve Yaakov ile yaptığı antlaşmayı hatırlar. Aynı bölümün sonunda Mısır’dan çıkardığı kuşakla kurduğu bağ da anılır (Vayikra 26:40–45). Antlaşmayı koruma sözü uzak geçmişteki atalarla sınırlı kalmaz; Mısır’dan çıkarılan halkı da kapsar. Sıkıntı içindeki İsrael Haşem’e dönüp O’nun sesini dinlediğinde, atalarıyla yapılan antlaşmanın unutulmayacağı güvencesi Devarim’de de vardır (Devarim 4:30–31).
Dönüş vaadi, cezalandırılan halkın kim olduğunu da gösterir. Dağılmış olan İsrael, dünyanın en uzak yerlerinden toplanır ve atalarının yaşadığı ülkeye getirilir. Haşem halkın yüreğini değiştirir; halk da O’nu bütün yüreğiyle sever ve Moşe’nin verdiği emirleri yeniden yerine getirir (Devarim 30:1–10). Sürgüne giden halk, tövbe edip ülkesine dönen ve Tora’yı yaşayan halkın kendisidir.
Yeruşalayim’e yöneltilen ağır suçlamaların içinde bile bu bağ korunur. Haşem, antlaşmayı bozan şehri yaptıklarından dolayı yargılarken ona “Gençlik günlerinde seninle yaptığım antlaşmayı hatırlayacağım ve seninle kalıcı bir antlaşma kuracağım” der (Yehezkel 16:59–60). Cezalandırılan Yeruşalayim’e, yine onunla kurulacak antlaşma vaat edilir. Yeşaya’da da Haşem, halkına bir an için yüz çevirdikten sonra onları büyük merhametle yeniden toplayacağını söyler. Dağlar yerinden oynasa ve tepeler sarsılsa bile Haşem’in sevgisi uzaklaşmayacak, barış antlaşması sarsılmayacaktır (Yeşaya 54:7–10). Böylece Yeruşalayim’in cezası da yeniden toplanması da aynı halka verilen sözün içinde kalır.
“Haşem seçtiği halkı reddetti” sözü, Yeremya’da bizzat karşı çıkılan bir iddiadır. Haşem’in seçtiği iki aileyi reddettiğini söyleyenler, O’nun halkını artık bir ulus saymayarak küçümserler. Buna karşı gündüz ile gecenin, gök ile yerin düzeni hatırlatılır: Bu düzen için verilen söz nasıl geçerliyse, Yaakov’un ve David’in soyuna verilen söz de geçerlidir. Haşem onları yeniden toplayacak ve onlara merhamet edecektir (Yeremya 33:23–26). İsrael soyunun ulus olarak kalacağı güvencesi, yeni antlaşmanın anlatıldığı bölümde de güneşin, ayın ve yıldızların düzenine bağlanır (Yeremya 31:34–36).
İsrael’in antlaşmayı çiğnemesi, sürgün cezasının nedenidir. Haşem’in İsrael’le yaptığı antlaşmayı sona erdirdiği iddiası ise yanlıştır. Antlaşmanın korunacağı sözünün verildiği yer, tam da İsrael’in cezasını çektiği düşman ülkesidir. Halkın yerine başkasının seçildiğini söylemek, sürgündekilere verilen dönüş sözünü de yok saymaktır.
İsrael’in sürgünü ihlalin cezasıdır. Haşem Vayikra’da tam da bu ceza sürerken antlaşmasını bozmayacağını söyler. Sürgünden antlaşmanın sona erdiği sonucunu çıkarmak, Haşem’in sözünü tersine çevirmektir.
Tanah kaynakları: Vayikra 26, özellikle 26:40–45 (26:31–45 özgün metin); Devarim 4:30–31 (özgün metin) ve 30:1–10; Yehezkel 16:59–60; Yeremya 33:23–26 ve 31:34–36; Yeşaya 54:7–10.
Yeremya 31 için İbranice metnin ayet numaraları kullanılmıştır. Yeni antlaşma bölümü 31:30–33, İsrael soyunun sürekliliği 31:34–36 içindedir; birçok Hristiyan çeviride bunlar sırasıyla 31:31–34 ve 31:35–37 olarak numaralandırılır.
5. İddia: Tanrı İsrael’i boşamış ve İsrael artık antlaşma halkı değildir
Peygamberler, İsrael’in Haşem’e bağlılığını evlilik diliyle de anlatır. Yeremya’da boşanma belgesi, putlara yönelen ve ülkesinden uzaklaştırılan İsrael için kullanılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Peygamberler, İsrael’in Haşem’e bağlılığını evlilik diliyle de anlatır. Yeremya’da boşanma belgesi, putlara yönelen ve ülkesinden uzaklaştırılan İsrael için kullanılır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Haşem’in İsrael’e boşanma belgesi vermesini Yahudi halkıyla bağını kesin olarak kestiğinin kanıtı sayarlar. Onlara göre İsrael artık antlaşma halkı değildir ve yerini başka bir topluluk almıştır.
Tanah’ın Cevabı:
Boşanma belgesi verildiği söylenen İsrael’e, aynı bölümde geri dönmesi emredilir. Yeremya 3:8’deki ayrılığın ardından 3:12’de “Geri dön, dönek İsrael” diye seslenilir. Halkın suçunu kabul etmesi istenir; Haşem’in öfkesini sonsuza dek sürdürmeyeceği ve dağılmış olanları Siyon’a getireceği bildirilir (Yeremya 3:8–14). Geri dönmesi istenen halk, boşanma belgesi verilen halkın kendisidir. Ayrılık ifadesinden ilişkinin bir daha kurulamayacağı sonucu çıkarıldığında, birkaç ayet sonra aynı halka verilen söz reddedilmiş olur.
Boşanma belgesinin kime verildiği de bölümün içinde açıkça belirtilmiştir. Kuzeydeki İsrael krallığının başına gelenler anlatılır; Yehuda ise bunları görmesine rağmen aynı sadakatsizliği sürdüren kardeşi olarak anılır. Ardından kuzeye yöneltilen çağrıda “Dönün, başkaldıran çocuklar” denir. Dönüşün sonunda Yehuda ile İsrael birlikte, atalarına verilmiş ülkeye gelecektir (Yeremya 3:12–18). İsrael adı burada başka bir topluluğa verilmez. Ayrılmış iki halk kesiminin, kendi atalarına verilmiş topraklarda yeniden birleşmesi vaat edilir.
Devarim’deki yeniden evlenme yasağı da bu dönüş vaadine karşı ileri sürülür. Yasağın uygulanması belirli şartlara bağlıdır. Hükümde önce boşanmış bir kadından söz edilir. Kadın başka bir erkekle evlenir, ardından ikinci evlilik de sona erer. Bundan sonra ilk kocasına dönmek istemesi ele alınır. Bu şartlarda ilk kocayla yeniden evlenilmesi yasaktır (Devarim 24:1–4). Yeremya 3:1’de bu durum hatırlatılarak İsrael’in başka ilahlara yönelmesinin ağırlığı gösterilir. Aynı bölümün 12. ve 14. ayetlerinde ise dönmesi emredilir. Evlilik benzetmesi, bu dönüş emrini iptal eden ayrı bir hukuk hükmüne çevrilemez. Üstelik aynı halka hem sadakatsiz eş hem de başkaldıran çocuklar diye seslenilmektedir. Eş benzetmesi, bağlılığın nasıl çiğnendiğini anlatır. Çocuk benzetmesi ise halkla süren bağı gösterir. Peygamber bu iki benzetmeyle İsrael’in durumunun farklı yönlerini anlatır.
Hoşea’da da ceza ile dönüş birbirini izler. Önce İsrael’e “Halkım değilsiniz” denir (Hoşea 1:9). Ardından, bu sözün söylendiği yerde onlara “Yaşayan Tanrı’nın çocukları” deneceği bildirilir. Vaadin kimlere verildiği hemen sonraki ayette açıklanır: Yehuda ve İsrael birlikte toplanacak, kendilerine tek bir önder atayacaktır (Hoşea 2:1–2). Daha sonra “Halkım değilsin dediğime, ‘Sen benim halkımsın’ diyeceğim” denir (2:25). Önceki reddedilişin ardından gelen kabul, adı değiştirilen başka bir topluluğa aktarılmamıştır; her iki sözün muhatabı İsrael’dir.
Bu dönüşün sonunda nasıl bir bağ kurulacağı da açıklanır: “Seni kendime sonsuza dek nişanlayacağım.” Bağın doğruluk, adalet, sevgi, merhamet ve sadakatle kurulacağı söylenir (Hoşea 2:21–22). Dönüşten önce uzun bir bekleyiş vardır. İsrael uzun süre kralsız ve yöneticisiz kalacak, ardından Haşem’i ve David soyundan kralını arayacaktır (Hoşea 3:4–5). Bu nedenle krallığın bulunmadığı süre, İsrael’e verilen sözün sona erdiğini göstermez.
Yeşaya 50:1’de ise “Annenizin boşanma belgesi nerede?” diye sorulur; halkın günahları yüzünden satıldığı ve annesinin suçları yüzünden uzaklaştırıldığı söylenir (Yeşaya 50:1). Burada da sürgün, işlenen suçlarla ilişkilendirilmiştir. Yeşaya 54:7–10, halkın bu uzaklaştırılmadan sonra neler yaşayacağını anlatır: Kısa süreli terk edişin ardından büyük merhametle toplama, bir anlık öfkenin ardından kalıcı sevgi vardır. Dağlar yerinden oynasa bile Haşem’in sevgisinin uzaklaşmayacağı ve barış antlaşmasının sarsılmayacağı bildirilir (Yeşaya 54:7–10). Böylece cezanın ardından aynı halka yeniden toplanma ve kalıcı sevgi sözü verilir.
Antlaşmanın yalnız gelecekte yeniden kurulacağı, sürgün boyunca ise tamamen ortadan kalktığı da söylenemez. Tora bu dönemi doğrudan ele alır. Vayikra 26’da şehirlerin yıkılması ve halkın düşman ülkelerine dağılması anlatıldıktan sonra, tam da o ülkelerde bulundukları sırada İsrael’in antlaşmayı bozacak biçimde reddedilmeyeceği bildirilir. Haşem, onların atalarıyla yaptığı antlaşmayı hatırlayacağını söyler (Vayikra 26:44–45). Bu söz, halk sürgündeyken ve dönüş henüz gerçekleşmemişken de geçerlidir. Ülkeden uzaklaştırılmak, antlaşmanın dışında bırakılmak anlamına gelmez.
Yeremya’da bu süreklilik, gündüzü ve geceyi düzenleyen güneş, ay ve yıldızlarla anlatılır. Bu düzen Haşem’in önünden kalkarsa İsrael soyunun da O’nun önünde bir halk olmaktan çıkacağı söylenir. Ardından göklerin ölçülmesi ve yeryüzünün temellerinin araştırılması şartına bağlanarak, İsrael soyunun bütün yaptıkları yüzünden bütünüyle reddedilmeyeceği bildirilir (Yeremya 31:34–36). Suç, ceza ve sürgün açıkça anlatılmıştır; bunların hiçbiri antlaşma halkının başka bir toplulukla değiştirildiği anlamına getirilmemiştir. İsrael’in yerini başka bir halkın aldığı iddiası, hem sürgünde korunan antlaşmayla hem de aynı halka verilmiş dönüş sözüyle çelişmektedir.
Boşanma belgesinden çıkarılan kesin ret sonucu, belgenin anıldığı bölümdeki geri dönme çağrısıyla ve sürgünde antlaşmanın korunacağına dair sözle çelişir. Haşem’in geri çağırdığı halk, uzaklaştırdığı İsrael’dir.
Tanah kaynakları: Yeremya 3:1–18; Hoşea 1:9, 2:1–2, 2:19–25, 3:4–5; Yeşaya 50:1 ve 54:7–10; Devarim 24:1–4, özgün metin; Vayikra 26:44–45; Yeremya 31:34–36. İbranice bölümleme kullanılmıştır: Hoşea 2:1–2, birçok Hristiyan çeviride 1:10–11; 2:21–22, 2:19–20; 2:25 ise 2:23’tür. Yeremya 31:34–36, aynı çevirilerde 31:35–37 olarak numaralandırılır.
Metindeki ek kaynak bağlantıları · https://www.sefaria.org/Isaiah.54.7-10.
118. İddia: İsrael artık Tanrı’nın halkı değildir
Tanah, İsrael’in işlediği günahlar yüzünden sürgüne gönderildiğini ve kutsal yerinin yıkıldığını anlatır. Sürgün, halkın ülkesinden uzaklaştırılmasıdır. Bu cezanın antlaşmayı sona erdirip erdirmediği ise Haşem’in sürgündeki halka ne söylediğine bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, İsrael’in işlediği günahlar yüzünden sürgüne gönderildiğini ve kutsal yerinin yıkıldığını anlatır. Sürgün, halkın ülkesinden uzaklaştırılmasıdır. Bu cezanın antlaşmayı sona erdirip erdirmediği ise Haşem’in sürgündeki halka ne söylediğine bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael’in sadakatsizliği ve İsa’yı reddetmesi yüzünden Tanrı’nın halkı olmaktan çıktığını söylerler. Hoşea’nın Lo-Ammi sözünü, Zekeriya ve Daniel’deki ayetleri ve İkinci Tapınağın yıkılmasını buna dayanak gösterirler. Onlara göre İsrael, gelecekte İsa’yı kabul ettiğinde yeniden Tanrı’nın halkı olacaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Vayikra 26, İsrael’in günahları yüzünden cezalandırılmasını, sürgünü ve kutsal yerin yıkılmasını anlatır. Ancak Tanrı aynı bölümde “Düşmanlarının ülkesindeyken bile onları reddetmeyeceğim; onlarla yaptığım antlaşmayı bozmayacağım” der (26:44–45). Haşem halkı cezalandıracağını da sürgün sırasında antlaşmayı koruyacağını da aynı bölümde söyler.
Vayikra 26:44’ün tam hükmü וְאַף־גַּם־זֹאת בִּהְיוֹתָם בְּאֶרֶץ אֹיְבֵיהֶם לֹא־מְאַסְתִּים וְלֹא־גְעַלְתִּים לְכַלֹּתָם לְהָפֵר בְּרִיתִי אִתָּם כִּי אֲנִי יְהוָה אֱלֹהֵיהֶם sözleridir: “Düşmanlarının ülkesindeyken bile onları reddetmeyeceğim, onlardan tiksinerek onları ortadan kaldırıp antlaşmamı bozmayacağım; çünkü Ben onların Tanrısı Haşem’im.” Lehafer beriti itam (לְהָפֵר בְּרִיתִי אִתָּם), “onlarla antlaşmamı bozmak” ifadesi özellikle reddedilir. Sürgün, Tora’ya itaatsizlikten kaynaklanan gerçek bir ceza olduğu halde Tanrı’nın antlaşmasının kalıcı iptali değildir. Halk Tora’ya uymadığı için ülkesinden uzaklaştırılır. Haşem ise o halkın Tanrısı olduğunu söylemeye devam eder.
Yeremya 31:31, yeni antlaşmayı İsrael ve Yehuda’yla yapacağını söyler. 31:33’te Tanrı kendi yasasını onların yüreğine yazacağını, 31:35–37’de İsrael’in ulus olarak varlığını sürdüreceğini bildirir. Yehezkel 37:21–28, aynı halkın ülkesine toplanmasını, bir krallıkta birleşmesini ve kutsal yerin halk arasında bulunmasını vaat eder.
Yeşaya 41:8–9, 44:21 ve 49:3 de burada farklı bir açıdan önemlidir: Tanrı aynı İsrael’i adıyla “kulum” diye tanımlar. Yeremya 31:35–37, güneşin ve yıldızların düzeni sürdükçe İsrael’in ulus olarak Tanrı önünde sona ermeyeceğini bildirir.
Şemuel Alef 12:20–22’de Şemuel, yanlış yapan halka Tanrı’nın ardından gitmekten vazgeçmemesini söyler ve gerekçesini açıklar: Haşem, büyük adının hatırı için halkını bırakmayacaktır; çünkü onları kendisine halk yapmaktan hoşnut olmuştur. Halkın günahı bilinirken verilen bu güvence, İsrael’in seçilmişliğinin, halkın hiç hata yapmaması şartına bağlı olmadığını gösterir.
Yeremya 33:23–26’da “Haşem seçtiği iki aileyi reddetti” iddiası bizzat aktarılır. Tanrı buna gündüz ve gece için koyduğu düzeni hatırlatarak karşı çıkar; Yaakov’un ve David’in soyunu reddetmeyeceğini, onlara merhamet edeceğini bildirir. İsrael’in artık Tanrı’nın halkı olmadığı iddiası, peygamberin Tanrı’nın cevabıyla reddettiği iddianın tekrarıdır.
Yeşaya 49:14–16, kendisinin unutulduğunu sanan Siyon’a Tanrı’nın onu unutmadığını bildirir; Yeşaya 54:7–10 da kalıcı merhameti açıklar. “İsrael’in yerine Kilise geçti” iddiası yanlıştır. Vayikra 26:44–45 ve Yeremya 31:35–37, Tanrı’nın İsrael’le antlaşmasını koruduğunu ve halkın ulus olarak süreceğini açıkça bildirir.
Yeremya 31:36’da İsrael’in sürekliliği גַּם זֶרַע יִשְׂרָאֵל יִשְׁבְּתוּ מִהְיוֹת גּוֹי לְפָנַי כָּל־הַיָּמִים ifadesiyle güneşin, ayın ve yıldızların düzeninin bozulması gibi gerçekleşmesi beklenmeyen bir koşula bağlanır: İsrael’in Tanrı’nın önünde ulus olarak var olmaktan çıkması, doğanın sabit düzeninin sona ermesiyle karşılaştırılır. Yeremya 33:23–26 da aynı reddedilme iddiasına gündüz ve gece düzeniyle cevap verir. İsrael’in tarihsel ihlalleri bu antlaşma sürekliliğinin reddi için gerekçe yapılmamıştır.
Hoşea 1:9’da Lo-Ammi, yani “Halkım değil” adı, İsrael’in işlediği günahların yol açtığı ağır kopuşu anlatır. Kitap aynı halk için devamında şu sözü de verir: “Halkım değilsiniz” denilen yerde onlara “Yaşayan Tanrı’nın çocukları” denecektir. Yehuda ile İsrael yeniden bir araya gelecek, Tanrı Lo-Ammi için “Sen halkımsın” diyecektir. İddia, kopuşu anlatan sözü alıp aynı kitabın İsrael’e verdiği dönüş vaadini dışarıda bırakır. Hoşea 1:9, 2:1–2, 2:25.
Zekeriya 11:10’da kırılan değnekle birlikte bozulan antlaşma, ayetin kendi sözleriyle “bütün halklarla” yapılmış antlaşmadır. Ayet onu Sinay’da İsrael ile yapılan antlaşma diye adlandırmaz. Daniel 9:26’da da “Yahudiler artık onun halkı olmayacak” cümlesi bulunmaz. Ayetin söylediği, gelecek önderin halkının, Yeruşalayim’i ve kutsal yeri yıkacağıdır. İsrael’in Tanrı’nın halkı olmaktan çıktığı sonucu bu cümleye sonradan eklenir. Zekeriya 11:10, Daniel 9:26.
Yeremya 3:8–18’de sadakatsizlik boşanma diliyle anlatılır; aynı bölüm İsrael’i dönmeye çağırır ve İsrael ile Yehuda’nın yeniden bir araya gelmesinden söz eder. Yehezkel 16:59–63’te de Tanrı, İsrael’in antlaşmayı bozmasını anlattıktan sonra geçmişte onunla yaptığı antlaşmayı hatırlayacağını ve onunla sonsuz bir antlaşma kuracağını söyler. Yargılanan ve geri çağrılan halk aynıdır.
Bu metinler İsrael’in günahlarını gizlemez. Günahın ardından ceza, sürgün ve dönüş anlatılır. Ancak dönüş, İsrael’in İsa’yı kabul etmesine bağlanmaz. Vayikra İsrael’in Tanrı’ya dönmesinden söz eder; Hoşea aynı halkın yeniden kabulünü, Yehezkel ise dağılmış İsrael’in toplanıp temizlenmesini anlatır. Vayikra 26:40–45, Yeremya 3:8–18, Yehezkel 16:59–63, 36:24–28.
Tanah kaynakları: Vayikra 26:40–45; Yeremya 31:31–40 ve 33:23–26; Yehezkel 37:21–28; Şemuel Alef 12:20–22; Yeşaya 41:8–9, 44:21, 49:3, 49:14–16 ve 54:7–10.
235. İddia: İsrael antlaşmayı bozduğu için Tanrı onu boşamış ve “halkım değil” demiştir
Hoşea’da Tanrı, İsrael hakkındaki hükmü bildirirken “Halkım değil” anlamına gelen Lo-Ami adını kullanır. Yeremya’da ise İsrael’in sadakatsizliği boşanma belgesine benzetilir. Bu iki peygamber yargının ardından aynı halka ne olacağını da açıklar.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Hoşea’da Tanrı, İsrael hakkındaki hükmü bildirirken “Halkım değil” anlamına gelen Lo-Ami adını kullanır. Yeremya’da ise İsrael’in sadakatsizliği boşanma belgesine benzetilir. Bu iki peygamber yargının ardından aynı halka ne olacağını da açıklar.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael antlaşmayı bozunca Tanrı’nın da antlaşmayı sona erdirdiğini söylerler. “Halkım değil” sözüyle boşanma benzetmesini bunun kanıtı olarak okurlar. İsrael’in ileride Tanrı’ya döneceğini kabul eder, ancak bu ilişkinin önceki antlaşma yerine yeni antlaşmaya dayanacağını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah, İsrael’in antlaşmayı bozduğunu ve bunun ağır sonuçlarını açıkça anlatır. Yeremya 31 de yeni antlaşmadan söz ederken ataların antlaşmayı bozduğunu bildirir. Hoşea’daki “halkım değil” sözü gerçek bir yargıdır. İsrael bu yargı altında cezalandırılır. Peygamberler bunun ardından Tanrı’nın aynı halk ve antlaşma için ne yapacağını da bildirir.
Vayikra 26:14–39 cezayı ve sürgünü anlatır. Ardından halkın suçunu kabul etmesinden ve Tanrı’nın atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlamasından söz eder (26:40–42). 26:44’te Tanrı, İsrael düşmanlarının ülkesindeyken onu bütünüyle yok edecek ve onunla antlaşmasını bozacak biçimde reddetmeyeceğini söyler. Tanrı bu sözü, İsrael’in ceza olarak sürgünde yaşadığı durumu anlatırken verir.
Hoşea 1:9’da çocuğa לֹא עַמִּי, Lo-Ami, “Halkım değil” adı verilir. Aynı kitap, daha önce “Halkım değilsiniz” denilenlere “Yaşayan Tanrı’nın oğulları” deneceğini bildirir.
Daha sonra Tanrı, Lo-Ami’ye “Sen halkımsın” diyecek, halk da “Tanrım” diye karşılık verecektir (Hoşea 2:1 ve 2:25; bazı çevirilerde 1:10 ve 2:23). Yargı sözünün ardından aynı halk için yeniden kabul vaadi gelir.
Hoşea 3:4–5, İsrael’in bir süre kral ve diğer kurumlarından yoksun kalacağını, sonra Tanrı’ya dönüp David soyundan kralını arayacağını söyler. Bir süre kralı olmadan yaşayan, sonra dönen ve David soyundan kralını arayan halk aynı İsrael’dir.
Yeremya 3:8’de Kuzey İsrael’in sadakatsizliği boşanma belgesiyle anlatılır. Aynı bölümde Tanrı “Dön, dönek İsrael” diye çağırır ve İsrael ile Yehuda’nın birlikte döneceğini bildirir (3:12–18). Yehezkel 16:59–63 de ağır yargı dilinin ardından Tanrı’nın eski antlaşmasını hatırlayacağını ve kalıcı bir antlaşma kuracağını söyler.
Yeremya 31:31–34, yeni antlaşmayı açıkça İsrael ve Yehuda ile ilişkilendirir. Tanrı Tora’sını onların yüreğine yazacağını ve suçlarını bağışlayacağını söyler. Hemen sonraki ayetler, İsrael soyunun Tanrı’nın önünde ulus olarak sürekliliğini güneş, ay ve yıldızların düzeniyle birlikte anlatır (31:35–37). Tanrı bu antlaşmayı adı verilen halklarla yapar. Ardından da İsrael’in O’nun önünde ulus olarak kalacağını bildirir.
Yeşaya 54:7–10, kısa süreli yüz çevirmeyi kalıcı merhametle karşılaştırır. Birinci Tapınağın yıkılması ve sürgün de Tanah’ta daha önce anlatılmıştır. Yeremya 29:10–14, bu yıkımın ardından da halkın döneceğini vaat eder. MS 70’teki yıkımın kendisinden “Tanrı artık İsrael’in Tanrısı değildir” sonucu çıkmaz.
İsrael’in sadakatsizliği ve cezası gerçektir. Tanah aynı zamanda Tanrı’nın merhametini, halkın dönüşünü ve antlaşmaya ilişkin vaadini korur. “Halkım değil” sözüyle yargılananlara daha sonra “Sen halkımsın” denir. Yargıyı kalıcı bir boşanma olarak okumak Hoşea’nın aynı halka verdiği dönüş vaadiyle çelişir.
Kaynaklar: Vayikra 26:40–45; Hoşea 1:9, 2:1, 25, 3:4–5; Yeremya 3:8–18, 29:10–14, 31:31–37; Yehezkel 16:59–63; Yeşaya 54:7–10.
68. İddia: Yeşaya 53’teki geçmiş zamanlar gelecekteki İsa’ya engel değildir
Bir peygamber, gelecekte olacak bir olayı gerçekleşmiş gibi anlatabilir. Bir şiirin konuşanları da anlatılan olayın sonundan geriye bakıp daha önce olanları anabilir. Yeşaya 53’te acı ve ardından gelen yükseliş hakkında kullanılan fiilleri bu iki imkan içinde okumak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir peygamber, gelecekte olacak bir olayı gerçekleşmiş gibi anlatabilir. Bir şiirin konuşanları da anlatılan olayın sonundan geriye bakıp daha önce olanları anabilir. Yeşaya 53’te acı ve ardından gelen yükseliş hakkında kullanılan fiilleri bu iki imkan içinde okumak gerekir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, geleceği gerçekleşmiş gibi anlatan peygamberlik diline dikkat çekerler. Yeşaya 53’teki geçmiş zaman biçimlerinin İsa’nın ileride çekeceği acıları, gelecek zaman biçimlerinin ise ölümünden sonra yüceltilmesini anlattığını söylerler. Bazıları zaman değişimlerini iki ayrı gerçekleşmeyle açıklar. Onlara göre peygamberin sözü önce Kral Hizkiya’da kısmen, sonra İsa’da bütünüyle gerçekleşti.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah’ta geleceğe uzanan bir vaat, gerçekleşmiş gibi ifade edilebilir. Haşem, Bereşit 17:5’te Avraam’a “Seni birçok ulusun babası yaptım” der; hemen ardından ondan uluslar ve krallar çıkacağını vaat eder. “Yaptım” sözü, soyundan çıkacak bütün ulusların o anda dünyada bulunduğu anlamına gelmez. Sforno, bu sözün Avraam’la ilgili başlamış bir sürece de işaret ettiğini açıklar. Bu nedenle geçmiş zamanı andıran bir fiil biçimi, peygamberlik sözünü zorunlu olarak peygamberden önceki bir olaya bağlamaz. Fakat olayın gelecekte gerçekleşebilmesiyle, onu yaşayacak kişinin İsa olması birbirinden ayrı iki iddiadır. Fiilin biçimi bir olayın gelecekte yaşanmasına izin verebilir. Fakat o biçim, olayı kimin yaşayacağını söylemez.
Yeşaya’da zaman, şiirde kimin konuştuğuyla birlikte değişir. 52:13–15’te Haşem kulunun yüceleceğini ve kralların şaşıracağını bildirir. 53:1–9’da uluslar o yüceliş karşısında eski tutumlarına döner. “Biz ona değer vermedik” der, onu Haşem tarafından cezalandırılmış sandıklarını ve yaralarının kendi isyanlarından doğduğunu kabul ederler (53:3–6). Sonra 53:10–12, kulun soyunu göreceği ve ganimeti paylaşacağı hükmünü sunar.
Burada bir gelecek sahnesi ve o sahnenin içinden geçmişe bakan konuşmacılar vardır. Tehilim 126:1–3 de Siyon’un dönüşünü, gerçekleşmiş kurtuluş karşısındaki sevinç ve ulusların şaşkınlığıyla anlatır. Bu şiir dili, farklı zamanların aynı sahnede nasıl bir araya gelebildiğini gösterir. Ancak geçmiş zamanların gelecekte de kullanılabilmesi, ulusların kimi hatırladığını değiştirmez. Yeşaya’nın baştan adıyla tanıttığı kul İsrael’dir.
Geleceği gerçekleşmiş gibi anlatabilmek, her geçmiş fiili geleceğe çevirmek için sınırsız bir izin de vermez. Yeşaya 14:24–25’te Haşem’in düşündüğünün gerçekleşmesiyle tasarladığının ayakta kalması aynı söz içinde yer alır; ardından Asur’un halk üzerindeki baskısının sona ermesi anlatılır. Buradaki “oldu” sözü gelecekte olacak bir şeyi kesinleşmiş gibi anlatabilir. Geçmişte gerçekleşmiş bir olayı hatırlatarak sonraki vaade güven de verebilir. Hangisinin anlatıldığını, sözün ne zaman ve ne hakkında söylendiği belirler. Yeşaya 53’te geçmiş ve gelecek biçimlerini Hizkiya ile İsa arasında bölüştürmek de aynı sorunu taşır. Önce iki ayrı gerçekleşme kabul edilmekte, sonra cümleler bu kabule göre kişilere dağıtılmaktadır. Çekimler, hangi sözün Hizkiya’ya, hangisinin İsa’ya ait olduğunu söylemez.
Kulun adı ve görevi ise kitabın içinde açıkça verilir. Haşem, 41:8–9’da İsrael’e “kulum” diye seslenir; 44:21’de Yaakov ve İsrael için aynı adı kullanır. 49:3–6’da İsrael diye adlandırılan kula Yaakov’un kabilelerini ayağa kaldırma, İsrael’den sağ kalanları geri getirme ve uluslara ışık olma görevi verilir. Bu görev halkla onu temsil eden kul arasındaki ilişkiyi içerir. Geçmiş zaman tartışması, bu adı ve görevi ortadan kaldıramaz. Aynı şekilde 53:12’deki suçlular için aracılık da sırf gelecekte gerçekleştiği için bir çarmıh anlatısına dönüşmez.
54. bölümde Siyon’un çocukları çoğalır, çadırı genişler ve ıssız şehirleri yeniden doldurulur. Haşem, Siyon’u kısa bir süre terk ettikten sonra halkını büyük merhametle yeniden toplayacağını ve barış antlaşmasının sarsılmayacağını vaat eder. Aşağılanmadan yükselişe uzanan hareket, İsrael’in bu geleceğinde zaten vardır. Hristiyan savı, geçmiş biçimlerin geleceğe açık olmasından İsa’nın kimliğine geçerken bu açık bağlantıların yerine kendi eşleştirmesini koyar. Yeşaya 53’ün gelecekten söz edebilmesi Tanah’ın diline uygundur; bunun İsa’yı kanıtladığı sonucu ise yanlıştır.
Tanah kaynakları: Bereşit 17:4–6; Yeşaya 52:13–53:12; 14:24–25; 41:8–9; 44:21; 49:3–6; 54:1–10; Tehilim 126:1–3.
63. İddia: Yeşaya’daki “kul” doğal olarak Maşiah’tır
Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 52:13–53:12’de acı çeken kulun İsrael halkı olamayacağını söylerler. Onlara göre kul, başkalarının suçları için ölen İsa’dır. Yeşaya 52:14’ü, İsa’nın herkesten daha fazla bedensel acı çekeceğinin haberi olarak okurlar. Ayrıca Yeşaya 49’da kula İsrael’i geri getirme görevi verildiğini hatırlatır ve bu görevin kulun halktan ayrı bir kişi olduğunu gösterdiğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, Yeşaya 41:8–9’da kuluna “İsrael” ve “Yaakov” diye seslenir. 43:10’da Haşem aynı cümlede İsrael’e “Siz Benim tanıklarımsınız” der ve topluluğu tekil olarak “seçtiğim kulum” diye anar. 44:21’de yine aynı adı duyarız. 48:20’de kurtarılan kul Yaakov’dur. 49:3’te ad, doğrudan kula söylenir: “Sen kulumsun, İsrael.” Tanah başka yerlerde Avraam, Moşe, David ve peygamberleri de kul olarak adlandırır. Yeşaya’nın bu bölümünde ise unvanın kime ait olduğu tekrarla belirlenmiştir.
Şiir başlamadan hemen önce Haşem, Mısır ve Asur baskısını yaşayan halkından söz eder (52:4–5). Yeruşalayim’in yıkıntılarına sevinmeleri söylenir ve uluslar Haşem’in kurtarışını görür (52:9–10). Haşem, ülkeden çıkacak halkının önünde ve arkasında yer alır (52:12). Bu dizinin ardından “Kulum başarılı olacak” sözü gelir (52:13). Bir zamanlar görünüşü insanları dehşete düşüren kulun yücelmesi kralları susturur (52:14–15). Görünüşteki ağır bozulma, tarihte çekilmiş bütün acıları karşılaştıran bir sıralama değildir. 54:1–3’te doğum ve genişleyen çadır diliyle aynı halkın yeniden çoğalması anlatılır.
Yeşaya 49:5–6’da İsrael adını taşıyan kul dağılmış İsrael’i toplamak ve uluslara ışık olmakla görevlidir. “İsrael” adıyla anılan bir topluluk, halkın içinde Haşem’e sadık kalanları temsil edebilir. Bir halkın kendi içinde dönüşe öncülük edenlerle dönmeye çağrılanlar bulunabilir. Ayet, kulun adını kendi göreviyle değiştirmez.
Yeşaya, halkın tamamı ile halkın içindeki sadık kişileri birbirinden ayırır. 65:8–9’da içinde hala üzüm suyu bulunan salkım atılmaz. Peygamber bu örnekle, halkın içinde sadık kalanlar varsa bütün halkın yok sayılmayacağını anlatır. Tanrı da kulları uğruna her şeyi yok etmez ve Yaakov’un soyuna yurdunu miras verir. Sefanya 3:12–13 de İsrael’den geriye kalanların ağzında hile bulunmayacağını söyler. Yeşaya 53:9’da kul için de ağzında hile bulunmadığı söylenir. Halkın günahları ile onun içindeki sadık kişilerin yaşadıkları aynı şey değildir.
Yeşaya 52:15’te krallar daha önce kendilerine söylenmemiş olanı görür ve duymadıklarını kavrar. Bir sonraki ayet “Duyduğumuza kim inandı?” diye başlar (53:1). Uluslar, hor gördükleri İsrael’in acısını önce Haşem’in onu reddetmesi olarak anlamış, şimdi o acının kendi isyanlarıyla ilişkisini görmüşlerdir (53:4–6). 53:8’deki “halkımın suçu” ifadesi de bir kralın kendi halkından söz etmesi olarak anlaşılabilir. “Biz” diyenlerin bu değişimi, şahsi bir kurtuluş kurbanının ilanından başka bir olay anlatır.
Kulun kesilip alınması ve mezarı, topluluk diline yabancı değildir. Yehezkel 37:11–14’te mezarlardan çıkarılan kuru kemiklerin kimliği açıkça verilir: “Bütün İsrael evi.” Ölüm dili, sürgün ve yıkımın ağırlığını anlatır. Yeşaya 53:10–12’de de kulun canı aşam ile anıldıktan sonra ona soyunu görmek, uzun yaşamak ve ganimeti paylaşmak vaat edilir. Kul suçlular için yakar ve ulusların günahlarının ortaya çıkardığı yükü taşır. 54. bölümde bu vaadin karşılığı İsrael’in çocukları ve yeniden dolan şehirlerdir.
Yahudi kaynaklarında Maşiah’a uygulanan açıklamalar da vardır. Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklamalarından biri olan Targum Yonatan, 52:13’te “kulum” sözünü “kulum Maşiah” diye açıklar. Sanhedrin 98b, Maşiah’ın adı üzerine bir tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanır. Yalkut Şimoni de bölümdeki sözleri Maşiah’la ilişkilendirir. Bunlar gerçek yorumlardır; fakat “Maşiah” sözünün ayetin İbranice metninde yazdığını veya sözü edilen kişinin İsa olduğunu göstermez.
Targum’un kendi açıklamasına bakıldığında farklı kişiler ve topluluklar da görülür. 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasından söz eder. 53:10’da halktan geriye kalanların arınacağını, Maşiahlarının krallığını göreceğini ve Tora’yı yerine getirenlerin başarılı olacağını anlatır. 53:12’de Maşiah’ın canını ölüme verdiği, birçoklarının günahı için dua ettiği ve asilerin onun sayesinde bağışlandığı söylenir; aynı açıklamada asiler Tora’ya bağlanır. Bu yorumdaki ifadeler İsa’nın kimliğine veya Tora’yı kaldıran bir kurtuluş öğretisine delil oluşturmaz.
Öte yandan Raşi, 52:13’teki kulu Yaakov’un içindeki doğru kişiler olarak açıklar. 49:1’de ise konuşmayı peygamber Yeşaya’ya bağlar. Bu açıklamalar, “kul” sözünün geçtiği her yerde tek bir kişinin anlatıldığını varsaymanın yanlış olduğunu gösterir.
Yeşaya’nın kul diye adlandırdığı İsrael, ulusların önünde aşağılanır, onların suçlarının yükünü taşır ve sonunda yüceltilir. Hristiyan okuması bu halkın yerine İsa’yı koyar, sonra yaraları çarmıha, sessizliği yargılamaya ve uzayan günleri dirilişe bağlar. Şiirin başındaki kurtuluş, kulun adı, konuşan uluslar ve sonunda vaat edilen soy, halk olarak anlatılan İsrael’i gösterir.
Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9, 43:10, 44:1–2, 21, 48:20, 49:3–6, 52:4–15, 53:1–12, 54:1–17, 10:20–22, 33:23–24 ve 65:8–9, Sefanya 3:12–13, Yehezkel 37:11–14 ve 39:10, Yeremya 29:7, Bereşit 26:24, Bamidbar 12:7, Şemuel Bet 7:5, Yeremya 7:25. Yeşaya 52’nin
