135. İddia: Gelecekte korbanların yeniden sunulması tek kusursuz insan kurbanı öğretisiyle çelişmez

Hristiyan iddiası

“Thus instead of the sacrifices pointing forward to the perfect sacrifice as they did before Jesus, they will point back to His work.”

Cevap

Hristiyan yorumun korban öğretisinin iki cümlesi yan yana getirildiğinde sorun görünür hale gelir. Birincisi: kusursuz insan korbanı gerçekleştirildiğinde artık başka korbanlara ihtiyaç kalmayacaktır. İkincisi: Yehezkel’in Maşiah çağında hayvan korbanları gerçekten yeniden sunulacaktır.¹⁶¹³

Bu iki cümle aynı anlamdaki “korban”dan söz ediyorsa aralarında açık bir gerilim vardır. Hristiyan yorum bunu gelecekteki korbanların işlevini değiştirerek çözmeye çalışır. Öncekiler gelecekteki İsa’yı gösteren eğitim araçlarıydı; sonrakiler geçmişteki İsa’yı hatırlatan eğitim araçları olacaktır.¹⁶¹⁴

Fakat Yehezkel bu ayrımı yapmaz. 45:15’te minha, yakmalık korban ve barış korbanı için lekhapper aleihem der.¹⁶¹⁵ 45:17’de günah korbanını da ekler ve lekhapper bead Bet İsrael — “İsrael Evi için kapara sağlamak” ifadesini kullanır.¹⁶¹⁶ 45:22’de yönetici kendisi ve halk için bir boğa hatat sunar.¹⁶¹⁷

Peygamberin dili eski korban düzeninin işlevsel dilidir. Hristiyan yorumun ihtiyacı olan cümle ise yoktur: “Bunlar artık kapara işlevi taşımayacak, yalnız geçmişte ölmüş Maşiah’ı hatırlatacaktır.”

Kapara sözcüğü her bağlamda yalnız ahlaki günahın bağışlanmasını ifade etmez. Yehezkel 43:26’da mizbeah için kapara, 45:18–20’de kutsal alanın arındırılması anlatılır.¹⁶¹⁸ Bu nedenle farklı kapara katmanları vardır. Fakat tam da bu gerçek, korbanların yalnız hatıra işareti olmadığını gösterir. Gelecek avodada gerçek ritüel işlevleri vardır.

Hristiyan yorumun “artık başka sunuya ihtiyaç yok” cümlesi bu nedenle ya daraltılmalıdır ya da Yehezkel’in gelecek düzeni yeniden tanımlanmalıdır. O ikinci yolu seçer. Korbanlar geri gelir ama gerçek ihtiyacı karşılamak için değil; eğitim için. Tora geri gelir ama tam ve kalıcı düzen olarak değil; kısmi öğretim programı olarak. Sonra bin yıl biter ve bu yapı da sona erer.¹⁶¹⁹

Yehezkel bunların hiçbirini söylemez.

Bu yöntem Hristiyan teolojiyi yanlışlanamaz hale getirir. İsa’dan önce bir korban görülürse “İsa’ya doğru bakıyor” denir. İsa’dan sonra bir korban görülürse “İsa’ya geri bakıyor” denir. Korban tarihin hangi tarafında olursa olsun sonuç aynıdır. Böylece korbanın kendi Tanah bağlamında bağımsız anlam taşımasına izin verilmez.

Oysa bir tipoloji ancak metinsel veya geleneksel bir gerekçeyle kurulabilir. Tora bütün korban sisteminin gelecekteki bir insan ölümünü haber vermek üzere verildiğini söylemez. Yehezkel de gelecekteki korbanların o insan ölümünü geriye dönük anacağını söylemez. İki yönlü tipoloji, İsa’nın zaten nihai korban olduğu kabulünden doğar.

Yehezkel 45:17’nin ayrıntısı ayrıca önemlidir. Yönetici yalnız bir kez sembolik bir hayvan sunmaz. Bayramlar, yeni aylar ve Şabatlar boyunca düzenli korban sorumluluğu taşır.¹⁶²⁰ 46. bölüm günlük yakmalık korbanı da anlatır.¹⁶²¹ Bu, tek bir geçmiş olayın yıldönümü gibi kurulmuş bir anma sistemi değildir; devam eden kutsal hizmettir.

Klasik Yahudi beklentisinde gelecekteki Bet HaMikdaş ve avoda yabancı bir ek değildir. Rambam, Maşiah kralın görevlerini sayarken Bet HaMikdaş’ı yeniden kurmayı ve İsrael’in dağılmışlarını toplamayı merkezi işaretler arasında verir.¹⁶²² Korban hukukunu anlatan Mişne Tora bölümleri de bu mitsvaları geçici Hristiyan ön-gölgeleri diye yeniden tanımlamaz. Yehezkel’in gelecek avodası, Tora düzeninin kendi içinde okunur.

Hazal Yehezkel’in korban ayrıntılarının bazılarını mevcut Tora kurallarıyla uzlaştırmanın güçlüğünü saklamaz. Menahot 45a, bazı noktaların Eliyahu tarafından açıklanacağını söyler.¹⁶²³ Bu çok önemlidir: metinsel güçlük karşısında çözüm “gelecekteki korban aslında korban değildir” olmaz. Kurumun gerçekliği korunur, ayrıntının açıklaması geleceğe bırakılır.

Bu nedenle Hristiyan yorumun “çelişki yoktur” sonucu ancak bir koşulla ayakta kalır: gelecekteki korbanların Yehezkel’in kendi işlev diliyle değil, Hristiyan metinlerinden getirilen anma işleviyle okunması. Fakat o zaman çelişki Tanah tarafından çözülmüş değildir; Hristiyan teolojinin ihtiyaç duyduğu ek varsayımla bastırılmıştır.

Kusursuz insan korbanından sonra gerçek korban ihtiyacı bittiyse, Yehezkel’deki gelecekteki hatat, ola, minha, şelamim, mizbeah, kan ve kapara ne anlama gelir? “Hepsi İsa’yı hatırlatıyor” demek soruyu cevaplamaz; iddiayı tekrarlar. Yehezkel bu anlamı vermediği sürece model Tanah’a açıkça aykırıdır.¹⁶²⁴

Kaynaklar

1613. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 49–50; ayrıca s. 50’de kusursuz korban gerçekleştiğinde “there would be no need for any more offerings” ifadesi. ↩

1614. Aynı eser, s. 49. ↩

1615. Yehezkel 45:15. ↩

1616. Yehezkel 45:17. ↩

1617. Yehezkel 45:22. ↩

1618. Yehezkel 43:26; 45:18–20. ↩

1619. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 49; “partial restitution”, eğitim işlevi ve bin yıllık krallık açıklaması. ↩

1620. Yehezkel 45:17. ↩

1621. Yehezkel 46:13–15. ↩

1622. Rambam, Mişne Tora, Hilkhot Melakhim uMilhamoteihem 11:4; varsayılan Maşiah’ın Bet HaMikdaş’ı yerinde yeniden kurması ve İsrael’in dağılmışlarını toplaması, kimliğinin kesinleşmesinin temel ölçütleri arasında sayılır. ↩

1623. Bavli, Menahot 45a; Yehezkel’in gelecek korban düzenindeki güç ayrıntılarının Eliyahu tarafından açıklanacağına ilişkin tartışma. ↩

1624. Yehezkel 43–46; Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 49–50. ↩