143. İddia: Yahudilerin İsa’yı reddetmesi onun Maşiah olduğuna işarettir
Hristiyan iddiası
“This indication that Messiah was crucified needs to be coupled with passages which speak of Israel rejecting their Messiah, to show that Jesus is the only likely candidate. No other person claiming to be Messiah has been so consistently rejected by all Jewry.”
Cevap
Hristiyan iddiası yalnız “Yahudiler İsa’yı reddetti; öyleyse o Maşiah’tır” biçimindeki kaba bir daireye dayanmaz. Tehillim 22’de çarmıha gerilmeyi gördüğünü düşündükten sonra buna, İsrael’in Maşiah’ını reddedeceğini söylediğini düşündüğü metinleri ekler. Tehillim 118:22’deki reddedilen taşı ve Yeşaya 8:14’teki sürçme taşını bu yönde okur; Moşe, David, Yosef ve bazı şofetimin önce kendi kardeşleri tarafından reddedilip daha sonra kabul edilmesini de aynı örüntünün parçaları sayar. Böylece reddedilme, İsa kimliğini tamamlayan işaretlerden biri haline gelir.17151716
Tanah gerçekten de daha sonra yükseltilen bir kişinin önce küçümsenmesi veya reddedilmesi temasını bilir. Fakat bu tema “İsrael tarafından reddedilen kişi Maşiah’tır” şeklinde bir kimlik kuralı oluşturmaz.
Tehillim 118 bu ayrımı görmek için iyi bir örnektir. Mezmurun konuşanı uluslar tarafından kuşatıldığını, itildiğini, fakat HaŞem’in kendisine yardım ettiğini anlatır. Ardından açıkça, “Ölmeyeceğim, yaşayacağım” der. Reddedilen taş sözü bu kurtuluş hareketinin sonunda gelir: taş reddedilmiş, sonra köşe başı olmuştur.1717
Hazal’ın aynı ayeti David’e uygulayan gerçek bir geleneği de vardır. Pesahim 119a’da “Sana şükredeceğim, çünkü bana cevap verdin” sözü David’e; “Yapıcıların reddettiği taş köşe başı oldu” sözü ise Yişay’a nispet edilir. Deraşın ufku David’in küçümsenip sonra krallığa yükselmesidir. Burada Hristiyan bir ekleme yoktur; gerçekten reddedilme ve ardından yükselme motifi vardır.1718
Fakat bu kaynak Hristiyan yorumun ihtiyacı olan ikinci cümleyi söylemez: “Bu nedenle gelecekte İsrael tarafından reddedilecek her Maşiah adayı bu ayetle tanınacaktır.” Hazal’ın David’e yaptığı uygulama, ayetin bir Maşiah kimlik testi olduğunu değil, David’in hikayesinin bu şiirsel sözlerle okunabildiğini gösterir.
Raşi ise aynı taşı başka bir düzlemde okur: “uluslar arasında alçaltılmış halk.” Burada taş İsrael’dir. İbn Ezra da bireysel kral ile sürgündeki İsrael arasında yorum imkanları verir. Bu çeşitlilik önemlidir. “Taş” imgesi Tanah’ta tek bir kişiye mühürlenmiş özel ad değildir.1719
Yeşaya 8:14’te sorun daha belirgindir. Hristiyan yorum ayeti “Maşiah İsrael’in sürçeceği taştır” diye kullanır. Oysa cümlenin öznesi bir önceki ayette açıkça HaŞem Tsevaot’tur. “Onu kutsal sayın… O sizin korkunuz olsun” denir; ardından “O, bir Mikdaş olacak; İsrael’in iki evi için engel taşı ve sürçme kayası…” diye devam eder. İbranice ayette “Maşiah” sözcüğü yoktur.1720
Daha sonraki Hristiyan metni bu imgeyi İsa’ya uygular; bu uygulama metnin kendi peşatı değildir. Fakat Tanah’tan bağımsız kanıt aranıyorsa özne değiştirilemez. HaŞem’i anlatan bir cümleyi önce Maşiah’a, sonra İsa’ya taşımak iki ayrı yorum adımıdır; ayetin peşatı bu iki adımı kendisi kurmaz.
Bereşit 49:24’te “İsrael’in taşı” sözünün bulunması da aynı sebeple kimliği sabitlemez. “Taş” dayanıklılık, destek veya temel için kullanılan bir imgedir. Bir metaforun Yosef bağlamında kullanılması, Tanah’ın her “taş” sözünü aynı kişiye bağladığı anlamına gelmez.1721
Hristiyan yorumun Moşe, Yosef ve David örnekleri de dikkat çekicidir; çünkü aslında reddedilmenin İsa’ya özgü olmadığını gösterir. Moşe’ye “seni kim yönetici ve yargıç yaptı?” denmiştir. Yosef kardeşlerinin düşmanlığına uğramıştır. David’in yükselişi de aile içindeki küçümsenme ile başlayan bir anlatıya dönüşebilir.17221723
Bunların hepsi gerçek motiflerdir. Fakat bir motif ile kimlik ölçütü aynı şey değildir. Birçok peygamber reddedilmiştir; bu onları Maşiah yapmaz. Birçok tsadik haksızlığa uğramıştır; bu da onları David soyuna ilişkin kral yapmaz. Ortak bir hayat örüntüsü, ancak Tanah o örüntüyü Maşiah için zorunlu ve ayırt edici işaret olarak verdiğinde kimlik kanıtına dönüşebilir.
Tanah’ın David soyuna ilişkin beklentiyi anlatırken verdiği ayırt edici şeyler çok daha somuttur. Yirmiyahu 23’te doğru filiz kral olarak hükmeder, adalet yapar, Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yehezkel 37’de İsrael toplanır, tek halk olur, David soyuna ilişkin kral üzerlerinde hükmeder ve HaŞem’in Mikdaş’ı aralarında bulunur.17241725
Reddedilmek bu görevlerin yerine geçemez. Aksi halde ölçü tersine çevrilmiş olur: aday krallık, toplanma ve barış görevlerini gerçekleştirmediğinde, bu kez onu kabul etmeyen İsrael’in davranışı aday lehine delil yapılır. Böyle bir yöntem yanlışlanamaz hale gelir. İsrael kabul ederse “Maşiah tanındı”, reddederse “reddedileceği zaten yazılıydı” denebilir. Tanah kimlik ölçüsünü bu biçimde kurmaz.
Hristiyan yorumun kullandığı reddedilme teması tamamen hayali değildir; yanlış olan, temadan kimlik üretmektir. Tehillim 118 David’e veya İsrael’e uygulanabilir, Yeşaya 8’in taşı kendi bağlamında HaŞem’dir, Moşe-Yosef-David örnekleri reddedilmenin tekrarlanan bir anlatı motifi olduğunu gösterir. Bunların hiçbirinden “İsa reddedildi; bu yüzden Maşiah olduğu doğrulandı” sonucu çıkmaz.
Kaynaklar
Duncan Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6. Heaster, Tehillim 22’deki çarmıh okumasının, İsrael’in Maşiah’ı reddedeceğini düşündüğü pasajlarla birleştirilmesi gerektiğini; böylece İsa’nın ‘tek muhtemel aday’ olduğunu savunur. ↩
Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6: ‘No other person claiming to be Messiah has been so consistently rejected by all Jewry’ cümlesi ve Tehillim 118:22, Yeşaya 8:14 ile Moşe, David, Yosef ve bazı şofetim örneklerinin aynı sav içinde kullanılması. ↩
Tehillim 118:5-29. Mezmurun konuşanı kuşatılma ve ölüm tehlikesinden kurtuluşu anlatır; 17. ayette ‘ölmeyeceğim, yaşayacağım’, 21-23. ayetlerde cevap, kurtuluş ve reddedilen taş imgesi gelir. ↩
Bavli, Pesahim 119a: ‘Odeha ki anitani’ David’e, ‘even maasu ha-bonim hayeta le-roş pina’ ise Yişay’a nispet edilir; sugya bu diziyi David’in yükselişi çevresinde okur. ↩
Raşi, Tehillim 118:22: ‘Even maasu ha-bonim – am şe-hayu şefel bein ha-umot’; taşı uluslar arasında alçaltılmış halk olarak açıklar. İbn Ezra da ayeti kral/İsrael ekseninde açıklama imkanlarını verir. ↩
Yeşaya 8:12-15. 13. ayette özne HaŞem Tsevaot’tur; 14. ayette aynı özne ‘mikdaş’, ‘engel taşı’ ve ‘sürçme kayası’ olur. İbranice metin bu ayette ‘Maşiah’ sözcüğünü kullanmaz. ↩
Bereşit 49:24’te ‘even İsrael’ ifadesi Yosef bağlamında bir metafordur. Tanah’ta aynı imgenin birden fazla bağlamda kullanılabilmesi, ‘taş’ sözcüğünün tek başına belirli bir Maşiah kimliği oluşturmadığını gösterir. ↩
Heaster, Jesus for Jews, PDF s. 6. Rejection motifini Moşe, David, Yosef ve bazı şofetim ile kurması, reddedilmenin İsa’ya özgü bir işaret değil tekrarlanan bir anlatı motifi olduğunu kendi örnekleriyle de gösterir. ↩
Şemot 2:14; Bereşit 37:4-28; I. Şemuel 16-18. Moşe, Yosef ve David çevresindeki çatışmaların ayrıntıları birbirinden farklıdır; bunları tek bir ‘Maşiah mutlaka İsrael tarafından reddedilir’ yasasına dönüştüren bir Tanah cümlesi yoktur. ↩
Yirmiyahu 23:5-8: David’e doğru bir filiz, kralın hükmetmesi, adalet, Yehuda’nın kurtuluşu ve İsrael’in güvenliği. Bunlar reddedilme miktarı değil, tarihsel sonuçlardır. ↩
Yehezkel 37:21-28: İsrael’in toplanması, tek halk olması, ‘kulum David’in’ kral oluşu, Tanrı’nın hükümlerinde yürümeleri ve ebedi berit ile Mikdaş’ın aralarında bulunması. ↩
