Misyoner İddiaları Arşivi

16 iddia 2 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

İddialar ve Cevaplar

160. İddia: Yeşaya 53:10–11 kulun ölümden dirileceğini bildirir

Yeşaya 53’te kul hakkında önce ölüm ve mezar dili kullanılır. Ardından soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı bildirilir. Bu sözlerin ne anlattığını anlamak için Tanah’ın hem bir insanın ölümünden hem de bir halkın yıkımdan sonra yeniden ayağa kalkmasından nasıl söz ettiğine bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53’te kul hakkında önce ölüm ve mezar dili kullanılır. Ardından soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı bildirilir. Bu sözlerin ne anlattığını anlamak için Tanah’ın hem bir insanın ölümünden hem de bir halkın yıkımdan sonra yeniden ayağa kalkmasından nasıl söz ettiğine bakılır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Yeşaya 53:8–11’de ölümle ilgili sözleri, kulun sonradan soyunu göreceği ve uzun yaşayacağı vaadiyle birleştirirler. Onlara göre kul öldükten sonra yaşayacağı için bu sözler İsa’nın dirilişini ve sonsuza dek yaşamasını haber verir. Kulun soyunu da İsa’ya inananlar olarak yorumlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 53:8–9, yaşayanlar diyarından koparılmayı ve mezarı anlatır. 53:10–11’de aynı kul soyunu görür, günleri uzar ve çektiği emeğin karşılığıyla tatmin olur. Henüz şiirin başında, bir zamanlar hor görülen İsrael’in yükseltileceği bildirilmiştir (52:13–15). Onun neye döndüğünü ise sonraki bölüm gösterir. Siyon’un çocukları artar ve sürgünde ıssız kalan kentler yeniden dolar (54:1–3).

Yehezkel 37:11–14, bu dilin nasıl işlediğini peygamberin kendi açıklamasıyla verir. Kuru kemikler “bütün İsrael evi”dir. “Mezarlarınızı açacağım” sözünü “sizi İsrael toprağına götüreceğim” vaadi izler. Halk ölüme benzetilen bir yıkımdan sonra yeniden kurulabilir. Yeşaya’nın mezardan soy ve uzun yaşama uzanan dili de bir halkın tarihine uygulanabilir.

Yeşaya 53:10’daki יִרְאֶה זֶרַע יַאֲרִיךְ יָמִים, yir’eh zera, ya’arikh yamim, “soy görecek, günlerini uzatacak” demektir. Zera soy veya nesil anlamına gelir. Yeşaya 41:8, 48:19 ve 59:21’de soyun devamı için kullanılır.

Sözcük başka yerlerde mecazi olarak da kullanılabilir: Yeşaya 57:3–4’te kötülük yapan topluluk, soy diliyle nitelenir. Dolayısıyla kelimenin mecazi kullanımı mümkündür; fakat bu, 53:10’da İsa’ya inananların kastedildiğini göstermez. Siyon’un çocuklarına ilişkin devam bölümü, İsrael’in gelecek kuşaklarını anlamak için açık bir bağlam sunar.

“Günlerini uzatmak” Tanah’ta yaşam süresini ve kuşaklar boyunca devamı ifade eder. Devarim 17:20’de Tora’ya bağlı kralın ve oğullarının İsrael’deki yönetiminin sürmesi için kullanılır. Tanah bireysel dirilişi açıkça anlatırken ölülerin yaşayacağını veya toprakta uyuyanların uyanacağını söyler (Yeşaya 26:19, Daniel 12:2). 53:12’de kulun yaptığı ise suçlular için yakarmaktır. Yeşaya 53:10–11’de vaat edilen, soy görmek ve emeğin karşılığına ulaşmaktır. Ebedi olduğuna inanılan bir varlığın göksel konumuna dönmesi ile günlerin uzatılması aynı şey değildir.

53:10’daki aşam sözcüğü de iddianın başka bir parçasıdır. Bu sözcük korban hukukunda suç korbanı için kullanılır; suç ve karşılık anlamlarıyla da ilişkilidir. אִם־תָּשִׂים אָשָׁם נַפְשׁוֹ cümlesindeki eylemi kimin yaptığı ve cümlenin nasıl çevrileceği tartışılır: Fiil biçimi “sen koyarsan” veya “o koyarsa” diye çözümlenebilir. Bu fark, “onun canını suç sunusu yaparsan” ve “canı bir suç sunusu sunarsa” okumalarına yol açar. İlk okumada can sunu olarak anlatılır; ikinci okumada sunuyu getiren kulun kendisidir.

İbn Ezra ifadeyi suçun kabul edilmesi ve itirafıyla açıklar; kurtuluşu görecek olanlardan ve çocuklarından söz eder. Raşi de ifadeyi karşılık ve kulun yaşamı üzerinden açıklar. Bunlar ayetin zorunlu olarak insanın korban edilmesi anlamına gelmediğini gösteren yorumlardır.

Tora’da Yitshak’ın kesilmesi durdurulur (Bereşit 22:12–13). Devarim 12:31, çocukların ateşte sunulmasını Tanrı’nın nefret ettiği uygulamalar arasında sayar. Yeşaya’daki aşam sözcüğünden insan korbanının Tora’nın yeni bir gereği olduğu sonucu çıkarılamaz.

Metnin eski yazmaları ve çevirileri arasında bir fark daha vardır. Masoretik metinde 53:11’de “görecek” fiilinden sonra görülen şey belirtilmez. Büyük Yeşaya Parşömeni gibi bazı eski İbranice yazmalar ise “ışık görecek” okumasını taşır; eski Yunanca çeviride de ışık sözcüğü bulunur. İyov 33:28–30’da ışık, ölüm çukurundan kurtuluş ve yaşamla ilişkilendirilir. Bu eski okuma, acının ardından yaşam ve kurtuluş görüntüsünü güçlendirebilir; İsa’nın üçüncü gün dirildiğini söylemez.

İbn Ezra ve Radak bölümü İsrael’in sürgünü ve kurtuluşu bağlamında okur. İbn Ezra ayrıca soy görme ve günlerin uzaması ifadelerinin İsa’nın bilinen yaşamına uygulanmasına karşı çıkar. Targum Yonatan, 52:13’te Maşiah’tan söz etmesine rağmen 53:10–11’i halkın arınması, Maşiah’ın krallığını görmesi, çocuklarının çoğalması ve ulusların boyunduruğundan kurtuluşu üzerinden genişletir. Bunlar metnin eski yorumlarıdır; ayetin kendi sözleriyle karıştırılmamalıdır.

Yeşaya 53:11, kulun emeğinin karşılığını görüp tatmin olmasını ve bilgisiyle birçoklarını doğruya yöneltmesini bildirir. 53:12’de ödül, payını almak ve ganimeti paylaşmak olarak anlatılır. 54. bölüm de çocuklar ve yeniden yerleşilen kentler hakkında konuşur. Yeşaya 65:20–23 de uzun ömrü, evlerinde yaşayan ve çocuklarıyla bağlarının ürününü yiyen bir halkla birlikte anlatır. İsa’nın üçüncü gün dirilmesi, göğe yükselmesi ve soyunun takipçileri olması, bu tarihsel ödüllerin her birine başka bir anlam yüklenerek ayete bağlanmıştır.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:8–12; 54:1–3; 41:8–9, 48:19, 49:3, 57:3–4, 59:21, 65:20–23; Yehezkel 37:11–14; Devarim 17:20; Yeşaya 26:19; Daniel 12:2; İyov 33:28–30; Bereşit 22:12–13; Devarim 12:31. Yorum ve metin tanıkları: Targum Yonatan, Yeşaya 53:10–11; Emanuel Tov, Yeşaya metin tanıkları.

Bu iddianın sayfası

63. İddia: Yeşaya’daki “kul” doğal olarak Maşiah’tır

Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 52:13–53:12’de acı çeken kulun İsrael halkı olamayacağını söylerler. Onlara göre kul, başkalarının suçları için ölen İsa’dır. Yeşaya 52:14’ü, İsa’nın herkesten daha fazla bedensel acı çekeceğinin haberi olarak okurlar. Ayrıca Yeşaya 49’da kula İsrael’i geri getirme görevi verildiğini hatırlatır ve bu görevin kulun halktan ayrı bir kişi olduğunu gösterdiğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Haşem, Yeşaya 41:8–9’da kuluna “İsrael” ve “Yaakov” diye seslenir. 43:10’da Haşem aynı cümlede İsrael’e “Siz Benim tanıklarımsınız” der ve topluluğu tekil olarak “seçtiğim kulum” diye anar. 44:21’de yine aynı adı duyarız. 48:20’de kurtarılan kul Yaakov’dur. 49:3’te ad, doğrudan kula söylenir: “Sen kulumsun, İsrael.” Tanah başka yerlerde Avraam, Moşe, David ve peygamberleri de kul olarak adlandırır. Yeşaya’nın bu bölümünde ise unvanın kime ait olduğu tekrarla belirlenmiştir.

Şiir başlamadan hemen önce Haşem, Mısır ve Asur baskısını yaşayan halkından söz eder (52:4–5). Yeruşalayim’in yıkıntılarına sevinmeleri söylenir ve uluslar Haşem’in kurtarışını görür (52:9–10). Haşem, ülkeden çıkacak halkının önünde ve arkasında yer alır (52:12). Bu dizinin ardından “Kulum başarılı olacak” sözü gelir (52:13). Bir zamanlar görünüşü insanları dehşete düşüren kulun yücelmesi kralları susturur (52:14–15). Görünüşteki ağır bozulma, tarihte çekilmiş bütün acıları karşılaştıran bir sıralama değildir. 54:1–3’te doğum ve genişleyen çadır diliyle aynı halkın yeniden çoğalması anlatılır.

Yeşaya 49:5–6’da İsrael adını taşıyan kul dağılmış İsrael’i toplamak ve uluslara ışık olmakla görevlidir. “İsrael” adıyla anılan bir topluluk, halkın içinde Haşem’e sadık kalanları temsil edebilir. Bir halkın kendi içinde dönüşe öncülük edenlerle dönmeye çağrılanlar bulunabilir. Ayet, kulun adını kendi göreviyle değiştirmez.

Yeşaya, halkın tamamı ile halkın içindeki sadık kişileri birbirinden ayırır. 65:8–9’da içinde hala üzüm suyu bulunan salkım atılmaz. Peygamber bu örnekle, halkın içinde sadık kalanlar varsa bütün halkın yok sayılmayacağını anlatır. Tanrı da kulları uğruna her şeyi yok etmez ve Yaakov’un soyuna yurdunu miras verir. Sefanya 3:12–13 de İsrael’den geriye kalanların ağzında hile bulunmayacağını söyler. Yeşaya 53:9’da kul için de ağzında hile bulunmadığı söylenir. Halkın günahları ile onun içindeki sadık kişilerin yaşadıkları aynı şey değildir.

Yeşaya 52:15’te krallar daha önce kendilerine söylenmemiş olanı görür ve duymadıklarını kavrar. Bir sonraki ayet “Duyduğumuza kim inandı?” diye başlar (53:1). Uluslar, hor gördükleri İsrael’in acısını önce Haşem’in onu reddetmesi olarak anlamış, şimdi o acının kendi isyanlarıyla ilişkisini görmüşlerdir (53:4–6). 53:8’deki “halkımın suçu” ifadesi de bir kralın kendi halkından söz etmesi olarak anlaşılabilir. “Biz” diyenlerin bu değişimi, şahsi bir kurtuluş kurbanının ilanından başka bir olay anlatır.

Kulun kesilip alınması ve mezarı, topluluk diline yabancı değildir. Yehezkel 37:11–14’te mezarlardan çıkarılan kuru kemiklerin kimliği açıkça verilir: “Bütün İsrael evi.” Ölüm dili, sürgün ve yıkımın ağırlığını anlatır. Yeşaya 53:10–12’de de kulun canı aşam ile anıldıktan sonra ona soyunu görmek, uzun yaşamak ve ganimeti paylaşmak vaat edilir. Kul suçlular için yakar ve ulusların günahlarının ortaya çıkardığı yükü taşır. 54. bölümde bu vaadin karşılığı İsrael’in çocukları ve yeniden dolan şehirlerdir.

Yahudi kaynaklarında Maşiah’a uygulanan açıklamalar da vardır. Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklamalarından biri olan Targum Yonatan, 52:13’te “kulum” sözünü “kulum Maşiah” diye açıklar. Sanhedrin 98b, Maşiah’ın adı üzerine bir tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanır. Yalkut Şimoni de bölümdeki sözleri Maşiah’la ilişkilendirir. Bunlar gerçek yorumlardır; fakat “Maşiah” sözünün ayetin İbranice metninde yazdığını veya sözü edilen kişinin İsa olduğunu göstermez.

Targum’un kendi açıklamasına bakıldığında farklı kişiler ve topluluklar da görülür. 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasından söz eder. 53:10’da halktan geriye kalanların arınacağını, Maşiahlarının krallığını göreceğini ve Tora’yı yerine getirenlerin başarılı olacağını anlatır. 53:12’de Maşiah’ın canını ölüme verdiği, birçoklarının günahı için dua ettiği ve asilerin onun sayesinde bağışlandığı söylenir; aynı açıklamada asiler Tora’ya bağlanır. Bu yorumdaki ifadeler İsa’nın kimliğine veya Tora’yı kaldıran bir kurtuluş öğretisine delil oluşturmaz.

Öte yandan Raşi, 52:13’teki kulu Yaakov’un içindeki doğru kişiler olarak açıklar. 49:1’de ise konuşmayı peygamber Yeşaya’ya bağlar. Bu açıklamalar, “kul” sözünün geçtiği her yerde tek bir kişinin anlatıldığını varsaymanın yanlış olduğunu gösterir.

Yeşaya’nın kul diye adlandırdığı İsrael, ulusların önünde aşağılanır, onların suçlarının yükünü taşır ve sonunda yüceltilir. Hristiyan okuması bu halkın yerine İsa’yı koyar, sonra yaraları çarmıha, sessizliği yargılamaya ve uzayan günleri dirilişe bağlar. Şiirin başındaki kurtuluş, kulun adı, konuşan uluslar ve sonunda vaat edilen soy, halk olarak anlatılan İsrael’i gösterir.

Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9, 43:10, 44:1–2, 21, 48:20, 49:3–6, 52:4–15, 53:1–12, 54:1–17, 10:20–22, 33:23–24 ve 65:8–9, Sefanya 3:12–13, Yehezkel 37:11–14 ve 39:10, Yeremya 29:7, Bereşit 26:24, Bamidbar 12:7, Şemuel Bet 7:5, Yeremya 7:25. Yeşaya 52’nin

Bu iddianın sayfası

65. İddia: Yeşaya 53 bir kişinin başkalarının yasal günah cezasını üstlendiğini öğretir

Bir insanın suçu başkasına zarar verebilir. Suçtan zarar görmekle, suçluya verilen cezayı onun yerine çekmek aynı olay değildir. Yeşaya 53’te acı çeken kulun başkalarının suçlarını taşıması anlatılır. Tartışma, bu yükü taşımanın ne anlama geldiği üzerinedir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir insanın suçu başkasına zarar verebilir. Suçtan zarar görmekle, suçluya verilen cezayı onun yerine çekmek aynı olay değildir. Yeşaya 53’te acı çeken kulun başkalarının suçlarını taşıması anlatılır. Tartışma, bu yükü taşımanın ne anlama geldiği üzerinedir.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, kulun suçları taşımasını, başkalarının hak ettiği cezayı gönüllü olarak üstlenmesi şeklinde anlarlar. Onlara göre günahsız Maşiah, yani Mesih İsa, günahkarların yerine cezalandırıldı ve ölümüyle onların bağışlanmasını sağladı. Kulun acısının başkalarına şifa getirmesini, suç sunusunu ve Yom Kippur’da, yani Kefaret Günü’nde başı üzerinde İsrael’in günahları itiraf edilen keçiyi aynı düşüncenin örnekleri olarak görürler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 52:15’te krallar, yüceltilen kul karşısında susar. Önce, kulun acısını Haşem’in onu cezalandırması olarak görmüşlerdir. 53:4–5’te bu hükmü geri alırlar. “İsyanlarımız yüzünden yaralandı” derler. İbranice מִפְּשָׁעֵנוּ (mi-peşaenu) acının sebebini onların isyanlarına bağlar. “O yaralandı” ile “biz suç işledik” aynı cümlede farklı kişilere aittir.

Eha 5:7’de çocuklar, “Atalarımız günah işledi … onların suçlarını biz taşıdık” der. Eha ile Yeşaya 53:11 aynı סבל (saval), yani “yük taşımak” fiilini kullanır. Ataların yaptıkları çocukları yıkımın içinde bırakmıştır. Çocukların bu yükü taşıması onları eski suçların faili yapmaz. Yeşaya 53:6’da Haşem, ulusların günahlarının meydana getirdiği yükü kulun üzerinde toplar. 53:10, kulun ezilmesini Haşem’in tarihteki amacıyla ilişkilendirir. Tehilim 44:22–23’te de antlaşmaya bağlılığını sürdüren halk, Haşem uğruna öldürüldüğünü söyler. Bu acılar, suçun faili ile acıyı çekenin başka kişiler olabileceğini gösterir.

“Bereleriyle biz iyileştik” sözü de aynı itirafın parçasıdır. Hor gördükleri İsrael yüceltilince uluslar hem kendi zulümlerini hem de Haşem’in halkıyla bağını tanır. İyileşme bu değişimin sonucudur. Kulun yaraları, onlara yaptıklarının gerçeğini gösterir. Günahın bırakılması ve bağışlanma ise Yeşaya 55:7’de açıkça kötülüğü yapan kişinin Haşem’e dönüşüne bağlanır.

Kişisel sorumluluğu Haşem açıkça belirler. Yehezkel 18:20’de, “Oğul babanın suçunu taşımayacak, baba oğlun suçunu taşımayacaktır” denir. Doğru kişinin doğruluğu kendisine, kötünün kötülüğü de kendisine ait bırakılır. Hemen ardından, kötülüğünden dönüp Haşem’in hükümlerini yerine getiren kişinin yaşayacağı ve geçmiş suçlarının artık anılmayacağı söylenir. Bu, Haşem’in kendi yargısı ve bağışlama vaadidir. İnsanların vereceği ölüm cezaları için de Devarim 24:16’da herkesin kendi günahından ötürü öldürüleceği emredilir. Bir ailenin veya halkın ortak acısı, kişisel sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Gönüllü olarak başkasının yükünü üstlenmek de Haşem’in bu hükmüne tabidir. Moşe, Altın Buzağı’dan sonra halkın bağışlanmasını ister; bağışlanmayacaklarsa kendi adının da Haşem’in kitabından silinmesini diler. Kendini halkından ayırmadan onlar için yalvarmaktadır. Haşem’in cevabı, “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” olur. Ardından Moşe’ye halkı götürme görevi verilir ve halkın günahının hesabının sorulacağı söylenir (Şemot 32:30–34). Moşe’nin kendisini ortaya koyması, suçlulara ait cezayı ona aktaran bir karar doğurmaz. Haşem kimin günah işlediğini esas alır. Yeşaya 53:12’deki kul da suçlular için aracılık eder. Aracılık, günahkarların bağışlanması için onların yanında durmaktır; bağışlama yetkisi Haşem’e aittir.

Talmud’un Sota 14a bölümü, Yeşaya 53:12’deki “birçoklarının günahını taşıdı” ve “suçlular için aracılık etti” sözlerini Moşe’ye uygular. Metin, onun Altın Buzağı günahı için kapara, yani günahın giderilmesiyle ilgili bir yarar sağladığını ve günah işleyenlerin tövbe etmesi için merhamet dilediğini söyler. Moşe halk için aracılık etmiştir; Şemot’un anlattığı olayda günahkarların yerine öldürülmemiştir.

Rabbi Yosef Albo, doğru bir insanın çektiği acının toplum için kapara olabileceğini anlatırken Yehezkel’in İsrael’in suçunu taşımasına ve Yeşaya’daki kula başvurur. Zohar, Pinehas bölümünde de bir uzvun acısının bütün bedene şifa getirmesi benzetmesiyle doğru kişinin acısı ve kuşağın kaparası arasında bağ kurulur; Yeşaya 53:5 bu bağlamda anılır. Bu kaynaklar, doğru kişinin acısının başkalarına yarar sağlaması düşüncesini açıkça içerir. Fakat bundan İsa’nın bütün insanların yerine cezalandırıldığı veya bağışlanmanın yalnız onun ölümüne bağlı olduğu sonucu çıkmaz.

Başkaları için sorumluluk taşımak, onlara göz kulak olma görevinden de doğabilir. Aharon ile oğullarının kutsal yer ve kohenlikle ilgili suçu taşıyacakları söylendiğinde, hemen ardından kutsal yerde kimin hangi hizmeti yapabileceğini gözetme görevi verilir (Bamidbar 18:1–7). Yehezkel 33:6–9’daki gözcü de tehlikeyi görüp halkı uyarmadığı için sorumlu tutulur. Günahkar kendi suçu yüzünden ölürken, gözcüye yapmadığı uyarının hesabı sorulur. Burada iki kişinin sorumluluğu açıkça korunur. Raşi de Yeşaya 53:11’deki yük taşıma sözünü açıklarken kohenlerin kutsal yerle ilgili sorumluluğunu örnek gösterir. Suçu önleme görevi verilen kişinin ihmali, suç işleyenin yerine masum birinin öldürülmesinden bambaşka bir şeydir.

Hristiyan yorumunda Vayikra 16’ya başvurulması ise belirli bir törene dayanır. Aharon iki elini canlı keçinin başına koyar, İsrael’in suçlarını onun üzerinde itiraf eder ve keçi bu suçları ıssız yere taşımak üzere gönderilir. Aynı gün, başka bir keçi kesilir ve kanı kutsal yere götürülür. Günahları taşıyan keçi için kullanılan sözler, öldürülen keçinin kanıyla yapılan işlemin yerine geçirilmez. Hristiyan savında bu iki hayvan İsa’nın ölümü ve dirildikten sonraki hayatı olarak birleştirilir. Fakat törende iki ayrı keçi vardır; gönderilen keçi daha önce öldürülüp diriltilmiş değildir. Bu eşleştirme, Tora’nın verdiği açıklamaya sonradan eklenir. Tora töreni Aharon’un ardından görev alacak kohenin sürdüreceğini ve İsrael’in günahları için her yıl yapılacağını açıkça emreder. İsa’nın ölümüyle bu görevin sona erdiği savı, aynı bölümün kuşaklar boyunca sürecek hükmüne aykırıdır.

Sununun mutlaka suçlunun ölüm cezasının başka bir canlıya çektirilmesi olduğu iddiasını da Tora’nın kendi hükmü çürütür. Vayikra 5:11–13’te kuş almaya gücü yetmeyen kişi, belirtilen günahlar için un getirir. Kutsal hizmette görevli olan kohen, un sunusunu Tora’nın buyurduğu biçimde sunar. Tora, suç işleyen kişinin bağışlanacağını söyler. Bu kişinin sunduğu unda ona ait ölüm cezasını çeken bir canlı yoktur. Sunakta başka sunuların bulunması da un sunusunu öldürülen bir hayvana dönüştürmez. Bağışlanma, Haşem’in belirlediği işlemin ardından açıkça vaat edilir. Hristiyan savında bu bağışlanma da gelecekteki İsa’nın ölümüne dayandırılır. Oysa Tora bağışlanmayı burada emrettiği sunuyla birlikte vaat eder. Gelecekteki bir insan ölümünü bu vaadin gizli şartı yapmak, Haşem’in verdiği hükme yeni bir koşul eklemektir.

Yeşaya 53:11, kulun birçoklarını doğru kılmasını בְּדַעְתּוֹ (be-daato), yani bilgiyle ilişkilendirir. “Onun bilgisiyle” veya “onu tanımakla” okunduğunda, ayette iyileşmeye yol açan şeyin anlamak olduğu görülür. 53:12’de kul suçlular için de yakar. Bilgiyle doğruya yöneltmek ve dua etmek, başka insanların doğruluğuna yardım eder. Yehezkel 18:20 ise kişinin işlediği suçun ve yaptığı doğruluğun kendisine ait olduğunu açıkça korur.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:4–12 ve 55:7; Eha 5:7; Tehilim 44:18–23; Yehezkel 18:20–23 ve 33:6–9; Devarim 24:16; Şemot 32:30–34 (Sefaria 32:30–33); Bamidbar 18:1–7 (Sefaria); Vayikra 16:7–10, 15–22, 29–34; Vayikra 5:11–13 (Sefaria). Tehilim’de ayet numaraları Masoretik metne göredir; “Senin uğruna…” sözü burada 44:23’tür. Yeşaya 53’te · 44:22 · 23

Bu iddianın sayfası

111. İddia: Daha sonraki Yahudi metinlerinde bir ayetin Maşiah’a uygulanmış olması İsa’yı kanıtlar

Yahudi yorumcular, Tanah’ın bazı ayetlerini Maşiah’a, yani Mesih’e uygulamıştır. Bir yorumu değerlendirirken hangi ayetin açıklandığına, yorumun kimi anlattığına ve o kişiden ne yapmasının beklendiğine bakılır. Birkaç yorumdan alınan sözlerin tek bir kişiye ait olup olmadığı ancak böyle anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yahudi yorumcular, Tanah’ın bazı ayetlerini Maşiah’a, yani Mesih’e uygulamıştır. Bir yorumu değerlendirirken hangi ayetin açıklandığına, yorumun kimi anlattığına ve o kişiden ne yapmasının beklendiğine bakılır. Birkaç yorumdan alınan sözlerin tek bir kişiye ait olup olmadığı ancak böyle anlaşılır.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yahudi kaynaklarında acı çeken, öldürülen, yüceltilen veya Tanrı’nın oğlu diye anılan Maşiah tasvirlerine dikkat çekerler. Ayrı kaynaklardan aldıkları bu ayrıntıları bir araya getirirler. Ortaya çıkan tablonun, ilk Hristiyanların anlattığı İsa’nın Yahudi kaynaklarında da önceden tarif edildiğini gösterdiğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bir ayetin Maşiah’a uygulanması ile o ayetin İsa’da gerçekleşmesi ayrı iddialardır. Tanah, Maşiah’ı David’in soyundan gelen bir kral olarak tanıtır. Yeremya, onun yönetiminde Yehuda’nın kurtulacağını, İsrael’in güven içinde yaşayacağını ve sürgünlerin kendi topraklarına döneceğini söyler. Bunlar halkın hayatında gerçekleşecek olaylardır. Daha sonraki bir yorumda bir ayete Maşiah anlamı verilmesi, o olayları İsa’nın gerçekleştirdiğine kanıt olarak kullanılamaz. Şemuel Bet 7:12–16, Yeremya 23:5–8.

Bu ayrım, peygamberin bir kişiyi veya topluluğu nasıl tanıttığından başlar. Haşem, Yeşaya’da Avraam’ın soyundan gelen İsrael’e “kulum” diye seslenir. Daha ileride de “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim” der. Aynı kul, Yaakov’un kabilelerini yeniden ayağa kaldırmak, İsrael’in sağ kalanlarını geri getirmek ve uluslara ışık olmakla görevlendirilir. Halkın adıyla anılan kulun yine o halka karşı bir görevi vardır. Böylece bir kişinin halkını temsil etmesi ile bütün halkın bir ad altında anılması arasındaki bağ anlaşılır. Kulun İsrael’i geri getirmekle görevlendirilmesi, onun adını İsa’ya çevirmek için bir gerekçe sağlamaz. Yeşaya 41:8–9, 49:3–6.

Daniel’in görümünde, yani kendisine gösterilen sahnede gördüğü insanı andıran kişi de tek başına ele alındığında, görümdeki egemenliğin kime ait olduğu gözden kaçar. Kişiye kalıcı bir krallık verilir. Görümün açıklamasında ise önce Yüceler Yücesi’nin kutsallarının o krallığı alacağı söylenir, ardından egemenliğin onların halkına verileceği belirtilir. Görümde tek bir kişiyle gösterilen krallık, açıklamada bir halka aittir. O kişiyi Maşiah’a uygulayan bir yorum, görümün içine İsa’nın adını yerleştiremez ve halka vaat edilen egemenliği onun yaşamında gerçekleşmiş saydıramaz. Daniel 7:13–27.

Targum Yonatan, İbranice metnin Aramice yorumlu aktarımıdır. Yeşaya 52:13’te “kulum Maşiah” der. Fakat sonraki ayetlerde aşağılananların kimliğini tek bir kişide tutmaz. 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasını, 53:5’te Maşiah’ın Tapınağı yeniden kurmasını, 53:7’de duasını ve 53:10’da halkın artakalanının temizlenip Maşiah’ın krallığını görmesini anlatır. Halkın çocukları ve günleri çoğalır, Tora’yı yerine getirenler başarıya ulaşır. 53:12, Maşiah’ın hayatını ölüme açmasıyla birlikte isyancıları Tora’ya yöneltmesini ve suçlular için dua etmesini anlatır. Yalnızca ilk ayetteki Maşiah adını alıp Targum’un devamında İsrael’e verdiği acıyı da ona yüklemek, aynı kaynağın sözünü değiştirir.

Aynı ayetlerin başka bir olaya uygulanması da mümkündür. Sota 14a, Yeşaya 53:12’deki suçlular için yakarma sözünü Moşe ile Altın Buzağı olayına bağlar. Şemot 32:30–34’te Moşe, bağışlanmazlarsa Haşem’den kendi adını yazdığı kitaptan silmesini ister. Sota 14a ölümün göze alınmasını bu duayla, günah yükünü halk için aracılık etmesiyle ve yakarışı halkın dönüşü için dua etmesiyle ilişkilendirir. Haşem ise günah işleyeni kendi sorumluluğuyla baş başa bırakır. Bu yorum, ayetin diliyle Moşe’nin duası arasındaki benzerliği gösterir. Kulun yakın bağlamdaki kimliği ise Yeşaya’da açıkça verilen İsrael adı ve ulusların onun hakkında yaptığı itirafla belirlenir.

Farklı Yahudi metinlerinden alınan parçalar bir araya getirildiğinde de İsa’nın kimliği kendiliğinden ortaya çıkmaz. Bir yorumda acı çeken Maşiah için bir ad aranır, bir diğerinde Zekeriya’daki yas, Yosef soyundan bir Maşiah’ın ölümüyle veya insanı günaha sürükleyen eğilimin ortadan kaldırılmasıyla açıklanır. İlk açıklamada anılan Maşiah ile David soyundan gelecek kral ayrı kişilerdir. Krala verilen oğul adı da Tanah’ın kendi anlatımında anlaşılır. Haşem, David’in soyundan gelecek krala baba olacağını söylerken aynı kralın suç işlediğinde düzeltileceğini de bildirir. Böylece krala oğul denmesinden onun Tanrı olduğu sonucu çıkarılamaz. Bir yorumun eskiliği de bu adları aynı kişide birleştirmez. Bir gelenek, yazıya geçirilmeden önce sözlü olarak aktarılmış olabilir. O geleneğin ne kadar eski ve yaygın olduğunu ise yorumun içeriğinden ayrı bir tarihsel kanıt belirler. Sanhedrin 98b, Sukka 52a, Şemuel Bet 7:12–16.

Tanah’ta vaat edilen gelecek, seçilmiş birkaç benzerlikten çok daha somuttur. İsrael kendi toprağında tek kralın yönetiminde birleşecek, Haşem’in hükümlerini yerine getirecek ve kutsal yer halkın arasında bulunacaktır. Haşem’in bilgisi yayılacak ve uluslar savaşı bırakacaktır. Peygamberlerin Maşiah’a bağladığı bu geleceğin gerçekleşmesi gerekir. Yahudi yorumlarından bir İsa portresi çıkarmak, gerçekleştiği gösterilmemiş bu vaatlerin yerine sonradan kurulmuş benzerlikleri koymaktır. Yehezkel 37:21–28, Yeşaya 11:1–12, 2:2–4.

Tanah kaynakları · Şemot 32:30–32 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 2:2–4, 11:1–12, 41:8–9, 49:3–6, 52:13–53:12 · Daniel 7:13–27 · Yeremya 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28. İddiada kullanılan Yahudi yorumları ve karşılaştırma · Targum Yonatan, Yeşaya 52:13, 53:5 · Sota 14a · Sanhedrin 98b · Sukka 52a. Targum 53:12

Bu iddianın sayfası

159. İddia: Yeşaya 53:9 Maşiah’ın kusursuz olduğunu ve suçlularla öldüğünü bildirir

Yeşaya 53:9, kulun şiddet işlemediğini ve ağzında hile bulunmadığını söyler. Aynı ayette kötüler, bir zengin ve mezar da anılır. Kul hakkında söylenen bu sözlerle bir infazın kimlerle, nasıl ve neden gerçekleştiği ayrı ayrı incelenmelidir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53:9, kulun şiddet işlemediğini ve ağzında hile bulunmadığını söyler. Aynı ayette kötüler, bir zengin ve mezar da anılır. Kul hakkında söylenen bu sözlerle bir infazın kimlerle, nasıl ve neden gerçekleştiği ayrı ayrı incelenmelidir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 53:9’u İsa’nın hayatı boyunca hiç günah işlemediğinin, sonra suçlularla birlikte öldürülüp mezara konduğunun haberi olarak okurlar. Onlara göre bu kusursuzluk, İsa’nın bütün insanlığın günahı için sunulabilecek tek kurban olduğunu gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 53:9, şiddet uygulamamış ve ağzında hile bulunmamış kulun kötülerle anılmasını haksızlık olarak gösterir. Sefanya 3:12–13, İsrael’in içinde kalacak sadık topluluğu aynı iki çizgiyle tanıtır. Haksızlık yapmayacak, yalan söylemeyecek ve ağızlarında hile bulunmayacaktır. Yeşaya’nın sözleri, haksız yere zulme uğrayan bir kulun davranışını anlatır. Bir insanın bütün hayatı boyunca her günahtan uzak kalmasına ilişkin bir öğreti kurmaz.

Yeşaya 53:9’un İbranicesi וַיִּתֵּן אֶת־רְשָׁעִים קִבְרוֹ וְאֶת־עָשִׁיר בְּמֹתָיו עַל לֹא־חָמָס עָשָׂה וְלֹא מִרְמָה בְּפִיו şeklindedir. Cümle mezar ile kötüler, ölüm ile zengin kişi ve ardından şiddetle hile işlememe ifadelerini yan yana getirmektedir. Lo hamas asa (לֹא־חָמָס עָשָׂה) “şiddet/haksızlık yapmadı”, ve-lo mirma be-fiv (וְלֹא מִרְמָה בְּפִיו) “ağzında hile bulunmadı” demektir. Bu sözler haksızlık ve hile bakımından kulun suçlanamayacağını anlatır; bütün hayatı boyunca hiçbir tür günah işlemediğine ve dolayısıyla onun tüm insanların suçları için bir korban olarak kabul edildiğine ilişkin ayrı bir yasa değildir. Mezarla ilgili şiirsel ifadenin çözümlenmesi de tartışılabilir; ayet iki suçlu, Roma infazı ve belirli bir zengin mezar sahibinin adını vermemektedir.

Sefanya 3:12–13, İsrael’in sadık kalıntısının yalan söylemeyeceğini ve ağzında hile bulunmayacağını bildirir. Yeşaya 41:8–9 ve 49:3 de kulu İsrael diye tanımlar. Tehilim 44:23 (bazı Hristiyan baskılarında 44:22), Tanrı uğruna öldürülme tehlikesi yaşayan doğru topluluğu anlatır. Bu örnekler, şiddet ve hileden uzaklığın, zulüm görmüş tek bir kişiye özgü olmadığını gösterir.

Tanah, insanın günah işleyebileceğini açıkça söyler. Şelomo, “Günah işlemeyen insan yoktur” der (Melahim Alef 8:46). Kohelet 7:20 de yeryüzünde iyilik yapıp hiç günah işlemeyen doğru bir insan bulunmadığını bildirir. Yeşaya 53:11’de kula “doğru” denmesi de bu ifadeleri değiştirmez. Tanah, Noah ve İyov gibi başka insanlara da doğru der; doğruluk sözcüğü tek başına hayatı boyunca hiç günah işlememiş bir kişiyi anlatmaz.

Yeşaya 53:8’deki lamo genellikle “onlara” veya “onlar için” diye çevrilen bir biçimdir; şiirde kimin kastedildiği tartışılır. İnsanların bir mağdura haksızlık etmiş olmasıyla o mağdurun onların bütün suçlarından sorumlu tutulması aynı şey değildir (Yehezkel 18:20).

Tehilim 69:5’te (bazı Hristiyan baskılarında 69:4) David, kendisinden sebepsiz yere nefret edenlerden yakınır; hemen sonraki ayette kendi suçlarının Tanrı’dan gizli olmadığını söyler (69:6; bazı Hristiyan baskılarında 69:5). Kendi günahını itiraf etmesi, düşmanlarının ona yönelttiği haksız suçlamaları doğru yapmaz. Yeşaya 53:9’daki şiddet ve hileden uzaklık da kulun uğradığı zulmü hak etmediğini gösterir; bu cümleden hayatı boyunca hiçbir konuda hata yapmamış bir kişi şartı çıkarılamaz.

Yeşaya 53:9 mezarı kötülerle, בְּמֹתָיו (be-motav), yani “ölümlerinde” biçimini ise zenginle yan yana koyar. Masoretik metinde “zengin” tekil, “ölümler” çoğul biçimdedir. Bağlacın ilişkisi farklı biçimlerde çevrilse de ayet, “önce suçlularla öldürüldü, sonra bir zenginin mezarına gömüldü” diye iki evre anlatmaz. Bazı çeviriler, kötülerle gömülmesi tasarlanan kulun bir zenginin mezarına konmasını okur. Tasarlanan ile gerçekleşen arasındaki o ayrım bir yorumdur. Radak çoğul ölüm biçimini topluluğun farklı ölümleriyle ilişkilendirir. Yehezkel 28:10’da tek bir hükümdara hitap edilirken de çoğul ölüm biçimi kullanılır. Bu yüzden topluluk okumasının dayanağı, tek başına bu kelime değil Yeşaya’nın kula verdiği İsrael adı ve şiirin devamıdır. Tanah’ın bir topluluğun sık sık öldürülmesini tekil bir kişilik altında anlatmasına Tehilim 44:23 de örnektir.

Hristiyan anlatısında İsa’nın iki suçlunun arasında idam edilmesi ile gömülmesi ayrı olaylardır. Luka 23:53’te daha önce kimsenin yatırılmadığı bir mezara yerleştirilir. Matta 27:57–60, mezarı veren Aramatyalı Yosef’i zengin diye tanıtır. Markos ve Luka onun kurul üyeliğini anlatır. Matta’daki zengin ayrıntısı, Yeşaya’daki “kötülerle mezar” ile “ölümlerinde” ifadelerinin tamamını karşılamaz.

Bir sonraki ayet aynı kula soy ve uzun günler vaat eder (Yeşaya 53:10). 54:1–3’te yeni kuşakların çoğalması ve şehirlerin yeniden dolması bu geleceği açıklar. Bir mezar ayrıntısını seçip geri kalan vaatleri dışarıda bırakmak, şiirin tanıttığı İsrael’in tarihini tek bir idam anlatısına sığdırmaz.

Sefanya 3:13’te שְׁאֵרִית יִשְׂרָאֵל לֹא־יַעֲשׂוּ עַוְלָה וְלֹא־יְדַבְּרוּ כָזָב וְלֹא־יִמָּצֵא בְפִיהֶם לְשׁוֹן תַּרְמִית, “İsrael’in kalıntısı haksızlık yapmayacak, yalan konuşmayacak, ağızlarında aldatıcı dil bulunmayacak” denir. Buradaki hileden uzaklık dili de topluluğa uygulanır. Yeşaya 49:3’te kulun açıkça İsrael diye adlandırılmasıyla birlikte, Yeşaya 53:9’da geçen doğruluk ifadesi tek bir kişinin kimliğini belirlemez. Metnin mezar ve ölüm imgeleriyle ardından gelen soy ve uzun günler vaadi birlikte okunmalıdır. Şiddet ve hileden uzak olmak, kulun bütün hayatı boyunca hiç günah işlemediğini veya insanların günahı için sunulacak tek kurban olduğunu göstermez.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:8–12, özellikle 53:9–10; Sefanya 3:12–13; Yeşaya 49:3; Tehilim 69:5–6; Yehezkel 18:20; Melahim Alef 8:46; Kohelet 7:20; Yehezkel 28:10. Çeviri karşılaştırması: NET, Yeşaya 53:9. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Luka 23:53.

Bu iddianın sayfası

62. İddia: Maşiah’ın doğruluğu başka insanların hesabına geçirilecektir

Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeremya’nın Maşiah’a, yani Mesih’e “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adını vermesini iddialarına dayanak gösterirler. Onlara göre İsa, Tanrı’ya kusursuz biçimde itaat etti ve kendi isteğiyle öldü. Bu yüzden ona iman edenler Tanrı önünde doğru sayılır. “Hesabına yazılmak” derken, Maşiah’ın yaptıklarının iman edenlerin kendi doğruluğu gibi kabul edilmesini kastederler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeremya, Kral Yoşiya’nın yoksul ve ihtiyaç içindeki insanların davalarına adaletle baktığını anlatır. Haşem bu adil yönetimi kendisini tanımak diye niteler (Yeremya 22:15–16). Bir sonraki bölümde David soyundan gelecek kral için de aynı sözler kullanılır: O, ülkede “adalet ve doğruluk” ile hükmedecektir (Yeremya 23:5–6). Peygamber kralın adil kararlarını ve halkın güvenliğini anlatır; kralın kişisel doğruluğunun başka insanların hesabına yazılacağını söylemez.

Kralın günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael güven içinde yaşayacaktır. “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adı bu kurtuluşu Haşem’e bağlar. Peygamber aynı adı güven içinde yaşayacak olan Yeruşalayim’e de verir. Şehrin bu adla anılması, orada yaşayanların şehrin erdemleriyle doğru sayılacağını anlatmaz.

Yeremya, hükümdarın getireceği doğruluğu ülke hayatında görünür kılar. Yönetici adaletle hükmeder, Yehuda kurtulur ve İsrael güvenlik içinde yaşar. Yoşiya örneğinde adaletin anlamı daha da somuttur: Kral, yoksul ve muhtaç insanların davasını görür. Bir kralın doğruluğundan halkın faydalanması, onun adil kararlarının halkı korumasıdır. Herkesin kendi eyleminden sorumlu olması aynı şekilde sürer. (Yeremya 22:15–16).

Yehezkel 18’de doğru yaşayan bir babanın zorbalık eden oğlu, babası doğru yaşadı diye suçsuz sayılmaz. Zorbanın onun yolunu izlemeyen oğlu da babasının kötülüğü yüzünden ölmez. Haşem şöyle der: “Doğru kişinin doğruluğu kendi üzerinde, kötünün kötülüğü de kendi üzerinde olacaktır.” Kötülük yapan insan yolundan döner ve adaletle yaşarsa eski suçları anılmayacaktır. Doğru kişi kötülüğe dönerse önceki doğruluğu onu korumayacaktır. Her biri kendi davranışıyla değerlendirilir.

Yeremya 31:29–34 aynı sorumluluğu, herkesin kendi davranışının sonucuyla karşılaştığını gösteren ekşi üzüm örneğiyle anlatır: Ekşi üzümü kim yerse dişleri onun kamaşır. Ardından Haşem yeni antlaşmada Tora’sını halkın içine koyacağını, yüreğine yazacağını ve suçlarını bağışlayacağını söyler.

Bir insanın duası başkalarına yarar sağlayabilir. Avraam, Sedom’da doğru insanlar bulunursa şehrin onlar uğruna esirgenmesini ister; Haşem bu dileğe karşılık verir (Bereşit 18:23–32). Bu söz şehrin yıkımdan kurtulmasıyla ilgilidir; şehirdeki herkesin kişisel olarak doğru yaşadığını söylemez.

Altın Buzağı olayında Moşe halka merhamet edilmesi için dua eder. Haşem halkı yok etmekten vazgeçer. Moşe daha sonra bağışlanma ister ve halk bağışlanmazsa kendi adının Haşem’in kitabından silinmesini diler. Haşem ona “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” diye cevap verir (Şemot 32:11–14, 30–34). Moşe’nin duası halka yarar sağlar; günahı işleyenlerin sorumluluğu da belirtilir.

Tora, insanın yanlış yapan komşusunu uyarmasını da ister (Vayikra 19:17). Başkasının davranışıyla ilgilenmek ve onun için dua etmek önemlidir. Bunlar, bir kişinin bütün ahlaki davranışlarının başka bir kişi tarafından yapılmış sayılmasıyla aynı şey değildir.

Vayikra 4:27–31’de yanlışlıkla günah işleyen kişi kusursuz bir keçi getirir; kohen onun için bağışlanma işlemini yerine getirir. Kusursuzluk, hayvanın bedeni için konan şarttır. Yom Kippur’da halkın günahları canlı keçinin üzerinde itiraf edilir ve keçi onları çöle taşır. Bu işlemler bağışlanma ve arınmayla ilgilidir. Hayvanın kendi ahlaki seçimleriyle yaptığı ve bir insana aitmiş gibi onun hesabına yazılabilecek davranışları yoktur.

Yeşaya 53:11–12’de doğru kul birçok kişiyi bilgisiyle doğruya yöneltir, onların suçlarının doğurduğu yükü taşır ve suçlular için dua eder. 52:15 ile 53:4–6’da bunun neye karşılık geldiği görülür. Uluslar, önce cezalandırıldığını sandıkları İsrael’e karşı kendi yaptıklarını fark ederler. Kula verilen bilgi ve doğruluk, başka insanların yolunu düzeltmesine yardım eder. Bir başkasının doğruluğundan böyle yararlanmak, o doğruluğun kişinin kendi ameli olarak hesabına yazılması anlamına gelmez. Yehezkel 18:20 doğruluğu ve suçu, onu işleyenin üzerinde bırakır.

Yeremya adaletle yöneten bir kralı anlatır. Yehezkel ise kötülüğünden dönen kişinin bağışlanacağını ve yaptığı doğrulukla yaşayacağını söyler. Kralın kişisel doğruluğunun başkasına aktarıldığı iddiası, Yeremya’nın bu adlandırmasında bulunmaz.

Tanah kaynakları: Yeremya 22:15–16, 23:5–6, 31:29–34 ve 33:16, Yehezkel 18:5–24 (18:20–24), Bereşit 18:23–32, Şemot 32:11–14, 30–34 (Sefaria, 32:32–33), Vayikra 4:27–31, 16:21–22, 30, 19:17 ve Yeşaya 53:10–12.

Bu iddianın sayfası

21. İddia: İsa’nın ölümü insanların bağışlanmasının zorunlu korbanıdır

Birinin işlediği suç başkalarına zarar verebilir. Suçun kime ait olduğu ve kimin o suçtan sorumlu tutulduğu ise ayrı bir sorudur. Yehezkel bunu aynı ailenin üç kuşağını anlatarak açıklar.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Birinin işlediği suç başkalarına zarar verebilir. Suçun kime ait olduğu ve kimin o suçtan sorumlu tutulduğu ise ayrı bir sorudur. Yehezkel bunu aynı ailenin üç kuşağını anlatarak açıklar.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın son kurban olarak ölmesini geçmişte ve gelecekte işlenen bütün günahların bağışlanmasının şartı sayarlar. Tövbe eden kişinin bağışlanmasını da bu ölüme bağlarlar. Onlara göre İsa hiç suç işlemediği halde başkalarının hak ettiği cezayı gönüllü olarak üstlendi ve onun doğruluğu kendisine inananlara sayıldı. Tora’daki sunular ile Yeşaya 53’ü bu öğretinin dayanağı olarak gösterirler.

Tanah’ın Cevabı:

Yehezkel, aynı aileden üç insanın hayatını anlatır. Doğru yaşayan babanın oğlu zorbalık yapar. Oğul, babasının doğruluğuyla kurtulmaz. Torun ise babasının yaptıklarını görür ve onun yolunu izlemez. Babasının suçu ona yüklenmez. Her insan kendi eyleminden sorumludur. Kötülük yapan kişi yolunu değiştirip Haşem’in hükümlerini yerine getirir ve adaletli davranırsa yaşayacaktır. Geçmiş suçları artık ona karşı anılmaz. Doğru yaşayan kişi kötülüğe döndüğünde ise daha önce yaptığı iyilikler onu korumaz. Bu örneklerde Haşem, her insanı kendi eylemi ve dönüşü üzerinden yargılar.

Yehezkel aynı ayette, “doğrunun doğruluğu onun üzerinde, kötünün kötülüğü de onun üzerinde olacaktır” der. İbranice metinde her iki cümlenin sonunda עָלָיו תִּהְיֶה (alav tiye), yani “onun üzerinde olacaktır” ifadesi bulunur. Akedat Yitshak, Yehezkel’in sözlerini açıklarken baba ile oğlun her birinin ayrı bir nefeş, yani can olduğunu ve birinin diğerinin suçu nedeniyle cezalandırılmadığını söyler. (Yehezkel 18:20–23, 18:5–24)

Tora, bu ölçüyü mahkeme için de koyar. Baba çocuğunun, çocuk da babasının suçu yüzünden öldürülemez. Sanhedrin’de ayetin sonundaki “herkes kendi günahı yüzünden öldürülecektir” sözü, bu kişisel sorumluluğu zaten bildiren hüküm olarak ele alınır. Yeremya’da aynı ilke yeni antlaşma vaadinin hemen öncesinde ekşi üzüm örneğiyle anlatılır. Ekşi üzümü yiyenin kendi dişleri kamaşır. Her insan kendi suçu yüzünden ölür.

Bir baba ailenin bütün parasını harcadığında çocukları yoksul kalabilir. Yoksulluğun yükü onlara da düşer, parayı harcayan kişi ise babadır. İsa’nın ahlaken suçlu sayılmadan başkalarının cezasını taşıdığı savı da Yehezkel’in verdiği cevabı değiştirmez. Peygamber, kimin suçlu olduğunu anlattıktan sonra kimin yaşayacağını da belirler. Kötülüğünü bırakıp doğru yaşamaya başlayan insan yaşar. Çünkü kendi tuttuğu yol değişmiştir. (Devarim 24:16, Yeremya 31:29–30, Yehezkel 18:20–24)

Yeremya’nın, David’in soyundan gelecek krala verdiği “Haşem doğruluğumuzdur” adı da bu ölçüyü kaldırmaz. Kral ülkede adaleti sağlayacak, halk onun günlerinde güven içinde yaşayacaktır. Aynı ad daha sonra Yeruşalayim için de kullanılır. Şehrin insanlara verebileceği kişisel bir doğruluğu yoktur. Ad, adaletin ve kurtuluşun kaynağını gösterir. Yeşaya’da suçları silen Haşem’dir. Tehilim, İsrael’in bütün suçlarından kurtuluşunu O’nun merhametine bağlar. (Yeremya 23:5–6, 33:15–16, Yeşaya 43:25, Tehilim 130:7–8)

Yom Kippur’da, yani Kefaret Günü’nde, Aharon, İsrael’in suçlarını canlı keçinin başı üzerinde itiraf eder. Keçi suçları taşıyarak ıssız yere gönderilir. Burada suçların taşınması, Haşem’in belirli bir hayvanla ve belirli bir günde buyurduğu ibadettir. Ayette anlatılan işlem, keçinin canlı olarak uzaklaştırılmasıdır. Buradan bir insanın başkalarının cezasını çekmek üzere öldürülmesi gerektiği sonucuna varılamaz. Aynı Tora, kanın sunakta kefaret için verildiğini ve iki kuşa gücü yetmeyen kişinin belirli suçlar için ince un sunarak bağışlanacağını söyler. Unun hayvan sunularının da getirildiği sunakta yakılması, yoksula verilmiş hükme yeni bir şart eklemez. (Vayikra 16:20–22, 17:11, 5:11–13)

Kişinin kendi günahıyla kendi sunusu arasındaki bağ, Mişna Keritot’ta somut bir hükümle gösterilir. Bir insan kendi günahı için bir hatat, yani günah sunusu ayırır ve ölürse, oğlu aynı hayvanı kendi günahı için getiremez. Kişi kendi ayırdığı hayvanı bile bir suçtan başka bir suça aktaramaz. Rambam, oğlun babası için ayrılan hayvanı kendi günahı için sunamayacağını özellikle açıklar. Aynı ailede bulunmak veya aynı türden bir günah işlemek, bir kişi için ayrılmış sunuyu diğerinin sunusuna dönüştürmez. Bu hüküm, Tora’nın belirli bir sunuya bağladığı kişiyi ve suçu korur. Sunuyu getiren insanın görevi de sürer: günahını kabul eder, gerektiğinde itirafta bulunur ve başkasına verdiği zararı telafi eder. Mişna Keritot 6:7; Rambam, Mişna açıklaması

Rabbinik kaynaklarda “tsadiklerin ölümü kefaret sağlar” sözü de bulunur. Tsadik, doğru ve erdemli kişidir. Moed Katan bu açıklamayı iki örnekle verir. Miryam’ın ölümü kızıl inekle ilgili bölümle, Aharon’un ölümü ise Tapınak hizmetini yürüten kohenlerin giysileriyle ilişkilendirilir. Burada bir kişinin ölümünün toplumla ilişkisi ele alınır. Gemara, toplumun belirli suçlarının Miryam’a veya Aaron’a aktarıldığını ve onların bu suçlardan dolayı cezalandırıldığını söylemez. Moed Katan 28a

Bu sözün nasıl anlaşılacağı da Yahudi kaynaklarında açıklanır. Midbar Şur, tsadikin ölümünün yaşayanları onun iyi yollarını sürdürmeye yöneltmesini vurgular. Şelah da ölümün insanları teşuvaya, yani günahtan dönmeye yöneltmesini ve bu dönüşün kefaretteki yerini anlatır.

Yaarot Devaş, midraştaki iki görüşü ayırır. Bir görüşte, çok erdemli bir kişi yaşarken diğer insanların onunla karşılaştırılması üzerinde durulur. Ölümünün ardından bu karşılaştırmanın değişmesi, kuşağın lehine değerlendirilir. Diğer görüşte ise ölüm yaşayanları tam bir dönüşe uyandırır ve kefaret bu teşuvayla ilişkilendirilir. Kefaret sözü teşuva, Yom Kippur, korban, yani sunu ve bazı durumlarda insanın kendi ölümü için de kullanılır. Her birinin işleyişi kendi bağlamında anlatılır. Bir insanın ölümünün toplum üzerinde etkili olabileceği söylenirken, başkasının kişisel suçunu üstlenip o suçun cezası olarak öldüğü şeklinde bir hüküm kurulmaz.

Bağışlanma yolu sürgündeki halka da açıktır. Şelomo, halkın suçunu kabul edip bütün yüreğiyle Haşem’e döndüğünde duasının işitilmesini ve bağışlanmasını ister. David ise kendi günahını kabul ettiğinde Natan’dan Haşem’in suçunu kaldırdığını işitir. Bu bağışlanmaların İsa’nın gelecekteki ölümüyle gerçekleştiği söylenirse önce İsa’nın ölümünün her bağışlanma için gerekli olduğu varsayılmış, sonra da Tanah’taki olaylar bu varsayıma göre açıklanmış olur. Şelomo bağışlanmayı Haşem’den ister. Divre HaYamim’de Haşem, alçalıp dua eden ve kötü yollarından dönen halkın günahını bağışlayacağını ve ülkesini iyileştireceğini bildirir. Ninova’da halkın kötülüğünden dönmesi üzerine ilan edilen felaket getirilmez; bağışlanma sözü ise doğrudan Yehezkel’de verilir. Natan da David’e onu bağışlayanın Haşem olduğunu söyler. (Divre HaYamim Bet 7:14, Yona 3:5–10) (Melahim Alef 8:46–50, Şemuel Bet 12:13)

Tora, sunu olarak getirilecek hayvanları, sunağı ve kohenin yapacağı işlemleri belirler. İsa’nın Roma yönetimi altında öldürülmesi bu şartları karşılamaz. Bir ölümün gönüllü olması, onu Haşem’in buyurduğu sunu yapmaz. Devarim, çocuklarını yakarak ilahlarına sunan halkların ibadet biçiminin Haşem’e uyarlanmasını yasaklar. Mika, insanın kendi suçu için ilk çocuğunu verme düşüncesini ele alır. Verilen cevap adaleti yerine getirmek, iyiliği sevmek ve Haşem’in önünde alçakgönüllülükle yürümektir. İnsan kendi yaşayışını düzeltmeye çağrılır. (Vayikra 1–7, Devarim 12:31, Mika 6:6–8)

Yeşaya 52:15’te krallar, hor gördükleri kulun yüceltilmesi karşısında susar. Yeşaya 53:4–6’da uluslar eskiden Haşem’in cezalandırdığını sandıkları kişinin, kendi isyanları yüzünden yara aldığını kabul eder. Kulun taşıdığı yük onların suçlarının meydana getirdiği acıdır. Eha 5:7 de aynı ayrımı gösterir. Çocuklar atalarının yaptıklarının sonuçlarını çeker, fakat suçu işleyenler atalardır.

Yeşaya 53:10–12’de kul için aşam imgesi, soy ve uzun ömür vaadi, suçları taşıma ve suçlular için yakarma birlikte yer alır. 53:11, kulun birçoklarını doğru kılmasını בְּדַעְתּוֹ (be-daato), yani bilgiyle ilişkilendirir. Yeşaya 2:2–4’te uluslar Haşem’in yollarını öğrenmek için Siyon’a yönelir. Zekeriya 8:23’te Tanrı’nın İsrael’le olduğunu duyup bir Yahudiye tutunurlar. Yeşaya 54:17 de kulların doğruluğunun Haşem’den geldiğini söyler. Uluslar Haşem’in kuluna ne yaptıklarını kavradıkça kendi yollarını değiştirebilirler. Bu, Yehezkel 18’deki hükmü yerine oturtur. Değişen hayat, kulun acısını gören ve kötülüğünden dönen insanın hayatıdır. İsa’nın ölümünü bütün çağlardaki bağışlanmanın şartı yapmak, hem Yeşaya’daki itirafı hem Yehezkel’deki dönüş hükmünü değiştirir. Yehezkel gelecekte de kohenlerin kutsal ile kutsal olmayanı ayırmayı öğreteceğini, Şabat ve bayramları gözeteceğini, günah, Pesah ve bayram sunularının arınma ve kefaret görevleri olacağını bildirir (44:23–24, 45:15–25).

Bir başkasının günah yüzünden acı çekmesi, o günahın sorumluluğunun ona geçtiğini göstermez. Yehezkel suçun onu işleyene ait olduğunu ve o kişinin kötülüğünü bıraktığında yaşayacağını bildirir. İsa’nın ölümünü herkes için zorunlu korban sayan iddia bu hükme aykırıdır.

Rabbinik açıklamalar: Sanhedrin 27b; Akedat Yitshak, Yehezkel 18 açıklaması; Mişna Keritot 6:7 ve Rambam’ın açıklaması; Moed Katan 28a; Midbar Şur, tsadiklerin ölümüne ilişkin açıklama; Şelah, Ahare Mot; Yaarot Devaş I, midraş açıklaması.

Tanah kaynakları: Yehezkel 18:20–24; Devarim 24:16 ve 12:31; Yeremya 31:29–30 (Mechon Mamre’de 31:28–29), 23:5–6 ve 33:15–16; Yeşaya 43:25 ve 53:10–12; Tehilim 130:7–8; Vayikra 1–7, 5:11–13, 16:20–22 ve 17:11; Melahim Alef 8:46–50; Şemuel Bet 12:13; Mika 6:6–8; Yehezkel 45:15–25. Özgün metin karşılaştırması: Vayikra 5:11–13. Yeşaya 53:11 · 2:2–4 · 54:17 · Yehezkel 44:23–24

Bu iddianın sayfası

114. İddia: Yahudilerin İsa’ya olumsuz tepki göstermesi vicdan azabını gösterir

İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yahudilerin Hristiyanlığı yayma çabalarına tepki göstermesini, İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu içten içe bildiklerinin işareti sayarlar. Bu tepkiyi Yosef’in kardeşlerinin suçluluğuna benzetirler. Yeşaya 53’ün, Tora okumasını izleyen yıllık peygamber bölümleri arasında yer almamasını ve Orta Çağ Yahudi yorumcularının bölümü ele almadığı iddiasını da aynı gizli suçluluğa bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Şelomo, Tapınak’ın açılışında Haşem’e “Bütün insanların yüreğini yalnız Sen bilirsin” diye seslenir. Şemuel de David’in ailesine gönderildiğinde gördüğü kişinin görünüşüne bakarak hüküm vermemesi için uyarılır. İnsan gözün gördüğüne bakar, Haşem yüreğe bakar. Tehilim yüreğin sırlarını bilenin, Yeremya ise yüreği araştıranın Haşem olduğunu söyler. Birinin itirazı işitilebilir, öfkesi görülebilir. Kişi bir iddiayı yanlış bulduğu, inancının çarpıtıldığını düşündüğü veya aynı çağrıyı tekrar tekrar duymaktan yorulduğu için tepki gösterebilir. Tepkiden, onun gizlice karşısındakine hak verdiği sonucu çıkarılamaz. Melahim Alef 8:38–39, Şemuel Alef 16:7, Tehilim 44:22, Yeremya 17:10.

Yosef’in kardeşleri hakkında bu düşünce, onların kendi sözlerinden bilinir. Mısır’da karşılarına çıkan yöneticinin Yosef olduğunu henüz anlamazlar. Buna rağmen birbirlerine “Kardeşimiz konusunda gerçekten suçluyuz” derler. Reuven de çocuğa karşı günah işlememeleri için onları uyardığını hatırlatır. Yehuda’nın daha sonra Binyamin yerine kendisinin kalmasını istemesi, ailenin öbür oğlunu korumak için ne yapmaya hazır olduğunu gösterir.

Yehuda, Mısır’da yetki sahibi olan yöneticiye “efendim” anlamındaki adoni sözüyle hitap eder. Bu hitap, yöneticinin Tanrı kabul edildiğini göstermez. Yosef’in kimliği ise kardeşlerine ancak “Ben Yosef’im” dediğinde açıklanır. Kardeşlerin itirafı suçluluklarını, “efendim” hitabı yöneticinin yetkisini, Yosef’in kendini tanıtması ise kimliğini gösterir. Bu öyküyü İsa’ya uygulayan sav ise önce onun Maşiah olduğunu varsayar, sonra bu varsayımla kurduğu benzetmeyi aynı kimliğe kanıt gösterir. Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15.

Haftara, Tora’dan sonra peygamberler arasından seçilen okumadır. 9 Av’dan sonraki yedi teselli haftasında Şoftim için Yeşaya 51:12–52:12, Ki Tetse için 54:1–10 okunur. Arada Yeşaya 52:13–53:12 bulunur. Ayrıca 54:11–55:5, bu dizide 51:12–52:12’den önce okunur. Okumaların amacı Yeşaya’yı baştan sona takip etmek değil, seçilen haftanın tesellisini duyurmaktır. Seçilmiş bölümlerin sırasından veya arada kalan metinden bir topluluğun vicdanı hakkında hüküm çıkarılamaz. Raşi, İbn Ezra ve Radak da bu bölümü açıkça yorumlar. Aynı savunuda Maşiah’a uygulanan Yahudi yorumlarına başvurulması, bölümün yorumlarda saklandığı iddiasıyla çelişir. Şelomo’nun duasında insanların yüreğini bilen Haşem’dir (Melahim Alef 8:39).

Tora, bir iddiaya karşı çıkmak için neyin yeterli olduğunu somut olarak gösterir. Bir peygamberin verdiği işaret gerçekleşse bile İsrael’i başka ilahlara kulluğa çağırırsa sözünün dinlenmesi yasaktır. Haşem adına verilen bir haber gerçekleşmediğinde ise gerçekleşmeyen olay, sözün Haşem’den gelmediğini gösterir. İlk hüküm öğretinin yönelttiği ibadete, ikincisi söylenenle meydana gelen olay arasındaki farka bakar. Bir dini çağrı bu hükümlere dayanılarak reddedildiğinde, ileri sürülen gerekçe Tora üzerinden açıkça tartışılabilir. Hem kabulü hem reddi İsa lehine yorumlayan sav ise kişinin vereceği hiçbir cevabın sonucu değiştirmesine izin vermez. Devarim 13:2–6, 18:20–22.

Maşiah’ı tanımak için beklenen olaylar da bellidir. David soyundan kral adaletle hükmedecek, İsrael’in dağılmışları toplanacak, halk kendi toprağında güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel bu birleşmeye halkın Haşem’in hükümlerini yerine getirmesini ve kutsal yerin aralarında bulunmasını da ekler. Yeşaya’nın sözünü ettiği dünya Haşem’in bilgisiyle dolacak, uluslar savaşmayı bırakacaktır. Bir Yahudinin öfkesi bu olaylardan hiçbirini gerçekleştirmez. İsa’nın Maşiah olduğuna delil diye insanların gizli duygularını ileri sürmek, Tanah’ın gösterdiği olayların yerine insanın yüreği hakkında bir tahmin koymaktır. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Mika 4:1–4, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28.

Tanah kaynakları · Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15 · Devarim 13:2–6, 18:20–22 · Şemuel Alef 16:7 · Melahim Alef 8:38–39 · Tehilim 44:22 · Yeşaya 2:2–4, 11:1–12 · Yeremya 17:10, 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28 · Mika 4:1–4. Raşi, Yeşaya 53:1 · İbn Ezra, Yeşaya 53:1 · Radak, Yeşaya 53:1

Bu iddianın sayfası

179. İddia: Yeşaya 53’ün haftara okumalarında yer almaması Yahudilerin İsa konusunda vicdan azabını gösterir

Haftara, Şabat ve bayramlarda Tora’nın ardından peygamber kitaplarından okunan bölümdür. Tora’nın Şoftim ve Ki Tetse adlı haftalık bölümlerinin haftaraları Yeşaya’dan seçilir. Bu iki seçki arasındaki acı çeken kul bölümü, yaygın okuma düzeninde okunmaz.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Haftara, Şabat ve bayramlarda Tora’nın ardından peygamber kitaplarından okunan bölümdür. Tora’nın Şoftim ve Ki Tetse adlı haftalık bölümlerinin haftaraları Yeşaya’dan seçilir. Bu iki seçki arasındaki acı çeken kul bölümü, yaygın okuma düzeninde okunmaz.

Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, Şoftim’in haftarasının Yeşaya 52’nin ortasında bittiğini ve Ki Tetse’nin haftarasının Yeşaya 54’te başladığını belirtirler. Aradaki Yeşaya 53’ün atlandığını ve ortaçağ Yahudi yorumlarında da yeterince yer bulmadığını söylerler. Onlara göre bu iki durum, Yahudilerin bölümde İsa’yı tanıdıklarını ve bu yüzden vicdan azabı duyduklarını gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Haftara, Tora okumasından sonra peygamberlerden seçilen bölümdür. Haftalık bazı okumalar peraşanın konusunu izler. Noah’ta tufana ilişkin Yeşaya 54:9’un bulunduğu bölüm buna örnektir. Bayramların ayrı okumaları vardır. 9 Av sonrası ise yıkımdan çıkmış Siyon’a verilen teselli sözlerinden yedi parça seçilir. Takvim böylece ayrı görevleri olan okumalar içerir.

Dördüncü teselli haftarası Şoftim’de Yeşaya 51:12–52:12, beşincisi Ki Tetse’de 54:1–10’dur. Arada 52:13–53:12 bulunur. Fakat üçüncü teselli okuması 54:11–55:5’tir ve bu iki okumadan önce gelir. Şulhan Aruh, Orah Hayim 428:8 bu teselli düzenini kaydeder. Dizi kitap sırasını izleseydi Yeşaya 54 önce okunup sonra 51’e geri dönülmezdi. Seçilmeyen başka bölümler de vardır. Hristiyanların kendi öğretileri için başvurduğu Yeşaya 9’daki pasajın bir haftara okumasında yer alması da genel bir gizleme kuralı bulunduğu iddiasına uymaz.

Kumran’daki teselli derlemesi 4Q176’nın korunan parçaları, Yeşaya 40:1–5, 51:22–23, 52:1–2 ve 54:4–10 gibi seçilmiş kesitler içerir. Bu tanık, birbirini izleyen bölümlerin tamamını okumadan Yeşaya’dan teselli ayetleri seçmenin eski bir uygulama olduğunu gösterir. Parçalar, bugünkü yıllık sinagog takviminin o çağdaki tam listesini vermez.

Haftara takvimi, bir şiirin sinagogda seçilmiş haftalık okuma olup olmadığını gösterir. Şiirin Yahudi kaynaklarında nasıl yer aldığını ise metnin kendisi ve yorumları gösterir. Yeşaya 52:13–53:12, Aramice Targum’da başından sonuna aktarılır. Targum, ilk ayette Maşiah adını dahi verir ve ardından İsrael, uluslar ve Maşiah için farklı eylemler anlatır. Şiir, haftalık teselli okumalarının dışında da Yahudi okura açık biçimde ulaşmıştır. (Yeşaya 52:13–53:12).

Yeşaya 52:13–53:12, ulusların bir zamanlar hor gördükleri İsrael hakkında söylediklerini anlatır. Ardından gelen “Ey kısır kadın, sevinçle haykır” sözü, teselliyi doğrudan Siyon’a yöneltir (54:1). Ki Tetse okumasının konusu bu tesellidir. 41:8–9, 44:21 ve 49:3’te İsrael adıyla çağrılan kulun 49:5–6’da halkını toplaması, 53:10’da soyunu görmesi ve 54:1–3’te Siyon’un çocuklarının çoğalması aynı geleceğin parçalarıdır. Raşi, İbn Ezra ve Radak’ın açıkça yorumladığı bir bölümün bu tematik okumada bulunmaması, onu gizlemek için çıkarıldığını ya da bu seçimi yapanların vicdan azabı duyduğunu göstermez.

Tanah kaynakları: Yeşaya 51:12–52:12; 52:13–53:12; 54:1–10; 54:11–55:5; 49:3–6. Okuma düzeni ve yorumlar: Şulhan Aruh, Orah Hayim 428:8; Raşi, İbn Ezra ve Radak, Yeşaya 52:13–53:12.

Bu iddianın sayfası

66. İddia: Yeşaya 53:10 Tanrı’nın insan kurbanı istediğini gösterir

Yeşaya 53, acı çeken bir kuldan söz eder. Onuncu ayette kulun hayatı için kullanılan aşam, Tora’da belirli suçlar için getirilen sununun da adıdır. Bir insanın acısının sunu diliyle anlatılmasıyla o insanın gerçekten kurban edilmesinin istenmesi, ayrı ayrı incelenmesi gereken iki durumdur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53, acı çeken bir kuldan söz eder. Onuncu ayette kulun hayatı için kullanılan aşam, Tora’da belirli suçlar için getirilen sununun da adıdır. Bir insanın acısının sunu diliyle anlatılmasıyla o insanın gerçekten kurban edilmesinin istenmesi, ayrı ayrı incelenmesi gereken iki durumdur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 53:10’da aşam sözcüğünün kullanılmasından Haşem’in İsa’nın gönüllü ölümünü gerçek bir sunu olarak istediği sonucunu çıkarırlar. Onlara göre İsa, bütün insanların günahları için kendisini sundu. Bu yüzden çarmıhtaki ölümü, Tora’daki hayvan sunularını daha yüksek bir düzeyde tamamlayan kusursuz insan sunusu olarak görürler.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da bir sununun ne olduğu, Haşem’in onun için verdiği hükümlerle belirlenir. Vayikra 1:2’de sunuyu getiren insandır; sunulan ise sığır veya davar, yani koyun ya da keçidir. Sonraki hükümler kuşları ve un sunularını da kapsar. 5:14–19’da belirli suçlar için kusursuz bir koç getirilir. 7:1–7’de suç sunusunun nerede kesileceği, kanının sunağa nasıl uygulanacağı, hangi kısımlarının yakılacağı ve kohenlerin, yani kutsal hizmette görevli kişilerin ondan nasıl yiyeceği belirlenir. İnsan, bu sunulardan biri olarak eklenmez. Bir acıyı veya fedakarlığı sunuya benzetmekle bir insan bedenini Tora’nın kabul ettiği sunu saymak arasındaki fark buradan doğar.

Yeşaya 53:10’daki אָשָׁם (aşam), suç ve telafi alanına ait bir sözcüktür. Bereşit 26:10’da Avimeleh onu halkın üzerine gelebilecek suçluluk için kullanır. Bamidbar 5:7–8’de sözcük iade edilen bedelle ilişkilidir, Şemuel Alef 6:3–8’de ise telafi için gönderilen altın nesnelerle. Vayikra 5:14–19’da aşam belirli bir sunuyu adlandırır ve sunulan hayvan kusursuz bir koçtur. Sözcüğün anlamını her yerde yanındaki eylem ve konu belirler.

Yeşaya’da cümle אִם (im), yani “eğer” ile başlar. תָּשִׂים (tasim) biçimi “sen koyarsan” ve “o koyarsa” okumalarına açıktır. Buna göre cümle “onun canını suç sunusu olarak koyarsan” veya “onun canı bir suç sunusu ortaya koyarsa” diye okunabilir. İkinci okumada özne, dişil olan נֶפֶשׁ (nefeş), yani can veya hayat sözcüğüdür. Ardından kulun göreceği soy, uzayan günleri ve başarı gelir. Bu koşullu vaat, bir insanı yakmaya veya kanını sunağa uygulamaya dair bir emir değildir.

Haşem’e sunulacak ibadetin sınırını Devarim 12:30–31 açıkça çizer. İsrael, çevresindeki ulusların ibadetlerini öğrenip aynı şeyleri Haşem’e uygulamaya kalkışmamalıdır. “Tanrın Haşem’e böyle yapmayacaksın” emrinin ardından, o ulusların oğullarını ve kızlarını ateşte yaktıkları söylenir. Yasak yalnız sununun yanlış tanrıya yöneltilmesiyle sınırlanmaz; o ibadet Haşem’e de yapılamaz. Yeremya 7:31’de çocukların Tofet’te yakılması için “Bunu emretmedim ve aklımdan geçmedi” denir. 19:5’te aynı ret, “Emretmedim, söylemedim ve aklımdan geçmedi” sözleriyle tekrarlanır. İnsan ölümünü daha değerli bir ibadet saymak, Haşem’in kendi koyduğu sınırı tersine çevirir.

Yitshak’ın bağlanması da bu sınırın aşılmasıyla sonuçlanmaz. Bereşit 22 daha ilk cümlesinde Avraam’ın sınandığını söyler. Ardından sevdiği oğlunu sunakta yakılan bir sunu olarak sunması istenir. Avraam bıçağı aldığında ise “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” emri gelir. Sunulan, Yitshak’ın yerine bulunan koçtur. Anlatının kendi sözleriyle koç “oğlunun yerine” sunulur. Sınama insanın öldürülmesiyle tamamlanmamış, insanın hayatı korunmuştur. Bereşit Raba 56:4 de Yeremya’nın “aklımdan geçmedi” sözünü Yitshak’ın bağlanmasıyla ilişkilendirir. Bu, anlatının sonunda insanın neden öldürülmediğine dikkat çeken bir midraştır. Midraş, kutsal metin üzerine aktarılan bir açıklamadır. İsa’yı bu olayın daha büyük gerçekleşmesi sayan Hristiyan yorum, tam bu sonuca ters yönde ilerler: Anlatıda hayvan insanın yerini alırken, yorumda insan hayvanın yerini alır.

Mika 6:6–8’de günahını gidermek isteyen kişinin önerileri giderek büyür. Önce buzağılar, sonra binlerce koç ve on binlerce yağ ırmağı, en sonunda kendi çocuğu gelir: “Suçum için ilk doğanımı, canımın günahı için bedenimin meyvesini mi vereyim?” Cevap, daha değerli bir insan aramaya yöneltmez. Haşem’in istediği adaleti yerine getirmek, sadık sevgiyi sevmek ve O’nunla alçakgönüllülükle yürümektir. Hayvan sunularının üstüne insan ölümünü yerleştiren değer sıralaması burada reddedilir. Günahkarın kendi hayatını düzeltmesi istenir.

Hristiyan savında çarmıhın eski töreni aynen tekrarlamadığı, onu daha yüksek biçimde tamamladığı söylenir. İsa’nın gönüllü olarak kendisini verdiği, hatta bunun Tanrı’nın kendini sunması olduğu ileri sürülür. Bir insanın başkasını kurtarmak için hayatını tehlikeye atmasıyla, ölümünün herkesin bağışlanması için zorunlu sunu ilan edilmesi ayrı iddialardır. Kişinin gönüllü olması, neden kendi hayatını verdiğini açıklar. Tora’nın o ölümü bağışlanma için zorunlu bir sunu kabul ettiğini göstermez. Bir insanın başkası için hayatını vermesiyle, bedeninin tapınaktaki suç sunusu sayılması aynı şey değildir. Yeşaya da Haşem’in “doğru kulum” diye andığı kişiyle Haşem’in kendisini ayrı anar; aşam sözcüğü o kişinin Tanrı olduğu bilgisini taşımaz. Tora’daki ibadet hükümlerinin hemen ardından, verilen emre ekleme ve ondan çıkarma yasağı gelir (Devarim 13:1). İnsan ölümünü yeni ve üstün bir suç sunusu yapmak, buna “tamamlanma” adı verilse de bu hükmü değiştirir.

Ayetin başı, kulun ezilmesine Haşem’in tarihteki hükmü içinde yer verir. Bununla bir insanı sunmasını istediği söylenmiş olmaz. Bereşit 50:20’de Yosef, kardeşlerinin kötülüğü tasarladığını, Haşem’in ise aynı olayın sonunda birçok insanı yaşattığını söyler. Kardeşlerin kötülüğü bu yolla bir ibadet haline gelmez. Devarim 8:5 acının bazen eğitici olabileceğini, Amos 3:2 ise seçilmişliğin sorumluluğu kaldırmadığını gösterir. Yeşaya’da da acının ardından gelen iyilik, acıyı verenlerin eylemini bir kurbana dönüştürmez.

53:10’da kul soyunu görecek, günleri uzayacak ve Haşem’in istediği iş onun eliyle başarıya ulaşacaktır. 54:1–3’te çocukları çoğalan Siyon ve yeniden kurulacak şehirler anlatılır. Kulu aşağılayanların eylemi ile Haşem’in sonunda İsrael’e verdiği hayat iki ayrı şeydir. İnsan kurbanı iddiası, bu sonuca ulaşabilmek için Yeşaya’nın şiirine Tora’daki açık yasağın tersini ekler.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:10–12, 54:1–3 ve 55:6–7; Vayikra 1:2, 14, 5:14–19 (Sefaria) ve 7:1–7 (Sefaria); Bamidbar 5:7–8 (Sefaria); Bereşit 22:1–2, 10–13, 26:10 ve 50:20; Şemuel Alef 6:3–5; Devarim 8:5, 12:30–31 ve 13:1; Yeremya 7:31 ve 19:5; Mika 6:6–8; Amos 3:2; Yehezkel 18:20–23, 30–32. Devarim 13:1, bazı Hristiyan çevirilerinde 12:32 olarak numaralanır.

Bu iddianın sayfası

67. İddia: Aşam (suç ve telafi korbanı) kelimesi, gerçek bir insan kurbanı bulunduğunu kanıtlar

Tora’da suç işleyen bir kişi, bazı durumlarda verdiği zararı karşılamak için ödeme yapar. Bazı durumlarda da kutsal hizmet için bir sunu getirir. İbranice aşam sözcüğü bu iki işle ilgili olarak kullanılabildiği için Yeşaya 53:10’daki anlamı cümlenin içinde belirlenir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora’da suç işleyen bir kişi, bazı durumlarda verdiği zararı karşılamak için ödeme yapar. Bazı durumlarda da kutsal hizmet için bir sunu getirir. İbranice aşam sözcüğü bu iki işle ilgili olarak kullanılabildiği için Yeşaya 53:10’daki anlamı cümlenin içinde belirlenir.

Yeşaya 53:10’u İsa’ya bağlayan Hristiyanlar, aşam kelimesini “suç sunusu” diye okur ve kulun kendisinin günahları gidermek için sunulduğunu söylerler. Onlara göre bu sunu İsa’nın ölümüdür. Tora’da suç sunusu olarak getirilen koçun erkek olmasıyla İsa’nın erkek olması arasında da bağ kurarlar. Eski törenin ayrıntılarının çarmıhta daha yüksek bir karşılık bulduğunu savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

אָשָׁם (aşam) sözcüğü ile aynı sözcüğün kullanıldığı işlemler birbirinden ayrılmalıdır. Bereşit 26:10’da Avimeleh, Yitshak’ın karısına dokunulmuş olsaydı halkın üzerine gelebilecek suçluluğu bu sözcükle anlatır. Bamidbar 5:7–8’de suçunu itiraf eden kişi asıl bedeli ve beşte birini geri öder. 8. ayet hak sahibine ulaşılamayan durumda ödemenin kohene verilmesini ve kefaret koçunu ayrı ayrı düzenler. Şemuel Alef 6:3–8’de Filistliler kutsal sandığı geri gönderirken telafi karşılığı olarak altın çıban ve fare biçimleri de gönderir. Üç durumda da kelime suçla ve onun karşılığıyla ilgilidir, ama yapılan işlemler aynı değildir.

Vayikra’daki suç sunusu ise ayrıntılı bir emirle tanımlanır. 5:15–16’da kutsal şeylere karşı işlenen belirli bir suç için değeri belirlenmiş kusursuz bir koç getirilir; zarar karşılanır ve beşte biri de eklenir. 7:1–7 sununun kesileceği yeri, kanın sunağa uygulanmasını, yakılacak kısımları ve kohenlerin payını belirler. Bu emirdeki koç erkektir. Hristiyan savında İsa’nın erkek olmasıyla bu özellik arasında bağ kurulur. Fakat erkek olmak, bu hayvanın özelliklerinden yalnız biridir. Aynı hüküm onun koç olmasını ve belirlenmiş işlemlerle sunulmasını da gerektirir. Roma’nın idam ettiği bir insanı koça benzetmek, sunu için gereken işlemlerin yapıldığını göstermez.

Hristiyan yorum buna, eski sununun bütün ayrıntılarının yeniden gerçekleşmesi gerekmediği cevabını verir. Eski törenin İsa’nın ölümünü önceden anlattığı ve onda tamamlandığı savunulur. Böylece koçun erkek oluşu gerçek bir işaret, hayvan oluşu ise benzetme olarak alınır. Bu ayrımı aşam sözcüğü yapmaz; erkek olmak gibi bir özellik öne çıkarılıp koç olmak gibi bir özellik benzetmeye dönüştürülür. Bu seçim, kelimenin kendi anlamından gelmez.

Tanah bir insanın iç dünyasını da sunu diliyle anlatabilir. Tehilim 51:19’da, “Tanrı’nın kurbanları kırık bir ruhtur; kırık ve ezilmiş yüreği, ey Tanrı, hor görmezsin” denir. Pişmanlık gerçek, sunu benzetmesi de güçlüdür. Yürek sunakta kesilecek bir hayvan haline gelmez. Aynı şiirin sonunda sunakta sunulacak boğalardan ayrıca söz edilmesi, içten dönüş ile gerçek sununun birlikte korunabildiğini gösterir.

Yeşaya 53:10’da “eğer canını aşam olarak koyarsa” şartını, “soyunu görecek, günleri uzayacak” vaadi izler. İbranice fiil hem “sen koyarsan” hem “o koyarsa” biçiminde okunabilir. İlk okumada can sunu olarak konur, ikinci okumada ise “canı bir suç sunusu ortaya koyarsa” anlamı mümkündür. İfadede Vayikra’daki koç, sunak ve kan hizmeti gibi bir kurbanın hangi türden olduğunu belirleyen unsurlar bulunmaz. Şiirin devamı, İsrael’in sürgünden sonra çocuklarıyla birlikte yeniden güç kazanmasını anlatır (Yeşaya 54:1–3).

İbn Ezra, bu cümleyi kişinin suçunu kabul edip önüne koyması olarak açıklar. Berahot 5a ise ayetteki aşam benzetmesini, insanın çektiği acıyı bilinçle kabul etmesiyle ilişkilendirir. Talmud’daki bu açıklama, korbanla benzerlik kurar; insana sunakta bir korban işlemi uygulanmasını anlatmaz.

Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklamalarından Targum Yonatan, 52:13’te kulu Maşiah olarak açıklar. Buna karşılık 53:10’da halkın kalanlarının arınacağını, Maşiahlarının krallığını göreceğini ve Tora’yı yerine getirenlerin başarılı olacağını anlatır. Maşiah yorumu, aşam kelimesini İsa’nın insan sunusu olarak öldürülmesine bağlamayı gerektirmez.

Kulun başkalarıyla ilişkisi, 53:12’de suçlular için aracılık etmesiyle de anlatılır. Moşe’nin Altın Buzağı’dan sonra halkı için yaptıkları, böyle bir aracılığın Tanah’taki somut örneğidir. Halk bağışlanmayacaksa kendi adının da kitaptan silinmesini diler. Haşem ise “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” diye cevap verir (Şemot 32:30–33). Moşe halkı için kendisini ortaya koyarken halkın günahını işlemiş sayılmaz. Dua, başkasının yükünü üstlenme ve bir sunu olarak anılma, bir insanın bedeninin Tora’daki suç sunuları arasına eklendiği anlamını taşımaz.

Bağışlanma için verilen hükümler de açıktır. Yehezkel 18:21–23’te günahlarından dönüp doğru yaşayan kişinin geçmiş suçlarının artık anılmayacağı söylenir. Vayikra 5:11–13’te ise kuş almaya gücü yetmeyen kişi, belirtilen günahları için un sunar ve bağışlanır. Bu sunuda onun adına öldürülen bir canlı bulunmaz. Her bağışlanmanın zorunlu temelini İsa’nın kanında aramak, bu ayetlerin verdiği şartlara yeni bir şart ekler. Yeşaya’nın kullandığı aşam, suç ve telafiyle bağ kuran bir sözcüktür; İsa’nın ölümü olmadan kimsenin bağışlanamayacağını emreden bir Tora hükmü değildir.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:10–12; Bamidbar 5:7–8 (Sefaria); Bereşit 26:10; Şemuel Alef 6:3–5; Vayikra 5:11–19 (Sefaria 5:14–19); Vayikra 7:1–7 (Sefaria); Tehilim 51:18–21; Şemot 32:30–33; Yehezkel 18:21–23. Bava Kama 110a

Bu iddianın sayfası

70. İddia: “Soyunu görecek” ifadesi İsa’nın manevi çocuklarını anlatır

Yeşaya 53’te acı çeken kula, soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı söylenir. Soy sözcüğü bir kişiden veya halktan gelen kuşakları anlatabilir. Peygamberlerin bu sözü bazen benzetme içinde kullanması, burada hangi kuşakların kastedildiği sorusunu doğurur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53’te acı çeken kula, soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı söylenir. Soy sözcüğü bir kişiden veya halktan gelen kuşakları anlatabilir. Peygamberlerin bu sözü bazen benzetme içinde kullanması, burada hangi kuşakların kastedildiği sorusunu doğurur.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, “soy görecek, günlerini uzatacak” sözünü İsa’nın ölümden sonra dirilip sonsuza dek yaşamasına bağlarlar. Onlara göre kul önce öldürüldüğü için sonradan soyunu görebilmesi ancak dirilişle mümkündür. Soy ve çocuk sözlerinin peygamberlerin dilinde bazen sembolik kullanıldığını hatırlatarak İsa’nın biyolojik çocuklarının olmamasını bir engel saymazlar. Ayetteki soyun, İsa’ya iman eden manevi çocuklar olduğunu söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 53:10’da “soy görecek” ve “günlerini uzatacak” vaatleri yan yanadır. Yeşaya 54:1–3’te Siyon çocukları çoğalan bir kadın gibi anlatılır. Çadırına artık sığamaz ve soyu yıkılmış kentleri yeniden doldurur. Sürgünde yok olacağı sanılan halk, çocuklarını ve gelecek kuşaklarını görecektir. Yeşaya 41:8’de İsrael Avraam’ın soyudur. 43:5–6 doğu ve batıdan toplanacak oğulları ve kızları, 48:19 çoğalan çocukları, 59:21 ise sözün kalacağı ardışık kuşakları anlatır.

זֶרַע (zera) “tohum” ve insan için “soy” demektir. Bereşit 15:3–4 bunun açık bir örneğini verir. Avraam, kendi soyundan çocuğu olmadığı için evinden birinin mirasçı olacağını düşünür. Haşem, mirasçının kendi bedeninden geleceğini söyler. Öğrenci veya bir gruba bağlı kişi için kullanılabilen (Melahim Bet 2:3–7) “oğul” anlamındaki ben ile zera’nın işlevi burada farklıdır.

Yeşaya 1:4’te “kötülük yapanların soyu”, 57:3–4’te “yalanın soyu” denmesi, halkı yaptığı işlerle nitelendirir. 53:10’da ise “soy görme” bir ödüldür ve hemen sonraki bölüm bu soyu gerçek kuşaklarla açıklar. Sözcüğün başka yerlerde aşağılama amacıyla kullanılması, buradaki çocukları sonradan bir dine katılan kişilere çevirmez.

Aynı ayrım, Hristiyan savında yanına getirilen Tehilim ayetlerinde de korunmalıdır. Tehilim 45:17’de krala, atalarının yerini oğullarının alacağı ve onları ülkenin her yanında yöneticiler yapacağı söylenir. Burada anlatılan, yönetimin bir kuşaktan sonrakine geçmesidir. Bu söz çocuksuz birinin ölümünden sonra imanlılar edinmesini anlatmaz. 22:31–32’de ise Haşem’e hizmet edecek bir kuşak ve O’nun doğruluğunun kendisine anlatılacağı, henüz doğacak bir halk vardır. Gelecek kuşağın Haşem’e hizmet etmesiyle, o kuşağın İsa’nın ölümü sayesinde manevi olarak doğması aynı iddia değildir. İkincisi bu ayetlere Hristiyan öğretisinden eklenir.

“Günlerini uzatmak” da Tanah’ın yaşam ve süreklilik dilidir. Şemot 20:12’de anne ve babaya saygı gösteren kişiye, Haşem’in verdiği toprakta günlerinin uzaması vaat edilir. Devarim 17:18–20’de Tora’yı okuyup emirlerinden ayrılmaması gereken kral için, kendisinin ve oğullarının İsrael içindeki krallığında uzun günler sürmesi istenir. Yeşaya 65:20–23’te aynı gelecek, uzun ömür, insanların oturacağı evler, meyvesini yiyeceği bağlar ve yanlarında bulunacak çocuklarıyla anlatılır. “Halkımın günleri ağacın günleri gibi olacak” sözü, halkın güven içinde süren hayatını somutlaştırır.

Targum Yonatan, 52:13’te kulu Maşiah olarak adlandırır. 53:10’daki açıklamasında ise halkın kalanlarının Maşiahlarının krallığını göreceğini, oğullarının ve kızlarının çoğalacağını ve günlerinin uzayacağını söyler. Bu yorumda gelecek, halkın devam eden kuşaklarıyla anlatılır.

Zohar’ın Vayeşev bölümünde aynı söz, ruhun başka bir bedende yeniden dünyaya gelmesi ve üreme bağlamında ele alınır. Bu, ayetin kabalistik bir yorumudur; kelimenin soyla ilgili temel anlamını silmez.

Hristiyan okuması mezar sözlerinden ölüm, uzun günler sözünden diriliş ve zera’dan manevi izleyiciler çıkarır. Fakat Tanah, halkın sürgünden dönüşünü de mezarlardan çıkış diliyle anlatır. Yehezkel 37:11–14’te bu mezarların kime ait olduğu söylenir: İsrael evine. 53:10’dan 54:1–3’e geçen soy, uzun yaşam ve yeniden yerleşme vaatleri de aynı ölçekte işler. Uzayan günler, sonlu bir yaşamın ya da kuşaklar boyunca süren bir halkın ömrüdür. 53:10’da suç sunusu imgesinden sonra gelen vaat, ölümden sonraki üçüncü günden söz etmez. Diriliş savı ileri sürüldüğünde de fiziksel soyun manevi takipçiler olarak çevrilmesi başlı başına bir anlam değişikliğidir. Böylece kulun acısının sonu, kendi halkının yeryüzündeki devamıyla görülür.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:10 ve 53:8–12; 41:8; 43:5–6; 48:19; 54:1–3; 59:21; 65:20–23; 1:4; 57:3–4; Bereşit 15:3–4 (İbranice metin); Şemot 20:12; Devarim 17:18–20 (17:20 İbranice metin); Yehezkel 37:11–14; II Melahim 2:3–7; Tehilim 45:17; 22:31–32.

Bu iddianın sayfası

İlgili Makaleler

Ölüdeniz Parşömenleri ve Tora'nın Aktarılması

Ölüdeniz Parşömenleri, proto-Masoretik geleneğin Hristiyanlık öncesi köklerini ve İkinci Bet HaMikdaş dönemindeki metin çeşitliliğini ortaya koymaktadır. 1QIsaᵃ, Yeşayahu 7:14, Yirmeyahu elyazmaları ve Bet HaMikdaş’taki üç Tora tomarı özgün kaynaklarla incelenmektedir.