Misyoner İddiaları Arşivi

Hristiyan yorumcu Hoşea 3’ü yalnız İsrael’in uzun süre korban sunamayacağını bildiren bir metin olarak okumaz. İsa’nın ölümünden kısa süre sonra Bet HaMikdaş’ın, sunağın ve etkin kohenlik düzeninin ortadan kalkmasını Sinay antlaşmasının artık sürdürülemeyeceğinin tarihsel işareti sayar. Hoşea 3:4–5’i de buna ekler: İsrael uzun süre kral, önder ve korban olmadan kalacak, son günlerde teşuva edecektir. Bu Hristiyan yoruma göre bu uzun dönemde yaşayan İsrael eski antlaşmanın imkanlarına sahip değildir; çözüm, İsa’nın ölümüyle kurulmuş olduğunu düşündüğü yeni antlaşmadır. Seçeneği sonunda ikiye indirir: ya korbanları ve eski düzenin gereklerini sürdürebilmek gerekir ya da vaat edilen Maşiah’ın gelmiş olduğu kabul edilmelidir. ⁹¹³

Hoşea gerçekten uzun bir yoksunluk dönemi anlatır: כִּי יָמִים רַבִּים יֵשְׁבוּ בְנֵי יִשְׂרָאֵל אֵין מֶלֶךְ וְאֵין שַׂר וְאֵין זֶבַח וְאֵין מַצֵּבָה וְאֵין אֵפוֹד וּתְרָפִים “İsrael oğulları uzun günler boyunca kralsız, öndersiz, korbansız, matsevasız, efodsuz ve terafimsiz kalacaklar.” Fakat ayette berit, yani “antlaşma”, kelimesi yoktur ve antlaşmanın sona erdiği söylenmez. Listede terafim de vardır; terafim Sinay antlaşmasının yerine getirilmesi gereken bir kurumu değildir. Hoşea burada “Sinay antlaşmasını oluşturan altı unsur” saymıyor; İsrael’in siyasi ve dini düzeninden mahrum kaldığı uzun bir dönemi tasvir ediyor.

Aynı ayetteki “kral olmayacak” sözü bu ayrımı görmeyi kolaylaştırır. Hristiyan yorumcu bundan David soyuna verilen krallık sözünün sonsuza dek sona erdiği sonucunu çıkarmaz; gelecekte David kralını beklemeyi sürdürür. Çünkü sonraki ayet kralın yokluğunun kalıcı olmadığını söyler: אַחַר יָשֻׁבוּ בְנֵי יִשְׂרָאֵל וּבִקְשׁוּ אֶת־יְהוָה אֱלֹהֵיהֶם וְאֵת דָּוִד מַלְכָּם “Sonra İsrael oğulları dönecek, Tanrıları HaŞem’i ve kralları David’i arayacaklar.” İlk kelime ahar, “sonra”dır. 3:5, 3:4’teki mahrumiyet döneminin sonrasını anlatır. Kralsız dönem David soyunun sonu değilse, aynı cümledeki korbansız dönem de yalnız kendi varlığıyla korban düzeninin sonsuza dek kaldırıldığını gösteremez. Hoşea mahrumiyetle başlar ve dönüşle biter. Radak bu dönüşü son günlerdeki teşuva ve kurtuluşla ilişkilendirir; Hazal’dan aktardığı gelenekte İsrael’in yeniden HaŞem’in krallığını, David hanesini ve Bet HaMikdaş’ı araması gerekir. Hoşea’nın sonu yeni bir din düzenine geçiş değil, kaybedilen ilişkinin köklerine dönüşüdür: HaŞem, David ve Mikdaş. Targum da ayeti HaŞem’in hizmetini yeniden aramak yönünde açıklar.⁹¹⁴

Hazal’ın başka bir kullanımında da aynı hareket görülür. Megilla’daki beraha sıralaması açıklanırken Yeruşalayim’in yeniden kuruluşundan sonra “David”in, yani Maşiah’ın gelişi Hoşea 3:5 ile ilişkilendirilir. Yeruşalmi geleneği de “HaŞem’i ve kralları David’i arayacaklar” sözünü Maşiah geleceği içinde okur. Yahudi yorumunun yönü, İsrael’in antlaşma dışına çıkarılması değil, kaybettiği düzenin gelecekte onarılmasıdır. Fakat Hristiyan yorumun savının asıl güçlüğü Hoşea’dan bile önce, Tora’nın kendisinde ortaya çıkar. Çünkü Tora İsrael’in günah işleyeceğini, ağır cezalar göreceğini ve düşmanlarının ülkesinde bulunacağını zaten öngörür. Tam bu bağlamda Vayikra 26:44 şöyle der: וְאַף־גַּם־זֹאת בִּהְיוֹתָם בְּאֶרֶץ אֹיְבֵיהֶם לֹא־מְאַסְתִּים וְלֹא־גְעַלְתִּים לְכַלֹּתָם לְהָפֵר בְּרִיתִי אִתָּם İsrael düşmanlarının ülkesindeyken bile HaŞem onları yok edecek ölçüde reddetmeyeceğini ve “onlarla olan antlaşmamı bozmak için” bırakmayacağını söyler. ⁹¹⁵

Hristiyan yorumun akıl yürütmesi ise İsrael’in günahı, sürgün ve Mikdaş’ın yıkımından antlaşmanın sona erdiği sonucuna gider. Tora tam bu durumu önceden anlatır: günah ve sürgün vardır, fakat HaŞem “antlaşmamı bozmak için onları reddetmeyeceğim” der. Raşi de ağır cezalar düşman ülkesinde gerçekleşse bile HaŞem’in İsrael’le antlaşmasını sona erdirmediğini açıklar. Hazal bu sözü yalnız Babil sürgünüyle sınırlamaz; Vayikra 26:44’ü Yunan, Roma ve sonraki baskı dönemleri boyunca HaŞem’in İsrael’le bağını korumasına uygular.⁹¹⁶

“Antlaşmamı bozmak için” sözü Roma dönemindeki İsrael’in devamlılığıyla da ilişkilendirilir. Bu, Roma döneminden sonra İsrael’in antlaşmasız kaldığı görüşüne açıkça aykırıdır. Antlaşmayı ihlal etmek ile HaŞem’in antlaşma ilişkisini sona erdirmesi aynı şey değildir. Evlilik sadakatini bozan kişi ilişkiyi ağır biçimde yaralar; fakat ilişkinin son durumunu yalnız ihlal değil, antlaşmanın diğer tarafının sözü belirler. Vayikra 26’da HaŞem günahı ve sürgünü bildirirken antlaşmayı bozacak bir reddedişi açıkça reddeder. “İsrael bozdu, öyleyse antlaşma artık yoktur” sonucu Tora’nın kendi açıklamasını atlar. Devarim 30 aynı düşünceyi geleceğe taşır. Tora bereket ve lanetlerin gerçekleşeceğini, İsrael’in uluslar arasına dağılacağını ve sonra HaŞem’e dönerek yeniden toplanacağını söyler. ⁹¹⁷

Dönüşten sonra uygulanacak düzen de açıkça belirtilir: וְעָשִׂיתָ אֶת־כָּל־מִצְוֹתָיו אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם “Bugün sana emrettiğim bütün mitsvalarını yerine getireceksin.” Birkaç kelime sonra da bunların: הַכְּתוּבָה בְּסֵפֶר הַתּוֹרָה הַזֶּה yani “bu Tora kitabında yazılı” mitsvot ve yasalar olduğu belirtilir. Tora’nın kendi gelecek tasvirinde sürgün, Sinay’da verilen emirlerin yerine başka bir din düzeninin geçirilmesine götürmez. Sürgünden dönüş, yeniden “bugün sana emrettiğim” mitsvalara dönüş olarak anlatılır.

Gündelik bir örnek bunu berraklaştırır. Bir mitsva belirli bir mekana, kuruma veya görevliye bağlıysa bu şartların geçici olarak bulunmaması mitsvanın Tora’dan silindiği anlamına gelmez. Erets İsrael dışında yalnız ülkeye bağlı bir uygulamanın yapılamaması nasıl Tora’nın o mitsvayı sona erdirdiğini göstermiyorsa, Mikdaş yokken Mikdaş’a bağlı korbanların sunulamaması da Sinay antlaşmasının sona erdiğini göstermez. Devarim 30 sürgün ile aynı Tora’nın emirlerine dönüşü tek gelecek tablosu içinde verir. Tanah’ın tarihinin kendisi de bunun bir örneğini daha önce vermiştir. Birinci Bet HaMikdaş yıkıldıktan sonra korban hizmeti kesintiye uğramıştı. Babil sürgününden dönenler, bunun eski düzenin sona erdiği anlamına geldiğini düşünmediler. Ezra 3’te Yeşua ben Yotsadak ve Zerubavel sunağı yeniden kurar ve üzerinde HaŞem’e olot sunmaya başlarlar. Metin, bunun Moşe’nin Tora’sında yazılı olana göre yapıldığını özellikle belirtir. Daha Mikdaş bütünüyle yeniden kurulmadan bile sunak eski yerinde ayağa kaldırılır ve günlük korban düzeni geri döner.⁹¹⁸

Bu tarihsel örnek de aynı ölçüyü sınar. Eğer “Mikdaş yıkıldı, korban sunulamıyor, öyleyse Sinay antlaşması sona erdi” sonucu doğru olsaydı Babil yıkımında da aynı sonuca ulaşmak gerekirdi. Tanah ise birinci yıkımı antlaşmanın sonu olarak değil, sürgün ve ardından yeniden kuruluş olarak anlatır. İkinci Mikdaş’ın yıkımı tek başına farklı bir teolojik sonuç doğurmaz; bunun için Tanah’ın antlaşmanın artık sona erdiğini ayrıca söylemesi gerekir. Yeremya 33 daha da ileri gider. Gelecekte David soyunun yeniden yükselişini anlattığı aynı metinde Levi soyundan kohenlerin de HaŞem’in önünde hizmet edeceğini söyler.

Kullanılan kelimeler somuttur: ola sunmak, minha yakmak ve zevah yapmak. Ardından David’le ve hizmet eden Levilerle olan bu düzeni, gündüz ile gecenin değişmezliğine benzetir. Metin daha sonra “HaŞem’in seçtiği iki aileyi reddettiği” iddiasını aktarır ve buna karşı Yaakov soyunun ve David’in reddedilmeyeceğini, halkın durumunun yeniden düzeltileceğini söyler. Hoşea’da kral da korban da yoktur; Yeremya’nın gelecek tasvirinde David hanesi de Levi hizmeti de vardır. Hristiyan yorumcu ilk kaybın gelecekte David kralıyla giderileceğini kabul ederken ikinci kaybın kalıcı olduğunu varsayar. Yeremya 33 bu ayrımı kurmaz; David soyunun sürekliliği ile Levi hizmetinin sürekliliğini aynı İlahi güvence içinde yan yana verir.⁹¹⁹⁹²⁰

Yehezkel’in gelecekteki Mikdaş görümü de aynı sorunu doğurur. Yehezkel 45–46’da nasi, bayramlar, Şabat, ola, minha ve şelamim gibi korban türleriyle birlikte anlatılır. Nasi için gönüllü ola ve şelamim sunularından bile söz edilir. Bu metinlerin bütün ayrıntılarının gelecekte nasıl gerçekleşeceği üzerine farklı yorumlar bulunabilir; fakat metnin açık dili gelecekteki kutsal hizmeti korban terminolojisiyle anlatır. Hristiyan yorum buna iki biçimde karşılık verebilir. Yeremya ve Yehezkel’deki gelecekteki korbanların yalnız sembolik veya anımsatıcı olduğu, İsa’nın korbanının yerini almadığı söylenebilir; ayrıca Hoşea 3:5’teki “David”in İsa olduğu ve İsrael’in HaŞem’e dönüşünün İsa’yı kabul ederek gerçekleşeceği ileri sürülebilir.

Bu yorumlar, Hristiyan teolojisinin önceden kabul ettiği sonuçların peygamberlik metinlerine uygulanmasıyla kurulur. Fakat Hoşea 3:5 “David”i İsa diye tanımlamaz ve yeni bir antlaşmadan söz etmez. Yeremya 33 gelecekteki Levi hizmetine “anımsatıcı” demez; ola, minha ve zevah kelimelerini kullanır. Yehezkel de gerçek korban terimleri verir. Sonraki Hristiyan yorum bunları başka anlamlara taşıyabilir; fakat Hoşea 3:4’ün kendi başına Sinay antlaşmasının sona erdiğini söylediği sonucu bundan çıkmaz.⁹²¹

Hristiyan yorumun savındaki karışıklık, bir hizmetin belirli tarihsel şartlarda yapılamaması ile o hizmeti düzenleyen antlaşmanın sona ermesini aynı saymasıdır. Hoşea tam tersini anlatır. İsrael kraldan da korbandan da mahrum kalır; fakat anlatı kayıpla bitmez. Ahar, “sonra”, yeni aşamayı açar ve aynı İsrael yeniden HaŞem’i ve David kralını arar. Radak’ın aktardığı eski yorum bunu HaŞem’in krallığına, David hanesine ve Bet HaMikdaş’a dönüş olarak okur. Tora daha da kesin konuşur. İsrael düşmanlarının ülkesinde olsa bile HaŞem “antlaşmamı bozmak için onları reddetmeyeceğim” der. Devarim 30 sürgünden dönen İsrael’in yine “bugün sana emrettiğim” mitsvaları ve “bu Tora kitabında yazılı” yasaları yerine getireceğini bildirir.

Yeremya 33 gelecekte David soyuyla birlikte Levi hizmetini de korur. Mikdaş’ın tarihsel olarak bulunmamasından Sinay antlaşmasının sona erdiği sonucu bu metinlere karşı kurulamaz. Hoşea 3 İsrael’in antlaşmasız kalacağını değil, uzun süre krallık ve kutsal hizmet düzeninden mahrum kalacağını anlatır. Sonunda aynı “İsrael oğulları” HaŞem’e ve David kralına döner. Peygamberliğin modeli sona erme değil, mahrumiyet ve dönüş modelidir. Tora bunu daha da kesinleştirir: sürgün antlaşmanın dışına atılmak değil, antlaşma içinde öngörülmüş bir ceza dönemidir; dönüş de HaŞem’e, Tora’ya ve İsrael’in kendi onarımına doğrudur.⁹²²

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 86, güncel revizyon.
• Hoşea 3; Hoşea 3:4–5.
• Targum; Radak.
• Hoşea 3:5; Hoşea 3.
• Hoşea 3; Raşi, Hoşea 3 yorumu.
• Vayikra 26.
• Devarim 30.
• Yeremya 33.
• Hoşea 3; Yeremya 33.
• Hoşea 3:5; Yeremya 33; Hoşea 3:4.
• Devarim 30; Yeremya 33.

Hristiyan yorumcu Hoşea 3:4-5’i kendi çağının anahtarlarından biri haline getirir. İsrael’in uzun süre kral, yönetici ve zevah olmadan kalacağını; ardından “son günlerde” HaŞem’e ve David’e döneceğini okur. Buraya kadar metne yakındır. Sonra bir adım daha atar: “o zaman kesinlikle şimdidir” der ve bu dönemi İsrael’in yeniden toplanması, son bir istilaya uğraması ve Maşiah’ın gelişinin hemen öncesiyle özdeşleştirir.¹⁷⁷⁶

Peygamber, İsrael’in uzun bir yoksunluk döneminden sonra geri döneceğini ve aharit ha-yamim’de HaŞem’i ve “kralları David”i arayacağını açıkça söyler.¹⁷⁷⁷

Bu, Yahudi Maşiah beklentisiyle bütünüyle uyumludur. Radak ayeti “kurtuluş zamanına yakın” bir teşuva olarak okur. Daha da önemlisi, aktardığı Hazal geleneğinde dönüş üç şeyi yeniden aramakla anlatılır: göklerin krallığı, David hanedanı ve Bet HaMikdaş.¹⁷⁷⁸

Raşi de aynı rabbinik hattı aktarır. İsrael’in gelecekteki dönüşü, Tora düzeninden ayrılışın onaylanması değil; terk edilen bağların yeniden aranmasıdır.¹⁷⁷⁹

Burada Hristiyan yorumun okumasında garip bir terslik ortaya çıkar. Hoşea 3’ü “eski düzen bitti” diye kullanmak ister; oysa klasik Yahudi okuma ayetin sonunu tam tersine, HaŞem’e, David krallığına ve Mikdaş’a dönüş olarak duyar.

Metnin söylemediği şey ise modern tarih haritasıdır. Hoşea burada belirli bir devlet adı vermez, askeri bir koalisyon çizmez, bir dünya savaşının tarihini söylemez ve İsa’nın dönüşünü adlandırmaz.¹⁷⁸⁰

“Aharit ha-yamim” geleceğe dönük ciddi bir ifadedir; fakat “gelecek” ile “tam olarak benim yaşadığım siyasal dönem” aynı cümle değildir. Bir pusula yön gösterebilir; takvim tarihi vermez. Hristiyan yorumcu yön bildiren peygamberlik dilini tarih damgasına dönüştürür.

Zevahın uzun süre bulunmaması da kendi başına ilga anlamına gelmez. Hoşea bunu kral, yönetici ve diğer kurumlarla birlikte bir mahrumiyet listesi içinde verir. Kralın yüzyıllarca bulunmaması “David krallığı Tanrı tarafından iptal edildi” demiyorsa, zevahın bulunmaması da kendiliğinden “korban mitsvası kaldırıldı” diyemez.¹⁷⁸¹

Hoşea’nın güçlü sonucu başka yerdedir: İsrael dağılabilir, yönetim ve avoda kesilebilir, fakat öykü dönüşle biter. Hristiyan yorumun yakın savaş takvimi metnin üstüne eklenmiştir; peygamberin açık sözü ise İsrael’in HaŞem’e ve David soyundan krallığa yeniden yönelmesidir.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 149, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 3. Hoşea 3:4-5’i kendi çağındaki İsrael ile özdeşleştirir; “Surely that time is now” diyerek bunu “latter days” içinde İsrael’in yeniden toplanması ve Maşiah’ın gelişinden önceki nihai istilayla ilişkilendirir.
• Hoşea 3:4-5. 4. ayette İsrael’in “uzun günler” kral, yönetici, zevah, matseva, efod ve terafim olmadan kalacağı; 5. ayette ardından HaŞem’e ve “kralları David”e döneceği ve bunun aharit ha-yamim’de olacağı söylenir.
• Radak, Hoşea 3:5: “Bu, günlerin sonunda, kurtuluş zamanına yakın olacaktır; İsrael oğulları teşuva ile dönecektir.” Ardından Hazal’dan, kurtuluş işaretinin göklerin krallığını, David hanedanını ve Bet HaMikdaş’ı yeniden aramakla bağlantılı olduğu geleneği aktarır.
• Raşi, Hoşea 3:5; Rabbi Şimon ben Yohay ve Rabbi Şimon ben Menasya adına aktarılan gelenekte İsrael’in yeniden HaŞem’i, David krallığını ve Bet HaMikdaş’ı araması vurgulanır.
• Hoşea 3:4-5’in İbranice metninde belirli modern devletler, bir askeri koalisyon, “nihai savaş”, Roma sonrası kronoloji veya İsa’nın dönüşü adıyla belirtilmez.
• Hoşea 3:4’te zevahın yokluğu bir dönemsel mahrumiyet listesi içindedir; 3:5’teki dönüş, klasik Yahudi yorumunda beritin ve kutsal düzenin yeniden kurulması yönünde okunur. Bu yüzden ayet “zevah sonsuza dek kaldırıldı” demez.

Daniel 9:27’de korban ve minhanın durdurulması Hristiyan yorumcu için daha geniş bir antlaşma değişiminin kanıtıdır. Ona göre İsa’nın ölümü hayvan korbanlarının gerçek işlevini tamamlamış, MS 70’te Bet HaMikdaş’ın yıkılmasıyla korban düzeni fiilen sona ermiş ve eski antlaşmanın artık sürdürülemeyeceği tarih içinde görünür hale gelmiştir. Daniel’in “korbanı ve sunuyu durduracak” sözü bu kalıcı değişimin peygamberlik işaretlerinden biri yapılır.¹⁵⁴⁶

Ayetin İbranicesi şudur:

Va-hatsi ha-şavua yaşbit zevah u-minha — וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה.

“Haftanın yarısında zevahı ve minhayı durduracak.”¹⁵⁴⁷

Belirleyici fiil yaşbittir: durdurmak, işlemez hale getirmek, sona erdirmek. Daniel burada bir hizmetin durmasından söz eder. Ayette “HaŞem korban hukukunu yürürlükten kaldıracak”, “korban artık hiçbir zaman sunulmayacak”, “hayvan korbanının yerini bir insanın ölümü alacak” veya “Vayikra’daki korban emirleri geçersiz olacak” cümleleri yoktur.

Bu ayrım Tanah tarihinde zaten sınanmıştır. Birinci Bet HaMikdaş Babil tarafından yıkıldığında korban hizmeti fiilen kesildi. Sonra sürgünden dönüşte Bet HaMikdaş yeniden kuruldu ve korbanlar yeniden sunuldu. Demek ki “korban sunulamıyor” ile “korban yasası ilahi olarak kaldırıldı” aynı önerme değildir. İlki kutsal mekanın tarihsel yokluğu veya işlevsizliğiyle ilgilidir; ikincisi Tora’nın hukuki statüsü hakkında çok daha güçlü bir iddiadır.¹⁵⁴⁸

Daniel 9’un kendi olay sırası da tarihsel durmayı açıklar. 9:26’da kent ve kutsal yer yıkılır; savaş ve yıkım gelir. 9:27’de korban ile minha durur. Tapınağın yok edilmesi, oradaki hizmeti fiilen durdurur; bu tarihsel sonuç, Tora’nın korban hükmünün kaldırılmasıyla aynı şey değildir. Raşi de 9:27’de yaşbit zevah u-minha ifadesini savaş ve Titus bağlamında açıklar; bunu “Tora’nın korban hukuku artık geçersizdir” diye okumaz.^15491550

Hristiyan yorumun daha büyük sonucu ayrıca Tanah’ın geleceğe ilişkin açık metinleriyle karşılaşır. Yehezkel’in gelecek Bet HaMikdaş tasvirinde mizbeah, kohenler ve korban hizmeti yeniden vardır. Yehezkel 45:17 yöneticiye bayramlarda, Roş Hodeşlerde ve Şabatlarda yakmalık korbanları, minhaları, içki sunularını, günah korbanlarını ve barış korbanlarını sağlama görevi verir; metin bunları İsrael evi için kapara ile ilişkilendirir.¹⁵⁵¹

45:19 Daha somuttur: kohen günah korbanının kanından alır ve onu Bet HaMikdaş’ın kapı sövelerine, mizbeahın dört köşesine ve iç avlu kapısının sövelerine sürer. Burada yalnız belirsiz bir “ruhsal korban” imgesi yoktur. Kohen, kan, mizbeah, kutsal mekan ve belirli ritüel işlemler vardır. Yehezkel 43–46 günlük korbanları, Şabat ve Roş Hodeş hizmetini, günah ve yakmalık korbanları, minhaları ve diğer sunuları ayrıntılı biçimde anlatır.^15521553

Bu gelecek tasvirinin yorumunda ayrıntı tartışmaları bulunduğu doğrudur. Hazal, Yehezkel’in bazı korban düzenlemelerini mevcut Tora ayrıntılarıyla uzlaştırmanın güçlüğünü açıkça tartışır; Menahot 45a bu nedenle Eliyahu’nun açıklayacağı noktalar bulunduğunu söyler. Sefer Haİkkarim de Yehezkel’in Bet HaMikdaş peygamberliğinin bazı unsurlarının İkinci Bet HaMikdaş’ta gerçekleştiğini, fakat tamamının gerçekleşmediğini ve bazı bölümlerin Maşiah’ı geleceğe yöneldiğini tartışır. Bu katmanları birbirine karıştırmamak gerekir. Fakat hiçbirinde çözüm “Yehezkel aslında gerçek korbanlardan söz etmiyor çünkü İsa hepsini kaldırdı” biçiminde değildir.^15541555

Burada iki olasılık vardır ve ikisi de Hristiyan yorumun sonucunu desteklemez. Yehezkel 43–46 gerçek bir gelecek korban hizmetinden söz ediyorsa, İsa’nın ölümüyle korbanların kalıcı olarak kaldırıldığı iddiası Tanah’ın gelecek tasviriyle çatışır. Bu ayrıntıların simgesel olduğu ileri sürülecekse, simgesel okumanın gerekçesi Tanah’ın kendi dili ve bağlamından gösterilmelidir. Daniel 9:27’de zevah u-minha Hristiyan savını desteklediği için gerçek korban sayılıp, Yehezkel’de kohen, hayvan, kan, mizbeah ve kapara birlikte göründüğünde aynı kurum yalnız teolojiye uymadığı için simgeleştirilemez. Böyle bir yöntem metni açıklamaz; önceden kabul edilmiş sonucu korur.

Yeremya 33 aynı sorunu başka yönden keskinleştirir. David hanedanının sürekliliğini söyledikten hemen sonra Levi kohenleri hakkında, HaŞem’in önünde yakmalık korban sunacak, minha yakacak ve korban hazırlayacak birinin eksik olmayacağını bildirir. David soyundan gelecek ile Levi kohenliği ve korban hizmeti aynı vaat kümesinin içindedir. Hristiyan yorumun modeli Maşiah’ın gelişiyle Levi korban sisteminin işlevini tamamladığını söylerken, Yeremya onları gelecekte yan yana tutar.¹⁵⁵⁶

Yehezkel 37 de Maşiah’ı yenilenmenin Tora’dan kopuş değil, itaate dönüş olduğunu söyler: David soyundan kralın yönetimindeki halk HaŞem’in hükümlerinde yürüyecek ve yasalarını gözetip uygulayacaktır. Birkaç bölüm sonra aynı peygamber gelecek kutsal mekan ve korban düzenini anlatır. Bu yapı Hristiyan “Maşiah geldi, Tora’nın korban sistemi işlevini tamamladı” şemasına değil, yenilenmiş İsrael’in HaŞem’in düzeninde yaşamasına aittir.¹⁵⁵⁷

Hristiyan yorumun savının tarihsel mantığı da sorunludur. Bet HaMikdaş, kohenlik hizmeti ve mizbeahın MS 70’ten sonra işlevsiz kalması, Roma’nın gerçekleştirdiği bir yıkımın sonucudur. Bir işgal ordusunun kutsal mekanı yok ederek belirli mitsvaların uygulanmasını fiilen imkansız hale getirmesi, o ordunun Tora’yı hukuken kaldırdığı anlamına gelemez. Aynı tür kesinti Babil yıkımında da yaşanmış ve daha sonra hizmet geri dönmüştür.¹⁵⁵⁸

Hristiyan yorumun kendi kullandığı Hoşea 3:4–5 de korban yokluğunu nihai ideal olarak vermez. İsrael’in uzun süre kral, yönetici ve korban olmadan kalacağını, ardından HaŞem’e ve David kralına döneceğini söyler. Korban bulunmaması burada kurtuluşun kendisi değil, mahrumiyet döneminin parçasıdır. Bu ayeti mevcut korban yokluğuna uygulayıp sonra aynı yokluğu korban hukukunun sonsuza dek kaldırıldığına kanıt yapmak metnin yönünü tersine çevirir.¹⁵⁵⁹

Daniel’in söylediği cümle sınırlı ve açıktır: korban ve minha duracaktır. Hristiyan yorumcu buna başka bir cümle ekler: bu duruş, İsa’nın insan korbanının hayvan korbanlarının yerini alması ve Tora’daki düzenin kalıcı biçimde sona ermesi demektir. İkinci cümle Daniel’de yoktur. Üstelik Yehezkel’in gelecek Bet HaMikdaş, kohen, mizbeah, günah korbanı ve kapara dili ile Yeremya’nın Levi korban hizmeti bu ek sonucu doğrudan zorlar. Daniel’i Hristiyan teolojisine uydurmak için tarihsel bir kesintiyi hukuki ve teolojik bir sona dönüştürmek gerekir; Tanah bunu yapmaz.¹⁵⁶⁰

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 130, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, s. 45 ve 47; Daniel 9’daki korban kesintisini İsa’nın ölümü, MS 70 yıkımı ve eski antlaşmanın sona ermesiyle ilişkilendirir.
• Daniel 9:27.
• Ezra 3:1–6; 6:13–18. Birinci Bet HaMikdaş yıkımından sonra korban hizmetinin İkinci Bet HaMikdaş döneminde yeniden başlaması.
• Daniel 9:26–27.
• Raşi, Daniel 9:27; yaşbit zevah u-minha ifadesini Titus ve savaş bağlamında açıklar.
• Yehezkel 45:17; metin yakmalık korban, minha, içki sunusu, günah ve barış korbanlarını İsrael evi için kapara ile ilişkilendirir.
• Yehezkel 45:19.
• Yehezkel 43–46; özellikle 43:18–27; 45:13–25; 46:1–15.
• Bavli, Menahot 45a; Yehezkel’in korban düzenine ilişkin güçlük taşıyan ayetlerde Eliyahu’nun gelecekte açıklayacağı noktalar bulunduğu tartışması.
• Yosef Albo, Sefer Haİkkarim, Maamar 4, bölüm 42. Albo, İkinci Bet HaMikdaş’ın inşasında Yehezkel’e mümkün olduğu ölçüde uyulduğunu, buna karşılık Yehezkel tasvirindeki birçok unsurun o dönemde gerçekleşmediğini belirtir.
• Yeremya 33:17–18.
• Yehezkel 37:24–25.
• 2 Melahim 25; Ezra 3 ve 6; tarihsel kesinti ile hukuki geçersiz kılma arasındaki ayrım.
• Hoşea 3:4–5.
• Daniel 9:27; Yehezkel 43–46; Yeremya 33:17–18.

Hristiyan yorumcu Matta 24:34’teki “bu nesil” sözünü İsa’nın karşısındaki insanlarla sınırlamaz. Bir önceki cümlede incir ağacının dallanıp yapraklanması anlatılır; bu nedenle “bu nesil”, incir ağacının yeniden yapraklandığını gören gelecekteki nesil olabilir. Hristiyan yorumcu ayrıca incir ağacını İsrael’in ruhsal durumunun simgesi sayar. İsrael önce kurumuş, gelecekte teşuva ile yeniden yapraklanacak ve bunu gören nesil Maşiah’ın dönüşünü de görecektir.²¹⁵⁹

Bu okumanın ilk güçlüğü Matta’nın kendi cümlesindedir. İncir ağacı örneğinin açık karşılığı “yaprak = İsrael’in teşuvası” değildir; “yaprak çıkınca yazın yakın olduğunu bilirsiniz” denir ve hemen ardından “siz de bütün bunları gördüğünüzde onun yakın olduğunu bilin” gelir. Benzetmenin açıklanan noktası, belirtiler ile yaklaşan olay arasındaki yakınlıktır. Luka paraleli bunu daha da belirginleştirir: “İncir ağacına ve bütün ağaçlara bakın” der. “Bütün ağaçlar” ifadesi, incir ağacını burada zorunlu olarak İsrael’e ait gizli bir kimlik kodu haline getirmeyi zorlaştırır.^21602161

Tanah’ta incir ve incir ağacı İsrael ile gerçekten ilişkilendirilebilir. Hoşea İsrael’i çölde bulunan ilk incirlere benzetir; Yeremya iki sepet incirle iki farklı Yehuda grubunu tasvir eder; Miha ahlaki çöküşü meyve arayan kişi imgesiyle anlatır. Fakat tam da bu çeşitlilik, “incir ağacı”nın her geçtiği yerde değişmez biçimde “İsrael ulusu” anlamına gelen bir şifre olmadığını gösterir. Hristiyan yorumun sıraladığı Habakuk 3:17 ve Yoel 2:22 ise bağlamlarında tarımsal verim ve kıtlık dili kullanır.^21622163

Kaynak listesindeki Yeşaya 30:17 daha açık bir sorun taşır. Ayette incir ağacı yoktur. Bin kişinin bir kişinin tehdidi karşısında kaçması ve geriye dağ başındaki direk gibi az kişinin kalması anlatılır. Dolayısıyla bu ayet, “incir ağacı İsrael’in ruhsal durumunun yerleşik Tanah simgesidir” savına metinsel destek oluşturmaz.²¹⁶⁴

İsrael’in gelecekte Tanrı’ya döneceği düşüncesi ise Tanah’ta ayrıca ve güçlü biçimde vardır. Devarim 30 sürgünden sonra İsrael’in YHWH’ye dönmesini; Hoşea 3 yeniden YHWH’yi ve David’i aramasını; Yehezkel 36 yeni yürek ve Tanrı’nın hükümlerinde yürümeyi anlatır. Fakat bu gerçek, Matta’daki yapraklanan incir ağacının bu teşuvayı simgelediğini kanıtlamaz. Bir öğreti Tanah’ta doğru olabilir; başka bir metindeki imgenin o öğretiye gönderme yaptığını ayrıca göstermek gerekir.²¹⁶⁵

Hristiyan yorumcular “bu nesil” ifadesinin hangi kuşağı anlattığında anlaşmazlığa düşer. Metin, çağdaş nesil, son olayları gören gelecek nesil veya başka anlamlarla yorumlanmıştır. Buradaki sorun, Hristiyan yorumun seçeneğinin düşünülemez olması değildir. Bu yorumun dayandığı “incir ağacı = gelecekte teşuva eden İsrael” eşitliğinin Matta tarafından açıklanmamasıdır.²¹⁶⁶

Hristiyan yorumcu burada Matta’nın zaman sorununa Hristiyan bir açıklama getirir; bu açıklama Tanah’tan bağımsız bir Maşiah kanıtı değildir. Tanah’ın teşuva kehanetleri gerçekleştiğinde ne olacağını kendi cümleleriyle söyler. Matta 24:34’ün hangi nesli kastettiği ise Hristiyan metinleri metninin kendi yorum problemidir.

Kaynaklar

• Gökhan (Aryeh) Duran, Misyonerlik Hezeyanları — 251 Hristiyan İddiasına Tanah’ın Cevabı, İddia 197, güncel revizyon.
• Duncan Heaster, Jesus for Jews, Carelinks Publishing, 5.3 “Jewish Objections to Jesus”, PDF s. 14, Matta 24:34 tartışması. Heaster, incir ağacının İsrael’in ruhsal durumunu simgelediğini ve yapraklanmayı gelecekteki Yahudi teşuvası olarak okuyarak “bu nesil”i o gelecekteki nesle bağlar.
• Matta 24:32–34. Metnin benzetme içindeki açık karşılığı, yaprakların yazın yaklaşmasını göstermesi ile “bütün bunların” yaklaşan olayı göstermesidir.
• Luka 21:29–32. Luka paraleli “incir ağacına ve bütün ağaçlara bakın” der; bu ayrıntı incir ağacının burada zorunlu olarak yalnız İsrael’e ait özel bir sembol olduğunu göstermez.
• Hoşea 9:10; Yeremya 24:1–10; Miha 7:1–4. Aynı incir/meyve imgesi farklı bağlamlarda farklı işlevler görür.
• Habakuk 3:17–18; Yoel 2:22. Her iki pasajda da asma, incir, zeytin ve tarla gibi tarımsal unsurlar verim-kıtlık ve yeniden bereket bağlamında yer alır.
• Yeşaya 30:17. Heaster bu ayeti incir ağacı-İsrael sembolizmi için verdiği referanslar arasında sayar; ayetin Masoretik metninde incir veya incir ağacı yoktur.
• Devarim 30:1–10; Hoşea 3:4–5; Yehezkel 36:24–28. Bu metinler İsrael’in gelecekte YHWH’ye dönüşünü doğrudan anlatır.
• Matta 24:34’teki genea üzerine yorum çeşitliliği için bkz. David L. Turner, Matthew, Baker Exegetical Commentary on the New Testament, Baker Academic, 2008, s. 583–587; ayrıca R. T. France, The Gospel of Matthew, NICNT, Eerdmans, 2007, s. 930–932. Yorumcular çağdaş nesil, son olayları gören nesil ve başka seçenekleri tartışır.