68 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
163. İddia: Zekeriya 12–13 İsa’nın el yaralarını ve İsrael’in onu öldürdüğünü bildirir
Zekeriya 12’de delinen biri için yas tutulur. Bir sonraki bölümde ise bir adama yaraları sorulur. Bu iki sahnenin yakın olması, yaraların aynı kişiye ait olup olmadığı sorusunu doğurur. Her sahnede kimin konuştuğuna ve yaradan nasıl söz edildiğine bakmak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya 12’de delinen biri için yas tutulur. Bir sonraki bölümde ise bir adama yaraları sorulur. Bu iki sahnenin yakın olması, yaraların aynı kişiye ait olup olmadığı sorusunu doğurur. Her sahnede kimin konuştuğuna ve yaradan nasıl söz edildiğine bakmak gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Zekeriya 12:10’da delinen kişiyle 13:6’da yaraları sorulan kişiyi İsa olarak tanımlarlar. Onlara göre İsa ikinci kez geldiğinde İsrael onun ellerindeki çarmıh izlerini görecek ve onu öldürdüğü için yas tutacaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya 12:10’da delinen biri için yas tutulur. 13:6’da ise yaraları sorulan bir kişi bulunur. Hristiyan iddiası bu iki kişiyi ve 13:6’daki yaraları İsa’nın çarmıhıyla özdeşleştirir. Ancak 12:10 ellerden söz etmez; 13:6’daki kişi de yalancı peygamberlik hakkındaki sahnenin içindedir.
12. bölüm, Yeruşalayim’i kuşatan uluslara karşı Tanrı’nın müdahalesini anlatır (12:2–9). Ardından David evine ve Yeruşalayim halkına lütuf ve yakarış ruhu verileceği, halkın yas tutacağı bildirilir (12:10–14). 13:1 günahtan arınmayı, 13:2 ise putların ve yalancı peygamberliğin ülkeden kaldırılmasını anlatır.
12:10’daki וְהִבִּיטוּ אֵלַי אֵת אֲשֶׁר־דָּקָרוּ וְסָפְדוּ עָלָיו ifadesinde elai “bana”, alav “onun için” demektir. Daqaru ise delip yaralamayı anlatır. “Bana”dan “onun için”e geçiş ve delinen kişinin kimliği yorumlarda tartışılır. Bu geçiş tek başına ne Tanrı’nın insan olarak delindiğini ne de İsa’nın kastedildiğini kanıtlar. Ayette İsa’nın adı, ikinci geliş, çarmıh veya el yaraları yazmaz.
13:3–5’te anne ve babasının karşı çıktığı yalancı peygamberden, peygamberlik edenlerin utanmasından ve bir kişinin “Ben peygamber değilim, çiftçiyim” demesinden söz edilir.
Hemen sonra ona şu soru sorulur: מָה הַמַּכּוֹת הָאֵלֶּה בֵּין יָדֶיךָ, “Ellerinin veya kollarının arasındaki bu yaralar nedir?” (mah ha-makkot ha-elleh bein yadekha). Kişi, bunların kendisini sevenlerin evinde aldığı yaralar olduğunu söyler. Ayette “avuç içindeki çivi delikleri” denmez. Bazı yorumcular yaraları göğüs veya gövdeyle, bazıları da kollarla ilişkilendirir.
Yalancı peygamberlik bağlamında bu yaralar eski dini uygulamaların izleri olarak anlaşılabilir. Melahim Alef 18:28’de Baal peygamberlerinin kendilerini kılıç ve mızraklarla yaraladığı anlatılır. Bu paralel, Zekeriya’daki yaraların ne olabileceğini açıklar; metnin onların kesin sebebini ayrıca bildirdiği anlamına gelmez.
Zekeriya 12:10’daki yas sahnesiyle 13:6’daki soruyu “aynı kişi çarmıh yaralarını gösteriyor” diye bağlayan bir cümle yoktur. 13:7’de ise “Kılıç, çobanıma karşı uyan” sözleriyle yeni bir hitap başlar. Bu sonraki sahne, 13:6’nın öncesindeki yalancı peygamberler bağlamını silmez.
Talmud’un Sukka 52a bölümünde 12:10’daki yas için iki rabbinik açıklama aktarılır: Maşiah ben Yosef’in ölümü veya kötü eğilimin ortadan kaldırılması. Aynı tartışmada Maşiah ben David ve Maşiah ben Yosef ayrı kişilerdir. Bu yorum, ayetin Maşiah ile ilişkilendirildiğini gösterir; 13:6’daki kişiyi İsa’yla aynı kişi olarak tanımlamaz.
Tanah, vaat edilen kralı adalet, İsrael’in toplanması ve halkın güvenli yaşamasıyla anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Zekeriya’daki iki sahneyi birleştirip bunlara çarmıh ve ikinci geliş ayrıntılarını eklemek, ne bu vaatleri yerine getirir ne de ayetlerin İsa’yı adlandırdığını gösterir.
Tanah kaynakları: Zekeriya 12:2–14; 13:1–7; Melahim Alef 18:28; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Yorum: Sukka 52a.
164. İddia: İsrael İsa’yı ne kadar erken kabul ederse Maşiah Krallığı o kadar erken gelir
Tora ve peygamberler, İsrael’in kötülüğü bırakıp Haşem’e dönmesinden ve dağılmış halkın toplanmasından söz eder. Bazı rabbinik yorumlar da dönüşün kurtuluşu yakınlaştırmasını ele alır. Bu dönüşün neyi gerektirdiğini, metinlerin kime dönülmesini ve ne yapılmasını istediği belirler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora ve peygamberler, İsrael’in kötülüğü bırakıp Haşem’e dönmesinden ve dağılmış halkın toplanmasından söz eder. Bazı rabbinik yorumlar da dönüşün kurtuluşu yakınlaştırmasını ele alır. Bu dönüşün neyi gerektirdiğini, metinlerin kime dönülmesini ve ne yapılmasını istediği belirler.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael İsa’yı ne kadar erken kabul ederse Maşiah Krallığı’nın da o kadar erken kurulacağını söylerler. Böylece peygamberlerin vaat ettiği kurtuluşu, İsrael’in İsa’yı Maşiah, yani Mesih olarak kabul etmesi şartına bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah, İsrael’in kurtuluşunu İsa’yı kabul etme şartına bağlamaz. Devarim 30:1–10, İsrael’in Tanrı’ya dönmesini, O’nun sesini dinlemesini ve Tora’daki buyrukları uygulamasını anlatır. Ardından halkın sürgünden toplanması ve ülkesine dönmesi bildirilir.
Devarim 30:2’de וְשַׁבְתָּ עַד־יְהוָה אֱלֹהֶיךָ וְשָׁמַעְתָּ בְקֹלוֹ כְּכֹל אֲשֶׁר־אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם denir: “Tanrın Haşem’e dönecek ve bugün sana emrettiğim her şeye uygun olarak O’nun sesini dinleyeceksin.” Aynı bölümde Tanrı’nın halkı toplayacağı, ülkeye getireceği ve halkın Haşem’i sevebilmesi için yüreğini değiştireceği söylenir. 30:8–10, Tanrı’nın sesini dinlemeyi ve Tora kitabında yazılı mitsvaları, yani buyrukları yerine getirmeyi tekrar vurgular.
Hoşea 14:2–5 de İsrael’e Tanrı’ya dönmesini, bağışlanma dilemesini ve putları bırakmasını söyler. Yeşaya 59:20’de Siyon’a ve Yaakov’da suçtan dönenlere gelecek kurtarıcıdan söz edilir. Bu ayetlerde dönüşün yönü Tanrı’dır; İsa’yı kabul etmekten söz edilmez.
Talmud’un Yoma 86b bölümü, Yeşaya 59:20’ye dayanarak teşuvanın, yani günahtan dönmenin kurtuluşu yaklaştırdığını anlatır. Sanhedrin 97b’de ise bilgeler, kurtuluşun teşuvaya nasıl bağlı olduğunu ve halk dönmezse ne olacağını tartışır. Bu yorumlarda tartışılan şey Tanrı’ya dönüş ve kurtuluşun ilişkisidir. İsa’ya bağlılık şartı bu kaynaklarda bulunmaz.
Peygamberler vaat edilen krallığın sonuçlarını da açıklar. Yeşaya 11:1–12 doğru yargı, barış ve dağılmış halkın toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8’de David soyundan adil kralın günlerinde Yehuda’nın ve İsrael’in güvenliği bildirilir. Yehezkel 37:21–28’de halkın birleşmesi, David soyundan yönetim ve Tanrı’nın kutsal yerinin yeniden halkın arasında bulunması birlikte vaat edilir. Zekeriya 9:9–10 da savaş araçlarının kaldırılmasından ve uluslara barış duyurulmasından söz eder.
“İsa’yı kabul ederseniz krallık gelir” iddiası önce İsa’nın Maşiah olduğunu varsayar; ardından İsrael’in onu kabul etmemesini vaatlerin gerçekleşmemesine açıklama olarak sunar. Oysa önce adayın peygamberlerin verdiği ölçülere uygunluğu gösterilmelidir. Devarim’deki Tanrı’ya dönüşü İsa’yı kabul etme şartına çevirmek, ayetin söylediğini değiştirir.
Tanah kaynakları: Devarim 30:1–10; Hoşea 14:2–5; Yeşaya 59:20; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Zekeriya 9:9–10. Yorumlar: Yoma 86b; Sanhedrin 97b.
165. İddia: Rabbinik kaynaklar 2000 yıl Tora, 2000 yıl Maşiah ve 1000 yıllık Şabat öngörmüştür
Talmud’da dünya tarihini iki bin yıllık bölümlere ayıran bir öğreti bulunur. Aynı tartışmada yedinci bin yılın Şabat’a benzetildiği ayrı bir açıklama da vardır. Bu sayılar bir kişinin geliş tarihine bağlanacaksa, dönemlerin hangi takvime göre sayıldığına ve kaynakların o kişinin adını verip vermediğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Talmud’da dünya tarihini iki bin yıllık bölümlere ayıran bir öğreti bulunur. Aynı tartışmada yedinci bin yılın Şabat’a benzetildiği ayrı bir açıklama da vardır. Bu sayılar bir kişinin geliş tarihine bağlanacaksa, dönemlerin hangi takvime göre sayıldığına ve kaynakların o kişinin adını verip vermediğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yahudi kaynaklarının iki bin yıl Tora, ardından iki bin yıl Maşiah ve sonrasında bin yıl Şabat dönemi öngördüğünü söylerler. Bu dönemleri art arda okuyup çıkan hesabın İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu doğruladığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
İddianın dayandığı rabbinik kaynaklar vardır. Fakat bu kaynaklar İsa’nın geliş tarihini vermez. Üstelik kullandıkları dünyanın yaratılışından başlayarak yılları sayan geleneksel takvim, Maşiah günlerinin başlangıcını onun yaşadığı birinci yüzyıla yerleştirmez.
Sanhedrin 97a ve Avoda Zara 9a, Eliyahu’nun okuluna atfedilen şu öğretimi aktarır: Dünya tarihinin altı bin yılı, iki bin yıl tohu, yani düzensizlik dönemi, iki bin yıl Tora ve iki bin yıl Maşiah günleri olarak ayrılır. İbranice ifade şöyledir: שֵׁשֶׁת אֲלָפִים שָׁנָה הָוֵי עָלְמָא שְׁנֵי אֲלָפִים תּוֹהוּ שְׁנֵי אֲלָפִים תּוֹרָה שְׁנֵי אֲלָפִים יְמוֹת הַמָּשִׁיחַ.
Aynı aktarım, günahlar nedeniyle son dönemin bir kısmının beklenen kurtuluş gerçekleşmeden geçtiğini de söyler. Dolayısıyla “Maşiah günleri” başlığı, Maşiah’ın bu dönemin ilk yılında geldiğini kesinleştiren bir tarih olarak kullanılmaz. Kaynağın devamını çıkarmak, iddianın dayandığı öğretimi eksik aktarmaktır.
Avoda Zara 9a, Tora döneminin başlangıcını Sinay’a yerleştirmez. Hesabı Avraam’ın dönemine ve Bereşit 12:5’te Haran’da kazanılan insanlara ilişkin yoruma bağlar.
Raşi’nin açıkladığı geleneksel hesapta Avraam, dünyanın yaratılışından itibaren sayılan 1948. yılda doğar. 52 yıl sonra 2000. yıla gelinir. Buna göre iki bin yıllık Tora dönemi dünya yılı 2000’de, Maşiah günleri dönemi ise 4000’de başlar.
Bu geleneksel sayımda İkinci Bet HaMikdaş’ın yıkımı dünya yılı 3828 kabul edilir. 4000 yılı bundan yaklaşık 172 yıl sonra, miladi 239–240 dolaylarındadır. Bu tarih, İsa’nın yaşadığı birinci yüzyıldan çok daha sonradır. Burada kullanılan tarihler, kaynağın dayandığı geleneksel kronolojiye aittir; önemli olan, iddiada kullanılan rabbinik hesabın kendi içinde İsa’nın yaşamına işaret etmemesidir.
Bin yıllık Şabat da kaynakta bulunan ayrı bir öğretidir. Sanhedrin 97a’da Rav Ketina’ya atfedilen görüş, altı bin yıldan sonra bin yıllık bir ıssızlık döneminden söz eder. Aynı sayfada yedinci bin yıl, ‘tamamı Şabat olan gün’ diye anılır. Şabat haftanın yedinci ve dinlenmeye ayrılan günüdür. Burada bin yıllık dönem bu güne benzetilir. Bu aktarım ile Eliyahu okulunun üç dönemi bir arada düşünülebilir; ancak bunlar tek bir cümlede verilmiş, İsa’yı adlandıran bir kehanet değildir.
Tehilim 90:4, Tanrı’nın gözünde bin yılın geçmiş bir gün gibi olduğunu söyler. Bu söz belirli bir kişinin doğum veya geliş tarihini vermez. Sanhedrin 97b’de hesaplanan sonların geçtiği de söylenir. Rambam, Maşiah çağına ilişkin ayrıntıların gerçekleşmeden kesin bilinemeyeceğini belirtir ve son tarih hesaplarına dalınmamasını öğütler. Bunlar rabbinik yorumların kendi içindeki uyarılardır.
Tanah, vaat edilen yöneticinin dönemini somut sonuçlarla anlatır: Yeşaya 11:1–12’de adalet, barış ve İsrael’in toplanması; Yeremya 23:5–8’de halkın güvenliği; Yehezkel 37:21–28’de halkın birleşmesi ve kutsal yerin yeniden halkın arasında bulunması bildirilir. Daniel 9:24–27 ve 12:1–3 de dönemler, sıkıntı ve kurtuluş hakkında konuşur; İsa’nın adını veya bu rabbinik takvimi vermez. Takvim kendi içinde de İsa’nın yaşadığı dönemi göstermediği için İsa’nın Maşiah olduğuna kanıt olamaz.
Tanah kaynakları: Tehilim 90:4; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Daniel 9:24–27 ve 12:1–3. Rabbinik kaynaklar: Sanhedrin 97a–b; Avoda Zara 9a ve Raşi; Rambam, Melahim 12:2.
166. İddia: Sidur ha-Şalem Maşiah’ı “Jesus, Prince of the Countenance” diye adlandırır
Sidur bir Yahudi dua kitabıdır. Roş HaŞana, Yahudi yılının başlangıcıdır. Bu bayramda kullanılan bazı dua kitaplarında “Yeşua Sar HaPanim” adı geçer. Hristiyan iddiasında bu duanın kaynağı olarak Sidur ha-Şalem gösterilir. Bu adın anlamı, duanın ne için okunduğu ve anılan kişinin kim olduğu ayrı sorulardır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Sidur bir Yahudi dua kitabıdır. Roş HaŞana, Yahudi yılının başlangıcıdır. Bu bayramda kullanılan bazı dua kitaplarında “Yeşua Sar HaPanim” adı geçer. Hristiyan iddiasında bu duanın kaynağı olarak Sidur ha-Şalem gösterilir. Bu adın anlamı, duanın ne için okunduğu ve anılan kişinin kim olduğu ayrı sorulardır.
Bu iddiayı öne süren Hristiyanlar, “Yeşua Sar HaPanim” sözünü “Yeşua, Huzurun Prensi” diye çevirir ve Yeşua adını Nasıralı İsa’ya bağlarlar. Duada anılan kişinin Maşiah, yani vaat edilen kral olduğunu varsayarlar. Buradan Yahudi dua kitabının İsa’yı Maşiah olarak kabul ettiği sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Paltiel Birnbaum’un HaSiddur HaŞalem’i günlük dua kitabıdır. Roş HaŞana ve Yom Kippur için hazırladığı 1951 tarihli Mahzor HaŞalem ise bir bayram dua kitabıdır. Burada söz edilen şofar yakarışı bazı Aşkenaz bayram mahzorlarında yer alır. Bu yakarışta יְשׁוּעַ שַׂר הַפָּנִים, Yeşua Sar HaPanim ifadesi gerçekten bulunur. “Sar HaPanim”, “Huzurun Prensi” veya “Yüzün Prensi” diye çevrilebilir. Duanın yazılı sözleri, bu unvanı taşıyan kişinin Maşiah olduğunu söylemez. Şofar, hayvan boynuzundan yapılan ve üflenerek ses çıkarılan bir çalgıdır. İfade, şofar sesleriyle ilgili bir yakarışta Eliyahu ve Metatron adlarıyla birlikte geçer.
Bu dua, şofar seslerinin Tanrı’nın huzuruna yükseltilmesiyle ilgili bir yakarıştır. İnsanlar bu duada boynuzdan çıkan seslerin Tanrı’nın huzuruna ulaşmasını isterler. Bazı biçimlerinde Tarti’el adlı görevli, Eliyahu, Yeşua Sar HaPanim ve Metatron anılır. Bu adların dua içindeki yeri ve metnin farklı baskılarda nasıl aktarıldığı araştırılmıştır. Metinde Yeşua’nın Nasıralı İsa olduğu, çarmıha gerildiği veya David’in soyundan geleceği vaat edilen kral olduğu açıklanmaz.
Yahudi mistisizmi araştırmacısı Yehuda Liebes, ifadenin tarihini incelemiş ve Yeşua adının Hristiyan İsa’yla tarihsel bağlantısı olduğunu savunmuştur. Liebes, bu figürün erken Yahudi-Hristiyan çevrelerle ilişkili bir gelenekten mistik metinlere, daha sonra da şofar dualarına taşınmış olabileceğini ileri sürer.
Bu görüş, adın duaya nasıl girmiş olabileceğini açıklamaya çalışır. Duanın sözlerinde “İsa Maşiah’tır” ifadesi yer almaz. İfadenin kökeni ve farklı yazmaları tartışmalıdır.
Bir dua kitabında belirli bir adın bulunmasıyla o kişinin Tanah’ta vaat edilen kral olması iki ayrı iddiadır. Şemuel Bet 7:12–16 David soyundan gelecek kralı anlatır. Yeşaya 11:1–12 adaleti, barışı ve dağılmış İsrael halkının toplanmasını bildirir. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini, Yehezkel 37:21–28 ise birleşmiş halkı ve Tanrı’nın kutsal yerinin halkın arasında kurulacağını bildirir. Şofar duasındaki isim bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.
Devarim 6:4–5, İsrael’in tek Tanrı’ya bağlılığını bildirir. Şofar duasında göksel bir varlığın adının geçmesinden İsa’ya Tanrı olarak ibadet edilmesi gerektiği sonucu çıkmaz. İsa’nın David soyundan vaat edilen kral olduğunu göstermek için de peygamberlerin saydığı olayların gerçekleştiğini göstermek gerekir. Şofar duası bunların hiçbirini söylemez.
Tanah kaynakları: Devarim 6:4–5; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Dua metni ve araştırma: Yehuda Liebes, “Şofar Sesinin Melekleri ve Yeşua Sar HaPanim”. Paltiel Birnbaum’un dua kitapları: HaSiddur HaŞalem; Mahzor HaŞalem (1951); Aşkenaz Roş HaŞana mahzoru, şofar yakarışı.
171. İddia: Mezmurlar 80 ve 110’daki sağ el dili İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlar
Tehilim 80’de Tanrı’nın sağındaki bir adam için yardım istenir. Tehilim 110’da ise Tanrı birine “Sağımda otur” der. Her iki şiirde de sağ taraf anılır, ancak kimin konuştuğu ve sağdaki kişiye ilişkin ne söylendiği ayetten ayete değişir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 80’de Tanrı’nın sağındaki bir adam için yardım istenir. Tehilim 110’da ise Tanrı birine “Sağımda otur” der. Her iki şiirde de sağ taraf anılır, ancak kimin konuştuğu ve sağdaki kişiye ilişkin ne söylendiği ayetten ayete değişir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, iki mezmurda da Tanrı’nın sağında bulunan kişinin İsa olduğunu söylerler. Tehilim 80’deki adamı Tehilim 110’da oturmaya çağrılan efendiyle bir tutarlar. Böylece İsa’nın Maşiah olarak Tanrı’nın yanında hüküm sürdüğü sonucuna varırlar.
Tanah’ın Cevabı:
“Sağ” sözcüğünün kimi ve neyi anlattığını her mezmurun kendi sahnesi belirler. Tehilim 80, İsrael’in kurtuluşu için edilen bir duadır. Tehilim 110’da ise Tanrı bir efendiye “Sağımda otur” der. Yahudi yorumlarında bu sözler Maşiah ile de ilişkilendirilmiştir. Hiçbiri Nasıralı İsa’yı adlandırmaz.
Tehilim 80, Tanrı’ya “İsrael’in Çobanı” diye seslenir; Efrayim, Binyamin ve Manaşşe için yardım ister. Mısır’dan çıkarılıp ülkeye dikilen asma, yani üzüm bitkisi, İsrael’i anlatır (80:9–16). Halk, zarar görmüş asmanın yeniden korunmasını ve Tanrı’nın yüzünü parlatmasını, yani onlara yeniden iyilik ve yakınlık göstermesini ister.
Masoretik 80:18’de תְּהִי־יָדְךָ עַל־אִישׁ יְמִינֶךָ עַל־בֶּן־אָדָם אִמַּצְתָּ לָּךְ denir: “Elin sağındaki adamın üzerinde olsun, kendin için güçlendirdiğin insan oğlunun üzerinde.” Bu, Tanrı’nın elinin onun üzerinde olması için edilen yardım duasıdır. Tanrı’nın elinin o kişinin üzerinde olması, onu koruması ve güçlendirmesi için edilen duayı anlatır. Ayette kişinin gökte Tanrı’nın sağında bir tahtta oturduğu söylenmez. Hemen ardından topluluk, Tanrı’dan kendisine yeniden yaşam vermesini ister (80:19–20).
Tehilim 80’in Aramice Targumu, 16. ayette Tanrı’nın güçlendirdiği kişi için “Kral Maşiah” der. İbn Ezra da ilgili açıklamasında İsrael ve Maşiah ben Efrayim yorumlarına yer verir. Bu yorumlar ayeti Maşiah’a bağlar. Geleneksel İbranice metin ise burada kişinin adını veya “Kral Maşiah” unvanını vermez. Maşiah’a yapılan bir yorum, onun kimliğini ayrıca İsa olarak belirlemez.
Tehilim 110:1’de נְאֻם יְהוָה לַאדֹנִי שֵׁב לִימִינִי, “Haşem’in efendime sözü: Sağımda otur” denir. 110:2’de yönetim asasının Siyon’dan uzanması anlatılır. Adoni, “efendim”, insanlar için de kullanılan bir saygı ve yetki ifadesidir. “Efendim” ile Tanrı’nın adı İbranice metinde iki ayrı sözcüktür.
Midraş Tehilim, 110. mezmurdaki sözü Avraam’ın savaşıyla ilişkilendirdiği gibi Maşiah hakkında da kullanır. Midraş, ayetler üzerine yapılan Yahudi yorumlarını içeren bir kaynak türüdür. Başka bir midraş açıklaması Kral Maşiah’ın Tanrı’nın sağında oturtulmasından söz eder. Aynı ayetin farklı kişilere uygulanması, her uygulamanın mezmurun tek mümkün anlamı olduğunu göstermez. Bu yorumlarda İsa’nın çarmıhı, dirilişi ve ikinci gelişi de anlatılmaz.
“Sağ” sözü Tanrı’nın yardımını anlatmak için başka yerlerde de kullanılır. Tehilim 16:8 ve 109:31’de Tanrı kişinin sağındadır. Bu örnekler, Tanrı’nın birinin sağında olmasının Tanrı’nın o kişiye desteğini de anlatabildiğini gösterir. Bu yüzden 80. ve 110. mezmurlarda aynı yönün anılması, ikisindeki kişinin de İsa olduğunu kanıtlamaz. Tanah’ın vaat ettiği kral, adalet, barış ve İsrael’in toplanması gibi sonuçlarla tanımlanır (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28). Sağ tarafla ilgili sözler bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.
Tanah kaynakları: Tehilim 80, özellikle Masoretik 80:9–20; Tehilim 110; Tehilim 16:8; 109:31; I Divre HaYamim 29:23; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Yorumlar: Targum Tehilim 80:16; İbn Ezra, Tehilim 80:18–19; Midraş Tehilim 110:1 ve 2:9.
172. İddia: Mezmurlar 89 Maşiah’ın ulusları yargılayıp sonsuza dek hükmedeceğini bildirir
Tehilim 89, Tanrı’nın David’e ve onun soyuna verdiği sözü anlatır. David’in soyundan gelenlerin kuşaklar boyunca tahtta kalması bu sözün parçasıdır. Mezmur aynı zamanda bu krallığın ne duruma düştüğünü de anlatır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 89, Tanrı’nın David’e ve onun soyuna verdiği sözü anlatır. David’in soyundan gelenlerin kuşaklar boyunca tahtta kalması bu sözün parçasıdır. Mezmur aynı zamanda bu krallığın ne duruma düştüğünü de anlatır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tehilim 89’un Maşiah’ın ulusları yargılayacağını ve sonsuza dek hükmedeceğini bildirdiğini ileri sürerler. David’in soyuna verilen taht vaadini İsa’nın sonsuz hükmü olarak okurlar. Onlara göre İsa gökte hüküm sürerek bu vaadi gerçekleştirmiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 89, Tanrı’nın David’e verdiği soy ve krallık vaadini anlatır. Ulusların yargılanacağı iddiasına dayanak gösterilen ayetlerin konusu, David’le yapılan antlaşmadır. David’in soyuna verilen kalıcı vaat de tek başına Nasıralı İsa’yı tanımlamaz.
İddianın kaynağında “ulusları yargılayacak” sözü için Tehilim 89:3–5 gösterilir. Bu ayetler Tanrı’nın David’le yaptığı antlaşmadan ve David’in soyuyla tahtının sürmesinden söz eder. Ulusların yargılanması bu ayetlerde yer almaz. İbranice ve bazı Hristiyan baskılarındaki ayet numaraları bir sayı farklı olsa da gösterilen aralık iddiayı karşılamaz.
Masoretik 89:4–5’te כָּרַתִּי בְרִית לִבְחִירִי נִשְׁבַּעְתִּי לְדָוִד עַבְדִּי עַד־עוֹלָם אָכִין זַרְעֶךָ וּבָנִיתִי לְדֹר־וָדוֹר כִּסְאֲךָ denir: “Seçtiğimle antlaşma yaptım, kulum David’e yemin ettim. Soyunu sonsuza dek sürdüreceğim, tahtını kuşaktan kuşağa kuracağım.” Zar’akha “soyun”, le-dor va-dor ise “kuşaktan kuşağa” demektir.
David’in soyuna ve tahtına verilen kalıcı söz, Maşiah beklentisiyle ilişkilidir. İddiada sonsuz hüküm için ayrıca 89:35–37 gösterilir; bu bölüm de antlaşmanın bozulmamasından ve David’in soyunun sürmesinden söz eder. Hanedan, aynı aileden gelen ve birbirinin yerine geçen yöneticilerin soyudur. David’in hanedanının sürmesi için tahtta oturan kişinin hiç ölmemesi gerekmez. Ayetlerde verilen söz David’in soyuyla ilgilidir.
Şemuel Bet 7:12–16 da David’in soyunu ve krallığını anlatır. Tehilim 89:30–33’te oğulları Tora’yı terk ederse cezalandırılacakları, buna rağmen Tanrı’nın bağlılığını bütünüyle kaldırmayacağı söylenir.
Mezmur, vaadin ardından hanedanın yaşadığı krizi de anlatır. 89:39’da Tanrı’nın meshedilmişine öfkelendiğinden, 89:45’te tahtın yere indirildiğinden yakınılır. Şair, kralın ağır yenilgisini anlatırken Tanrı’nın kalıcı vaadine dayanır. Görünmez bir gök tahtından söz etmek, şairin yere indirildiğini söylediği tahtın ve yenilginin yerini tutmaz.
David soyundan gelecek doğru kralın görevleri peygamberlerde açıklanır: Yeremya 23:5–8 adaletli yönetimi ve İsrael’in güvenliğini, Yeşaya 11:1–12 barışı ve sürgünlerin toplanmasını bildirir. Bir kralın bu vaatleri yerine getirdiğini söylemek için halkın güvende yaşadığını, barışın kurulduğunu ve sürgündekilerin toplandığını göstermek gerekir. Tehilim 89, İsa’nın adını veya onun gökte hüküm sürerek bu vaatleri tamamladığını söylemez.
Tanah kaynakları: Tehilim 89, özellikle Masoretik 89:4–5, 30–33 ve 39–45; Şemuel Bet 7:12–16; Yeremya 23:5–8; Yeşaya 11:1–12.
178. İddia: Rabbinik yorumlar İsa’dan sonra Maşiah anlayışını değiştirdi
Tanah’ta David’in soyundan bir kralın geleceği bildirilir. Yeşaya kitabında ise hem İsrael halkına “kulum” denir hem de kulun yaşadığı acılardan söz edilir. Bu yüzden iki soru ayrı ayrı ele alınır. Yahudi kaynakları Maşiah’ı nasıl anlatır ve Yeşaya’daki acı çeken kulu kiminle ilişkilendirir?
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta David’in soyundan bir kralın geleceği bildirilir. Yeşaya kitabında ise hem İsrael halkına “kulum” denir hem de kulun yaşadığı acılardan söz edilir. Bu yüzden iki soru ayrı ayrı ele alınır. Yahudi kaynakları Maşiah’ı nasıl anlatır ve Yeşaya’daki acı çeken kulu kiminle ilişkilendirir?
Bu iddiayı öne süren Hristiyanlar, hahamların İsa’nın yaşadığı çağdan sonra Maşiah anlayışını değiştirdiğini söylerler. Onlara göre hahamlar önceleri Maşiah’ı tek bir kişi olarak beklerken sonradan onu bir fikir ya da tek bir kişi gibi anlatılan bir topluluk olarak açıklamaya başlamışlardır.
Tanah’ın Cevabı:
İsa’dan sonraki rabbinik kaynaklar Maşiah’ı bir kişi olarak anlatmaya devam eder. Bu kaynaklarda öldürülen Maşiah ben Yosef ile ondan ayrı bir kişi olarak Maşiah ben David anlatılır. Dolayısıyla “Hahamlar İsa’dan sonra kişisel Maşiah inancını bıraktı” iddiası, kendi sözlerine dayanılan kaynaklarla uyuşmaz.
Talmud’un Sukka 52a bölümü, Zekeriya 12:10’daki yas için iki açıklama aktarır. Açıklamalardan biri yası Maşiah ben Yosef’in öldürülmesine, diğeri insanı kötülüğe iten eğilimin ortadan kaldırılmasına bağlar. Aynı tartışma Maşiah ben David’den de söz eder. Bu anlatı İsa’nın ölümünü ve ikinci gelişini anlatmaz. İsa’dan sonra yazıya geçirilen bir Yahudi kaynağında öldürülen bir Maşiah’ın açıkça anlatıldığını gösterir.
Sanhedrin 98b, Maşiah’ın adlarıyla ilgili bir tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanır. Targum Yonatan, 52:13’te “kulum Maşiah” der. Fakat devamında İsrael evinin aşağılanmasını ve halkın artakalanının Maşiah’ın krallığını görmesini anlatır (52:14, 53:10). Yahudi yorumlarının İsa’dan sonra acı çeken bir Maşiah düşüncesini tümüyle sildiği iddiasını, bizzat gösterilen metinler böylece çürütür.
Yeşaya 53’ün Aramice aktarımı kulu Maşiah diye adlandırır. Aynı Maşiah’a halk için dua etme, Mabet’i kurma ve sürgünleri toplama görevi verir. Aramice aktarım, eylemleri anlatırken İsrael’i, ulusları ve Maşiah’ı ayrı ayrı adlandırır. İsrael’in çektiği acı ile Maşiah’ın yapacağı işler ayrı özneler üzerinden anlatılır. Dolayısıyla Aramice kaynak, İsa’dan sonra insan Maşiah beklentisinin terk edildiği iddiasını kendi anlattığı hükümdarla çürütür. (Yeşaya 52:13–53:12).
Yeşaya’nın kendi adlandırması, sonraki yorumlardan bağımsızdır. Haşem 41:8–9, 44:1–2, 44:21 ve 49:3’te İsrael veya Yaakov’a kulum diye seslenir. Ulusal okumanın Raşi’den önce bilindiğini üçüncü yüzyılda yazan Origenes de kaydeder. Contra Celsum 1.55’te bir Yahudi muhatap, zulüm görmüş ve uluslar arasına dağılmış Yahudi halkının peygamberlikte tek kişi gibi anlatıldığını söyler. Bu tanıklık, Raşi’nin yorumun ilk sahibi olduğu savıyla bağdaşmaz.
İddianın dayandığı tartışmalarda Raşi, İbn Ezra ve Radak gibi ortaçağ yorumcularından da alıntılar yapılır. Bu yazarlar İsa’dan yaklaşık bin yıl sonra yaşamıştır. Onlardan alınan yorumlar kendi dönemlerindeki görüşleri gösterir. İsa’dan önce insanların genel olarak ne düşündüğünü belirlemek için daha eski kaynaklar gerekir. Yahudi ve Hristiyan yorumcular arasındaki tartışmaların bazı yorumları etkilemiş olması da ayrıca kaynaklarla incelenmesi gereken tarihsel bir sorudur.
Tanah, David soyundan gelecek adil kral ve onun dönemine ilişkin vaatleri Hristiyanlıktan önce bildirmiştir. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış, Tanrı bilgisinin yayılması ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşeceğini ve kutsal yerin aralarında bulunacağını söyler. Şemuel Bet 7:12–16 da David’in soyu ve krallığı hakkında söz verir.
Yahudi kaynaklarında Maşiah bir kişi olarak anlatılır. Aynı yorum geleneğinde Yeşaya’nın kulunu İsrael halkı olarak okuyan açıklamalar da korunmuştur. Bir ayetin Maşiah’a uygulanması, onun İsa’yı tanımladığını tek başına göstermez. Tanah’taki vaatlerin gerçekleştiğini göstermek gerekir. Yahudi kaynaklarında kişisel Maşiah beklentisinin kaybolduğu veya bu kaynakların İsa’yı vaat edilen kral olarak tanıdığı sonucuna varılamaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9; 44:1–2, 21; 49:3; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Şemuel Bet 7:12–16. Yorum ve tarih kaynakları: Sukka 52a; Sanhedrin 98b; Targum Yonatan, Yeşaya 52:13–53:12; Origenes, Contra Celsum 1.55.
182. İddia: Hristiyanlığın iki bin yıldır var olması İsa’nın tarihsel kişi olduğunu ve iddialarının ciddiye alınması gerektiğini gösterir
Hristiyanlık birinci yüzyılda ortaya çıktı ve zamanla geniş bir alana yayıldı. Hristiyanlığın nasıl yayıldığı ve Nasıralı İsa’nın hayatı hakkında neler bilindiği, tarihle ilgili iki ayrı sorudur. İsa hakkında ileri sürülen Maşiah iddiası ise Tanah’ın vaat ettiği kralın yapacağı işlerle ilgilidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Hristiyanlık birinci yüzyılda ortaya çıktı ve zamanla geniş bir alana yayıldı. Hristiyanlığın nasıl yayıldığı ve Nasıralı İsa’nın hayatı hakkında neler bilindiği, tarihle ilgili iki ayrı sorudur. İsa hakkında ileri sürülen Maşiah iddiası ise Tanah’ın vaat ettiği kralın yapacağı işlerle ilgilidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa hiç yaşamamışsa milyonlarca insanın iki bin yıl boyunca ona inanmasının ve inançlarını dünyaya yaymasının açıklanmasının güç olacağını söylerler. Hristiyanlığın bu kadar uzun süre var olmasını, İsa’nın tarihsel bir kişi olduğunu ve onun hakkındaki Hristiyan iddialarının dikkate alınması gerektiğini gösteren bir neden sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Hristiyanlığın ortaya çıkışı ve yayılması, tarihçilerin açıklaması gereken gerçek bir olaydır. İsa’nın yaşayıp yaşamadığı ise eski kayıtlar incelenerek araştırılır. Tarihçilerin çoğu, Nasıralı İsa’nın birinci yüzyılda yaşamış bir kişi olduğunu kabul eder. Bu sonuç, ilk yüzyıllardan kalan farklı kaynakların birlikte incelenmesine dayanır. Daha sonra kaç kişinin İsa’ya inandığı, bu kayıtların yerini tutmaz.
Erken Hristiyan yazıları ile Yosefus ve Tacitus gibi daha sonraki tarihçilerin metinleri bu araştırmada kullanılır. Bu kaynakların her biri ne zaman yazıldığı, ne söylediği ve o bilginin ne kadar güvenilir olduğu bakımından ayrı ayrı değerlendirilir. Bir kişinin yaşamış olması, onun hakkında sonradan anlatılan her olayın doğru olduğunu kendiliğinden göstermez.
Yahudi tarihçi Joseph Klausner de Jesus of Nazareth adlı çalışmasında İsa’yı tarihsel bir kişi olarak incelemiştir. Bir kişinin yaşamış olması, Tanah’ın Maşiah için saydığı görevleri yerine getirdiğini göstermez.
Bir inancın uzun süre yaşaması ve geniş kitlelere yayılması, o inancın tarihsel etkisini gösterir. Taraftar sayısı veya inananların inançları uğruna fedakarlık yapması, öğretinin bütün iddialarını kendi başına doğrulamaz. Şemot 32’de büyük bir topluluk altın buzağıya yönelir. Melahim Alef 18’de Baal peygamberleri sayıca çoktur. Bu iki olayda da sayı, izlenen yolun doğruluğunu sağlamaz. Devarim 7:7’de İsrael’in sayıca büyük olduğu için seçilmediği söylenir.
Devarim 13:2–6, bir kişinin söylediği işaret gerçekleştiğinde de, o kişi halkı başka ilahlara yöneltiyorsa çağrısına uyulmamasını emreder. Tora, etkileyici bir olayın veya geniş desteğin Tanrı’ya bağlılığın ölçüsü yerine geçmesine izin vermez.
Maşiah kimliği ise Tanah’ın bildirdiği vaatlerle değerlendirilir. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunmasını anlatır. İsa’nın tarihsel varlığına ilişkin kayıtlar bu olayların gerçekleştiğini göstermez. Hristiyanlığın iki bin yıl sürmesi de bu vaatlerin yerine geldiğine kanıt olamaz.
Tanah kaynakları: Devarim 7:7; 13:2–6; Şemot 32; Melahim Alef 18; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28. Tarih araştırmaları: Joseph Klausner, Jesus of Nazareth; E. P. Sanders, The Historical Figure of Jesus; Robert E. Van Voorst, Jesus Outside the New Testament.
183. İddia: Bazı Yahudiler İsa’nın varlığını Maşiah iddiasından kaçmak için reddediyor
İsa’nın birinci yüzyılda yaşayıp yaşamadığı, eldeki tarih kayıtlarıyla araştırılır. Bu konuda farklı görüşlerin bulunması, her bir insanın o görüşe hangi nedenle ulaştığını kendiliğinden göstermez. İsa’nın Maşiah olup olmadığı ise Tanah’taki vaatlerle değerlendirilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İsa’nın birinci yüzyılda yaşayıp yaşamadığı, eldeki tarih kayıtlarıyla araştırılır. Bu konuda farklı görüşlerin bulunması, her bir insanın o görüşe hangi nedenle ulaştığını kendiliğinden göstermez. İsa’nın Maşiah olup olmadığı ise Tanah’taki vaatlerle değerlendirilir.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, bazı Yahudilerin İsa’nın tarihsel varlığını kesin biçimde reddettiğini söylerler. Onlara göre bu reddin nedeni, İsa’nın Maşiah olduğunu göstermek için öne sürülen gerekçelerle karşılaşmaktan kaçınmaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Bir kişinin İsa’nın tarihsel varlığı hakkındaki görüşü, o görüşün nedenini tek başına açıklamaz. Görüşün doğruluğu da dayandığı kaynaklara ve gerekçelere bağlıdır. Bazı kişilerin görüşünden hareketle Yahudilerin İsa’nın Maşiah olduğunu bildiği ve bundan kaçtığı sonucu çıkarılamaz.
Yahudi tarihçi Joseph Klausner, Jesus of Nazareth adlı çalışmasında İsa’yı birinci yüzyılda yaşamış bir Yahudi olarak incelemiştir. Buna rağmen onu Tanah’ın beklediği Maşiah olarak kabul etmez. David Flusser de tarihsel İsa’yı Yeruşalayim’deki İkinci Tapınak’ın, yani İkinci Bet HaMikdaş’ın ayakta olduğu dönemin Yahudi yaşamı içinde araştırmıştır. Bu iki örnekte Yahudi araştırmacılar İsa’nın tarihsel varlığını ele almıştır. İsa’yı tarihte yaşamış bir insan olarak incelemek, onun Tanah’ın vaat ettiği kral olduğunu göstermez.
Tarihçilerin çoğu İsa’nın yaşamış bir kişi olduğunu kabul eder. İsa’nın hiç yaşamadığını savunanlar arasında Yahudi olanlar da olmayanlar da bulunur. Bu görüş daha geniş bir tarih tartışmasının parçasıdır. Bu görüşün neye dayandığını anlamak için onu savunan kişinin gösterdiği kaynaklar incelenir.
Tanah’ın Maşiah için bildirdiği vaatler ayrı bir inceleme konusudur. Şemuel Bet 7:12–16’da David’in kendi soyundan gelecek krallık hakkında söz verilir. Yeşaya 11:1–12’de Yişay’ın kökünden gelen yöneticinin adaleti, barış ve İsrael’in dağılmışlarının toplanması anlatılır.
Yeremya 23:5–8, David soyundan adil kralın günlerinde Yehuda’nın kurtulacağını ve İsrael’in güven içinde yaşayacağını bildirir. Yehezkel 37:21–28, halkın toplanmasını ve birleşmesini, David soyundan yönetimi ve Tanrı’nın kutsal yerini anlatır. Bir kişinin tarihsel kayıtlarda anılması, bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.
Tacitus bir infazı, Plinius ise bir topluluğun ibadetini anlatır. Bu kayıtlar tarih araştırmalarında kullanılır. Fakat bu kayıtlar Yeşaya ve Yehezkel’de bildirilen görevlerin yerine getirildiğini söylemez. İsa’nın yaşamış olması tek başına Maşiah olduğuna kanıt vermez. Bu nedenle tarihsel varlığına itiraz eden bazı kişilerin, onun Maşiah olduğunu bildikleri için bundan kaçtıkları sonucu çıkarılamaz.
Tanah kaynakları: Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Devarim 30:3–5. Tarih araştırmaları: Joseph Klausner, Jesus of Nazareth; David Flusser, Jesus.
184. İddia: Tacitus’un Christus kaydı Hristiyan anlatısını doğrular
Romalı tarihçi Tacitus, Neron döneminde Hristiyanların cezalandırılmasını anlatırken topluluğun adını aldığı kişiye de değinir. Bu kişiden Latince metinde Christus diye söz eder. Tacitus’un hangi olayları kayda geçirdiği ve bunları nereden öğrenmiş olabileceği, kaydın neyi doğruladığını belirler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Romalı tarihçi Tacitus, Neron döneminde Hristiyanların cezalandırılmasını anlatırken topluluğun adını aldığı kişiye de değinir. Bu kişiden Latince metinde Christus diye söz eder. Tacitus’un hangi olayları kayda geçirdiği ve bunları nereden öğrenmiş olabileceği, kaydın neyi doğruladığını belirler.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tacitus’un Christus’un Pontius Pilatus döneminde idam edildiğini ve hareketin Yahudiye’den Roma’ya yayıldığını yazmasına dayanırlar. Roma tarihçisinin verdiği bilgiyi Hristiyan kaynaklarından bağımsız bir tanıklık sayar ve İsa hakkındaki Hristiyan anlatısını desteklediğini söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Tacitus’un kaydı tarihsel açıdan önemlidir. Annales 15.44’te, Hristiyanların adını aldığı Christus’un İmparator Tiberius döneminde Pontius Pilatus tarafından ölüm cezasına çarptırıldığını yazar. Tiberius o sırada Roma imparatoruydu, Pilatus da Roma’nın Yahudiye’deki yöneticisiydi. Hareketin Yahudiye’den Roma’ya yayılmasından ve Neron döneminde Hristiyanların cezalandırılmasından da söz eder.
Latince cümlede auctor nominis eius Christus Tiberio imperitante per procuratorem Pontium Pilatum supplicio adfectus erat denir. Tacitus, Christus’un Tiberius’un hükümdarlığı sırasında Pilatus tarafından ölüm cezasına çarptırıldığını bildirir. Bu, erken Hristiyan yazılarının dışında bulunan önemli bir Roma tanıklığıdır.
Kayıt, bir idamı ve bu kişinin adını taşıyan hareketin yayılmasını anlatır. Tacitus, İsa’nın doğumunu, öğretilerinin doğruluğunu, boş mezarı veya dirilişini anlatmaz. Onun Tanah’ın bildirdiği Maşiah olduğunu da söylemez. Bir kişinin idam edildiğine ilişkin kayıt, ölümünden sonra gerçekleştiği ileri sürülen başka bir olayı kendiliğinden doğrulamaz.
Tacitus bu satırları olaylardan yıllar sonra, ikinci yüzyılın başında yazmıştır. Christus hakkındaki bilgisini hangi kaynaktan aldığını belirtmez. Resmi kayıtları, başka tarihçileri veya çevresinde dolaşan bilgileri kullanmış olup olmadığı tartışılır. Metin bir Roma tarihçisine aittir. Ancak Tacitus’un bu bilgiyi Hristiyanlardan bağımsız olarak edinip edinmediği eldeki cümleden kesinleşmez.
Pilatus’un görevinin adı Tacitus’un metninde ve döneme ait yazıtta farklıdır. Tacitus ona procurator der. Caesarea’da bulunan ve Pilatus’un dönemine ait yazıtta ise praefectus Iudaeae, “Yehuda prefekti”, unvanı yer alır. Prefekt, burada Roma’nın bir bölgeyi yönetmek üzere görevlendirdiği kişi için kullanılır. Bu fark Tacitus’un idam hakkındaki kaydını tek başına geçersiz kılmaz. Yazıt Pilatus’un görevini doğrular. İsa’nın yargılanması veya dirilişi hakkında bilgi vermez.
Tanah’ın Maşiah’a ilişkin vaatleri ise farklı bir sorudur. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden halk arasında bulunmasını anlatır. Tacitus bu vaatlerin gerçekleştiğini bildirmez. Devarim 13:2–6 da gerçekleşen bir işaretin Tanrı’nın buyruğuna aykırı bir öğretiyi doğrulamayacağını söyler. Tacitus’un verdiği idam kaydı, dirilişi veya İsa’nın Tanah’ın vaat ettiği kral olduğunu doğrulamaz.
Tarihsel kaynaklar: Tacitus, Annales 15.44, Latince metin; Caesarea’daki Pilatus yazıtı; Robert E. Van Voorst, Jesus Outside the New Testament. Tanah kaynakları: Devarim 13:2–6; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
185. İddia: Suetonius’un Chrestus kaydı İsa’yı doğrular
Romalı yazar Suetonius, İmparator Claudius döneminde Roma’da çıkan karışıklıklarla ilgili kısa bir kayıt bırakmıştır. Karışıklıkların ardında Chrestus adında birinin olduğunu söyler. Bu adın kimi anlattığını anlamak için hem yazılışına hem de yazarın olay hakkında verdiği ayrıntılara bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Romalı yazar Suetonius, İmparator Claudius döneminde Roma’da çıkan karışıklıklarla ilgili kısa bir kayıt bırakmıştır. Karışıklıkların ardında Chrestus adında birinin olduğunu söyler. Bu adın kimi anlattığını anlamak için hem yazılışına hem de yazarın olay hakkında verdiği ayrıntılara bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Chrestus adını, İsa için kullanılan Latince Christus ile ilişkilendirirler. Onlara göre Suetonius, Roma’da İsa hakkında çıkan tartışmaları kaydetmiştir ve bu kayıt erken Hristiyan anlatısını doğrular.
Tanah’ın Cevabı:
Suetonius, Claudius 25.4’te imparatorun, Chrestus’un kışkırtmasıyla sürekli karışıklık çıkaran Yahudileri Roma’dan sürdüğünü yazar. Bu kısa cümlede Chrestus’un kim olduğu açıklanmaz. Nasıralı İsa’nın adı, yaşamı ve ölümü de anılmaz.
Latince ifade Iudaeos impulsore Chresto assidue tumultuantis Roma expulit şeklindedir. Metindeki ad Chrestus’tur. Bu ad antik dünyada bir kişisel ad olarak kullanılır. Ayrıca İsa için kullanılan Christus ile ses ve yazım bakımından benzerlik taşır.
Bazı araştırmacılar kaydın İsa hakkındaki tartışmaları anlattığını düşünür. Başka araştırmacılar Chrestus’un farklı bir kişi olabileceğini söyler. Cümle bu kimliği kesinleştirecek ayrıntı vermez.
Kayıt İsa hakkındaki tartışmalarla ilgiliyse, Roma’daki bir topluluğun İsa hakkında anlaşmazlık yaşadığına dolaylı kanıt sağlar. Suetonius burada İsa’nın doğumunu, öğretilerini, Pilatus tarafından yargılanmasını veya dirilişini anlatmaz. Suetonius, Claudius döneminde yaşanan karışıklık için “İsa Roma’daydı ve karışıklığı bizzat yönetti” diyen bir görgü tanığı da aktarmaz.
Dio Kassius, Roma Tarihi 60.6.6’da Claudius’un Yahudilerin toplantılarını yasakladığını, kalabalık oldukları için onları şehirden çıkarmadığını yazar. Suetonius ise şehirden çıkarma sözünü kullanır. Araştırmacılar iki kayıt için farklı açıklamalar verir. Biri, yazarların aynı kararı farklı biçimde anlatmış olmasıdır. Diğeri, Claudius’un farklı zamanlarda iki ayrı önlem almış olmasıdır. İki kısa kayıttan bütün ayrıntıları kesin bir olay dizisi olarak çıkarmak güçtür.
Suetonius, Nero 16.2’de ayrıca Hristiyan adlı bir topluluğun cezalandırıldığını yazar. Bu, o dönemde böyle bir topluluğun varlığına ilişkin başka bir Roma kaydıdır. Yazar bu bölümde de kurucunun yaşamını anlatmaz. Roma yangını ise aynı eserde ayrı bir bölümde, Nero 38’de anlatılır.
Tanah’ın Maşiah hakkındaki vaatleri başka bir sorudur. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 David soyundan adil kralı ve halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden kurulmasını anlatır. Chrestus adının İsa’yla ilişkilendirilmesi, Roma’da neyin tartışılmış olabileceğine dair bir yorumdur. Suetonius’un kaydı İsa’nın yaşamını doğrulamaz ve Maşiah’la ilgili bu vaatlerin gerçekleştiğini göstermez.
Roma kaynakları: Suetonius, Claudius 25.4; Suetonius, Nero 16.2 ve 38; Dio Kassius, Roma Tarihi 60.6.6. Tanah: Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
186. İddia: Thallus’un karanlık kaydı çarmıh olayını doğrular
İsa’nın çarmıhta öldüğü sırada gündüzün karardığı anlatılır. Eski tarihçi Thallus’un da bir karanlıktan söz ettiği, daha sonra yaşamış bir yazarın aktarımından bilinir. Bu kaydın neyi anlattığını görmek için Thallus’un hangi sözlerinin günümüze nasıl ulaştığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İsa’nın çarmıhta öldüğü sırada gündüzün karardığı anlatılır. Eski tarihçi Thallus’un da bir karanlıktan söz ettiği, daha sonra yaşamış bir yazarın aktarımından bilinir. Bu kaydın neyi anlattığını görmek için Thallus’un hangi sözlerinin günümüze nasıl ulaştığına bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Thallus’un çarmıh sırasında yaşanan karanlığı güneş tutulması olarak açıkladığını söylerler. Eserini yaklaşık MS 52’de yazdığını kabul ederler. Buna dayanarak Thallus’un olaya yakın bir zamanda yazılmış bağımsız bir tanıklık bıraktığını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Thallus’un tarih kitabı elimizde değildir. Thallus’un söylediği ileri sürülen sözü, üçüncü yüzyılda yazan Hristiyan tarihçi Julius Africanus’un açıklamasından öğreniyoruz. Africanus’un ilgili açıklaması da daha sonraki Bizans yazarı Georgios Synkellos tarafından aktarılmıştır. Bu nedenle Thallus’un kendi cümlesini ve çevresindeki anlatıyı doğrudan okuyamıyoruz.
Africanus, Thallus’un bir karanlığı güneş tutulması olarak açıkladığını söyler ve buna karşı çıkar. Africanus bu karanlığı İsa’nın ölümüyle ilişkilendirir.
Ancak Thallus’un özgün metni elimizde olmadığı için Thallus’un İsa, çarmıh, Yahudiye veya belirli bir tarih hakkında ne yazdığını belirleyemiyoruz. Africanus farklı bir karanlık kaydını kendi bildiği olayla ilişkilendirmiş de olabilir.
Thallus’un eserini yazdığı yıl da kesin olarak bilinmez. MS 52 önerisi, eski bir kayıtta yazılan tarihte düzeltme yapılmasına dayanır. Bu düzeltmenin doğru olup olmadığı tartışmalıdır. Bazı araştırmacılar erken bir tarih önerirken başkaları eldeki bilgilerin kesin tarih vermeye yetmediğini belirtir. Bu yüzden “Thallus MS 52’de çarmıh karanlığını kaydetti” cümlesi, elde kalan kaydın desteklediğinden daha kesin bir ifade olur.
Africanus’un tutulmaya itirazında Ay’ın evreleriyle ilgili doğru bir ayrım vardır. Pesah dolunay zamanına denk gelir. Güneş tutulmasının olabilmesi için Ay’ın Dünya ile Güneş arasında olduğu yeniay zamanı gerekir. Fakat Thallus’un hangi olayı anlattığını bilmeden, bu hesap Thallus’un çarmıh gününü kaydettiğini göstermez.
Tanah’ta da gündüzün kararması bir hükmü veya yaklaşan bir günü anlatmak için kullanılır. Amos 8:4–10’da yoksulların ezilmesi ve hileli ticaret hakkında hüküm bildirilirken güneşin öğle vakti batmasından söz edilir. Yoel 2:30–31, Haşem’in büyük günü öncesindeki işaretleri anlatır. Bu ayetler Thallus’un belirli bir olayı kaydettiğini söylemez.
Maşiah’ın kimliğini değerlendirmek için Tanah’ın o kral hakkında bildirdiği olaylara bakılır. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden aralarında bulunmasını anlatır. Africanus’un aktarımı, Thallus’un çarmıh gününü kaydettiğini kanıtlamaz. Karanlığa ilişkin bu kayıt, Tanah’ın Maşiah için saydığı görevlerin gerçekleştiğini de göstermez.
Metin kaynağı: Julius Africanus, Chronographiai, 18. parça, Georgios Synkellos’un aktarımı. Tanah kaynakları: Amos 8:4–10; Yoel 2:30–31; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
