5 iddia 2 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
İddialar ve Cevaplar
9. İddia: Avraam imanla, Moşe’nin Torası ise işlerle ilgilidir
Avraam, henüz çocuğu yokken Haşem’in kendisine verdiği soy vaadine güvendi. Aynı hayatın ilerleyen dönemlerinde kendisine buyruklar verildi. Moşe’nin Tora’sındaki iman ve itaat ilişkisini anlamak için Avraam’ın güveniyle yaptıklarının nasıl bir arada anlatıldığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Avraam, henüz çocuğu yokken Haşem’in kendisine verdiği soy vaadine güvendi. Aynı hayatın ilerleyen dönemlerinde kendisine buyruklar verildi. Moşe’nin Tora’sındaki iman ve itaat ilişkisini anlamak için Avraam’ın güveniyle yaptıklarının nasıl bir arada anlatıldığına bakılır.
Avraam’ın imanı doğruluk sayıldığında henüz sünnet edilmemişti. Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Bereşit 15:6’daki bu sırayı esas alırlar. Bunu, insanın yalnız imanla kabul edildiğine kanıt sayarlar. Moşe’nin Tora’sını ise buyrukları yerine getirmeye dayanan bir düzen olarak görürler. Böylece imanla verilen lütuf ile yapılan iş karşılığında kazanıldığını söyledikleri kabulü birbirinden ayırırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 15’te Avraam’a bir oğul ve sayısız torun vaat edilir. Avraam henüz gerçekleşmemiş bu söze güvenir. Raşi’nin okumasında Haşem, Avraam’ın bu güvenini onun doğruluğu olarak kabul eder (Bereşit 15:4–6). Ramban’ın açıklamalarından birinde Avraam, bu vaadin gerçekleşmesini Haşem’in doğruluğuna bağlar. Aynı Avraam, Haşem’in sesini dinlediği, kendisine verilen buyrukları, hükümleri ve öğretileri koruduğu için övülür (26:5). İlkinde Avraam’ın henüz görmediği bir geleceğe güvenmesi, ikincisinde ise güvenle bağlandığı Haşem’in sözünü dinlemesi anlatılır.
Raşi’nin okumasında Avraam’ın güveni sünnet emrinden önce doğruluk sayılır. Sünnet emri ise daha sonra verilmiştir. Henüz verilmemiş bir emri yerine getirmesi beklenemez. Emir verildiğinde ise Avraam’ın kendisi de soyu da onu korumakla yükümlü olur. Sünnetsiz kalan erkeğin antlaşmayı bozmuş sayılacağı açıkça bildirilir (Bereşit 17:9–14). Avraam’ın daha önce gösterdiği güven, kendisine sonradan verilen emri geçersiz kılmaz. Nitekim Bereşit 22:16–18’de vaat, Avraam’ın Haşem’in sesini dinlemesiyle ilişkilendirilir (22:16–18). Avraam Sinay’dan önce yaşamıştır; kendisine verilen buyruklara bağlı kalmıştır.
Avraam’ın ev halkına bırakacağı yol da doğruluk ve adaletle davranarak Haşem’in yolunu korumaktır (Bereşit 18:19). Moşe’nin halktan istediği yaşamda aynı iç bağlılık bulunur. Haşem’in birliği tanınacak, O bütün yürekle sevilecek, sözleri yürekte taşınacak ve çocuklara öğretilecektir (Devarim 6:4–9). O’ndan korkmak, yollarında yürümek, O’nu sevmek, bütün yürekle hizmet etmek ve insanın iyiliği için verilen emirleri korumak birlikte istenir (10:12–13). Tora, insanın yalnız dışarıdan görülen davranışına seslenmez; davranışı doğuran sevgiyi ve bağlılığı da emreder.
“İtaat, imanın sonucudur; kabulün temeli yalnız imandır” denildiğinde de Avraam ile Moşe arasında ileri sürülen ayrım kurulamaz. İtaatin Haşem’e bağlılıktan doğması, Moşe’nin öğrettiği sevgiyle ve yürekten hizmetle zaten uyuşmaktadır. Ayrıca “doğruluk sayılma” ifadesi Tanah’ta yalnız inanca ayrılmış değildir. Pinhas’ın müdahalesiyle salgının durmasının ardından “Bu ona doğruluk sayıldı” denir (Tehilim 106:30–31). Bereşit 15:6’da geçen doğruluk sözü, burada yapılan bir eylem için kullanılır. Devarim 6:25’te de Haşem’in emrettiği buyrukları yerine getirmek doğrulukla ilişkilendirilir. Bu sözden tek başına davranışı dışarıda bırakan bir kabul öğretisi çıkarılamaz.
Yapılan iyiliğe karşılık verilmesi, Haşem’in insana borçlanması anlamına da gelmez. David, Tapınak için yapılan bağışların ardından her şeyin Haşem’den geldiğini, O’na verilenin yine O’nun elinden alındığını söyler (Divre HaYamim Alef 29:14). İyov kitabında Elihu’nun sorusu da aynı ayrımı ortaya koyar: “Doğruysan O’na ne verirsin? Senin elinden ne alır?” (İyov 35:7). İnsan, elindeki imkanlarla iyilik yaptığında Haşem’in bir ihtiyacını karşılamış olmaz. İnsanın yaptığı iyilik değerlidir ve karşılık bulur. Bu, Tanrı’nın ücret ödemek zorunda olan bir işveren gibi insana borçlandığı anlamına gelmez.
Merhamet ile yapılan işe göre karşılık verilmesi, Tehilim’de aynı cümlede birleştirilir: “Merhamet sana aittir; çünkü sen insana yaptığına göre karşılık verirsin” (Tehilim 62:13). Böylece itaate verilen karşılığın merhameti dışladığı varsayımı da ayetin açık sözüyle çürütülür. Avraam’ın güveni emirleri bağlayıcı olmaktan çıkarmamış, Moşe’nin emirleri de Haşem’e sevgiyi dışarıda bırakmamıştır. Birini iman ve lütuf, diğerini yalnız iş ve ücret düzeni olarak sunmak, Tanah’ın her ikisi hakkında söylediklerini ayırıp bozmaktır.
Avraam’ın imanının sünnetten önce doğruluk sayılması, Avraam’ın itaatinin önemsiz olduğunu veya Moşe’nin Tora’sının imandan yoksun bir düzen kurduğunu göstermez. Tanah, Haşem’e güvenmeyi ve O’nun sözünü dinlemeyi aynı bağlılığın içinde anlatır.
Tanah kaynakları: Bereşit 15:4–6 (özgün metin); 17:9–14; 18:19 (özgün metin); 22:16–18; 26:5 (özgün metin); Devarim 6:4–9, 25 (özgün bölüm; 6:4–9); 10:12–13 (özgün metin); Tehilim 106:30–31; 62:13; İyov 35:7; Divre HaYamim Alef 29:14. Tehilim 62:13, bazı çevirilerde 62:12 olarak numaralandırılır. Bereşit 15:6 açıklamaları: Raşi; Ramban.
100. İddia: Melekler insan biçiminde göründüğüne göre Tanrı da insan biçimindedir
Tanah’ta melek, Haşem’in gönderdiği elçidir. Bazı anlatılarda insan gibi görünür ve Haşem adına konuşur. Bir elçinin kimin adına konuştuğuyla nasıl göründüğü ayrı bilgilerdir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta melek, Haşem’in gönderdiği elçidir. Bazı anlatılarda insan gibi görünür ve Haşem adına konuşur. Bir elçinin kimin adına konuştuğuyla nasıl göründüğü ayrı bilgilerdir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, meleklerin Haşem’i temsil etmelerine ve insan biçiminde görünmelerine dikkat çekerler. Moşe’nin gördüğü Tanrısal benzerliğin de Haşem’in adını taşıyan bir melek olduğunu söylerler. Onlara göre meleğin biçimi, Haşem’in et ve kandan üstün bir bedeni olduğunu ancak bu bedenin temel biçiminin insana benzediğini gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Avraam başını kaldırdığında üç adam görür. Bunlardan Sedom’a giden ikisini Bereşit, “iki melek” diye tanıtır. Bir elçinin insan biçiminde görünmesi, onu biyolojik bir insan yapmaz. Onu gönderenin de aynı bedene sahip olduğunu ileri sürmek bu anlatıyı ters yönde okumaktır. Şemot’ta Haşem’in meleği Moşe’ye çalının içindeki alevde görünür. Ayet, bu sahnede insan biçiminde bir elçi tarif etmez. Tanah, görünüşün her durumda aynı olduğunu söylemez. (Bereşit 18:1–2, 18:16–22, 19:1, Şemot 3:2–6)
Şemot, elçinin konuşma yetkisinin kimden geldiğini açıkça gösterir. Haşem yolda İsrael’i koruması için bir melek gönderir. Halkın onun sesini dinlemesini emreder ve “Adım onun içindedir” der. Ardından İsrael’den meleği dinlemesini ve kendisinin buyurduğu her şeyi yapmasını ister. Emri duyuran melektir, emrin sahibi Haşem’dir. İsrael’in elçiye karşı çıkması bu nedenle ciddi bir suçtur. Haşem, meleğin onların başkaldırısını bağışlamayacağını da söyler. Meleğin görevini veren Haşem, aynı cümlelerde onu gönderdiği bir elçi olarak tanıtır. Talmud’un Sanhedrin 38b bölümünde Rav İdit, Haşem’in adını taşıyan meleğe tapılması gerektiği iddiasını reddeder. (Şemot 23:20–22)
Bu anlatım, Hagar ve Bilam örneklerinde de görülür. Hagar’la karşılaşan Haşem’in meleğidir. Elçi, Hagar’a soyunu çoğaltacağını “Ben” diyerek söyler. Hagar da kendisiyle konuşan Haşem’e seslenir. Melek, Bilam’a yalnız kendisine bildireceği sözü söylemesini buyurur. Bir sonraki bölümde Haşem, sözü Bilam’ın ağzına koyar.
Manoah’ın anlatısında melek alevle yükselince Manoah onun melek olduğunu anlar. Yine de eşine “Tanrı’yı gördük” der. Manoah’ın korkusu, karşısındaki elçinin kimliğini değiştirmez. (Bereşit 16:7–13, Bamidbar 22:35 (İbranice metin), 23:5, Şoftim 13:3–22)
Moşe hakkında ileri sürülen kanıt da meleğin görünümünü Haşem’in biçimiyle eşitlemez. Bamidbar’da Haşem, Moşe ile açıkça konuştuğunu, Moşe’nin Haşem’in görünüşüne baktığını söyler. Ayet bu görünüşü bir meleğin yüzü ve bedeni olarak tanımlamaz. Tora üzerine bir açıklama derlemesi olan Sifrei Bamidbar’ın 103. bölümü, bu sözü Şemot’ta Moşe’ye bildirilen “arkamı göreceksin” ifadesiyle birlikte ele alır ve Tanrı’nın yollarını kavramakla ilişkilendirir. İddianın bu noktada dayandığı Şemot 19:5–6 da melekten söz etmez. Orada Haşem İsrael’e antlaşmasını korumasını söyler. Şemot 33’te ise Haşem’in Moşe ile yüz yüze, bir insanın arkadaşıyla konuştuğu gibi konuştuğu anlatılır. Aynı bölümde Haşem, Moşe’ye yüzünün görülemeyeceğini söyler. “Yüz yüze” ifadesinin neyi anlattığı, konuşmanın açıklığı ve yakınlığıyla anlaşılır. (Bamidbar 12:6–8, Şemot 19:5–6, 33:11, 33:20–23)
Moşe, Horev’de bütün İsrael’e seslenen Haşem için “hiçbir suret görmediniz” der. Erkek veya kadın biçiminde Tanrı tasviri yapmama buyruğu da buna dayanır. Haşem’i tanımak için halkın önüne bir insan bedeni konulmamıştır. Melek, gönderildiği kişiye görünebilir ve Haşem’in sözünü aktarabilir. Bu görünüşü gönderenin bedeni saymak, elçinin görevini Haşem’in fiziksel biçimine dönüştürür. Tanah, böyle bir çıkarıma dayanarak İsa’ya ilahlık yüklemez. (Devarim 4:12–19, 4:12–16, İbranice metin)
Metindeki ek kaynak bağlantıları · https://www.sefaria.org/Numbers.22.35 · https://toraoku.com/bamidbar/23/.
98. İddia: Tanah Tanrı’nın insan biçiminde fiziksel bedeni olduğunu öğretir
Tora, insanın Haşem’in suretinde yaratıldığını söyler. Suret, biçim veya benzerlik anlatan bir sözdür. Tanah’ta insan gibi görünen melekler ve insanı andıran peygamberlik görüntüleri de vardır. Bu örneklerin Haşem’in kendisi hakkında ne söylediği, her anlatının kendi açıklamasına bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, insanın Haşem’in suretinde yaratıldığını söyler. Suret, biçim veya benzerlik anlatan bir sözdür. Tanah’ta insan gibi görünen melekler ve insanı andıran peygamberlik görüntüleri de vardır. Bu örneklerin Haşem’in kendisi hakkında ne söylediği, her anlatının kendi açıklamasına bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, insanın Tanrı’nın suretinde yaratılmasını, meleklerin insan gibi görünmesini ve Yehezkel’in taht üzerinde insanı andıran bir biçim görmesini birlikte ele alırlar. Bunlardan, Tanrı’nın insan biçiminde fiziksel bir varlık olduğu sonucunu çıkarırlar. Onlara göre Tanrı’nın bedeni, et ve kandan daha üstün bir yapıdadır.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, Sinay’ın diğer adı olan Horev’de, bütün İsrael’e ateşin içinden konuştu. Halk sözlerini duydu. Moşe iki kez hiçbir suret görmediklerini hatırlatır. Erkek, kadın veya başka bir canlı biçiminde suret yapma yasağını da bu olaya bağlar. Halk Haşem’in kendisine konuştuğunu işitti. Bu karşılaşmayı gerçek kılan şey, bir beden görmesi değildi. Bu olay, halkın Haşem’in insan biçimindeki bir bedenini gördüğü iddiasına dayanak vermez. İsrael, Haşem’i O’nun sözüyle tanıdı. (Devarim 4:12–19)
Rambam, Tora ve peygamberlerin sözlerini birlikte değerlendirerek Haşem’in beden ve fiziksel biçim taşımadığını açıklar. Raavad ise kutsal metinlerdeki anlatımları farklı anlayan bazı önemli kişilerin de bulunduğunu söyler ve Rambam’ın onları sınıflandırmasına itiraz eder. Bu itiraz, görülen bir biçimin Tanrı’nın özü olduğunu kanıtlamaz.
Bereşit, insanın Haşem’in suretinde yaratıldığını söylerken hem erkeği hem kadını bu sözün içine alır. Hemen ardından insanların canlılar üzerinde yönetme sorumluluğunu anlatır. Ayet, insana yaratılışta özel bir yer verir ve bir görev yükler. Yeşaya, Haşem’in düşüncelerinin bizim düşüncelerimizden yüce olduğunu söyler. Bundan, insanın Haşem’e ancak beden bakımından benzeyebileceği çıkmaz. İnsana yeryüzünde sorumluluk verilmesi, Yaratıcı’nın insan organları taşıdığını varsaymadan da anlamlıdır. (Bereşit 1:26–28, Yeşaya 55:8–9)
Moşe’nin gördükleri de kendi bağlamında anlatılır. Bamidbar’da başka peygamberlerin gördüğü düş ve görümlerden söz edilir. Moşe ile konuşma ise açıktır. Moşe’ye söylenenlerin anlamını bulmak için bilmece çözmesi gerekmez. Moşe, Haşem’in görünüşüne bakar. Tora bu görünüşün insan biçiminde bir beden olduğunu söylemez.
Şemot, Haşem’in Moşe ile yüz yüze, bir insanın arkadaşıyla konuştuğu gibi konuştuğunu anlatır. Aynı bölümde Moşe görkemi görmek isteyince Haşem yüzünün görülemeyeceğini söyler. “Yüz yüze” sözü konuşmanın yakınlığını anlatır. El, yüz ve arkadan görme ifadelerinin geçtiği sahne de Moşe’nin görmek istediği görkemle ilgilidir. Bereşit’te insan gibi görünen elçilerin olması, gönderenin aynı biçime sahip olduğunu göstermez. (Bamidbar 12:6–8, Şemot 33:11, 33:18, 33:20–23, Bereşit 18:1–5, 19:1–2)
Yehezkel, tahtı andıran bir biçimin üzerinde insana benzeyen bir görünüm görür. Çevresindeki parıltıyı yağmur bulutundaki gökkuşağına benzetir. Gördüklerinin tamamını Haşem’in görkeminin görünüşü olarak tanıtır. Bu sahnede ne görüldüğünü peygamberin kendi cümlesi belirler. Haşem’in görkemini gösteren bu sahneyi O’nun fiziksel bedeninin resmi saymak, Yehezkel’in yaptığı ayrımı yok eder. (Yehezkel 1:26–28)
Şelomo, Tapınağın açılışında Haşem’e duasını gökte işitmesi için seslenir. Aynı duada göklerin göklerinin bile Haşem’i içine alamayacağını söyler. Tapınak halkın Haşem’in adına yöneldiği ve dua ettiği yerdir. Göklerin Haşem’in tahtı, dünyanın ayaklarının altındaki tabure olarak anılması da O’nun egemenliğini anlatır. Yeşaya bu sözün hemen ardından Haşem için nasıl bir ev yapılabileceğini sorar. Moşe’nin Haşem’i gökte ve yerde tek Tanrı olarak tanıtması da bu egemenliği bir yere sığdırmaz. (Melahim Alef 8:27, 8:28–30, Yeşaya 66:1–2, Devarim 4:39)
Haşem insanla konuşur, emir verir ve bağışlar. İnsanlarla ilişki kurmak için insan organlarına ihtiyaç duyduğu iddiası, Tanah’ın bu eylemlere yüklemediği bir şarttır. Bamidbar, Haşem’in insan gibi yalan söylemediğini ve sözünden dönmediğini anlatır. Hoşea’da Haşem, Efrayim’i yok etmeyeceğini söylerken “Ben Tanrı’yım, insan değilim” der. Bu sözlerin konusu Haşem’in güvenilirliği ve merhametidir. Moşe’nin Haşem’i yavrularını kanatları üzerinde taşıyan kartala benzetmesi de korumasını anlatır. Benzerlik, anlatılan özelliğe aittir. İnsanın dirilişte beden taşıması da Yaratıcı’nın beden taşıdığı sonucunu vermez. Yeşaya’nın bütün yeryüzüne “Bana dönün ve kurtulun” diye seslenen Haşem’i de insan biçimine sığdırılmaz. Horev’de konuşan ve göklerin bile içine alamadığı Haşem’i, görümdeki bir şekli temel alarak fiziksel insan biçiminde tanımlamak Tanah’ın kendi açıklamasını tersine çevirir. (Bamidbar 23:19, Devarim 32:11–12, Hoşea 11:9, Yeşaya 45:18–24)
Özgün metin için ayrıca Devarim 4:12–16 ve Bamidbar 23:19.
246. İddia: Şimşon’un mucizevi doğumu ve kardeşlerince teslim edilmesi İsa’yı önceden gösterir
Şoftim kitabında bir melek, Manoah’ın o zamana kadar çocuğu olmamış eşine bir oğul doğuracağını bildirir. Bu çocuk Şimşon’dur. Yıllar sonra Yehuda’dan gelen kişiler Şimşon’u Filistlilere teslim eder. Şimşon’un o gün başına gelenler, daha sonra Gazze’de nasıl öldüğünden ayrı bir olaydır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şoftim kitabında bir melek, Manoah’ın o zamana kadar çocuğu olmamış eşine bir oğul doğuracağını bildirir. Bu çocuk Şimşon’dur. Yıllar sonra Yehuda’dan gelen kişiler Şimşon’u Filistlilere teslim eder. Şimşon’un o gün başına gelenler, daha sonra Gazze’de nasıl öldüğünden ayrı bir olaydır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tanrı’nın Şimşon’un annesine çocuk vermesini İsa’nın doğumuyla ilişkilendirirler. Şimşon’un kendi halkı tarafından düşmana teslim edilmesini İsa’nın reddedilmesine, son savaşından sonra kardeşlerinin bedenini almasını da onun sonradan kabul edilmesine benzetirler. Onlara göre Şimşon’un yaşamındaki bu üç olay, İsa’nın başına gelecekleri önceden gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Şimşon’un doğumunun önceden haber verilmesi ve Yehuda’dan kişilerin onu Filistlilere teslim etmesi Şoftim’de gerçekten anlatılır. Doğum, teslim ve gömülme ayrı ayrı anlatılır. Bunların İsa’nın yaşamını önceden gösterdiğini söylemek için her sahnede gerçekten ne olduğuna bakılır.
Şoftim 13:2–3’e göre Manoah’ın eşi kısırdı. Tanrı’nın meleği ona bir oğul doğuracağını bildirdi. Kadının Manoah adlı eşi vardır. Metin onun bakire olduğunu veya çocuğun insan babası bulunmadığını söylemez. Ayetin duyurduğu olay, o zamana kadar çocuğu olmamış Manoah’ın eşinin çocuk sahibi olmasıdır. Çocuğun babasız doğduğu sonucunu bu duyurudan çıkarmak için metinde ayrıca bir dayanak gerekir.
Sara, Rivka, Rahel ve Hanna’nın çocuk sahibi oluşunda da daha önce yaşanan kısırlık ve ilahi yardım anlatılır (Bereşit 18:9–14; 25:21; 30:22–24; Şemuel Alef 1:5–20). Şimşon’un doğumu bildirilirken görevi de açıklanır. İsrael’i Filistlilerin elinden kurtarmaya başlayacaktır (Şoftim 13:5).
Şoftim 13, doğum öncesindeki durumu açık bir sırayla verir. Kadın Manoah’ın eşidir ve o zamana kadar hiç doğurmamıştır. Melek, bir oğul doğuracağını bildirdikten sonra onun yiyip içmesiyle ilgili hükümleri ve çocuğun doğumdan itibaren üstleneceği görevi açıklar. Kadın daha sonra bir oğul doğurur ve ona Şimşon adını verir. Aynı bölümün sonunda Haşem’in çocuğu bereketlediği söylenir. Olağanüstü olan, kısır bir kadına çocuğun önceden bildirilmesi ve ona verilen görevdir. Şoftim 13:2–5, 24–25.
Yeşaya 7–8’de de bir doğumun önceden bildirilmesi çocuğun bir mesaj taşımasını sağlar. Yeşaya 8, kadın peygamberin gebeliğinden önce Yeşaya’nın onunla birleştiğini açıkça anlatır. Böylece Tanah, ilahi işaret olarak verilen bir doğum ile anne ve babanın bulunmasını aynı anlatıda birleştirir. Şimşon’un doğumunun önceden bildirilmesi de onu Matta’daki gebelik iddiasının habercisi yapmaz. Yeşaya 8:1–4, 18.
Şoftim 15:9–13’te Yehuda’dan üç bin kişi Şimşon’a gelir. Şimşon, kendisini öldürmeyeceklerine dair güvence aldıktan sonra bağlanmayı kabul eder. Onlar da onu Filistlilere götürür. Bu, kendi halkından kişilerce düşmana teslim edilme sahnesidir. Şimşon teslim edildikten sonra bağlarını koparır, Filistlilerle savaşır ve yaşamaya devam eder (15:14–20). Bu olayda ölüm ve diriliş gerçekleşmez.
Şimşon’un ölümü daha sonra Gazze’de olur. Son gücüyle yapının sütunlarını yıkar ve Filistlilerle birlikte ölür (16:28–30). Ardından kardeşleri ve babasının evi onun bedenini alıp babası Manoah’ın mezarına gömer (16:31).
Hristiyan yorumu, kardeşlerinin Şimşon’un bedenini almasını onu sonunda kabul etmeleri olarak açıklar. Ailenin yaptığı iş ayette bellidir. Şimşon’u aile mezarına gömerler. Şimşon’un dirildiği veya yeniden önder olduğu söylenmez.
Şoftim 14–16, Şimşon’un kişisel çatışmalarını ve Filistlilerle mücadelesini de içerir. Metin onu insanlığın günahları için sunulan kusursuz bir korban olarak tanımlamaz.
Şimşon’un annesine doğumun haber verilmesi ve Şimşon’un kendi halkından kişilerce teslim edilmesi gerçek olaylardır. Doğum haberinde çocuğun babasız olduğu yazmaz. Şimşon teslim edildiğinde hayatta kalır. Gazze’deki ölümünden sonra da ailesi onu gömer ve dirildiği anlatılmaz. Şoftim, bu olayları İsa’nın biyografisi hakkında bir kehanet olarak sunmaz.
Kaynaklar: Şoftim 13:2–5, 15:9–20, 16:28–31; Bereşit 18:9–14, 25:21, 30:22–24; Şemuel Alef 1:5–20; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8.
62. İddia: Maşiah’ın doğruluğu başka insanların hesabına geçirilecektir
Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeremya’nın Maşiah’a, yani Mesih’e “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adını vermesini iddialarına dayanak gösterirler. Onlara göre İsa, Tanrı’ya kusursuz biçimde itaat etti ve kendi isteğiyle öldü. Bu yüzden ona iman edenler Tanrı önünde doğru sayılır. “Hesabına yazılmak” derken, Maşiah’ın yaptıklarının iman edenlerin kendi doğruluğu gibi kabul edilmesini kastederler.
Tanah’ın Cevabı:
Yeremya, Kral Yoşiya’nın yoksul ve ihtiyaç içindeki insanların davalarına adaletle baktığını anlatır. Haşem bu adil yönetimi kendisini tanımak diye niteler (Yeremya 22:15–16). Bir sonraki bölümde David soyundan gelecek kral için de aynı sözler kullanılır: O, ülkede “adalet ve doğruluk” ile hükmedecektir (Yeremya 23:5–6). Peygamber kralın adil kararlarını ve halkın güvenliğini anlatır; kralın kişisel doğruluğunun başka insanların hesabına yazılacağını söylemez.
Kralın günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael güven içinde yaşayacaktır. “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adı bu kurtuluşu Haşem’e bağlar. Peygamber aynı adı güven içinde yaşayacak olan Yeruşalayim’e de verir. Şehrin bu adla anılması, orada yaşayanların şehrin erdemleriyle doğru sayılacağını anlatmaz.
Yeremya, hükümdarın getireceği doğruluğu ülke hayatında görünür kılar. Yönetici adaletle hükmeder, Yehuda kurtulur ve İsrael güvenlik içinde yaşar. Yoşiya örneğinde adaletin anlamı daha da somuttur: Kral, yoksul ve muhtaç insanların davasını görür. Bir kralın doğruluğundan halkın faydalanması, onun adil kararlarının halkı korumasıdır. Herkesin kendi eyleminden sorumlu olması aynı şekilde sürer. (Yeremya 22:15–16).
Yehezkel 18’de doğru yaşayan bir babanın zorbalık eden oğlu, babası doğru yaşadı diye suçsuz sayılmaz. Zorbanın onun yolunu izlemeyen oğlu da babasının kötülüğü yüzünden ölmez. Haşem şöyle der: “Doğru kişinin doğruluğu kendi üzerinde, kötünün kötülüğü de kendi üzerinde olacaktır.” Kötülük yapan insan yolundan döner ve adaletle yaşarsa eski suçları anılmayacaktır. Doğru kişi kötülüğe dönerse önceki doğruluğu onu korumayacaktır. Her biri kendi davranışıyla değerlendirilir.
Yeremya 31:29–34 aynı sorumluluğu, herkesin kendi davranışının sonucuyla karşılaştığını gösteren ekşi üzüm örneğiyle anlatır: Ekşi üzümü kim yerse dişleri onun kamaşır. Ardından Haşem yeni antlaşmada Tora’sını halkın içine koyacağını, yüreğine yazacağını ve suçlarını bağışlayacağını söyler.
Bir insanın duası başkalarına yarar sağlayabilir. Avraam, Sedom’da doğru insanlar bulunursa şehrin onlar uğruna esirgenmesini ister; Haşem bu dileğe karşılık verir (Bereşit 18:23–32). Bu söz şehrin yıkımdan kurtulmasıyla ilgilidir; şehirdeki herkesin kişisel olarak doğru yaşadığını söylemez.
Altın Buzağı olayında Moşe halka merhamet edilmesi için dua eder. Haşem halkı yok etmekten vazgeçer. Moşe daha sonra bağışlanma ister ve halk bağışlanmazsa kendi adının Haşem’in kitabından silinmesini diler. Haşem ona “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” diye cevap verir (Şemot 32:11–14, 30–34). Moşe’nin duası halka yarar sağlar; günahı işleyenlerin sorumluluğu da belirtilir.
Tora, insanın yanlış yapan komşusunu uyarmasını da ister (Vayikra 19:17). Başkasının davranışıyla ilgilenmek ve onun için dua etmek önemlidir. Bunlar, bir kişinin bütün ahlaki davranışlarının başka bir kişi tarafından yapılmış sayılmasıyla aynı şey değildir.
Vayikra 4:27–31’de yanlışlıkla günah işleyen kişi kusursuz bir keçi getirir; kohen onun için bağışlanma işlemini yerine getirir. Kusursuzluk, hayvanın bedeni için konan şarttır. Yom Kippur’da halkın günahları canlı keçinin üzerinde itiraf edilir ve keçi onları çöle taşır. Bu işlemler bağışlanma ve arınmayla ilgilidir. Hayvanın kendi ahlaki seçimleriyle yaptığı ve bir insana aitmiş gibi onun hesabına yazılabilecek davranışları yoktur.
Yeşaya 53:11–12’de doğru kul birçok kişiyi bilgisiyle doğruya yöneltir, onların suçlarının doğurduğu yükü taşır ve suçlular için dua eder. 52:15 ile 53:4–6’da bunun neye karşılık geldiği görülür. Uluslar, önce cezalandırıldığını sandıkları İsrael’e karşı kendi yaptıklarını fark ederler. Kula verilen bilgi ve doğruluk, başka insanların yolunu düzeltmesine yardım eder. Bir başkasının doğruluğundan böyle yararlanmak, o doğruluğun kişinin kendi ameli olarak hesabına yazılması anlamına gelmez. Yehezkel 18:20 doğruluğu ve suçu, onu işleyenin üzerinde bırakır.
Yeremya adaletle yöneten bir kralı anlatır. Yehezkel ise kötülüğünden dönen kişinin bağışlanacağını ve yaptığı doğrulukla yaşayacağını söyler. Kralın kişisel doğruluğunun başkasına aktarıldığı iddiası, Yeremya’nın bu adlandırmasında bulunmaz.
Tanah kaynakları: Yeremya 22:15–16, 23:5–6, 31:29–34 ve 33:16, Yehezkel 18:5–24 (18:20–24), Bereşit 18:23–32, Şemot 32:11–14, 30–34 (Sefaria, 32:32–33), Vayikra 4:27–31, 16:21–22, 30, 19:17 ve Yeşaya 53:10–12.
İlgili Makaleler
Bereşit 18–19: Avraam’a Gelen Üç Adam Kimdi? Üçlü Birlik İddiası
Bereşit 18–19’daki üç ziyaretçinin kimliğini, meleklerin temsil işlevini, Bava Metsia 86b ve klasik Yahudi yorumlarını inceliyoruz; Üçlü Birlik ve beden almadan önceki İsa iddiasının neden metinden çıkmadığını gösteriyoruz.
Avraam’ı Teslis (Üçlü Birlik) mi Ziyaret Etti?
Bereşit 18–19'daki üç ziyaretçi ve iki melek, Raşi'nin görev açıklaması, Adonay hitabı, Şabat 127a ve Üçlü Birlik yorumunun metinsel sınırları.
