Misyoner İddiaları Arşivi

7 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

137. İddia: İnsan en “uygun” korban olabilir

Bir şeyin değerli olmasıyla belli bir iş için uygun olması farklıdır. Tora, neyin yenebileceğini ve neyin sunakta sunulabileceğini ayrı ayrı belirler. Bu nedenle bir insanın ahlaki bakımdan kusursuz sayılması, onun sunak için uygun olup olmadığını tek başına açıklamaz.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir şeyin değerli olmasıyla belli bir iş için uygun olması farklıdır. Tora, neyin yenebileceğini ve neyin sunakta sunulabileceğini ayrı ayrı belirler. Bu nedenle bir insanın ahlaki bakımdan kusursuz sayılması, onun sunak için uygun olup olmadığını tek başına açıklamaz.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Maşiah’ın, yani Mesih’in kusursuz olduğu için Haşem’e sunulabilecek en uygun, başka bir deyişle ‘koşer’ korban olduğunu söylerler. Onlara göre kusursuzluğu, insan olduğu halde Tora’daki korban düzenine dahil edilmesini sağlar.

Tanah’ın Cevabı:

Vayikra 1:2–17, Tanrı’ya sunulacak hayvanları belirler: sığır, koyun, keçi ve belirli kuşlar. Vayikra 2, tahıl sunusunu düzenler. Tora “En değerli canı getir” demiyor; hangi sununun geçerli olduğunu kendisi açıklıyor. Devarim 14:4–5’in yenmesine izin verdiği geyik gibi hayvanlar bile kurban olarak getirilebilecek türler arasında yer almaz.

Vayikra 1:2’de אָדָם כִּי־יַקְרִיב מִכֶּם קָרְבָּן לַיהוָה מִן־הַבְּהֵמָה מִן־הַבָּקָר וּמִן־הַצֹּאן תַּקְרִיבוּ אֶת־קָרְבַּנְכֶם denir: “Aranızdan bir insan Haşem’e korban getireceği zaman, korbanınızı hayvandan, sığırdan ve davardan getireceksiniz.” Cümlenin başındaki adam ki yakriv (אָדָם כִּי־יַקְרִיב) korbanı getirecek insana, sonraki min ha-behema (מִן־הַבְּהֵמָה) ise sunulabilecek hayvan türüne ilişkindir. “Adam” sözcüğünün bulunması, insanın sunulacak hayvan olarak listeye alındığı anlamına gelmez. Aynı bölümün devamında kuşlar, ikinci bölümde minha, yani tahıl sunusu ayrıca düzenlenir. Korbanın geçerliliği “hangi canlı daha değerlidir” ölçüsüyle değil, Tanrı’nın belirlediği tür ve hizmet koşullarıyla kurulmaktadır.

Bereşit 22:11–13’te Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur ve yerine koç sunulur. Yeremya 7:31 ile Devarim 12:31, çocukların tanrılar adına yakılmasını kınar. Mika 6:6–8, kişinin ilk doğanını kendi günahına karşılık sunması sorusuna adalet, merhamet ve Tanrı önünde alçakgönüllülükle cevap verir.

Vayikra 27:32–33’te sürünün onda birini ayırmak için sopanın altından geçen her onuncu hayvan Tanrı’ya ayrılır; iyiyle kötü arasında seçim yapılması yasaklanır. Burada kutsal olarak ayrılmanın ölçüsü bile kişinin kurduğu üstünlük sırası değil, Tanrı’nın buyurduğu sayımdır. ‘İnsan daha üstündür’ sözü, Tanrı’nın hangi sununun ayrılacağını belirleyen hükmüne yeni bir canlı türü ekleyemez.

İnsan hayatının değerli olması onu Tora’nın kurban hayvanı yapmaz. Hristiyanların “İsa kusursuz olduğu için en uygun kurbandır” iddiası, Tanrı’nın belirlediği tür ve hizmet koşullarının yerine insanın kurduğu değer sıralamasını koyar.

Vayikra 27:33’te hayvan ondalığı için לֹא יְבַקֵּר בֵּין־טוֹב לָרַע וְלֹא יְמִירֶנּוּ, “İyi ile kötü arasında ayırım yapmayacak ve onu değiştirmeyecek” hükmü bulunur. Böylece kişinin bir hayvanı daha değerli sayması bile sunu hukukunu keyfi biçimde değiştirmemektedir. Bereşit 22:12–13’te Yitshak’ın öldürülmesinin durdurulması ve onun yerine koç sunulması da aynı tür farkının somut örneğidir. Bir insanın ahlaki değeri, onun başka insanların günahları için sunulacak bir korban olarak öldürülmesini emreden hüküm yerine geçmez.

Bir şeyin genel anlamda “uygun” veya “değerli” olması, Tora’nın belirli bir korban için kabul ettiği türden olduğu anlamına gelmez. Devarim 14:4–5’te geyik ve ceylan yenebilen hayvanlar arasında sayılır; Vayikra 1 ise sunu için sığır, davar ve belirli kuşları belirtir. Yenmesine izin verilen her hayvan bile otomatik olarak sunakta kullanılacak bir korban sayılmaz.

Vayikra 5:5–13’te belirli günahlar için kişinin maddi durumuna göre farklı sunular düzenlenir. Koyun veya keçi getiremeyen kuş getirebilir; buna da gücü yetmeyen ince un sunabilir. Tora bu son durumda da kohenin kapara yapacağını ve kişinin bağışlanacağını bildirir. Kapara, burada günahın giderilmesi için yapılan hizmeti anlatır. Sununun geçerliliği, Tora’nın o durumda hangi sunuyu kabul ettiğine bağlıdır. İsa’nın kusursuz olduğu savı, insanı Tora’nın sunu olarak belirlediği türlere eklemez. Vayikra 5:5–13.

Tanah kaynakları: Vayikra 1:2–17, 2 ve 27:32–33; Devarim 14:4–5; Bereşit 22:11–13; Devarim 12:30–31; Yeremya 7:31; Mika 6:6–8.

Bu iddianın sayfası

18. İddia: Hayvan korbanları gerçek bağışlanma sağlayamıyordu

Vayikra, farklı kişilerin ve topluluğun işlediği bazı günahlar için farklı sunular belirler. Bu sunulardan sonra ne olacağı da aynı hükümlerde açıklanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Vayikra, farklı kişilerin ve topluluğun işlediği bazı günahlar için farklı sunular belirler. Bu sunulardan sonra ne olacağı da aynı hükümlerde açıklanır.

Hayvan sunularının neden tekrarlandığı, bu Hristiyan iddiasının çıkış noktasıdır. Görüşü savunanlar Haşem’in bu sunuları İsrael’e buyurduğunu kabul ederler. Onlara göre bu sunular günahı gerçekten gidermiyordu ve tekrar edilmeleri de yetersiz kaldıklarını gösteriyordu. Bu yüzden İsa’dan önce bağışlanan insanların bile onun gelecekteki ölümü sayesinde bağışlandığını söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Vayikra’da bütün topluluğun, bir yöneticinin ve halktan birinin işlediği hata için ayrı ayrı sunu belirlenir. Halktan biri bir keçi ya da koyun getirebilir. Sunular farklı olsa da kohenin yaptığı hizmetin sonunda aynı hüküm yer alır. Kohen, kutsal hizmet görevlisidir. Kişinin ya da topluluğun günahı bağışlanacaktır. Tora, kutsal hizmet tamamlandığında kişinin bağışlanacağını söyler. Bu hükmü yalnız dışarıdan temiz görünmek ya da toplum tarafından yeniden kabul edilmek diye okumak, bağışlanan şeyin günah olduğunu gözden kaçırır. (Vayikra 4:20, 26, 31, 35) İbranice וְנִסְלַח לוֹ ifadesi, “o bağışlanacaktır” demektir. Akedat Yitshak’ın Vayikra açıklamasında günahla ilgili sunular bu tekrar eden sonuçla ele alınır. Beit Elohim de kohenin yerine getirdiği kefaret hizmetiyle Haşem’in verdiği bağışlanmayı birlikte açıklar.

Vayikra 4, kişinin günahını fark ettiği anı da hükmün içine alır. Topluluğun yanılarak işlediği günah öğrenildiğinde sunu getirilir. Aynı sırayı yönetici ve halktan kişi için de görürüz. Her grupta kullanılan hayvan değişebilir, kohenin arınma işlemi ve Haşem’in bağışlama sözü kalır. Hüküm, hayvanın değerinden önce işlendiği anlaşılan günaha ve Haşem’in o durum için emrettiği hizmete bakar. (Vayikra 4:13–35).

Sununun bu sonucu taşıması Haşem’in buyruğuna dayanır. Tehilim’de dünyanın ve içindekilerin zaten O’na ait olduğu hatırlatılır. Haşem’in hayvan eti yemeye ya da kan içmeye ihtiyacı yoktur. Bu nedenle bağışlanmayı hayvanın kanında bulunan bağımsız bir güçle açıklamak gerekmez. Haşem belirli bir günah için hayvan, buna gücü yetmeyene kuş, kuş alamayana da ince un getirmesini buyurur. Kuşla ve unla yapılan hizmetin sonunda da günahın bağışlanacağı söylenir. Bağışlayan Haşem’dir. (Tehilim 50:12–13, Vayikra 5:5–13)

Kişinin ne yaptığı da sununun kabulüyle ilgilidir. Tora kimi suçlarda önce itirafı ister. Başkasının malını alıp bunu inkar eden kişi ise malı geri verir, üzerine beşte bir ekler ve belirlenen sunuyu getirir. Bağışlanma bu yükümlülüklerin ardından gelir. Bu örnekte alınan malı bile bile inkar etmek de söz konusudur. Sunuların yalnız istemeden işlenen günahlar için konduğu savı bu hükümle çelişir. Bununla birlikte Bamidbar, yanlışlıkla günah işleyen kişiyi Haşem’in sözünü hor görerek başkaldıran kişiden ayırır. Yeşaya’da da zulmü sürdürürken getirilen sunular reddedilir ve kötülüğün bırakılması istenir. Sunu getiren kişi davranışından sorumlu tutulur. (Vayikra 5:5, 20–26, bazı çevirilerde 5:20–26 yerine 6:1–7, Bamidbar 15:27–31, Yeşaya 1:11–17)

Rambam, günah ve suç sunuları getirenlerin de tövbe edip suçlarını sözle itiraf etmeleri gerektiğini belirtir. Sunu, kişinin davranışını düzeltme sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Sifrei Bamidbar’da da yanlışlıkla işlenen suç için getirilen sununun sınırı korunur; bu sununun ardından verilen bağışlanma ise Tora’daki diğer bağışlanmalar gibi tam bağışlanma olarak açıklanır. Bir tedavide hem ilaç hem yaşam biçimi değişikliği istenmesi, ilacın etkisiz olduğunu göstermez. İtirafın ve tövbenin gerekli olması da sununun kefaret görevini hayali hale getirmez. (Hilhot Teşuva 1:1; Sifrei, Bamidbar 15:27–31 açıklaması)

Yom Kippur’da, yani yıllık kefaret gününde, verilen söz bütün halkı kapsar. “Haşem’in önünde bütün günahlarınızdan arınacaksınız.” Arınma vaadiyle kohenin hizmeti ve bunun her yıl yapılması aynı bölümde yer alır. Bir yıl bağışlanan kişi, yaşamı devam ettiği için ertesi yıl yeniden günah işleyebilir. Yeni bir günah için yeniden kefaret yapılması, önceki günahın bağışlanmasını geçersiz kılmaz. Tora işlenmiş suçların bağışlanacağını söyler. Bir daha günah işlemeyecek bir insan yaratılacağını vaat etmez. (Vayikra 16:29–34)

Hayvanın sunuya uygunluğu da bu hizmetin bir parçasıdır. Vayikra, kör ya da yaralı hayvan gibi örnekler vererek bedensel kusurları tarif eder. Bir hayvanın bedenen kusursuz olması ile bir insanın günah işlememiş olması ayrı ölçülerdir. Sifra, sığır ve davar için verilen kusursuzluk şartını kuşlara bütünüyle taşımaz. Kuşlarda da kopmuş bacak, körlük ve kurumuş kanat gibi ağır eksiklikler sunuya engeldir; fakat bütün hayvanlar aynı kusur listesine bağlı değildir. Bu ayrım, burada ahlaki günahsızlık değil, sunulacak hayvanın bedensel uygunluğu hakkında hüküm verildiğini gösterir.

Bir sunuya yüklenen sembolik anlam, Tora’nın o sunuya bağladığı sonucu kaldırmaz. Şabat yaratılışı hatırlatır ve o gün işten uzak durma emri uygulanır. Bir emrin taşıdığı anlam, verilen emri ve onun sonucunu ortadan kaldırmaz. (Vayikra 22:17–25, Şemot 20:8–11)

Vayikra neyin sunulacağını, kohenin ne yapacağını ve hizmetin sonucunu belirler. Haşem’in emrettiği hizmet yerine getirildiğinde işlenen günah bağışlanır. Burada Tora’nın belirli günahlar için belirlediği sunu ve koşullar söz konusudur. Bu bağışlanmanın gerçekleşmediği iddiası Tora’nın verdiği hükme aykırıdır. Bağışlanmanın gerçekleştiğini kabul edip bunu İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlamak da Tora’da yer almayan bir şart ekler.

Vayikra, belirlenen sununun ardından kişinin bağışlanacağını söyler. Sonradan başka bir günah işlenebilmesi veya yeni bir sunu gerekmesi, gerçekleşen bağışlanmayı geçersiz kılmaz. Bu sonucu gelecekteki bir ölüme bağlayan şart, Tora’nın hükmüne sonradan eklenmiştir.

Tanah kaynakları: Vayikra 4:20, 26, 31, 35; 5:5–13, 20–26 (5:20–26 bazı çevirilerde 6:1–7); 16:29–34; 22:17–25; Bamidbar 15:27–31; Şemot 20:8–11; Yeşaya 1:11–17; Tehilim 50:12–13. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 4:20–35, 5:5–13, 5:20–26, 16:29–34, Bamidbar 15:27–31.

Açıklamalarda anılan eserler: Akedat Yitshak, Vayikra, sunu türleri ve bağışlanma formülü açıklaması; Beit Elohim, sunularla ilgili “U-ve-ktsat ha-azharot” ile başlayan açıklama; Rambam, Hilhot Teşuva 1:1; Sifrei Bamidbar, 15:27–31 açıklaması; Sifra, Vayikra 1:14 açıklaması.

Bu iddianın sayfası

37. İddia: Hayvan korbanı yetersiz olduğu için daha üstün bir insan kurbanı gerekir

Tora, belirli suçlar için hangi sununun getirileceğini ve sunudan sonra ne olacağını açıklar. Hayvan sunusunun nasıl bağışlanmayla ilişkili olduğu sorusu, sununun hangi şartlarda getirildiğine ve Haşem’in bu hizmete ne görev verdiğine bakılarak anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, belirli suçlar için hangi sununun getirileceğini ve sunudan sonra ne olacağını açıklar. Hayvan sunusunun nasıl bağışlanmayla ilişkili olduğu sorusu, sununun hangi şartlarda getirildiğine ve Haşem’in bu hizmete ne görev verdiğine bakılarak anlaşılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, bir hayvanın ahlaki sorumluluk taşımadığı için bir insanın günahını gerçekten gideremeyeceğini söylerler. Onlara göre Tora’daki hayvan sunuları, gelecekte ölecek kusursuz bir insanı temsil ettikleri için geçici olarak kabul edildi. Hayatın kanda bulunmasından, insanı kurtarmak için bir insanın ölmesi gerektiği sonucunu çıkarırlar. Böylece İsa’nın ölümüne, hayvan sunularının sağlayamadığını söyledikleri bağışlanmayı sağlayan kurban gözüyle bakarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Haşem, emrettiği günah sunusunun sonucunu açıkça söyler: kişi bağışlanacaktır. Vayikra 4:20, 26, 31 ve 35’te kohenin, yani kutsal hizmette görevli kişinin yaptığı işlem ile bağışlanma birlikte yer alır. İşlenen suçlar ve yerine getirilecek şartlar bellidir. Vayikra 4, bilmeden işlenen belirli suçları ele alır; her günah için aynı sunuyu buyurmaz. Tora, sununun görevini yerine getiremediğini söylemez; hangi durumda ne yapılacağını ve bunun sonucunu öğretir.

Her sununun aynı görevi taşıması da beklenmez. Günah sunuları yanında şükran ve esenlik sunuları vardır; Vayikra 7:11–18’de bunların kendi hükümleri bulunur. Günlük sunuyu, Pesah sunusunu ve günah sunusunu tek bir işi başaramamış denemeler gibi ele almak, bu farklı görevleri siler. Yom Kippur hizmetinin her yıl yapılması da önceki yıl hiç bağışlanma verilmediğini kanıtlamaz. Yeni bir yılda işlenen suçlarla önceki yıl bağışlanan suçlar aynı değildir. Vayikra 16:29–34, yıllık hizmeti emrederken onun arındırıcı sonucunu da açıkça ifade eder.

Bu bağışlanma, kişinin davranışından kopuk bir tören olarak sunulmaz. Vayikra 5:5’te suçun itirafı istenir. Aynı bölümün 20–26. ayetlerinde başkasının malına el koyma ve yalan yere yemin etme gibi suçlar ele alınır; malın iadesi, ek ödeme ve suç sunusu birlikte emredilir. Yeşaya 1:11–17’de ise adaletsizliğe devam edenlerin çok sayıdaki sunusu reddedilir; kötülüğü bırakmaları, ezileni, yetimi ve dul kadını korumaları istenir. Sorun hayvanın insan kadar değerli olmaması değildir. Haşem’e sunu getiren kişinin Haşem’in adaletini çiğnemesidir. Bu kişiye daha değerli bir kurban bulması değil, davranışını değiştirmesi emredilir.

Sununun pahası ile bağışlanmanın değeri arasına bir eşitlik de konmaz. Vayikra 5:6–13’te aynı yükümlülük, kişinin imkanına göre koyun veya keçiyle, iki kuşla yahut ince unla yerine getirilir. En yoksul kişiye daha eksik bir af verilmez. Unun, kanlı sunuların da getirildiği aynı sunakta yakılması bu gerçeği değiştirmez: o kişiden istenen sunu undur ve onun için de bağışlanma hükmü verilir. Tora, daha pahalı bir hayvan sunan kişiye daha kapsamlı bir bağışlanma vaat etmez. Haşem’in belirlediği sunu, belirlediği şartlarla getirilir.

Hayvanın ahlaki sorumluluk taşımadığı zaten bu düzenin içinde bilinen bir gerçektir. Buna rağmen Vayikra 17:11’de kanı sunakta arınma sağlamak üzere verenin Haşem olduğu söylenir. Ayet, kanın bu görevini Haşem’in buyruğuna bağlar; sunulan canlının günah işleyen insanla aynı ahlaki sorumluluğu taşımasını şart koşmaz. Vayikra 1:4’te yakmalık sununun kabulü ve arınma işlevi de yer alır. Hayvanın kusursuz olması istendiğinde neyin kastedildiği ise Vayikra 22:20–24’te somut olarak gösterilir: körlük, kırık ve başka bedensel kusurlar sayılır. Bu şartı ahlaki günahsızlığa çevirip oradan gelecekteki bir insana geçmek, ayetin anlamına yeni bir şart eklemektir.

“Öyleyse daha değerli bir can verilmeli” düşüncesinin vardığı yer Mika 6:6–8’de doğrudan sorgulanır. Önce buzağılar, ardından binlerce koç ve on binlerce yağ ırmağı anılır. Sonunda insan, suçuna karşılık ilk doğan çocuğunu verip vermemesi gerektiğini sorar. Cevap bu değer sıralamasının tepesine insanı yerleştirmez. İstenen, adaleti yerine getirmek, iyiliği sevmek ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürümektir. Suçtan dönüşün yerine giderek ağırlaşan bir bedel koyma düşüncesi böylece reddedilir. Kişinin en değerli varlığını vermeye hazır olması, Haşem’in onu kurban olarak istediği anlamına gelmez.

Midraş Tanhuma Buber, Mika’nın çocuğu sunma sorusunu ulusların ağzından sorar. Ardından İsrael’e çocuklarını sunma emri verilmediğini, insanların adak olarak belirlenen değerleriyle ilgili bölümün ve sunularla ilgili bölümün ayrı olduğunu söyler. Midraş Tanhuma Buber, Behukotay 8:1

Tora’nın sunu hükümleri de bu ayrımı korur. Vayikra 1’de sığır, koyun, keçi ve kuşlardan getirilen sunular düzenlenir. Vayikra 27:1–8’de insanla ilgili bir adak söz konusu olduğunda ise parasal değerler belirlenir; adanan kişi hayvan sunusunun yerine kesilmez. Devarim 12:29–31, çevredeki halkların çocuklarını tanrılarına yakmasını örnek alarak Haşem’e aynı biçimde hizmet etmeyi yasaklar. Yeremya 7:31 ve 19:5’te çocuk yakımı Haşem’in emretmediği bir eylem olarak mahkum edilir. İsa’nın ölümünün gönüllü olduğu söylenerek bu örneklerden ayrılması, eksik olan emri ortaya çıkarmaz. Bir kişinin gönüllü oluşu, onun ölümünü Tora’nın belirlediği günah sunusu haline getirmez.

Yitshak’ın sunulması anlatısında da bir insanın ölümüyle tamamlanan günah sunusu bulunmaz. Bereşit 22, Avraam’ın sınandığını baştan söyler. Yitshak’ı yakmalık sunu olarak sunma emrinin ardından, elini ona uzatmaması ve ona hiçbir şey yapmaması emredilir. Avraam, oğlunun yerine koçu sunar (22:1–2, 10–13). Anlatının tamamlanmış eylemi insanın yaşaması ve hayvanın onun yerine sunulmasıdır. Anlatıya gelecekteki bir insanın ölümünü temsil ettiği anlamı yüklendiğinde, bu yeni eşleştirmenin ayrıca kanıtlanması gerekir. Yitshak’ın yaşadığı ve koçun sunulduğu olay, insan kurbanını zorunlu kılan bir hüküm vermez.

Sunulan varlığın ibadetteki yeri de bellidir. Sunu Haşem’e getirilir; kabul eden Haşem’dir. Pesah sunusundan sabaha kalan etin yakılması Şemot 12:10’da, esenlik sunusundan üçüncü güne kalanın yakılması Vayikra 7:17’de emredilir. Sununun eti de Haşem’in koyduğu hükme tabidir. Sunulmuş olmak, o varlığı kendisine dua edilecek veya kurtarıcı diye tapılacak bir makama yükseltmez. Bir insanın sunuları temsil ettiği ileri sürüldüğünde, bu temsil iddiasından o insana ibadet etme yetkisi de doğmaz.

Geleceğe ilişkin peygamberlikte aynı sunu hizmeti sürer. Yehezkel 45:15–25’te sunular, halk için arınma sağlamak ve kutsal alanı temizlemek üzere düzenlenir. Yönetici, kendisi ve halk için bir günah sunusu sağlar (45:22). Bunların yalnızca İsa’nın ölümünü hatırlatacak törenler olduğu savı, ayette verilen görevin yerine başka bir görev koyar. Peygamber arınma hizmetini ve yapılacak işlemleri anlatır; İsa’nın ölümünü anmayı emretmez. Kutsal alanın temizliğiyle ilgili işlemler de halk için getirilen sunular da gelecekte Haşem’e hizmetin parçasıdır. Bu yüzden hayvan sunularının artık kabul edilmeyen, işlevini yitirmiş bir aşama olduğu iddiası peygamberin hükmüne aykırıdır.

Hristiyan savında Tora’daki affın gerçek olduğu kabul edilir, fakat bu affın İsa’nın gelecekteki ölümü sayesinde verildiği ileri sürülür. Bağışlanan kişinin o dönemde İsa’yı bilmesi de şart sayılmaz. Ancak bu savın Tora’ya dayanması için, söz konusu bağın Tora’da kurulmuş olması gerekir. Vayikra’da sunuyu veren, kabul eden ve bağışlayan Haşem’dir. Hükümler, hayvanın insanla aynı ahlaki sınıfta bulunmasını veya insan ölümüyle tamamlanmasını istemez. Mika da suçun karşılığı olarak daha değerli bir can arayan kişiyi adalete ve doğru yaşama yöneltir. Hayvan sunularından zorunlu bir insan kurbanına geçiş, Tanah’ın kurduğu yol değildir. Tanah’ın emrettiği hizmete yetersizlik yakıştırılarak sonradan kurulmuş bir öğretidir.

Tanah kaynakları: Vayikra 1:1–5, 10, 14; 4:20, 26, 31, 35; 5:5–13, 20–26; 7:11–18; 16:29–34; 17:11; 22:20–24; 27:1–8; Devarim 12:29–31; Bereşit 22:1–2, 10–13; Şemot 12:10; Mika 6:6–8; Yeremya 7:31; 19:5; Yeşaya 1:11–17; Yehezkel 45:15–25. İbranice metin karşılaştırması: Vayikra 4, Vayikra 5, Şemot 12:10.

Bu iddianın sayfası

66. İddia: Yeşaya 53:10 Tanrı’nın insan kurbanı istediğini gösterir

Yeşaya 53, acı çeken bir kuldan söz eder. Onuncu ayette kulun hayatı için kullanılan aşam, Tora’da belirli suçlar için getirilen sununun da adıdır. Bir insanın acısının sunu diliyle anlatılmasıyla o insanın gerçekten kurban edilmesinin istenmesi, ayrı ayrı incelenmesi gereken iki durumdur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53, acı çeken bir kuldan söz eder. Onuncu ayette kulun hayatı için kullanılan aşam, Tora’da belirli suçlar için getirilen sununun da adıdır. Bir insanın acısının sunu diliyle anlatılmasıyla o insanın gerçekten kurban edilmesinin istenmesi, ayrı ayrı incelenmesi gereken iki durumdur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 53:10’da aşam sözcüğünün kullanılmasından Haşem’in İsa’nın gönüllü ölümünü gerçek bir sunu olarak istediği sonucunu çıkarırlar. Onlara göre İsa, bütün insanların günahları için kendisini sundu. Bu yüzden çarmıhtaki ölümü, Tora’daki hayvan sunularını daha yüksek bir düzeyde tamamlayan kusursuz insan sunusu olarak görürler.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da bir sununun ne olduğu, Haşem’in onun için verdiği hükümlerle belirlenir. Vayikra 1:2’de sunuyu getiren insandır; sunulan ise sığır veya davar, yani koyun ya da keçidir. Sonraki hükümler kuşları ve un sunularını da kapsar. 5:14–19’da belirli suçlar için kusursuz bir koç getirilir. 7:1–7’de suç sunusunun nerede kesileceği, kanının sunağa nasıl uygulanacağı, hangi kısımlarının yakılacağı ve kohenlerin, yani kutsal hizmette görevli kişilerin ondan nasıl yiyeceği belirlenir. İnsan, bu sunulardan biri olarak eklenmez. Bir acıyı veya fedakarlığı sunuya benzetmekle bir insan bedenini Tora’nın kabul ettiği sunu saymak arasındaki fark buradan doğar.

Yeşaya 53:10’daki אָשָׁם (aşam), suç ve telafi alanına ait bir sözcüktür. Bereşit 26:10’da Avimeleh onu halkın üzerine gelebilecek suçluluk için kullanır. Bamidbar 5:7–8’de sözcük iade edilen bedelle ilişkilidir, Şemuel Alef 6:3–8’de ise telafi için gönderilen altın nesnelerle. Vayikra 5:14–19’da aşam belirli bir sunuyu adlandırır ve sunulan hayvan kusursuz bir koçtur. Sözcüğün anlamını her yerde yanındaki eylem ve konu belirler.

Yeşaya’da cümle אִם (im), yani “eğer” ile başlar. תָּשִׂים (tasim) biçimi “sen koyarsan” ve “o koyarsa” okumalarına açıktır. Buna göre cümle “onun canını suç sunusu olarak koyarsan” veya “onun canı bir suç sunusu ortaya koyarsa” diye okunabilir. İkinci okumada özne, dişil olan נֶפֶשׁ (nefeş), yani can veya hayat sözcüğüdür. Ardından kulun göreceği soy, uzayan günleri ve başarı gelir. Bu koşullu vaat, bir insanı yakmaya veya kanını sunağa uygulamaya dair bir emir değildir.

Haşem’e sunulacak ibadetin sınırını Devarim 12:30–31 açıkça çizer. İsrael, çevresindeki ulusların ibadetlerini öğrenip aynı şeyleri Haşem’e uygulamaya kalkışmamalıdır. “Tanrın Haşem’e böyle yapmayacaksın” emrinin ardından, o ulusların oğullarını ve kızlarını ateşte yaktıkları söylenir. Yasak yalnız sununun yanlış tanrıya yöneltilmesiyle sınırlanmaz; o ibadet Haşem’e de yapılamaz. Yeremya 7:31’de çocukların Tofet’te yakılması için “Bunu emretmedim ve aklımdan geçmedi” denir. 19:5’te aynı ret, “Emretmedim, söylemedim ve aklımdan geçmedi” sözleriyle tekrarlanır. İnsan ölümünü daha değerli bir ibadet saymak, Haşem’in kendi koyduğu sınırı tersine çevirir.

Yitshak’ın bağlanması da bu sınırın aşılmasıyla sonuçlanmaz. Bereşit 22 daha ilk cümlesinde Avraam’ın sınandığını söyler. Ardından sevdiği oğlunu sunakta yakılan bir sunu olarak sunması istenir. Avraam bıçağı aldığında ise “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” emri gelir. Sunulan, Yitshak’ın yerine bulunan koçtur. Anlatının kendi sözleriyle koç “oğlunun yerine” sunulur. Sınama insanın öldürülmesiyle tamamlanmamış, insanın hayatı korunmuştur. Bereşit Raba 56:4 de Yeremya’nın “aklımdan geçmedi” sözünü Yitshak’ın bağlanmasıyla ilişkilendirir. Bu, anlatının sonunda insanın neden öldürülmediğine dikkat çeken bir midraştır. Midraş, kutsal metin üzerine aktarılan bir açıklamadır. İsa’yı bu olayın daha büyük gerçekleşmesi sayan Hristiyan yorum, tam bu sonuca ters yönde ilerler: Anlatıda hayvan insanın yerini alırken, yorumda insan hayvanın yerini alır.

Mika 6:6–8’de günahını gidermek isteyen kişinin önerileri giderek büyür. Önce buzağılar, sonra binlerce koç ve on binlerce yağ ırmağı, en sonunda kendi çocuğu gelir: “Suçum için ilk doğanımı, canımın günahı için bedenimin meyvesini mi vereyim?” Cevap, daha değerli bir insan aramaya yöneltmez. Haşem’in istediği adaleti yerine getirmek, sadık sevgiyi sevmek ve O’nunla alçakgönüllülükle yürümektir. Hayvan sunularının üstüne insan ölümünü yerleştiren değer sıralaması burada reddedilir. Günahkarın kendi hayatını düzeltmesi istenir.

Hristiyan savında çarmıhın eski töreni aynen tekrarlamadığı, onu daha yüksek biçimde tamamladığı söylenir. İsa’nın gönüllü olarak kendisini verdiği, hatta bunun Tanrı’nın kendini sunması olduğu ileri sürülür. Bir insanın başkasını kurtarmak için hayatını tehlikeye atmasıyla, ölümünün herkesin bağışlanması için zorunlu sunu ilan edilmesi ayrı iddialardır. Kişinin gönüllü olması, neden kendi hayatını verdiğini açıklar. Tora’nın o ölümü bağışlanma için zorunlu bir sunu kabul ettiğini göstermez. Bir insanın başkası için hayatını vermesiyle, bedeninin tapınaktaki suç sunusu sayılması aynı şey değildir. Yeşaya da Haşem’in “doğru kulum” diye andığı kişiyle Haşem’in kendisini ayrı anar; aşam sözcüğü o kişinin Tanrı olduğu bilgisini taşımaz. Tora’daki ibadet hükümlerinin hemen ardından, verilen emre ekleme ve ondan çıkarma yasağı gelir (Devarim 13:1). İnsan ölümünü yeni ve üstün bir suç sunusu yapmak, buna “tamamlanma” adı verilse de bu hükmü değiştirir.

Ayetin başı, kulun ezilmesine Haşem’in tarihteki hükmü içinde yer verir. Bununla bir insanı sunmasını istediği söylenmiş olmaz. Bereşit 50:20’de Yosef, kardeşlerinin kötülüğü tasarladığını, Haşem’in ise aynı olayın sonunda birçok insanı yaşattığını söyler. Kardeşlerin kötülüğü bu yolla bir ibadet haline gelmez. Devarim 8:5 acının bazen eğitici olabileceğini, Amos 3:2 ise seçilmişliğin sorumluluğu kaldırmadığını gösterir. Yeşaya’da da acının ardından gelen iyilik, acıyı verenlerin eylemini bir kurbana dönüştürmez.

53:10’da kul soyunu görecek, günleri uzayacak ve Haşem’in istediği iş onun eliyle başarıya ulaşacaktır. 54:1–3’te çocukları çoğalan Siyon ve yeniden kurulacak şehirler anlatılır. Kulu aşağılayanların eylemi ile Haşem’in sonunda İsrael’e verdiği hayat iki ayrı şeydir. İnsan kurbanı iddiası, bu sonuca ulaşabilmek için Yeşaya’nın şiirine Tora’daki açık yasağın tersini ekler.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:10–12, 54:1–3 ve 55:6–7; Vayikra 1:2, 14, 5:14–19 (Sefaria) ve 7:1–7 (Sefaria); Bamidbar 5:7–8 (Sefaria); Bereşit 22:1–2, 10–13, 26:10 ve 50:20; Şemuel Alef 6:3–5; Devarim 8:5, 12:30–31 ve 13:1; Yeremya 7:31 ve 19:5; Mika 6:6–8; Amos 3:2; Yehezkel 18:20–23, 30–32. Devarim 13:1, bazı Hristiyan çevirilerinde 12:32 olarak numaralanır.

Bu iddianın sayfası

38. İddia: Yitshak’ın bağlanması (Akeda), Tanrı’nın İsa’yı günahlar için insan korbanı olarak kabul ettiğini kanıtlar

Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.

Bazı Hristiyan yorumcular, Avraam’a sevdiği oğlu Yitshak’ı sunmasının emredilmesini, Tanrı’nın özel bir durumda insan kurbanını kabul ettiğinin kanıtı sayarlar. Yitshak’ın odunları taşımasını, babasına teslim olmasını ve ölüm tehlikesinden kurtulmasını İsa’nın ölümü ve dirilişiyle eşleştirirler. Onlara göre İsa’nın ölümü, olağan sunulara ilişkin şartlarla sınırlı olmayan ve bütün sunuları tamamlayan benzersiz bir insan kurbanıdır.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 22’nin ilk cümlesinde olayın amacı verilir: Haşem, Avraam’ı sınar. Sevdiği oğlu Yitshak’ı yakmalık sunu olarak sunması istenir. Avraam yola çıkar, sunuyu getireceği sunağı kurar, oğlunu bağlar ve bıçağı alır. Sınanmanın ağırlığı buradadır. Fakat Haşem’in meleği onu durdurur: “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” (22:12). Avraam’ın Haşem’den korktuğu, oğlunu esirgemediği bu anda kabul edilir. Sınanma, Yitshak öldürülmeden tamamlanmıştır.

Hemen ardından bir koç sunulur. Ayet, onun Yitshak’ın “yerine” sunulduğunu özellikle söyler (22:13). Burada gerçek bir yer değiştirme vardır: Yitshak yaşar, koç yakmalık sunu olur. Buna karşılık bağışlanması için Yitshak’ın öldürülmesi gereken bir günahkar gösterilmez; İsrael’in veya bütün insanlığın suçlarının ona yüklendiği de söylenmez. Olayı günahsız bir insanın başkalarının suçları için öldürülmesi şeklinde anlatmak, sınanmanın amacını ve sonucunu değiştirmektir.

Taanit 4a, Yeremya’nın çocukların ateşte yakılmasına ilişkin sözlerindeki “aklıma gelmedi” ifadesini Yitshak’ın bağlanmasına uygular. Bu açıklamada, Yitshak’ın gerçekten öldürülmesinin amaçlanmadığı, olayın bir sınama olduğu anlatılır. Yeremya’nın kendi bölümünde anlattığı olay, Tophet’te çocukların ateşte yakılmasıdır. Taanit 4a; Yeremya 19:5

Yitshak’ın yaşaması, Avraam’a verilen vaatle de bağlantılıdır. Bereşit 21:12’de Avraam’ın soyunun Yitshak üzerinden anılacağı söylenmişti. Sınanmanın ardından soyun gökteki yıldızlar ve deniz kıyısındaki kum kadar çoğalacağı, ulusların bu soy aracılığıyla bereketleneceği yeniden vaat edilir. Bu sözlerin gerekçesi de verilir: Avraam, Haşem’in sesini dinlemiştir (22:16–18). Bereket vaadi, Yitshak’ın dökülen kanına bağlanmaz. Yitshak’ın kanı dökülmemiştir.

Hristiyan savında, bu olayın İsa’nın gelecekteki ölümünü temsil ettiği ileri sürülür. Sevilen oğul, taşınan odunlar ve ölüm tehlikesinden kurtuluş, İsa anlatısıyla eşleştirilir. Fakat bu eşleştirmelerde henüz kanıtlanmamış olan sonuç baştan kabul edilmektedir. Yitshak’ın odun taşıması, kimin ne zaman öleceğini veya bu ölümün günahları bağışlatacağını söylemez. Ölüm tehlikesinden kurtuluşu, ölümden geri alınmaya benzetilebilir; fakat bu benzetme, gelecekte başka birinin ölerek günahları bağışlatacağı kehanetini içermez. Koç İsa’yla eşleştirildiğinde ise bu kez Yitshak, yerine kurban sunularak yaşatılan kişi olur. Hem oğlun hem koçun aynı kişiyi farklı yönlerden temsil ettiği savı, her ikisinin de İsa’yı anlattığına dair Tanah’tan bir dayanak gerektirir. Benzerlikleri seçmek, bu kimliği kanıtlamak değildir.

Avraam’ın “Tanrı, yakmalık sunu için hayvanı kendisi sağlayacak” sözü de bu olayın içinde karşılığını bulur (22:8): koç sağlanır ve oğlunun yerine sunulur. Bu söz gelecekteki başka bir kurbanın adı olarak okunacaksa, o bağlantının ayrıca gösterilmesi gerekir. Bereşit 22’yi İsa’nın kurbanlığının delili sayıp, ardından İsa’nın kurbanlığını bu bölümün gerçek anlamını belirlemek için kullanmak, aynı iddiayı kendi kanıtı yerine koymaktır. “Tanrı özel bir emir verebilir” sözü de İsa için böyle bir emir verdiğini göstermez. Avraam’a verilen özel emrin devamında Yitshak’a dokunulmaması emredilmiştir.

Tora’da insanın Haşem’e adanmasıyla bedeninin kurban edilmesi birbirinden açıkça ayrılır. Vayikra 1’de sığır, koyun, keçi ve kuş sunuları düzenlenir; insanla ilgili adaklar ise Vayikra 27:1–8’de parasal değerler üzerinden ele alınır. İlk doğan oğul için de aynı ayrım somutlaşır. Şemot 13:2’de ilk doğanlar Haşem’e ayrılır; 13:13–15’te oğulların fidyeyle geri alınması emredilir. Bamidbar 18:15–16 bu ödemenin miktarını verir. Haşem’e ait olmak, bir insanın sunakta öldürülmesine izin vermez.

Daha değerli bir canlı sunmanın daha büyük bir dini sonuç sağlayacağı düşüncesi de Tora’nın ölçüsü değildir. Vayikra 1:9 ve 17’de büyükbaş hayvan ve kuş sunuları, 2:2’de ise tahıl sunusu için aynı kabul ifadesi kullanılır. Vayikra 5:6–13’te belirli bir günah sunusu yükümlülüğü, kişinin imkanına göre hayvan, kuş veya unla yerine getirilir. İnsanın hayvandan değerli olmasından, insan ölümünün daha üstün bir sunu olacağı sonucu çıkmaz. Mika 6:6–8’de suçuna karşılık ilk doğanını vermeyi soran kişiye de adalet, iyilik ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürüme cevabı verilir.

Mişna, büyükbaş hayvan, kuş ve tahıl sunuları için kullanılan ortak ifadeye dikkat çeker. Çok ya da az getiren kişi, yüreğini Tanrı’ya yöneltirse her ikisinin sunusu da değerlidir. Mişna Menahot 13:11

İbadetin kime yöneldiği kadar nasıl yapıldığı da Haşem’in buyruğuna bağlıdır. Devarim 12:29–31, çevredeki halkların ibadet biçimlerini öğrenip Haşem’e aynı şekilde hizmet etmeyi yasaklar; çocuklarını ateşte yakmaları bu yasak içinde özellikle anılır. Yeremya 7:31 ve 19:5’te de Tophet’teki çocuk yakımı, Haşem’in emretmediği bir eylem olarak mahkum edilir. Hristiyan savında İsa’nın gönüllü ölümü bu çocuk yakma törenlerinden ayrılır. Ancak iki olay arasındaki fark, Haşem’in İsa’yı kurban olarak emrettiğini göstermez. Tora’nın reddettiği bir uygulamadan farklı olmak, Tora tarafından emredilmiş olmak değildir. Bir uygulamanın başka dinlerde de bulunması onu tek başına geçersiz kılmadığı gibi, ona Haşem’in adı verilmesi de onu kendiliğinden geçerli bir ibadet yapmaz.

Vayikra 1:3–5, bir hayvan sunusunun nerede kesileceğini ve kanıyla ne yapılacağını belirler. Vayikra 5:14–19’da aşam için kusursuz bir koç öngörülür. Yeşaya 53:10 ise aşam dilini, acı çeken ve ardından soyunu görüp uzun yaşayacağı bildirilen kul için kullanır. Tora’nın emri hangi sununun nerede, kimin hizmetiyle getirileceğini belirler. Yeşaya’nın cümlesinde bir şartı soy ve uzun yaşam vaadi izler. Roma yönetimi altında gerçekleştirilen idam, Vayikra’nın buyurduğu kohen ve sunak hizmetini yerine getirmez. Akeda’da bu ayrım bir olayla görülür. Sunulan koçtur, hayatı korunan Yitshak’tır (Bereşit 22:12–13). Yeşaya’nın şiiri Akeda’nın sonucunu tersine çevirip öldürülen bir insanı Tora’nın sunusu haline getirmez.

Başkası adına ödenen bir bedelin her durumda suçu kaldıracağı varsayımı da Tora’nın hükmüne aykırıdır. Bamidbar 35:31, ölüm cezasını hak eden katil için fidye alınmasını yasaklar. Bu, cinayet hükmüdür; bütün bağışlanma yollarını tek başına açıklayan bir ayet değildir. Fakat her suçun başka bir bedelle ödenebileceği şeklindeki sınırsız kuralı açıkça bozar. Yitshak’ın bağlanmasında böyle bir genel kural zaten verilmemiştir. Haşem’in kabul ettiği, Avraam’ın emre bağlılığıdır; son emrin gereği ise oğlunu yaşatmasıdır. İsa’nın günahlar için insan kurbanı olarak kabul edildiği iddiası, bu olayın Tanah’taki anlamı üzerine kurulamaz.

Tanah kaynakları: Bereşit 21:12; 22:1–18; Vayikra 1:1–17; 2:1–3; 5:6–13; 27:1–8; Şemot 13:2, 11–15; Bamidbar 18:15–16; 35:30–34; Devarim 12:29–31; Yeremya 7:31; 19:5; Mika 6:6–8. İbranice metin karşılaştırması: Bereşit 22:1–18; 21:12; Devarim 12:30–31.

Bu iddianın sayfası

40. İddia: İnsan ölümü korban sayılabilir çünkü insan hayvandan daha değerli bir sunudur

Sunu, Haşem’e getirilen ve nasıl sunulacağı Tora’da belirlenen bir ibadet unsurudur. Bazı durumlarda aynı yükümlülük, kişinin gücüne göre farklı sunularla yerine getirilebilir. Bu yüzden sununun değerinin onun kabulüyle nasıl bir ilişkisi olduğu, Tora’nın verdiği örneklerden anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Sunu, Haşem’e getirilen ve nasıl sunulacağı Tora’da belirlenen bir ibadet unsurudur. Bazı durumlarda aynı yükümlülük, kişinin gücüne göre farklı sunularla yerine getirilebilir. Bu yüzden sununun değerinin onun kabulüyle nasıl bir ilişkisi olduğu, Tora’nın verdiği örneklerden anlaşılır.

Bu Hristiyan iddiası, insanın hayvandan daha değerli ve ahlaki sorumluluk taşıyan bir varlık olduğu düşüncesinden yola çıkar. Görüşü savunanlar, insanın günahını en iyi kusursuz bir insanın temsil edebileceğini söylerler. İsa’nın ölümünü hayvan sunularından üstün sayar ve Tora’daki sunuları onun geçici örnekleri olarak okurlar. Yeşaya 53:10’daki suç sunusu ifadesinin de bu insan kurbanını haber verdiğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da sununun türü ve hangi durumda getirileceği Haşem tarafından belirlenir. Sunu, bu emrin gösterdiği şekilde yerine getirilir. Vayikra 5:6–13’te belirli suçlar için koyun veya keçi getirilmesi istenir. Buna gücü yetmeyen kişi iki kuş getirir. Kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Un getiren kişi için de arınma ve bağışlanma hükmü verilir. Sununun maddi değeri azalırken bağışlanma değersizleşmez. Kişi, imkanına göre kendisine verilen emri yerine getirir ve bağışlanır.

Aynı kabul dili farklı sunularda da korunur. Vayikra 1:9 ve 17’de büyükbaş hayvan ve kuş, 2:2’de tahıl sunusu Haşem’e hoş koku olarak anılır. Bunlar farklı hizmetlerdir; metin, büyük hayvanı küçük kuştan veya tahıldan daha üstün bir kabul basamağına yerleştirmez. Daha değerli olmakla belirli bir sunu için uygun olmak ayrı şeylerdir. Bu ayrımı kaldırıp bütün sunuları insan ölümüne çıkan bir değer sırasına dizmek, Tora’nın kurmadığı bir düzen kurmaktır.

Mişna Menahot, büyükbaş hayvan, kuş ve tahıl sunuları için kullanılan bu ortak ifadeyi birlikte okur. Çok ya da az getiren kişinin yüreğini Tanrı’ya yöneltmesi üzerinde durur. Kabulün ölçüsünü sununun büyüklüğüyle sınırlamaz. Mişna Menahot 13:11

Adanmış hayvanın değiştirilmesi hakkındaki hüküm bu ölçüyü daha da somutlaştırır. Vayikra 27:9–10, kurbanlık hayvanın iyisini kötüsüyle veya kötüsünü iyisiyle değiştirmeyi yasaklar. Kişi yasağa rağmen değiştirirse hem ilk hayvan hem onun yerine konan hayvan kutsal olur; ilkini serbest bırakmış olmaz. Bu hüküm doğrudan insan kurbanını konu almaz. Fakat “Daha iyisini buldum, öyleyse öncekinin yerine geçirebilirim” düşüncesinin Tora’da genel bir yetki olmadığını açıkça gösterir. Daha iyi olduğu düşünülen sunu, önceki yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz.

İnsanla ilgili adaklar ise aynı bölümün başında başka türlü düzenlenir. Vayikra 27:1–8’de yaşa ve cinsiyete göre parasal değerler belirlenir; insanın sunakta öldürülmesi emredilmez. Bereşit 9:5–6’da insanın Tanrı’nın suretinde yaratılması, kanının dökülmesinin hesabının sorulmasına gerekçe olur. İnsanın yüksek değeri, onu daha uygun bir kesimlik sunu yapmaz. Bu değer, hayatının korunmasına ilişkin sorumluluğu ağırlaştırır.

İnsanın ahlaki sorumluluk taşıması da hayvanı geçersiz bir sunuya dönüştürmez. Vayikra, hayvanı insan gibi günah işleyebilen bir varlık sayarak seçmemiştir. Sunulacak türler ve yapılacak işlemler açıkça belirlenmiştir. “İnsanı ancak başka bir insan temsil edebilir” şartı bu hükümlerde yer almaz. Böyle bir şart önce dışarıdan eklenip sonra hayvan bu şarta uymadığı için yetersiz ilan edilmektedir. Haşem’in kabul ettiği sunuyu reddetmek için Haşem’in koymadığı bir ölçü kullanılamaz.

Bu nedenle bir ölümün sunu sayılıp sayılmayacağı, yalnızca ölen canlının değerine bakılarak belirlenmez. Vayikra 1:3–5’te hayvanın getirileceği yer, kesim ve Aharon soyundan kohenlerin, yani kutsal hizmette görevli kişilerin kanla yapacağı iş ayrı ayrı yer alır. Vayikra 5:14–19’da suç sunusu için kusursuz koç istenir; kutsal mala verilen zararla ilgili durumda telafi ve ek ödeme de emredilir. 7:1–7, kanın sunağa uygulanmasını, yakılacak kısımları ve kohenlerin yiyebileceği eti düzenler. Sunu, yalnızca dini anlam verilen bir ölüm değildir; belirli şartları ve işlemleri olan bir ibadettir.

Bir kişinin başkaları uğruna hayatını vermesi büyük bir fedakarlık olabilir. Fakat “kendini kurban etmek” sözüyle Vayikra’daki sunu aynı anlamda kullanılmış olmaz. İsa’nın Roma yönetimi altında öldürülmesi, bu kohenlik hizmetinin yerine getirildiği bir sunu işlemi değildir. Buna “İsa sıradan sunuların üstündeydi; onların şartlarına bağlı olmadan hepsini tamamladı” cevabı verildiğinde ise yeni bir iddia ileri sürülmüş olur: Haşem’in başka bir kurban düzeni kurduğu ve İsa’yı onun merkezine yerleştirdiği. Bu iddianın kanıtı, insanın hayvandan üstün olması olamaz. Önce böyle bir yetki gösterilmeden, Tora’nın bazı ayrıntıları İsa’nın işareti, karşılanmayan şartları ise geçici ayrıntılar sayılamaz.

Yeşaya 53:10’daki אָשָׁם (aşam) suçla ve telafiyle ilgili bir sözcüktür. Vayikra’da belirli bir sunuyu adlandırır. Şemuel Alef 6:3–8’de ise aynı sözcük Filistlilerin gönderdiği altın nesneler için kullanılır. Telafi sözünün geçmesi, sunulan şeyin türünü tek başına belirlemez. Yeşaya’da cümle bir koşulla başlar ve kulun soyunu göreceği, günlerinin uzayacağı vaadiyle devam eder. Ayet, Vayikra’daki koçun yerine değeri daha yüksek sayılan bir insanın konulmasını buyurmaz.

Tanah, en ağır fedakarlığın mutlaka en doğru ibadet olduğu düşüncesini de reddeder. Mika 6:6–8’de buzağılardan binlerce koça, yağ ırmaklarından suç karşılığında ilk doğan çocuğa kadar yükselen bir sıra kurulur. Cevap, daha değerli bir canın öldürülmesi değildir: adalet, iyiliği sevmek ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürümek istenir. Devarim 12:29–31 de ulusların çocuk yakma törenlerini Haşem’e yönelterek benimsemeyi yasaklar. Yitshak’ın bağlanmasında ise son emir ona dokunulmamasıdır; o yaşar, yerine koç sunulur (Bereşit 22:11–13). Bu hükümlerden insanı sunuların en üst basamağına yerleştiren bir izin çıkmaz.

İnsanı hayvandan ayıran ahlaki kapasite, peygamberlerin çağrısında başka bir karşılık bulur: insan kötülüğünü görebilir, verdiği zararı düzeltebilir ve yolundan dönebilir. Yehezkel 18:21–23, dönen günahkarın yaşayacağını söyler; Hoşea 14:2–5, İsrael’i sözlerle Haşem’e dönmeye çağırır. Mika’nın istediği adalet ve iyilik de bu değişimin hayat içindeki karşılığıdır. İnsanın daha yüksek sorumluluğu, onu daha değerli bir kurbanlık yapmaz; doğru yaşamakla yükümlü kılar. Haşem’in emrettiği sunuların yerine insan ölümünü geçirmek, bu sorumluluktan çıkarılmış bir sonuç değil, Tora’ya eklenmiş bir hükümdür.

Tanah kaynakları: Vayikra 1:1–17; 2:1–3; 5:6–19; 7:1–7; 27:1–10; Bereşit 9:5–6; 22:11–13; Devarim 12:29–31; Yeşaya 53:10; Şemuel Alef 6:3–8; Mika 6:6–8; Yehezkel 18:21–23; Hoşea 14:2–5. İbranice metin karşılaştırması: Vayikra 27:1–10; Vayikra 1–7; Bereşit 22:11–13; Devarim 12:30–31.

Bu iddianın sayfası

227. İddia: İnsan “koşer hayvan” olmadığı halde Maşiah insan korbanı olabilir

Tora, bir hayvanın yenmeye uygun olması ile sunu olarak getirilebilmesi için ayrı hükümler verir. Sunu için hayvanın türü, kimi zaman dişi veya erkek olması ve bedeninde kusur bulunup bulunmaması belirtilir. Bir insanın ahlaki özellikleri başka bir tür uygunluğu anlatır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, bir hayvanın yenmeye uygun olması ile sunu olarak getirilebilmesi için ayrı hükümler verir. Sunu için hayvanın türü, kimi zaman dişi veya erkek olması ve bedeninde kusur bulunup bulunmaması belirtilir. Bir insanın ahlaki özellikleri başka bir tür uygunluğu anlatır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, “koşer” sözcüğünün “uygun” anlamına geldiğini söylerler. Maşiah’ın ahlaken kusursuz olduğunu ileri sürüp bu özelliğin onu Tanrı’ya sunulabilecek en uygun korban yaptığını düşünürler. Onlara göre İsa’nın insan olması böyle bir sunuya engel değildir.

Tanah’ın Cevabı:

Bir insanın doğru davranıp davranmadığı, onun nasıl yaşadığıyla ilgilidir. Vayikra’daki uygunluk şartı ise sunağa hangi sununun getirilebileceğini belirler. “Uygun” sözcüğünü kullanmak, bir insanı Tora’da belirlenen sunu türlerinden birine dönüştürmez.

Vayikra 1:2 korbanı sunan kişiden söz eder; sunulacak canlıları ise מִן־הַבְּהֵמָה מִן־הַבָּקָר וּמִן־הַצֹּאן, “hayvanlardan, sığırlardan ve davarlardan” diye belirtir. 1:14’te kuş sunusu için kumru ve güvercin yavruları ayrıca sayılır.

Vayikra 4–5, belirli günah ve suç sunuları için uygulanacak hükümleri açıklar. 5:11–13’te ilgili durumlarda ince un sunusuna da izin verilir. İnsan bu korban türleri arasında sayılmaz.

Yenilebilen bir hayvan olmakla sunakta korban olarak sunulabilmek de aynı şey değildir. Vayikra 11 ne yenebileceğini, Vayikra 1 sunak için ne getirilebileceğini açıklar. Sifra’nın Vayikra 1:2 açıklaması da genel hayvan ifadesinin sığır ve davar sözleriyle sınırlandığını belirtir. Yenilmesine izin verilen her hayvan bu nedenle sunak korbanı olmaz.

Vayikra 22:19–25’te sunu için aranan tamim, yani bedensel kusursuzluk şartı, uygun türden seçilmiş hayvana uygulanır. Bir koç istenmişse bedeninde kusur bulunmayan geyik bile tür şartını karşılamaz. Bir insanın kusursuz olduğunun söylenmesi de o kişiyi ayetin kabul ettiği sunulardan biri haline getirmez. Kusursuzluk şartı, tür şartının yerine geçmez.

Devarim 12:31, insanların oğullarını ve kızlarını tanrılarına ateşte yakmasını yasaklanan uygulamalar arasında sayar. Yeremya 7:31 ve 19:5 de çocukların yakılmasını kınar. Burada kınanan uygulama çocukların sunu olarak yakılmasıdır. Ayetler, insanların Tanrı’ya sunulabileceği yeni bir korban türü bildirmez.

Bereşit 22’de Yitshak’ın bağlanması anlatılır. Olayın sonunda Avraam’a çocuğa el uzatmaması söylenir. Fiilen sunulan canlı, Yitshak’ın yerine getirilen koçtur (22:11–13). Bu anlatı insanı Vayikra’daki korban listesine eklemez.

Yehezkel’in gelecekteki Mikdaş ve korban düzeninde de boğa, koç, kuzu ve keçilerden söz edilir (Yehezkel 43:18–27; 45:18–25). Peygamber yeni bir insan korbanı türü bildirmez.

Bir insanın başkası için fedakarlık yapması ahlaki bir eylemdir. Bir canlının sunakta hatat, yani günah sunusu veya aşam, yani suç sunusu olarak sunulması ise Tora’nın tür, yer ve uygulama bakımından belirlediği bir ibadettir. “Maşiah kusursuzdur, öyleyse en uygun korban odur” iddiası, bir insanın fedakarlığına sunak hizmetinin adını verir. Tora’nın belirlediği tür, yer ve uygulama koşulları bu benzetmeyle karşılanmış olmaz.

Kaynaklar: Vayikra 1:1–17, 4–5, 11 ve 22:17–25; Sifra, Vayikra 1:2; Bereşit 22:11–13; Devarim 12:31, 18:10; Yeremya 7:31, 19:5; Yehezkel 43:18–27, 45:18–25.

Bu iddianın sayfası