68 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
242. İddia: Rabbinik “iki Maşiah” öğretisi tek Maşiah’ın iki gelişini kanıtlar
Rabbinik metinlerde iki kişi, Maşiah ben Yosef ve Maşiah ben David, ayrı adlarla anılır. Bunlardan birinin öldürülmesi üzerine yas tutulduğu, diğerinin ise bu ölümü gördüğünde Tanrı’dan yaşam istediği anlatılır. Bu sahne, her birinin öykü içinde nasıl bir rolü olduğunu gösterir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Rabbinik metinlerde iki kişi, Maşiah ben Yosef ve Maşiah ben David, ayrı adlarla anılır. Bunlardan birinin öldürülmesi üzerine yas tutulduğu, diğerinin ise bu ölümü gördüğünde Tanrı’dan yaşam istediği anlatılır. Bu sahne, her birinin öykü içinde nasıl bir rolü olduğunu gösterir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Talmud’un ve erken Yahudi kaynaklarının acı çekip ölen bir Maşiah ile hüküm süren başka bir Maşiah’tan söz etmesini, bütün peygamberliklerin tek gelişe sığdırılamadığının kabulü olarak okurlar. Onlara göre bu iki rol, aynı Maşiah’ın önce acı çekip ölmesi, sonra hükümdar olarak ikinci kez gelmesiyle açıklanır.
Tanah’ın Cevabı:
Rabbinik gelenekte Maşiah ben Yosef ve Maşiah ben David adlı iki figür gerçekten vardır. Fakat iki ayrı figürden söz etmek, aynı kişinin iki kez geleceğini söylemek değildir. Sukka’daki anlatı, her birinin ne yaptığını ve birinin ötekinin ölümüne nasıl karşılık verdiğini gösterir.
Sukka 52a, Zekeriya 12’deki yasın nedeni üzerine iki görüş aktarır. Bir görüşe göre yas, מָשִׁיחַ בֶּן יוֹסֵף שֶׁנֶּהֱרַג, “öldürülen Maşiah ben Yosef” içindir. Diğer görüşe göre yas, insanı kötülüğe iten eğilimin yok edilmesiyle ilgilidir. Gemara, yani Talmud’daki tartışma, aynı ayet için bu iki yorumu aktarır.
Zekeriya 12:11, Yeruşalayim’de tutulacak yası Megiddo ovasındaki Hadad Rimon yasına benzetir. Bu benzetme, ulusal yası bir savaşta kaybedilen önder için tutulan yasla ilişkilendiren Yahudi okumasını açıklar. Sukka 52a’nın bir görüşünde Maşiah ben Yosef öldürülen kişidir. Maşiah ben David ise bu ölümü gördükten sonra Haşem’den kendisi için hayat diler. Bu olayda birinin ölümü, diğerinin dileğini doğurur. (Zekeriya 12:10–14).
Aynı tartışmada Maşiah ben David de yer alır. Onun yaptığı şey, öteki Maşiah’ın başına gelenlerden ayrıdır. Maşiah ben Yosef’in öldürüldüğünü görünce kendisi için Tanrı’dan yaşam ister. Bu sahnede biri diğerini görür ve onun ölümünden sonra konuşur. Metin bu iki adı, ölüp daha sonra başka bir adla dönen tek kişinin iki dönemi olarak açıklamaz.
“Maşiah ben Yosef” adı Tanah’ta açık bir peygamberlik unvanı olarak geçmez. İki figüre ilişkin anlatım, rabbinik yorum ve gelecekle ilgili gelenekler içinde gelişmiştir. Rabbinik bir kaynakta iki kişiden söz edilmesi, Tanah’ın Nasıralı İsa’nın iki kez geleceğini bildirdiğini göstermez.
Sanhedrin 98a farklı bir soruyu ele alır. Daniel 7:13’teki bulutlarla geliş ile Zekeriya 9:9’daki eşeğe binmiş kralı İsrael’in durumuna göre açıklar. Halk layıksa geliş bulutlarla olur. Layık değilse kral eşeğe binmiş olarak gelir. Burada koşullara bağlı iki açıklama vardır. “Önce eşekle gelecek, ölecek ve yüzyıllar sonra bulutlarla dönecek” biçiminde bir sıra verilmez.
Hristiyan yorum, iki figürün farklı görevlerini tek bir kişinin iki döneminde birleştirir. Görevlerin bazı yönleri karşılaştırılabilir. Bunları aynı kişiye vermek için metnin de aynı kişiden söz etmesi gerekir. Bu eşitleme Sukka’nın kendi söylediği şey değildir.
Tanah, David soyundan kral hakkında belirli vaatler verir. Yeşaya 11:1–12 ve Yeremya 23:5–8 adaletli yönetimi, İsrael’in toplanmasını ve güvenliği anlatır. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesi ve kutsal yerle ilgili vaatleri içerir. Bu sonuçlar, bir başka figürün ölümünden söz eden rabbinik yorumla kendiliğinden gerçekleşmiş olmaz.
Sukka 52a, Maşiah ben Yosef ile Maşiah ben David’i ayrı kişiler olarak anlatır. Biri öldürüldüğünde öteki bu ölümü görür ve Tanrı’ya seslenir. Kaynak, İsa’nın önce gelip öldüğünü ve yüzyıllar sonra kral olarak döneceğini öğretmez.
Kaynaklar: Sukka 52a; Sanhedrin 98a; Zekeriya 9:9–10, 12:10–14; Daniel 7:13–14, 18, 27; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
243. İddia: Gid’on’un reddedilmesi ve ölümden kurtulması İsa’nın reddedilip dirilmesini haber verir
Şoftim kitabında Gid’on, babasının Baal’a ait sunağını yıktıktan sonra şehrin adamlarının ölüm tehdidiyle karşılaşır. Babası Yoaş kalabalığa cevap verir. Gid’on’un o gün kurtulmasından sonra neler yaptığı ve sonunda nasıl öldüğü de aynı kitapta anlatılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şoftim kitabında Gid’on, babasının Baal’a ait sunağını yıktıktan sonra şehrin adamlarının ölüm tehdidiyle karşılaşır. Babası Yoaş kalabalığa cevap verir. Gid’on’un o gün kurtulmasından sonra neler yaptığı ve sonunda nasıl öldüğü de aynı kitapta anlatılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Gid’on’un ailesinin ve şehir halkının ona karşı çıkmasını, onu öldürmek isteyenlerden babasının müdahalesiyle kurtulmasını İsa’nın hikayesine benzetirler. Onlara göre bu olay, İsa’nın reddedileceğini ve öldükten sonra Babası tarafından diriltileceğini önceden gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Gid’on gerçekten ölümle tehdit edildi ve babası onu savundu. Yoaş’ın müdahalesi sırasında Gid’on hayattadır. Bundan sonra da yaşamını sürdürür. Şoftim’de Gid’on’un bu olayda öldüğü veya dirildiği söylenmez.
Şoftim 6:25–27’de Tanrı, Gid’on’a babasının Baal sunağını yıkmasını ve yanındaki Aşera’yı kesmesini buyurur. Gid’on bunu yapar. Şehrin adamları ne olduğunu öğrenince babası Yoaş’a הוֹצֵא אֶת־בִּנְךָ וְיָמֹת, “Oğlunu çıkar, ölsün” der (6:30). Ölüm tehdidi açıktır.
Yoaş kalabalığa karşılık verir. Baal tanrıysa, sunağı yıkıldığı için kendi davasını kendisi görmelidir. Bunun ardından Gid’on’a Yerubbaal adı verilir (6:31–32). İddianın bir parçası, Gid’on’un tehditten nasıl kurtulduğunun yazılmadığıdır. Şoftim ise hem babasının araya girdiğini hem de kalabalığa ne söylediğini kaydeder. Gid’on’un öldürülüp yeniden yaşama döndüğünü anlatmaz.
Gid’on yaşamaya devam eder. Tanrı’nın çağrısıyla Midyan’a karşı mücadele eder ve Şoftim 7’de zafer kazanır. Halk daha sonra kendisine ve soyuna yöneticilik teklif ettiğinde “Sizi Tanrı yönetecek” diye cevap verir (8:22–23). Şoftim 8:32, Gid’on’un yaşlılıkta öldüğünü ve babası Yoaş’ın mezarına gömüldüğünü söyler. Bu ölümün ardından da bir diriliş anlatılmaz.
Tehdit edilen ve daha sonra kurtulan tek kişi Gid’on değildir. Yeremya’nın öldürülmek istenmesi, David’in Şaul’dan kaçması ve Eliyahu’nun İzevel’in tehdidiyle karşılaşması başka örneklerdir (Yeremya 26; Şemuel Alef 19–24; I Melahim 19:1–3). Birden fazla kişinin ölümle tehdit edilmesi, bu anlatıların hepsini gelecekte aynı kişinin ölüp dirileceğine ilişkin birer haber yapmaz.
Tanah, Midyan karşısındaki kurtuluşu başka bir yerde açıkça karşılaştırma olarak kullanır. Yeşaya 9:3, baskının “Midyan gününde olduğu gibi” kırılacağını söyler. Yeşaya’nın “Midyan günü”ne benzettiği olay, düşman baskısının sona ermesidir. Ayette Gid’on’un ölmesi ve dirilmesi hakkında bir söz yoktur.
Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8 ve Yehezkel 37:21–28, David soyundan adaletli yöneticiyi, İsrael’in toplanmasını ve güvenliği anlatır. Gid’on’un ölüm tehdidinden kurtulması, bu vaatlerin İsa’da gerçekleştiğini göstermez.
Gid’on o gün öldürülmemiş, yaşamını sürdürmüş ve yıllar sonra yaşlanarak ölmüştür. Şoftim’deki bu olay, ölümden dirilişi anlatan bir kehanet değildir.
Kaynaklar: Şoftim 6:25–32, 7:1–25, 8:22–23, 32; Yeşaya 9:3, 11:1–12; Yeremya 23:5–8, 26; Şemuel Alef 19–24; I Melahim 19:1–3; Yehezkel 37:21–28.
244. İddia: Yiftah’ın Tov ülkesinde sürgünde yaşaması İsa’nın gökte beklemesini sembolize eder
Şoftim kitabında Yiftah, kardeşleri tarafından aile mirasından uzaklaştırılınca Tov adlı bölgeye gider. Gilad’ın ileri gelenleri savaş tehlikesi ortaya çıktığında onu geri çağırır. İbranice tov sözcüğü “iyi” anlamına da gelir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şoftim kitabında Yiftah, kardeşleri tarafından aile mirasından uzaklaştırılınca Tov adlı bölgeye gider. Gilad’ın ileri gelenleri savaş tehlikesi ortaya çıktığında onu geri çağırır. İbranice tov sözcüğü “iyi” anlamına da gelir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tov adının “iyi” anlamından yola çıkarak Yiftah’ın yaşadığı bölgeyi göğün simgesi sayarlar. Yiftah’ın reddedildikten sonra orada yaşamasını da İsa’nın, insanlar onu reddettikten sonra gökte beklemesinin önceden gösterilmiş bir örneği olarak okurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tov İbranicede “iyi” demektir. Şoftim 11’de Erets Tov, yani Tov ülkesi, Yiftah’ın gidip yerleştiği bölgenin adıdır. Bir yer adının sözlük anlamı, o yerin göğü temsil ettiğini tek başına göstermez.
Şoftim 11:1–3, Yiftah’ın kardeşleri tarafından aile mirasından uzaklaştırıldığını anlatır. Yiftah onların önünden kaçar ve בְּאֶרֶץ טוֹב, “Tov ülkesinde” yaşar. Başka kişiler de onun çevresinde toplanır. Yiftah orada yaşayan bir savaşçı olarak anlatılır. Bu olay sırasında öldüğü veya göğe çıktığı söylenmez.
Tov adı başka bir tarihsel bağlamda da geçer. Şemuel Bet 10:6 ve 10:8’de İş-Tov savaşçıları anılır. Şoftim’de yerin adı “iyi” sözcüğüyle bağlantılı olsa da peygamber bu bölgeyi gök veya ilahi alem olarak açıklamaz.
Ammonlular Gilad’a karşı savaştığında ileri gelenler Yiftah’ı Tov’dan almaya gider. Yiftah onlara daha önce kendisini neden kovduklarını sorar. Daha sonra anlaşırlar ve halk Yiftah’ı önderi ve komutanı yapar (Şoftim 11:5–11). Yiftah aynı hayat içinde uzaklaştırılmış ve daha sonra geri çağrılmıştır. Ölümden sonra başka bir alemden dönmez.
Bu anlatıda, bir topluluğun sıkıntı anında daha önce dışladığı öndere ihtiyaç duyması vardır. Başka bir öyküde de bir topluluk daha önce geri çevirdiği bir kişiye ihtiyaç duyabilir. Bu benzerlik tek başına gelecekte kimin geleceğini veya kaç kez geleceğini göstermez.
Öykünün devamında Yiftah, Ammon kralıyla toprak meselesini tartışır, savaşır ve ağır sonuçları olan bir adakta bulunur (11:12–40). Şoftim 12:7, altı yıl şofet olarak halka önderlik ettikten sonra öldüğünü ve gömüldüğünü bildirir. Bu ölümün ardından geri geldiği söylenmez.
David soyundan gelecek yöneticiye ilişkin vaatler ise Yeşaya 11:1–12 ve Yeremya 23:5–8’de adalet, halkın toplanması ve güvenlikle anlatılır. Yiftah’ın Tov’dan çağrılması, bu vaatlerin İsa’da gerçekleştiğini göstermez.
Tov bir yer adıdır. Yiftah orada yaşamış ve Giladlılar kendisini çağırınca dönmüştür. Bu geri dönüş Yiftah’ın yaşamı içinde, Giladlıların çağrısıyla gerçekleşir. Tov adının “iyi” anlamına gelmesi, İsa’nın gökte beklediğini veya ikinci kez geleceğini göstermez.
Kaynaklar: Şoftim 11:1–40, 12:7; Şemuel Bet 10:6, 8; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8.
247. İddia: Devora’ya yeterli destek verilmemesi İsrael’in İsa’yı reddedeceğini önceden gösterir
Şoftim’de Devora, İsrael’in davalarına bakan bir yargıç ve peygamberdir. Barak’la birlikte İsrael’i Sisera’nın baskısından kurtarmak için harekete geçer. Zaferin ardından söylenen ilahi, hangi kabilelerin savaşa katıldığını ve hangilerinin geri durduğunu anlatır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şoftim’de Devora, İsrael’in davalarına bakan bir yargıç ve peygamberdir. Barak’la birlikte İsrael’i Sisera’nın baskısından kurtarmak için harekete geçer. Zaferin ardından söylenen ilahi, hangi kabilelerin savaşa katıldığını ve hangilerinin geri durduğunu anlatır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael’deki bazı kabilelerin Devora’nın mücadelesine katılmamasını halkın önderine yeterince destek vermemesi olarak okurlar. Bu durumu İsa’nın İsrael tarafından reddedilmesiyle ilişkilendirirler. Onlara göre Devora’nın bazı kabilelerden destek görmemesi, İsa’nın reddedileceğini önceden gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Devora’nın ilahisi, bütün kabilelerin savaşa aynı biçimde katılmadığını açıkça söyler. Bazıları geri dururken bazıları hayatını tehlikeye atmıştır. Fakat bu durum, İsrael’in tamamının Devora’yı reddettiğini veya onun öyküsünün İsa hakkında bir kehanet olduğunu göstermez.
Şoftim 4:4–5’te Devora, navi, yani peygamber ve İsrael’in yargıcı olarak tanıtılır. Halk, davaları için onun yanına gelir. Halkın davalarını Devora’ya getirmesi, onu yargıç olarak tanıdığını gösterir.
Devora, Barak’ı Tanrı’nın buyruğu doğrultusunda Sisera’nın ordusuna karşı savaşa çağırır. Barak onun kendisiyle gelmesini ister; Devora da kabul eder (4:6–9). Mücadelenin konusu, Yavin ve komutanı Sisera’nın baskısından kurtuluştur.
Zaferin ardından Devora ile Barak ilahi söyler. İlahi, önderlerin öne çıkmasını ve halkın gönüllü olmasını över (5:2, 9). Ardından kabilelerin ne yaptığını anlatır. Reuven kararsız kalır. Gilad, Yarden Irmağı’nın ötesinde kalır. İlahide Dan ve Aşer’in neden savaşa katılmadığı da sorulur (5:15–17).
Zevulun ve Naftali hayatlarını tehlikeye attıkları için övülür (5:18). Efrayim, Binyamin ve başka gruplar da katılanlar arasında anılır (5:14). Şarkının hem eleştirdiği hem övdüğü kişiler İsrael’in içindedir. Yalnızca geri duran kabileler anılırsa Devora’nın yanında savaşanlar ve ilahide neden övüldükleri gözden kaçar.
Bazı grupların ortak bir mücadeleye katılmaması, tarihte yalnız bu olaya özgü değildir. Bir savaşta kimi insanların geri durması ve kimilerinin öne çıkması, gelecekte başka bir kişiyi tanımak için yeterli bir işaret değildir.
Şoftim 4–5’te Devora’nın ölüp dirilmesi veya daha sonraki bir çağda yeniden gelmesi anlatılmaz. Bölüm, Devora ve Barak’ın önderliğinde Sisera’ya karşı kazanılan zaferi ve kabilelerin bu mücadeledeki tutumunu anlatır.
Yeşaya 11:1–12 ve Yeremya 23:5–8’de David soyundan yönetici, adalet ve İsrael’in toplanmasıyla birlikte açıklanır. Devora’nın savaşına bazı kabilelerin katılmaması, bu vaatlerin İsa’da yerine geldiğini göstermez.
Şoftim, Devora’nın çağrısına hangi kabilelerin katıldığını ve hangilerinin geri durduğunu söyler. Bu anlatıdan bütün İsrael’in Devora’yı reddettiği veya bu savaşın İsa’nın reddedileceğini haber verdiği sonucu çıkmaz.
Kaynaklar: Şoftim 4:4–9, 5:2, 9, 14–18; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8.
200. İddia: Malkitsedek’in soyağacının verilmemesi İsa’nın David soyunun kanıtlanmasını gereksiz kılar
Bereşit’te Malkitsedek, Şalem’in kralı ve Yüce Tanrı’nın koheni, yani kutsal hizmet görevlisi olarak tanıtılır. Ailesinin kim olduğu söylenmez. Tanah’ın başka yerlerinde ise David’in tahtına kimin oturacağı ve Aharon’un soyunun hangi görevi yapacağı açıklanır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit’te Malkitsedek, Şalem’in kralı ve Yüce Tanrı’nın koheni, yani kutsal hizmet görevlisi olarak tanıtılır. Ailesinin kim olduğu söylenmez. Tanah’ın başka yerlerinde ise David’in tahtına kimin oturacağı ve Aharon’un soyunun hangi görevi yapacağı açıklanır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Malkitsedek’in soyağacı verilmeden kohen olarak tanınmasını İsa için örnek gösterirler. Onlara göre İsa’nın kohenliği de soyunun nasıl belgelendiğine bağlı değildir. Buradan İsa’nın David soyundan geldiğini kanıtlamanın da gerekli olmadığı sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 14:18–20, Malkitsedek’i Şalem kralı ve Yüce Tanrı’nın koheni olarak tanıtır. Anne ve babasının adları veya soyağacı verilmez. Avraam ondan kutsama alır ve ona onda bir verir. Bereşit Malkitsedek’in anne babasının kim olduğunu açıklamaz. Bu sessizlikten onun anne babası olmadığı veya başka görevler için soy şartının kaldırıldığı sonucu çıkmaz.
Malkitsedek, David’den önce yaşamıştır ve David’in tahtını talep etmez. David’e verilen krallık vaadi ise belirli bir soydan söz eder. Şemuel Bet 7:12’de Tanrı, David’den sonra אֲשֶׁר יֵצֵא מִמֵּעֶיךָ, “senin içinden çıkacak” soyunu yükselteceğini ve krallığını kuracağını bildirir. Bir kişinin soyunun anlatılmaması, başka bir krallığın belirli bir aileye verilmesi hakkındaki sözü ortadan kaldırmaz.
Tanah’ın bir soy kaydını verdiği yerde ondan hangi sonucu çıkardığı da önemlidir. Divre HaYamim, David’in oğullarını belirler ve Şelomo’nun Tapınağı yapacak kişi olarak seçilmesini ayrı bir yerde anlatır. Malkitsedek’in görevi, Bereşit’te kendi dönemindeki Şalem’e bağlanır. Bereşit, onun Şalem’deki krallığını ve Avraam’a verdiği kutsamayı kaydeder. İki görevin nasıl tanımlandığı, anlatıların kendi cümleleriyle belli olur. (Divre HaYamim Alef 28:4–7).
Yeşaya 11:1, David’in babası Yişay’ın kütüğünden çıkacak filizi anlatır. Yeremya 23:5, David’in soyundan çıkacak doğru dalı anlatır. Tehilim 132:11’de de David’in bedeninin meyvesinden birinin tahtına oturacağı söylenir. David soyuna ilişkin krallık iddiası, bu vaatlerdeki soy ve yönetim koşullarını karşılamalıdır.
Tehilim 110:4’te אַתָּה־כֹהֵן לְעוֹלָם עַל־דִּבְרָתִי מַלְכִּי־צֶדֶק, “Melkitsedek düzenine göre sonsuza dek kohensin” sözü bulunur. Bu ayetin kime ve nasıl uygulandığı yorumlarda tartışılır. Malkitsedek’le yapılan bir kohenlik karşılaştırması, David’in krallığına ilişkin soy vaadinin kaldırıldığını söylemez.
Tora’da kohenlik için de belirli bir düzen vardır. Şemot 28:1, Aharon ile oğullarını kohenlik hizmetine ayırır. Bamidbar 18:1–7, bu hizmetin kimin sorumluluğunda olduğunu ve sınırlarını açıklar. Bereşit, Malkitsedek’in kendi zamanında yaptığı görevi anlatır. Şemot ve Bamidbar, daha sonra Aharon ve oğullarına hizmet için verilen buyrukları kaydeder. Bereşit’te bir soyağacının verilmemesi, açıkça bildirilen bu buyrukların sona erdiğini göstermez.
Yeremya 33:17–18 David’in krallığı ile Levili kohenlerin hizmetini birlikte anar. Malkitsedek’in anne babasının adının verilmemesi, İsa’nın kohenliği veya David hanedanıyla ilişkisi hakkındaki iddiaları kanıtlamaz. Yeremya iki görevi aynı yerde ayrı ayrı anarak her ikisini de korur. Bu yüzden Malkitsedek örneği, ne İsa’nın kohenlik iddiasını ne de David soyu şartının ortadan kalktığını kanıtlar.
Tanah kaynakları: Bereşit 14:18–20; Tehilim 110:1–4 ve 132:11; Şemuel Bet 7:12–16; Divre HaYamim Alef 17:11; Yeşaya 11:1; Yeremya 23:5–6 ve 33:17–18; Şemot 28:1; Bamidbar 18:1–7.
190. İddia: Lucian’ın çarmıha gerilmiş adama tapanlardan söz etmesi İsa’yı doğrular
Yunan yazar Lukianos, Peregrinos adlı bir adamın yaşamını anlatırken onun Hristiyanlarla ilişkisine de değinir. Bu bölümde Hristiyanların Filistin’de çarmıha gerilmiş birine bağlılık gösterdiği yazılıdır. Yazarın bu kişiyi nasıl tanımladığı ve bilgisini nereden aldığı ayrı sorulardır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yunan yazar Lukianos, Peregrinos adlı bir adamın yaşamını anlatırken onun Hristiyanlarla ilişkisine de değinir. Bu bölümde Hristiyanların Filistin’de çarmıha gerilmiş birine bağlılık gösterdiği yazılıdır. Yazarın bu kişiyi nasıl tanımladığı ve bilgisini nereden aldığı ayrı sorulardır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Lukianos’un sözünü ettiği çarmıha gerilmiş kişinin İsa olduğunu söylerler. Lukianos Hristiyan topluluğunun dışından bir yazar olduğu için bu satırları İsa’nın yaşadığına ve çarmıhta öldüğüne dışarıdan bir tanıklık sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
İkinci yüzyıl yazarı Samosatalı Lukianos, Peregrinos’un Ölümü adlı eserinde Hristiyanların Filistin’de çarmıha gerilmiş birine bağlılık gösterdiğini yazar. Bu eski kayıt, Hristiyan hareketine mensup olmayan bir yazarın, Hristiyanların topluluğun kurucusu hakkında neye inandığını bildiğini gösterir.
Lukianos’un Yunanca ifadesi τὸν ἄνθρωπον τὸν ἐν τῇ Παλαιστίνῃ ἀνασκολοπισθέντα, “Filistin’de çarmıha gerilmiş insan” anlamındadır. Hristiyanların onu öğretici ve kurucu bir figür olarak gördüğünü de anlatır. İsa adını vermese de bağlam, Hristiyanların benimsediği kişiye işaret eder.
Eserin merkezinde Peregrinos’un yaşamı yer alır. Lukianos, Peregrinos’un Hristiyanlarla ilişkisini ve onlardan gördüğü ilgiyi alaycı bir dille anlatır. Bu anlatım, dönemin Hristiyanları hakkında tarihsel bilgi verebilir. Eserde mahkemenin tuttuğu bir kayıt veya İsa’nın yaşam öyküsü bulunmaz. Lukianos’un kurucu hakkındaki bilgisini hangi kaynaktan aldığı da açık değildir.
Lukianos, çarmıha gerilmeyi kendi gözleriyle gördüğünü söylemez. Pilatus’un adı, ölüm tarihi, boş mezar ve diriliş bu anlatıda yer almaz. İkinci yüzyılda Hristiyanların neye inandığını ve dışarıdan nasıl görüldüğünü bildirir. Bir topluluğun bağlılığı ve fedakarlığı, inandığı her iddianın doğruluğunu tek başına göstermez.
Tanah, Maşiah hakkında belirli vaatler verir. Yeşaya 11:1–12 adalet, İsrael’in toplanması ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşmesini ve kutsal yerin yeniden aralarında bulunmasını bildirir. Devarim 13:2–6 ise gerçekleşen bir işaretin bile başka ilahlara yönelten öğretiyi doğrulamayacağını söyler. Lukianos’un kaydı bu vaatlerin gerçekleştiğini bildirmez. Hristiyanların neye inandığını yazması, çarmıh olayını kendi başına doğrulayan bağımsız bir görgü tanıklığı sağlamaz.
Yunan kaynağı: Samosatalı Lukianos, Peregrinos’un Ölümü 11–13, çeviri ve Yunanca metin. Tanah: Devarim 13:2–6; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
246. İddia: Şimşon’un mucizevi doğumu ve kardeşlerince teslim edilmesi İsa’yı önceden gösterir
Şoftim kitabında bir melek, Manoah’ın o zamana kadar çocuğu olmamış eşine bir oğul doğuracağını bildirir. Bu çocuk Şimşon’dur. Yıllar sonra Yehuda’dan gelen kişiler Şimşon’u Filistlilere teslim eder. Şimşon’un o gün başına gelenler, daha sonra Gazze’de nasıl öldüğünden ayrı bir olaydır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şoftim kitabında bir melek, Manoah’ın o zamana kadar çocuğu olmamış eşine bir oğul doğuracağını bildirir. Bu çocuk Şimşon’dur. Yıllar sonra Yehuda’dan gelen kişiler Şimşon’u Filistlilere teslim eder. Şimşon’un o gün başına gelenler, daha sonra Gazze’de nasıl öldüğünden ayrı bir olaydır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tanrı’nın Şimşon’un annesine çocuk vermesini İsa’nın doğumuyla ilişkilendirirler. Şimşon’un kendi halkı tarafından düşmana teslim edilmesini İsa’nın reddedilmesine, son savaşından sonra kardeşlerinin bedenini almasını da onun sonradan kabul edilmesine benzetirler. Onlara göre Şimşon’un yaşamındaki bu üç olay, İsa’nın başına gelecekleri önceden gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Şimşon’un doğumunun önceden haber verilmesi ve Yehuda’dan kişilerin onu Filistlilere teslim etmesi Şoftim’de gerçekten anlatılır. Doğum, teslim ve gömülme ayrı ayrı anlatılır. Bunların İsa’nın yaşamını önceden gösterdiğini söylemek için her sahnede gerçekten ne olduğuna bakılır.
Şoftim 13:2–3’e göre Manoah’ın eşi kısırdı. Tanrı’nın meleği ona bir oğul doğuracağını bildirdi. Kadının Manoah adlı eşi vardır. Metin onun bakire olduğunu veya çocuğun insan babası bulunmadığını söylemez. Ayetin duyurduğu olay, o zamana kadar çocuğu olmamış Manoah’ın eşinin çocuk sahibi olmasıdır. Çocuğun babasız doğduğu sonucunu bu duyurudan çıkarmak için metinde ayrıca bir dayanak gerekir.
Sara, Rivka, Rahel ve Hanna’nın çocuk sahibi oluşunda da daha önce yaşanan kısırlık ve ilahi yardım anlatılır (Bereşit 18:9–14; 25:21; 30:22–24; Şemuel Alef 1:5–20). Şimşon’un doğumu bildirilirken görevi de açıklanır. İsrael’i Filistlilerin elinden kurtarmaya başlayacaktır (Şoftim 13:5).
Şoftim 13, doğum öncesindeki durumu açık bir sırayla verir. Kadın Manoah’ın eşidir ve o zamana kadar hiç doğurmamıştır. Melek, bir oğul doğuracağını bildirdikten sonra onun yiyip içmesiyle ilgili hükümleri ve çocuğun doğumdan itibaren üstleneceği görevi açıklar. Kadın daha sonra bir oğul doğurur ve ona Şimşon adını verir. Aynı bölümün sonunda Haşem’in çocuğu bereketlediği söylenir. Olağanüstü olan, kısır bir kadına çocuğun önceden bildirilmesi ve ona verilen görevdir. Şoftim 13:2–5, 24–25.
Yeşaya 7–8’de de bir doğumun önceden bildirilmesi çocuğun bir mesaj taşımasını sağlar. Yeşaya 8, kadın peygamberin gebeliğinden önce Yeşaya’nın onunla birleştiğini açıkça anlatır. Böylece Tanah, ilahi işaret olarak verilen bir doğum ile anne ve babanın bulunmasını aynı anlatıda birleştirir. Şimşon’un doğumunun önceden bildirilmesi de onu Matta’daki gebelik iddiasının habercisi yapmaz. Yeşaya 8:1–4, 18.
Şoftim 15:9–13’te Yehuda’dan üç bin kişi Şimşon’a gelir. Şimşon, kendisini öldürmeyeceklerine dair güvence aldıktan sonra bağlanmayı kabul eder. Onlar da onu Filistlilere götürür. Bu, kendi halkından kişilerce düşmana teslim edilme sahnesidir. Şimşon teslim edildikten sonra bağlarını koparır, Filistlilerle savaşır ve yaşamaya devam eder (15:14–20). Bu olayda ölüm ve diriliş gerçekleşmez.
Şimşon’un ölümü daha sonra Gazze’de olur. Son gücüyle yapının sütunlarını yıkar ve Filistlilerle birlikte ölür (16:28–30). Ardından kardeşleri ve babasının evi onun bedenini alıp babası Manoah’ın mezarına gömer (16:31).
Hristiyan yorumu, kardeşlerinin Şimşon’un bedenini almasını onu sonunda kabul etmeleri olarak açıklar. Ailenin yaptığı iş ayette bellidir. Şimşon’u aile mezarına gömerler. Şimşon’un dirildiği veya yeniden önder olduğu söylenmez.
Şoftim 14–16, Şimşon’un kişisel çatışmalarını ve Filistlilerle mücadelesini de içerir. Metin onu insanlığın günahları için sunulan kusursuz bir korban olarak tanımlamaz.
Şimşon’un annesine doğumun haber verilmesi ve Şimşon’un kendi halkından kişilerce teslim edilmesi gerçek olaylardır. Doğum haberinde çocuğun babasız olduğu yazmaz. Şimşon teslim edildiğinde hayatta kalır. Gazze’deki ölümünden sonra da ailesi onu gömer ve dirildiği anlatılmaz. Şoftim, bu olayları İsa’nın biyografisi hakkında bir kehanet olarak sunmaz.
Kaynaklar: Şoftim 13:2–5, 15:9–20, 16:28–31; Bereşit 18:9–14, 25:21, 30:22–24; Şemuel Alef 1:5–20; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8.
248. İddia: Meryem Heli’nin kızıydı; Yosef ve Meryem kuzen oldukları için İsa iki taraftan David soyundandır
Matta ve Luka, İsa’nın ailesiyle ilgili iki farklı soy listesi verir. Her iki listede de Yosef’in adı geçer. Fakat listeler Yosef’i aynı kişiye bağlamaz. Bu farkı açıklamak için ileri sürülen aile bağlarının metinlerde nasıl kaydedildiğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Matta ve Luka, İsa’nın ailesiyle ilgili iki farklı soy listesi verir. Her iki listede de Yosef’in adı geçer. Fakat listeler Yosef’i aynı kişiye bağlamaz. Bu farkı açıklamak için ileri sürülen aile bağlarının metinlerde nasıl kaydedildiğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Luka’nın aslında Meryem’in soyunu verdiğini ve Yosef’in Heli’nin kızı Meryem’le evlendiği için Heli’nin oğlu olarak yazıldığını söylerler. Talmud’da anılan bir Miryam’ı Heli’nin kızı diye yorumlar ve onu İsa’nın annesi sayarlar. Luka’daki Matthat ile Matta’daki Matthan’ı da aynı kişi kabul edip Meryem ile Yosef’in kuzen olduğu sonucuna varırlar. Onlara göre İsa hem annesi hem de hukuki babası Yosef üzerinden David soyuna bağlanır.
Tanah’ın Cevabı:
Hristiyan yorumu, Matta ile Luka’nın farklı soy listelerini tek bir aile ağacında birleştirir. Fakat kullandığı bazı akrabalık bağları metinlerde açıkça verilmez. İki listeyi birbiriyle uyumlu hale getiren bir aile ağacı çizmek mümkündür. Ağacın doğru olduğunu söylemek için, listelerde yazmayan her bağın ayrıca bir belgeyle gösterilmesi gerekir.
Matta 1:16, Yaakov’un Yosef’in babası olduğunu söyler. Yosef de Meryem’in kocası olarak tanıtılır. Luka 3:23’te İsa’nın ὡς ἐνομίζετο, “sanıldığı üzere” Yosef’in oğlu olduğu belirtilir ve liste Yosef’i Heli’ye bağlar.
Luka, “Heli Meryem’in babasıydı” veya “Yosef Heli’nin damadı olduğu için onun oğlu sayıldı” demez. Meryem’in adı o soy listesinde yer almaz.
İddia ayrıca Luka’daki Matthat ile Matta’daki Matthan’ın aynı kişi olduğunu varsayar. Benzer adlar, iki ayrı listedeki kişilerin aynı insan olduğunu tek başına göstermez. İki liste, David’den sonraki kuşaklarda da ayrılır. Matta Şelomo üzerinden, Luka Natan üzerinden ilerler. Bu ad benzerliği, Matthat ile Matthan’ın aynı kişi olduğunu ya da ailelerin kuzenlik bağıyla birbirine bağlı olduğunu kanıtlamaz.
Bu iddiada Yeruşalayim Talmudu’nun Hagiga 2:2 bölümünde anlatılan bir görüme de başvurulur. Görümde kadın מִרְיָם בְּרַת עֲלֵי בְצָלִים (Miryam berat Aley Vetsalim) diye anılır. Buradaki berat sözü “kızı” demektir. Bu Hristiyan yorumu Aley’yi Luka’daki Heli, Miryam’ı da İsa’nın annesi sayar.
Miryam adının geçmesi, görümdeki kadının İsa’nın annesi olduğunu göstermez. Talmud’daki Aley Vetsalim ifadesinin Luka’nın soy listesinde geçen Heli’yi gösterdiğine de ayrı bir dayanak gerekir. Metin bunları birbirine bağlamaz veya Yahudilerin bu soy ilişkisini topluca kabul ettiğini bildirmez.
İki listede Yosef’in babası için farklı adlar verilmesini açıklamak amacıyla hukuki babalık, evlilik yoluyla akrabalık ve başka öneriler de ileri sürülmüştür. Bu önerilerin amacı listelerdeki farkı açıklamaktır. Her biri, metinlerde açıkça yazılı olan bağların ötesinde bir akrabalık varsayar.
Tanah, David’e kendi soyundan bir hükümdarla ilgili vaat verir (Şemuel Bet 7:12–16). Yeşaya 11:1 ve Yeremya 23:5 de Yişay ve David soyuyla ilişkili yöneticiden söz eder. Bamidbar 1:18 kabile kayıtlarını baba evleriyle ilişkilendirir. 27 ve 36. bölümler belirli miras durumlarında kızların haklarını düzenler. Bu metinlerde doğumla kurulan soy bağı, bir ailenin üyesi olmak ve aile mülkünü miras almak bakımından farklı hükümler vardır.
Hristiyan doğum anlatısında Yosef’in İsa’nın biyolojik babası olmadığı söylenir. Yosef’in David soyundan gelmesi, İsa’nın Yosef’ten biyolojik olarak geldiğini göstermez. Meryem üzerinden ileri sürülen soy bağı, Yosef’in soy kaydıyla kendiliğinden kanıtlanmaz.
Matta’nın kullandığı Grekçe, soy dizisinin son halkasında özel olarak önemlidir. Önce Yaakov’un Yosef’i dünyaya getirdiği söylenir. Yosef’in ardından Miryam’ın kocası olduğu belirtilir. İsa’nın doğumu anlatılırken kullanılan ἐξ ἧς ifadesi dişil tekildir ve Miryam’a döner. Böylece Matta, Yosef’i listede adlandırır ve İsa’nın Miryam’dan doğduğunu bildirir. Yosef’in soy çizgisi ile Miryam’ın anneliği, ayette ayrı ilişkiler olarak verilir. Matta 1:16–18.
Üçüncü yüzyılın başlarında Julius Africanus, iki listenin de Yosef’e ait olduğunu düşünerek başka bir uzlaştırma önermiştir. Yaakov’u biyolojik baba, Heli’yi hukuki baba sayar. Bu öneri iki babanın neden farklı adlarla kaydedildiğini açıklamaya çalışır. Miryam’ın Heli’nin kızı olduğu veya kendisiyle Yosef’in kuzen olduğu sonucunu vermez. Soy listelerini uzlaştırmak için kurulan bir aile ilişkisi, o ilişkinin metinde kaydedildiğini göstermez. Africanus’un uzlaştırma önerisi.
Luka, Meryem’i Heli’nin kızı olarak kaydetmez. Adların benzerliği de Yosef ile Meryem’in kuzen olduğunu göstermez. Bu bağlar ayrıca kanıtlanmadan İsa’nın David’in soyuna iki taraftan bağlandığı söylenemez.
Kaynaklar: Matta 1:1–16, Yunanca; Luka 3:23–38, Yunanca; Yeruşalayim Talmudu, Hagiga 2:2; Şemuel Bet 7:12–16; Yeşaya 11:1; Yeremya 23:5–8; Bamidbar 1:18, 27:8–11, 36:6–9.
