225. İddia: Yehezkel’in gelecekteki korbanları geçmişteki Maşiah korbanını hatırlatacaktır

Hristiyan iddiası

“Thus instead of the sacrifices pointing forward to the perfect sacrifice as they did before Jesus, they will point back to His work.”

Cevap

Hristiyan yorumun sistemi Yehezkel 40–48 karşısında zor bir soruyla karşılaşır. Daha önce hayvan korbanlarının geçici olduğunu, kusursuz insan korbanını gösterdiğini ve İsa’nın ölümüyle amaçlarının tamamlandığını savunur. Fakat Yehezkel gelecekte gerçek bir Mikdaş, mizbeah, kohenler ve ayrıntılı korban düzeni anlatır. Hristiyan yorum bunu inkar etmez. Çözümü şudur: İsa’dan önceki korbanlar geleceğe, İsa’dan sonraki Maşiah Krallığı korbanları ise geriye, tamamlanmış İsa kurbanına bakacaktır; Hristiyanların ekmek ve şarapla geçmişteki ölümü anmasına benzer şekilde öğretici bir anma işlevi görecektir.²³⁶⁷

Bu açıklama Yehezkel’den çıkmaz; Hristiyan korban öğretisinin gelecekteki korbanlara sonradan verdiği sembolik işlevdir. Fakat Yehezkel’in kendi dili başka bir soru sordurur: Peygamber bu korbanları yalnız geçmiş bir ölümü anmak için mi tanımlar? Cevap hayırdır. Yehezkel 45:15, minha, ola ve şelamim bağlamında “onlar için kapara sağlamak üzere” der. 45:17 yöneticinin hatat, minha, ola ve şelamimi “İsrael Evi için kapara sağlamak üzere” sunacağını söyler. K-p-r kökü gelecekteki düzenin içinde açıkça yaşamaya devam eder.²³⁶⁸

Kapara (kefaret/arınma) kelimesinin her yerde aynı anlam genişliğinde kullanılmadığını da belirtmek gerekir. Mikdaşın arındırılması, ritüel kirliliğin giderilmesi ve halk için sunulan korbanlar aynı başlık altında farklı işlevler taşıyabilir. Bu nüans önemlidir. Fakat Hristiyan iddiası için yeterli değildir. Çünkü onun ihtiyacı “Yehezkel’deki korbanların hiçbir gerçek kapara işlevi yoktur; yalnız geçmişteki İsa’yı hatırlatan simgelerdir” sonucudur. Peygamber böyle bir işlev değişikliği ilan etmez.²³⁶⁹

Yehezkel’in dili somuttur. Mizbeah ölçüleriyle vardır. Kohenler vardır. Hatat, ola, minha ve şelamim vardır. Kan uygulamaları vardır. Şabat, Roş Hodeş ve bayram korbanları vardır. 45:18–20 Mikdaşın arındırılması ve hata edenler nedeniyle Bet için kapara yapılmasından söz eder. Bu yapı, yalnız tarihsel bir olayı temsil eden anma ritüelinden daha fazlasıdır; peygamber gelecekte işleyen bir avoda tarif eder.²³⁷⁰

Hazal da bu bölümü “İsa’nın ölümünü sembolik olarak anacak törenler” diye çözmez. Menahot 45a, Yehezkel 45:18’deki korbanın Tora’daki bilinen korban düzeniyle nasıl bağdaştırılacağını tartışır. Rabbi Yohanan güç pasajın gelecekte Eliyahu tarafından açıklanacağını söyler; Rav Aşi bunu Ezra dönemindeki miluim korbanlarıyla ilişkilendiren bir çözüm önerir. Farklı açıklamalar bulunması, asıl noktayı değiştirmez: Gemara metni gerçek korban hukuku olarak ele alır.²³⁷¹

Raşi’nin Yehezkel 45:20 açıklaması da aynı yöndedir. Hata edenlerin hatat ve aşam getirmesi ve bunun kapara ile ilişkisi konuşulur. Hristiyan yorumun “önce ileriye, sonra geriye işaret eden korbanlar” ayrımına karşı en basit soru burada kalır: Yehezkel nerede böyle bir yön değişikliği söyler? Aynı korban adları, aynı mizbeah, aynı kohenlik ve aynı kapara dili kullanılır; “artık bunlar yalnız anma sembolüdür” cümlesi eklenmez.²³⁷²

Hristiyan yorumun açıklaması kendi sistemi içinde ikinci bir güçlük üretir. Eğer fiziksel korban düzeni İsa’nın nihai korbanıyla amacına ulaşmışsa, Maşiah çağında neden yeniden fiziksel korbanlara ihtiyaç vardır? Hristiyan yorum “öğretmek için” der ve daha sonra bunların da ortadan kalkacağını Hristiyan İncilindeki bin yıllık krallık şemasına bağlar. Böylece Yehezkel’in açıklamadığı iki ek safha ortaya çıkar: korbanlar İsa’dan sonra yalnız geriye bakacak; sonra yeniden sona erecek. Bu safhaların ikisi de Tanah’tan değil, daha sonraki Hristiyan eskatolojisinden gelmektedir.²³⁷³

Yahudi Maşiah anlayışında gelecekteki avodanın gerçekliğini görmek için yalnız Yehezkel’e de bağlı kalmak gerekmez. Malahi 3, Levi oğullarının arındırılacağını ve Yehuda ile Yeruşalayim’in minhalarının “eski günlerde ve önceki yıllarda olduğu gibi” HaŞem’e hoş geleceğini söyler. Rambam, Hilhot Melahim 11’de Maşiah’ın Mikdaşı kurmasını ve dağılmış İsrael’i toplamasını temel görevler arasında sayar. Bu çerçevede fiziksel Mikdaş, Maşiah tarafından “yerine geçilmiş” bir sembol değil, gelecekte yeniden kurulacak kutsal merkezdir.²³⁷⁴

Sonuçta Yehezkel Hristiyan yorumun kabul etmek zorunda kaldığı şeyi açıkça korur: gelecekte korbanlar vardır. Fakat Hristiyan yorumun bunlara verdiği “geçmişteki İsa ölümünü hatırlatma” işlevini vermez. Peygamberin kendi kelimeleri kapara, arınma, mizbeah ve gerçek avoda dilidir. Hristiyan sembolizmi bu metne sonradan uygulanmıştır; bu sonraki uygulama, İsa’nın nihai korban olduğunun Tanah tarafından önceden öğretildiğini kanıtlamaz.²³⁷⁵

Kaynaklar

2367. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 49–51. Heaster Yehezkel 40–48’de gelecekte korbanların geri döneceğini kabul eder; İsa’dan önceki korbanların ileriye, gelecektekilerin ise geçmişteki İsa ölümüne geriye bakacağını ve öğretici/anma işlevi göreceğini savunur. ↩

2368. Yehezkel 45:15, 17. Gelecekteki minha, ola, şelamim ve hatat düzeni için לְכַפֵּר עֲלֵיהֶם ve לְכַפֵּר בְּעַד בֵּית־יִשְׂרָאֵל ifadeleri kullanılır; k-p-r kökü gerçek kapara dili olarak metinde bulunur. ↩

2369. Yehezkel 43:18–27; 45:18–25. Kapara bazı bağlamlarda kutsal alanın arındırılması ve ritüel düzeni kapsar; bu nüans, korbanların ‘yalnız geçmişteki bir ölümü anma simgesi’ olduğunu göstermez. ↩

2370. Yehezkel 40–48, özellikle 43:18–27; 44:27; 45:15–25; 46:1–15. Gelecek tasvirinde mizbeah, kohenler, hatat, ola, minha, şelamim, kan uygulamaları, Şabat ve Roş Hodeş korbanları somut avoda olarak anlatılır. ↩

2371. Bavli, Menahot 45a. Yehezkel 45:18’in Tora korbanlarıyla nasıl bağdaştırılacağı tartışılır; Rabbi Yohanan pasajı gelecekte Eliyahu’nun açıklayacağını, Rav Aşi Ezra dönemindeki miluim üzerinden açıklama yapılabileceğini söyler. Kaynak korbanları yalnız sembolik anma olarak iptal etmez. ↩

2372. Raşi, Yehezkel 45:20. Gelecekteki hatat/aşam ve kapara düzeni gerçek korban dili içinde açıklanır; ‘İsa’nın geçmiş ölümünü anma’ işlevi metne eklenmez. ↩

2373. Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 50–51. Heaster gelecekteki korbanların bir süre öğretici olarak süreceğini, daha sonra Hristiyan İncilindeki bin yıllık krallık şemasına göre sona ereceğini savunur. Bu iki aşamalı işlev değişikliği Yehezkel tarafından açıklanmaz. ↩

2374. Malahi 3:3–4; Rambam, Mişne Tora, Hilhot Melahim 11:1, 4. Gelecekte Levi hizmetinin arınması, minha ve Mikdaşın yeniden kurulması Yahudi Maşiah çerçevesinde gerçek avoda olarak korunur. ↩

2375. Yehezkel 45:15–20. Peygamber gelecekteki korbanlara kapara ve arınma işlevi verir; Heaster’ın ‘geçmişteki İsa’yı hatırlatma’ yorumu Hristiyan teolojisinden getirilen ek bir anlamdır. ↩