Mezmur 2:12: “Oğulu Öpün” mü? Naşeku Var ve Tanrısal Oğul İddiası

Bazı Hristiyan çevirilerinde Mezmur 2:12, “Oğulu öpün” biçiminde verilir. İngilizce çevirilerde “Oğul” kelimesinin ilk harfi büyütülür ve ayetin İsa’ya yöneltilmiş bir tapınma çağrısı olduğu izlenimi oluşturulur. Ardından öfkelenen ve kendisine sığınılan kişinin de bu “Oğul” olduğu varsayılır.

Fakat bu sonuç İbranice metinde bulunmaz. Mezmur 2, Tanrı ile O’nun meshedilmiş kralını açıkça birbirinden ayırır. Kral Tanrı değildir; Tanrı tarafından seçilen, Tsiyon’a yerleştirilen ve yetkisini Tanrı’dan alan insan hükümdardır.

Mezmur 2:12’deki iki kelime farklı biçimlerde yorumlanabilir. Ancak hangi anlam kabul edilirse edilsin, ayet İsa’nın tanrısallığını, ezeli oğulluğunu veya Tanrı’yla özdeşliğini öğretmez.

Mezmurun Konusu Nedir?

Mezmur, yeryüzünün krallarının Aşem’in yönetimine ve Aşem’in atadığı krala karşı ayaklanmasını anlatır. Klasik Yahudi yorum burada iki gerçek katmanı birlikte korur. Raşi, peşat düzeyinde mezmuru Kral David’in kendi krallığı ve ona karşı toplanan düşmanlar üzerinden açıklar; aynı zamanda Hazal’ın pasajı Kral Maşiah hakkında deraş ettiğini açıkça kaydeder. Radak da sonunda mezmurun David veya Kral Maşiah üzerinden okunabileceğini söyler.

Bu çok önemlidir: Maşiah yorumu gerçek bir Yahudi yorumudur; fakat bundan Hristiyan tanrısal-Oğul öğretisi çıkmaz. Hem David okumasında hem Kral Maşiah okumasında söz konusu kişi Aşem’in seçtiği ve yetkilendirdiği insan kraldır.

“Yeryüzünün kralları ayaklanıyor, yöneticiler Tanrı’ya ve O’nun meshedilmişine karşı birleşiyor.”
Mezmur 2:2

עַל־יְהוָה וְעַל־מְשִׁיחוֹ

al Adonay veal meşiho

“Tanrı’ya ve O’nun meshedilmişine karşı.”

Bu cümlede Tanrı ile meşiho (O’nun meshedilmişi) iki ayrı öznedir. Meshedilmiş kişi Tanrı değildir. Tanrı’ya aittir, Tanrı tarafından seçilmiştir ve Tanrı’nın verdiği yetkiyle hüküm sürer.

“Ben kralımı Tsiyon’a, kutsal dağıma yerleştirdim.”
Mezmur 2:6

Tanrı, “Ben kral olarak Tsiyon’a yerleştim” demez. “Kralımı yerleştirdim” der. Bir tarafta kralı seçen ve yerleştiren Tanrı, diğer tarafta seçilen ve yerleştirilen insan hükümdar vardır. Bu temel yapı ortadan kaldırılmadan Mezmur 2’den tanrısal bir “Oğul” öğretisi çıkarılamaz.

“Maşiah” Kelimesi İsa Anlamına Gelmez

Mezmur 2:2’de geçen מָשִׁיחַ – maşiah (yağla meshedilmiş, göreve atanmış kişi) sözcüğü yalnızca gelecekteki Maşiah için kullanılan özel bir ad değildir. Tanah’ta yağla meshedilerek göreve getirilen krallar için kullanılan genel bir unvandır.

“Tanrı’nın meshedilmişine el uzatmaktan Tanrı beni korusun.”
1 Şemuel 24:7

Şaul açıkça meşiah Adonay (Tanrı’nın meshedilmişi) olarak adlandırılır. Şaul’un Tanrı olmadığı ve tanrısal bir varlık sayılmadığı açıktır. Bu nedenle Mezmur 2’de bir kişiye maşiah denilmesi, onun İsa veya Tanrı olduğu anlamına gelmez. Sözcük, Tanrı tarafından krallık görevine atanmış insan hükümdarı tanımlar.

Tartışmalı İfade: Naşeku Var

Mezmur 2:12’nin ilk iki kelimesi şöyledir:

נַשְּׁקוּ־בַר

naşeku var

Tartışma bu iki kelimenin nasıl anlaşılması gerektiği üzerindedir.

נַשְּׁקוּ – naşeku, נ-ש-ק kökünden gelen çoğul emir biçimidir. Kelimenin en doğal ve yaygın anlamı “öpün”dür. Bununla birlikte bazı klasik Yahudi yorumcular, kelimeyi נֶשֶׁק – neşek (silah, donanım) ile ilişkilendirerek “donanın” veya “kendinizi hazırlayın” anlamında açıklamıştır.

בַר – bar kelimesi ise iki farklı anlam alanına sahip olabilir. İbranice kullanımda “saf, temiz, arı” anlamına gelir. Aramice veya Aramice etkili kullanımda ise “oğul” anlamında bulunabilir.

“Saflıkla donanın.”

“Oğula bağlılık gösterin.”

İfade bu iki yönde açıklanabilir. Fakat ikinci çeviri kabul edilse bile ayetteki oğul Tanrı değildir. Mezmurun daha önce açıkça tanımladığı insan kraldır.

Yazar “Oğul” Demek İçin Normal İbranice Kelimeyi Zaten Kullanmıştır

Mezmurun kendi içindeki en güçlü dilsel kanıtlardan biri yedinci ayette bulunur. Tanrı krala şöyle seslenir:

בְּנִי אַתָּה

beni ata

“Sen Benim oğlumsun.” – Mezmur 2:7

בְּנִי – beni, בֵּן – ben (oğul) kelimesinin “oğlum” biçimidir.

Mezmurun yazarı “oğul” demek için kullanılan normal İbranice kelimeyi biliyordu ve aynı şiirde onu açıkça kullanmıştı. Yalnızca beş ayet sonra aynı kişiden yeniden “oğul” diye söz etmek isteseydi, aynı İbranice kelimeyi tekrar kullanabilirdi. Bunun yerine bar kelimesini seçmiştir.

Bu kelime değişikliği önemsiz değildir. Aynı kısa şiirde, aynı kişi için önce açık İbranice ben kelimesi kullanılmış, birkaç ayet sonra ise “oğul” olduğu ileri sürülen farklı ve Aramice bir kelimeye geçildiği iddia edilmiştir. Böyle bir dil değişimi teorik olarak mümkündür. Fakat metin bunu zorunlu kılmaz. Üstelik bar kelimesinin Mezmurlar’daki İbranice kullanımı “saflık” ve “temiz yürek” anlamını doğrudan destekler.

“Elleri temiz ve yüreği saf olan.”
Mezmur 24:4

וּבַר־לֵבָב

uvar levav

“Yüreği temiz olan.”

“Tanrı, yüreği temiz olanlara karşı gerçekten iyidir.”
Mezmur 73:1

לְבָרֵי לֵבָב

levarei levav

“Yüreği temiz olanlara.”

Bu nedenle Mezmur 2:12’deki bar kelimesinin “saflık, temizlik, temiz yürek” alanında okunması Mezmurlar kitabının kendi İbranice söz varlığıyla uyumludur. Bununla birlikte aynı kelimenin Özdeyişler 31:2’de “oğul” anlamında kullanılması ve İbn Ezra ile Radak’ın burada açıkça “oğul” okumasını kabul etmesi nedeniyle, “bar kesinlikle oğul olamaz” demek de doğru değildir. Filolojik sonuç şudur: “oğul” mümkündür; “saflık” da gerçek ve klasik bir Yahudi okumadır. Hristiyan tanrısallık iddiası bu kelime tercihinden çıkmaz.

Bar Hiçbir Zaman “Oğul” Anlamına Gelmez mi?

Bar kelimesinin hiçbir zaman “oğul” anlamına gelmediğini söylemek doğru değildir. Özdeyişler 31:2’de kelime açıkça bu anlamda kullanılır:

“Ne diyeyim, oğlum? Ne diyeyim, rahmimin oğlu? Ne diyeyim, adaklarımın oğlu?”
Özdeyişler 31:2

Burada bar kelimesinin “oğul” anlamı gerçektir. Fakat bir kelimenin başka bir bağlamda “oğul” anlamına gelmesi, Mezmur 2:12’de de zorunlu olarak aynı anlama geldiğini kanıtlamaz. Kelimeler anlamlarını cümlenin iç yapısından ve metnin genel dilinden alır.

Mezmur 2 içinde normal İbranice “oğul” kelimesi ben biçiminde zaten kullanılmıştır. Mezmurlar kitabında bar ise “saf/temiz” anlam alanında da açıkça bulunur. Bu nedenle doğru sonuç şudur: barın “oğul” okunması dilsel açıdan mümkündür fakat zorunlu değildir; “saflık” okuması da gerçek bir klasik açıklamadır. Metin-kritik ve yorum tarihi, tek mümkün çevirinin büyük harfli “Oğul” olduğunu göstermez.

Açıklama

Raşi, naşeku var ifadesini “oğulu öpün” şeklinde yorumlamaz. Ona göre ayetin anlamı temiz yürekle hazırlanmak ve doğru davranışla donanmaktır.

“Kendinizi temiz yürekle donatın.”
Raşi, Mezmur 2:12

Bu yorumda naşeku hazırlanmak veya donanmak, bar ise saflık ve yürek temizliği anlamındadır. Ayet böylece isyancı krallara şu çağrıyı yapar: Tanrı’ya karşı ayaklanmayı bırakın, temiz yürekle O’nun hükmünü kabul edin ve O’nun atadığı krala karşı isyan etmeyin.

Metsudat David de ifadeyi temiz yürekle ve hileden uzak biçimde Tanrı’nın krallığını kabul etmek yönünde açıklar. Meiri de saflık ve bütünlük yorumunu temel açıklama olarak aktarır. Klasik Yahudi yorumunda “oğulu öpün” metnin tek ve zorunlu anlamı değildir.

İbn Ezra “Oğul” Okumasını Kabul Eder, Fakat İsa’yı Değil

İbn Ezra, bar kelimesinin “oğul” anlamına gelebileceğini kabul eder. Ancak onun açıklaması Hristiyan iddiayı desteklemez.

İbn Ezra, mezmurun ikinci ayetiyle son ayetleri arasında bir paralellik kurar. Başlangıçta krallar Tanrı’ya ve O’nun meshedilmişine karşı ayaklanmaktadır. Son bölümde ise bu isyanın iki yönü düzeltilir:

“Tanrı’ya korkuyla hizmet edin.”

“Oğula bağlılık gösterin.”

Bunun anlamı Tanrı’ya kulluk etmek ve Tanrı’nın atadığı insan kralın yönetimini kabul etmektir. İbn Ezra “öpmeyi”, halkların bir krala bağlılıklarını göstermek için onun elini öpmeleri veya önünde boyun eğmeleriyle açıklar. Burada dinsel tapınma değil, siyasi bağlılık söz konusudur.

“Oğul” okumasında bile ayetin devamı kralı Aşem’le özdeşleştirmez. Raşi, “öfkelenmesin” ifadesini Aşem’in öfkesi olarak açıklar. Eski Yunanca çeviri bunu daha da açık hale getirerek doğrudan “Rab öfkelenmesin” der. İbn Ezra’nın “oğul” okuması da tanrısallık değil, Aşem’in atadığı krala bağlılık bağlamındadır.

Radak’ın Açıklaması

Radak da bar kelimesi için iki anlamı birlikte aktarır. Birinci yorumda bar, “oğul” anlamındadır. Halklara Tanrı’nın “oğlum” diye adlandırdığı kralı kabul etmeleri emredilir. İkinci yorumda bar, “saf ve temiz” anlamındadır. Halklara temiz yürekli David’e karşı ayaklanmamaları ve onun Tanrı tarafından seçildiğini kabul etmeleri söylenir.

Her iki yorumda da kral Tanrı değildir. Aşem tarafından görevlendirilen insan hükümdardır. Radak’ın açıklaması Hristiyan yorumunun temel sorununu ortaya çıkarır: “Oğul” kelimesi kabul edilse bile bu oğul Tanrı değildir. Tanah’ın krallık dili içinde Aşem tarafından seçilmiş kraldır; Maşiah okumasında Kral David’in soyundan gelecek hükümdardır.

Eski Yunanca Çeviri “Oğulu Öpün” Demez

Mezmur 2’nin eski Yunanca çevirisi 12. ayeti şöyle verir:

δράξασθε παιδείας

draxasthe paideias

“Öğretiye veya disipline sımsıkı sarılın.”

Bu çeviride “oğul” kelimesi bulunmaz. Ayetin devamında da “Rab öfkelenmesin” denilir.

Bu eski çeviri geleneği iki önemli gerçeği gösterir. Birincisi, naşeku var ifadesinin “oğulu öpün” şeklinde anlaşılması metnin tek ve tartışmasız anlamı değildir. İkincisi, öfkelenen kişinin oğul değil, Tanrı olduğu açıkça kabul edilmiştir.

Hristiyanlığın erken döneminde yaygın biçimde kullanılan eski Yunanca Tanah çevirisinin bile bu ayette “oğulu öpün” dememesi, sonradan oluşturulan büyük harfli “Oğul” çevirisinin zorunlu olmadığını gösterir.

“Oğul” Kabul Edilse Bile Oğul Tanrı Değildir

Tartışmayı bütünüyle “oğul” çevirisinin lehine sonuçlandırdığımızı varsayalım. Naşeku var ifadesini “oğulu öpün” olarak çevirelim. Yine de ayetteki oğul Tanrı değildir.

Mezmurun “oğlu”, Aşem’in Tsiyon’a yerleştirdiği insan kraldır. Peşat Kral David’e uygulanabilir; mesihsel okumada Kral David’in soyundan gelecek Maşiah’a uygulanır. Tanah’ta kralın Tanrı’nın “oğlu” olarak adlandırılması, onun Tanrı’yla aynı özü taşıdığı anlamına gelmez. Bu, Kral David’in hanedanıyla yapılan krallık antlaşmasının dilidir.

“Ben ona baba olacağım, o da Bana oğul olacak. Suç işlediğinde onu insanların değneğiyle cezalandıracağım.”
2 Şemuel 7:14

Tanrı’nın “oğlu” olarak adlandırılan bu kral suç işleyebilir ve cezalandırılabilir. Dolayısıyla “oğul” unvanı tanrısal özü değil, Tanrı tarafından seçilmiş krallık konumunu gösterir.

“O Bana, ‘Sen benim babamsın, Tanrım ve kurtuluşumun kayasısın’ diyecek. Ben de onu ilk doğan, yeryüzü krallarının en yücesi yapacağım.”
Mezmur 89:27-28

David biyolojik olarak ailesinin ilk doğanı değildi. Tanrı onu “ilk doğan yapacağını” söyler. Buradaki “ilk doğan”, biyolojik doğumu değil, krallar arasında verilen üstün statüyü anlatır. Aynı şekilde “oğul” da biyolojik veya ontolojik tanrısallığı değil, Tanrı tarafından seçilmiş kralın antlaşma içindeki konumunu ifade eder.

“Bugün Seni Doğurdum” Ne Anlama Gelir?

“Sen Benim oğlumsun; bugün seni doğurdum.”
Mezmur 2:7

İbranice metinde הַיּוֹם – hayom (bugün) kelimesi bulunur.

Bu ifade ezeli bir biyolojik veya ontolojik doğumu anlatmak zorunda değildir. Klasik Yahudi yorum bunu krallık göreviyle açıklar. Raşi “bugün”ü Aşem’in kralı İsrael üzerine tahta çıkardığı gün olarak yorumlar; “seni doğurdum” sözünü de onun Aşem’in “oğlu” diye anılacak krallık konumuna alınmasıyla açıklar. Radak da “bugün”ü kralın meshedildiği gün olarak yorumlar.

Bu nedenle “oğul” dili Tanah’ın krallık antlaşması içinde okunur. II Şemuel 7:14’te Kral David’in hanedanındaki kral için “Ben ona baba olacağım, o Bana oğul olacak” denmesi de aynı yapıyı gösterir. Mezmur 2’deki oğulluk, Tanrı’nın içinde ikinci bir kişiyi tanımlamaz; Aşem’in seçtiği kralın antlaşma statüsünü anlatır.

Kral Yetkiyi Tanrı’dan Alır

“Benden iste; ulusları sana miras, yeryüzünün uçlarını mülk olarak vereyim.”
Mezmur 2:8

Kral ulusların kendiliğinden sahibi değildir. Onları Tanrı’dan istemektedir. Tanrı veren, kral alan taraftır. Kralın yetkisi kendi tanrısal doğasından kaynaklanmaz. Tanrı tarafından verilir.

Tanrı kralı seçer. Tanrı onu Tsiyon’a yerleştirir. Tanrı ulusları ona verir. Kral ise Tanrı’nın kararını uygular. Bu ilişki iki eşit tanrısal varlık arasındaki ilişki değil, egemen Tanrı ile O’nun görevlendirdiği insan hükümdar arasındaki ilişkidir.

Oğulu Öpmek Tapınmak Değildir

Naşeku var ifadesi “oğulu öpün” olarak çevrilse bile, öpme eylemi krala ibadet etmek anlamına gelmez. Eski dünyada bir hükümdarın elini veya ayağını öpmek, onun yönetimini kabul etmeyi ve ona bağlılık göstermeyi ifade edebilirdi. İbn Ezra ve Radak ayeti bu siyasi bağlılık geleneği üzerinden açıklar.

“Tanrı’ya korkuyla hizmet edin.”

“Oğula bağlılık gösterin.”

Tanrı’ya kulluk edilir. Tanrı’nın atadığı kralın yönetimi kabul edilir. Bu iki eylem aynı değildir. Tanrı’nın temsilcisine itaat edilmesi, temsilcinin Tanrı olduğu anlamına gelmez. Kralın otoritesi Tanrı’dan geldiği için krala karşı isyan, Tanrı’nın kararına karşı çıkmak sayılır.

Öfkelenen Oğul Değil, Tanrı’dır

Bazı Hristiyan çevirileri ayeti “Oğulu öpün ki o öfkelenmesin… Ne mutlu ona sığınanlara” izlenimi verecek şekilde düzenler. Böylece oğul, hem öfkelenen hem de kendisine sığınılan kişi haline getirilir.

Ancak İbranice metinde “oğul öfkelenmesin” biçiminde açık bir ifade bulunmaz. Fiilin öznesi ayrıca adlandırılmamıştır. Raşi öfkeyi Aşem’in öfkesi olarak açıklar. Eski Yunanca çeviri belirsizliği tamamen kaldırıp doğrudan “Rab öfkelenmesin” der: mēpote orgisthē Kyrios. Böylece eski bir metin geleneğinde hem öfkelenen hem de sığınılan kişi Aşem’dir.

“Tanrı’nın atadığı krala karşı isyan etmeyin; aksi halde Tanrı öfkelenir.”

Kralın otoritesini reddetmek, kralı görevlendiren Tanrı’nın kararını reddetmektir. Öfkelenen ve kendisine sığınılan kişi kral değil, Tanrı’dır.

Büyük Harfli “Oğul” Metinde Yoktur

İbranice yazıda büyük ve küçük harf ayrımı bulunmaz. Bu nedenle İngilizce çevirilerde “Son” kelimesinin büyük harfle yazılması İbranice metinden kaynaklanmaz. Aynı şekilde Türkçe çevirilerde “Oğul” kelimesinin ilk harfinin büyütülmesi de ayetin dilbilgisinden değil, çevirmenin teolojik tercihinden doğar.

Metinde “İsa”, “tanrısal oğul”, “ezeli oğul” veya “Tanrı’nın ikinci kişisi” anlamına gelen hiçbir ifade yoktur. Çevirmen önce bar kelimesini tartışmasız biçimde “oğul” kabul etmekte, sonra kelimenin ilk harfini büyütmekte, ardından bu oğulu İsa olarak tanımlamakta ve son olarak öfkelenen ve kendisine sığınılan kişinin de aynı oğul olduğunu varsaymaktadır. Bu sonuçların hiçbiri İbranice metnin iki kelimesi içinde bulunmaz.

Sonuç

Mezmur 2:12’deki naşeku var ifadesinin “oğulu öpün” şeklinde çevrilmesi, metnin tek ve zorunlu anlamı değildir.

Mezmurun yazarı yalnızca beş ayet önce “oğul” demek için normal İbranice ben kelimesini açıkça kullanmıştır. On ikinci ayette seçilen bar kelimesi ise Mezmurlar’ın başka yerlerinde “saf, temiz, temiz yürekli” anlamına gelir. Raşi, Metsudat David ve Meiri ayeti saflık, temiz yürek ve içten bağlılık üzerinden açıklar. Eski Yunanca çeviri de “oğulu öpün” demez; öğretiye veya disipline sarılma çağrısı yapar.

Bununla birlikte bar kelimesinin “oğul” anlamı kabul edilse bile Hristiyan iddia yine sonuç vermez. Ayetteki oğul Tanrı değildir. Peşat düzeyinde Kral David; mesihsel yorumda Kral David’in soyundan gelecek insan kraldır. “Oğul” Tanah’ın krallık antlaşmasına ait bir unvandır. “Bugün seni doğurdum” kralın Tanrı tarafından krallık konumuna alınmasını anlatır. Oğulu öpmek kabul edilirse bu krala bağlılık göstermektir; Tanrı’ya tapınma ile aynı eylem değildir. Raşi ve eski Yunanca metinde öfkelenen ve kendisine sığınılan kişi Aşem’dir.

“Tanrı’ya korkuyla hizmet edin, O’nun atadığı krala karşı isyan etmeyin ve temiz yürekle Tanrı’nın hükmünü kabul edin.”

Mezmur 2:12, İsa’nın tanrısallığını veya ezeli tanrısal oğulluğunu bildirmez.

“Oğulu öpün” çevirisi kabul edilse bile ayetteki oğul Tanrı değil, Tanrı’nın atadığı insan kraldır. Hristiyan iddiasının Tanah’ta hiçbir dayanağı yoktur.

Temel kaynaklar

Tehillim 2; II Şemuel 7:12–16; Tehillim 89:27–28; Mişlei 31:2; Tehillim 24:4 ve 73:1. Raşi, Tehillim 2:1, 7, 12; İbn Ezra, Tehillim 2:12; Radak, Tehillim 2:1, 7, 12; Septuaginta, Tehillim 2:12.