Misyoner İddiaları Arşivi

5 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

23. İddia: Yaratılış 3:15, günahı ölümüyle yok edecek Maşiah’ı haber verir

Bereşit’te Adam ve kadının yasak meyveyi yemesinin ardından Haşem yılana seslenir. Bu konuşmada kadınla yılan ve onların soyları arasında sürecek bir düşmanlık tarif edilir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bereşit’te Adam ve kadının yasak meyveyi yemesinin ardından Haşem yılana seslenir. Bu konuşmada kadınla yılan ve onların soyları arasında sürecek bir düşmanlık tarif edilir.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Bereşit 3:15’i Maşiah, yani Mesih hakkında verilen ilk müjde sayarlar. Kadının soyunu babasız doğacak İsa olarak yorumlarlar. Onlara göre topuğa vurulması İsa’nın çarmıhta ölmesini, yılanın başına vurulması ise dirilerek Şeytan’ı ve günahı yenmesini haber verir. Bu zaferin İsa’nın ölümüyle kazanıldığını ve onun kendisini sunmasının ardından hayvan korbanlarına, yani sunularına gerek kalmadığını söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Haşem’in yılana söylediği söz şöyledir: “Seninle kadın arasına, senin soyunla onun soyu arasına düşmanlık koyacağım. O senin başına vuracak, sen de onun topuğuna vuracaksın.” Bölümün başında yılan, Haşem’in yarattığı kır hayvanları arasında tanıtılmaktadır. Kadını kandırdıktan sonra karnı üzerinde sürüneceği bildirilir. Kadına doğum sancısı, Adam’a toprağı emekle işleyeceği ve sonunda toprağa döneceği söylenir. Başa ve topuğa yönelen saldırılar bu sahnenin içindedir: İnsan yılanın başına, yerdeki yılan insanın topuğuna yönelmektedir. (Bereşit 3:1–19)

İbranice זַרְעָהּ (zar'ah), “onun soyu” demektir; burada kadının soyundan söz edilmektedir. Bir çocuğun annesi üzerinden anılması, babasının bulunmadığı anlamına gelmez. Aynı kitapta Hagar’a “Soyunu çok çoğaltacağım; çokluğundan sayılamayacak” denilir. Kullanılan זַרְעֵךְ (zar'eh) sözcüğü “senin soyun” anlamındadır. Hagar’ın doğurduğu Yişmael’in babası da aynı bölümde Avram olarak belirtilmektedir. Böylece kadının soyunun anılmasıyla babasız doğum arasında kurulmak istenen bağ, Tora’nın kendi kullanımıyla çürütülmektedir.

Rambam da More Nevuhim II:30’da Hava’nın soyunun aynı zamanda Adam’ın soyu olduğunu belirtir. “Sara’nın çocukları” dediğimizde de onların babasının bulunmadığını söylemiş olmayız. (Bereşit 16:10–15)

“Soy” anlamındaki זֶרַע (zera) sözcüğü İbranicede tekil biçimde yazılır. Bu, sözcüğün mutlaka tek bir insanı anlattığı anlamına gelmez. Avraam’ın soyu yerin tozuna, gökteki yıldızlara ve deniz kıyısındaki kuma benzetilmektedir. Sayısız insandan söz edildiği halde, bu soyun düşmanlarının kapısını ele geçireceği tekil bir fiille anlatılır. Bereşit Rabba da yerin tozu benzetmesini İsrael’in çocuklarına uygular. Rivka’ya binlerce kişinin annesi olması dilenirken de aynı yapı kullanılır. Türkçede “Bu aile çoğalacak” denildiğinde tekil fiilin aileyi bir kişiye indirmemesi gibi, İbranicedeki dilbilgisel tekillik de bütün bir soyu kapsayabilmektedir.

Hava’nın Şet için kullandığı “başka bir soy” ifadesinde ise tek bir çocuk kastedilir. Sözcüğün bir kişiyi mi, yoksa birçok kişiyi mi anlattığı içinde bulunduğu cümleden anlaşılır. Bereşit 3:15’te iki soy karşılıklı anılır. Ardından gelen הוּא (hu, “o”) zamiri tek başına ne bu soyu tek bir kişiyle sınırlar ne de o kişiye İsa adını verir. (Bereşit 13:16; 22:17; 24:60; 4:25)

Başa ve topuğa yönelen hareketlerde aynı fiil kullanılmaktadır: יְשׁוּפְךָ (yeşufha, “sana vuracak”) ve תְּשׁוּפֶנּוּ (teşufennu, “sen ona vuracaksın”), שׁוּף (şuf) kökündendir. Çeviride “vurmak”, “ezmek” veya “yaralamak” karşılığının seçilmesi, bu fiile ölümden dirilme anlamı kazandırmaz. Başa vurulan darbe öldürücü olabilir; topuğa yönelen zehirli bir ısırık da öldürücü olabilir. Ayette söylenen, iki tarafın birbirine saldırmasıdır. İnsanın ölümü sayesinde yılanın yenileceği, ardından insanın dirileceği veya bu ölüm karşılığında başkalarının bağışlanacağı bildirilmemektedir. Yaralanmakla ölmek, ölmekle dirilmek, dirilmekle başkasının günahını kaldırmak ayrı iddialardır. Bunların birinden diğerine geçişi sağlayan söz ayette bulunmamaktadır.

“Kadının soyu” tek bir biyolojik çocuk, “yılanın soyu” ise günah olarak açıklanınca, aynı cümledeki iki soy ifadesine farklı türden anlamlar yüklenmektedir. Birinde doğum ve soy bağı, diğerinde ahlaki bir durum esas alınır. Yılanın soyunun Şeytan’ın izleyicileri diye açıklanması da başka bir yorumdur. Bunları ayetin açık anlamı sayabilmek için seçilen karşılıkların metinden gösterilmesi gerekir. İsa’nın kimliği ve çarmıhtaki ölümü önce kabul edilip sözcüklere bu anlatıya uygun karşılıklar verildiğinde, ayet bağımsız bir kanıt olmaktan çıkar. Kanıtlanması gereken sonuç, daha ayet yorumlanırken içine yerleştirilmiş olur.

Yılanla mücadelenin insanın kötülükle mücadelesi üzerinden açıklanması, farklı bir yorum düzeyidir. Şelah, Zohar’a dayanarak Yaakov adındaki İbranice harfleri yorumlar. Adın başındaki yud harfi On Emir’le ilişkilendirilir; insanın gücü Tora’ya bağlılığıyla açıklanır. Yud harfi kaldırıldığında adın kalan kısmı “akev”, yani “topuk” diye okunur. Bu benzerlik üzerinden bu bağlılığın yitirilmesiyle doğan savunmasızlık anlatılır.

Sülam’ın Zohar açıklamasında ise kadının soyu İsrael olarak yorumlanmakta, yılanı dünyadan kaldıracak olan Haşem olarak belirtilmektedir. Burada ölümün ve kirliliğin ortadan kaldırılmasına ilişkin peygamberlik sözleri anılır. Bu açıklamalarda kötülükle mücadele ve onun sona erdirilmesi üzerinde durulmaktadır. Bir sembolün kötülüğe karşı zaferle ilişkilendirilmesi, zaferin İsa’nın çarmıhtaki ölümüyle gerçekleşeceğini söylemez. Maşiah’a ilişkin bir anlam kurulması da o kişinin kimliğini, doğum biçimini ve ölümünün başkalarının günahını bağışlatacağını kendiliğinden belirlemez.

Günahla mücadele, Bereşit’in hemen sonraki bölümünde açıkça ele alınmaktadır. Kayin’e günahın kapıda beklediği söylenmekte ve ona günaha hakim olması bildirilmektedir. İnsana, kötülükle karşılaştığında kendi davranışından sorumlu olduğu doğrudan söylenir. Yeşaya’nın gelecek tasvirinde de süt çocuğu yılanın deliği yanında güvenle oynamaktadır. Zarar verilmeyen dünyayı açıklayan söz, yeryüzünün Haşem bilgisiyle dolmasıdır. Yeşaya 65:25’te yılanın yiyeceği yine toprak olarak anılır ve Haşem’in kutsal dağında zarar verilmeyeceği bildirilir. Bu tasvirlerde günaha karşı sorumluluk, Haşem bilgisi ve zarar vermenin sona ermesi açıklanmaktadır. Bir insanın ölümünün bütün bu değişimlerin zorunlu bedeli olduğu söylenmemektedir. (Bereşit 4:7; Yeşaya 11:8–9; 65:25)

Hacer’e verilen sözde זַרְעֵךְ (zar’eh) “senin soyun” demektir. Aynı cümlede soyun çokluğu nedeniyle sayılamayacağı söylenir. İbranice “sayılamayacak” fiili tekildir, fakat sözün konusu sayılamayacak kadar çok insandır. Bu örnek, “kadının soyu” ifadesindeki tekil biçimden tek bir çocuk çıkarmanın neden yanlış olduğunu gösterir. Hacer’in oğlunun babası da aynı anlatıda Avram olarak belirtilir. Bereşit 16:10–15.

Hristiyan anlatıda babasız doğum iddiası özel bir cümleyle kurulur. Matta, gebeliği Yosef ile Miryam’ın birlikte olmasından önceye yerleştirir. Bereşit’te ise “onun soyu” denir ve kadınla yılanın soyları arasındaki düşmanlık anlatılır. İki metnin aktardığı bilgi farklıdır. Bereşit’in akrabalık ifadesi Matta’daki gebelik şartını içermez. Matta 1:18–25 ve Bereşit 3:15.

Bereşit 3:15’e “ilk müjde” adının verilmesi Hristiyan yorumunun sonucudur. Ayette bir çocuğun babasız doğacağı, Maşiah’ın öldürüleceği, ölümden dirileceği veya ölümüyle günahları kaldırıp korbanları sona erdireceği bildirilmemektedir. İddianın bütün yükünü taşıyan bu hükümler, insanla yılan arasındaki düşmanlığı anlatan sözlere sonradan eklenmektedir.

Bereşit’te soy sözcüğünün bazı bağlamlarda tek bir kişiye işaret edebilmesi, burada o kişinin İsa olduğunu göstermez. Baş ve topukla ilgili sözler düşmanlığın nasıl yaşanacağını anlatır. Günahın bir insanın ölümüyle ortadan kalkacağı sonucu ayete eklenmiştir.

Tanah kaynakları: Bereşit 3:1–19; 4:7, 25; 13:16; 16:10–15; 22:17; 24:60; Yeşaya 11:8 ve 11:8–9; 65:25. Özgün metin karşılaştırmaları: Bereşit 3:1–19, 13:16, 16:10–15 ve 4:7.

Yorum kaynakları: Rambam, More Nevuhim II:30; Şelah, Tora Şebihtav, Toldot, Tora Or, Yaakov adındaki yud ve akev açıklaması; aynı eserde Hagaot Emek Beraha, yılan ve yetser hara bağlantısı; Sülam al ha-Zohar, Hayye Sara, “Beyneha uveyn ha-işa” ile başlayan açıklama. Bereşit Rabba’nın Bereşit 13:16 açıklamasında da yerin tozu benzetmesi İsrael’in çocuklarına uygulanmaktadır.

Tekil soy, babasız doğum ve yılanın yenilmesiyle ilgili savların başka örnekleri: Jews for Jesus, The Messiah Would Be the Seed of the Woman; Lausanne, Jewish Evangelism, LOP 67.

İlgili Kabalat yazıları: “Kadının soyu” — Yaratılış 3:15; “Niçin İsa’yı Mesih Olarak Kabul Etmiyoruz?”; “Mesih iki kez mi gelecek?”; “Gerçekleşmeyen Kehanetler ve İsa İnancının Ortak Örüntüsü”.

Bu iddianın sayfası

36. İddia: Şelomo’nun Özdeyişleri 16:6’daki kefaret gelecekteki Maşiah’a dolaylı göndermedir

Mişle, insanın işlediği suçun nasıl giderildiğiyle bundan sonra nasıl yaşayacağını bir arada ele alır. On altıncı bölümde iyilik ve doğruluk, suçun giderilmesiyle yan yana anılır. Mika da bu iki niteliği, Haşem’in Avraam’a ve Yaakov’a verdiği sözleri anlatırken kullanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Mişle, insanın işlediği suçun nasıl giderildiğiyle bundan sonra nasıl yaşayacağını bir arada ele alır. On altıncı bölümde iyilik ve doğruluk, suçun giderilmesiyle yan yana anılır. Mika da bu iki niteliği, Haşem’in Avraam’a ve Yaakov’a verdiği sözleri anlatırken kullanır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Mişle 16:6’daki iyilik ve doğruluk sözlerini Mika 7:20 üzerinden Avraam’a ve Yaakov’a verilen vaatlere bağlarlar. Avraam’ın soyunun düşmanlarına üstün gelmesini, insanın en büyük düşmanı saydıkları günahın yenilmesi olarak okurlar. Onlara göre bu zaferi kazanacak soy, Maşiah, yani Mesih’tir. Günahı giderebilmesi için de kusursuz bir insan sunusu olarak ölmesi gerekir. Bu bağlantılardan, Mişle’nin dolaylı olarak İsa’nın ölümüyle sağlanan bağışlanmayı anlattığı sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Mişle 16:6, suçun giderilmesini ve kötülükten uzaklaşmayı tek cümlede birleştirir: “İyilik ve doğrulukla suç giderilir; Haşem korkusuyla kötülükten uzaklaşılır.” Geçmişte işlenmiş kötülükle insanın bundan sonra tutacağı yol birlikte ele alınır. Hemen çevresindeki sözlerde kibir kınanır, Haşem’in insanın yollarından hoşnut olması ve adaletli az kazancın haksız çok kazançtan üstünlüğü anlatılır (16:5, 7–8). Sonraki ayet de insanın yolunu tasarlamasıyla Haşem’in adımlarını yönlendirmesini yan yana koyar (16:9).

Ayetteki iyilik ve doğruluk, İbranice חֶסֶד (hesed) ve אֱמֶת (emet) sözcükleriyle ifade edilir. Bunlar merhameti, sadakati ve güvenilirliği kapsar. Aynı kitapta insana bu nitelikleri kendisinden ayırmaması, boynuna bağlaması ve yüreğine yazması söylenir (Mişle 3:3–4). Böylece günlük hayatın içinde korunacak bağlılıklar tarif edilir.

Bu iki sözcük Haşem’in iyiliğini ve sadakatini anlatmak için de kullanılır; Avraam’ın hizmetkarı Haşem’e bunlar için şükrederken, aynı anlatının ilerleyen kısmında Rivka’nın ailesinden de efendisine bu niteliklerle davranmalarını ister (Bereşit 24:27, 49). Sözcükler kimin davranışını anlatıyorsa anlam o cümlede belirlenir. Bu niteliklerin anılması, her seferinde Maşiah’tan söz edildiğini göstermez.

Berahot 5b’de Rabbi Yohanan, Mişle’deki bu sözcükleri Tora öğrenimi ve başkalarına yapılan iyiliklerle ilişkilendirir. Konuşmanın devamında yaşanan ağır kayıpların kefaretle ilişkisi de tartışılır. Kefaret, burada günahın giderilmesi ve bağışlanmayla ilgili süreci anlatır. Ayet böylece insanın hayatı ve yaptıkları üzerinden ele alınır. Berahot 5b

Orhot Tsadikim, iyilik yapmanın kötülükte ısrar eden kişiye bir tür ödeme gibi yetmeyeceğini vurgular. Eser, Mişle’nin sözünü günahından dönen insanla ilişkilendirir ve bazı ağır günahlar için Yom Kippur ile sıkıntıların da ele alındığı kefaret sürecini açıklar. İyilik, teşuvadan ayrılmış bir karşılık olarak sunulmaz. Orhot Tsadikim

Hristiyan yorumun dayandığı Mika 7:20’de ise atalara verilen vaat açıkça anılır: Haşem’in Yaakov’a doğruluk, Avraam’a iyilik göstereceği, eskiden atalara içtiği andı yerine getireceği söylenir. Önceki iki ayette de Haşem suçları bağışlayan, merhametten hoşlanan ve günahları denizin derinliklerine atan olarak anlatılır. Mika’da sözüne sadık kalan ve bağışlayan Haşem’dir. Buradaki özel vaat bağlantısı, Mişle’de aynı sözcüklerin geçtiği her cümleyi Avraam’ın soyundan gelecek belirli bir kişinin ölümüne çeviremez. Nitekim Mişle 3, bu nitelikleri doğrudan okuyucunun hayatına yerleştirir.

Avraam’a verilen vaatte de soyunun günahı yenmek için öleceği söylenmez. Bereşit 22:17–18’de soyu göğün yıldızları ve deniz kıyısındaki kumlar kadar çoğaltılacak, düşmanlarının kapısını ele geçirecek ve yeryüzünün ulusları onun soyuyla kutsanacaktır. Aynı ayette çoğalan soy ile düşmanlarına üstün gelen soy birlikte anılır. Bu topluluğu açıklama yapmadan tek bir kişiye indirmek, vaadin verdiği kapsamı daraltır. Düşmanların kapısını ele geçirme sözü de günahın kanla ödenmesi hükmü içermez. Günahı insanın düşmanı diye nitelemek bir benzetmedir; bu benzetme, Bereşit’teki düşmanların “günah” anlamına geldiğini kanıtlamaz. Soy, düşman ve zafer sözcüklerinin her birine İsa anlatısından yeni bir anlam verilerek ulaşılan sonuç, Avraam’a söylenen sözlerin kendisinden çıkmaz.

Mişle’deki bağışlanma öğretisi, insanın suçunu nasıl ele alacağını da söyler. 28:13’te suçunu gizleyenin başarıya ulaşamayacağı, itiraf edip bırakanın merhamet göreceği söylenir. 16:17’de doğruların yolu kötülükten uzak durmakla tanımlanır. Bunlar 16:6’daki iki yarıyı tamamlar: Suçun giderilmesiyle kötülüğün terk edilmesi aynı hayatın içindedir. Yehezkel 18:21–23’te de günahlarından dönüp Haşem’in hükümlerini yerine getiren kişinin eski suçlarının ona karşı anılmayacağı vaat edilir.

“Suç giderilir” sözü, kefaret diline aittir. Bu sözcüğü görmek, ayetin içinde söylenmeyen bir kan dökme işlemi bulunduğunu varsaymayı gerektirmez. Tora’nın açık sunu hükümlerinde bile kefaret yalnız kan içeren malzemeyle anlatılmaz. Vayikra 5:11–13’te iki kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Bu un günah sunusu olarak kabul edilir; kohenin onun için arınma sağlayacağı ve kişinin bağışlanacağı belirtilir. Hristiyan karşı sav, unun başka sunuların da bulunduğu sunağa getirildiğini söyler. Fakat sunakta kanlı sunuların bulunması, bu kişiye emredilen un sunusunu bir hayvan sunusuna dönüştürmez. Bu sununun kabulünün gelecekteki bir insanın ölümüne bağlı olduğu da ayette söylenmez. Kefaret sözcüğünden doğrudan İsa’nın kanına geçiş, Tora’nın tanımladığı işlemle Hristiyan öğretisini birbirine karıştırır.

Hristiyan savunusu, doğru davranışların yalnız sunudan önce gerekli tutumu anlattığını da ileri sürer. Mişle 16:6’nın verdiği ilişki daha açıktır: İyilik ve doğruluk, suçun giderilmesiyle; Haşem korkusu, kötülükten uzak durmakla bağlanır. Bu cümleye bir sunu getirme emri eklenmemiştir. Haşem’in bağışlayan merhametiyle insanın doğruluğa dönmesi arasına zorunlu bir insan ölümü yerleştirmek için önce bu ölüm öğretisini kabul etmek gerekir. Mişle’nin sözü, sonradan eklenen o kabulün kanıtı yapılamaz.

Tanah kaynakları: Mişle 16:5–8, 16:9 ve 16:17; 3:3–4; 28:13; Mika 7:18–20; Bereşit 22:17–18 ve 24:27, 49; Yehezkel 18:21–23; Vayikra 5:11–13.

Bu iddianın sayfası

9. İddia: Avraam imanla, Moşe’nin Torası ise işlerle ilgilidir

Avraam, henüz çocuğu yokken Haşem’in kendisine verdiği soy vaadine güvendi. Aynı hayatın ilerleyen dönemlerinde kendisine buyruklar verildi. Moşe’nin Tora’sındaki iman ve itaat ilişkisini anlamak için Avraam’ın güveniyle yaptıklarının nasıl bir arada anlatıldığına bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Avraam, henüz çocuğu yokken Haşem’in kendisine verdiği soy vaadine güvendi. Aynı hayatın ilerleyen dönemlerinde kendisine buyruklar verildi. Moşe’nin Tora’sındaki iman ve itaat ilişkisini anlamak için Avraam’ın güveniyle yaptıklarının nasıl bir arada anlatıldığına bakılır.

Avraam’ın imanı doğruluk sayıldığında henüz sünnet edilmemişti. Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Bereşit 15:6’daki bu sırayı esas alırlar. Bunu, insanın yalnız imanla kabul edildiğine kanıt sayarlar. Moşe’nin Tora’sını ise buyrukları yerine getirmeye dayanan bir düzen olarak görürler. Böylece imanla verilen lütuf ile yapılan iş karşılığında kazanıldığını söyledikleri kabulü birbirinden ayırırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 15’te Avraam’a bir oğul ve sayısız torun vaat edilir. Avraam henüz gerçekleşmemiş bu söze güvenir. Raşi’nin okumasında Haşem, Avraam’ın bu güvenini onun doğruluğu olarak kabul eder (Bereşit 15:4–6). Ramban’ın açıklamalarından birinde Avraam, bu vaadin gerçekleşmesini Haşem’in doğruluğuna bağlar. Aynı Avraam, Haşem’in sesini dinlediği, kendisine verilen buyrukları, hükümleri ve öğretileri koruduğu için övülür (26:5). İlkinde Avraam’ın henüz görmediği bir geleceğe güvenmesi, ikincisinde ise güvenle bağlandığı Haşem’in sözünü dinlemesi anlatılır.

Raşi’nin okumasında Avraam’ın güveni sünnet emrinden önce doğruluk sayılır. Sünnet emri ise daha sonra verilmiştir. Henüz verilmemiş bir emri yerine getirmesi beklenemez. Emir verildiğinde ise Avraam’ın kendisi de soyu da onu korumakla yükümlü olur. Sünnetsiz kalan erkeğin antlaşmayı bozmuş sayılacağı açıkça bildirilir (Bereşit 17:9–14). Avraam’ın daha önce gösterdiği güven, kendisine sonradan verilen emri geçersiz kılmaz. Nitekim Bereşit 22:16–18’de vaat, Avraam’ın Haşem’in sesini dinlemesiyle ilişkilendirilir (22:16–18). Avraam Sinay’dan önce yaşamıştır; kendisine verilen buyruklara bağlı kalmıştır.

Avraam’ın ev halkına bırakacağı yol da doğruluk ve adaletle davranarak Haşem’in yolunu korumaktır (Bereşit 18:19). Moşe’nin halktan istediği yaşamda aynı iç bağlılık bulunur. Haşem’in birliği tanınacak, O bütün yürekle sevilecek, sözleri yürekte taşınacak ve çocuklara öğretilecektir (Devarim 6:4–9). O’ndan korkmak, yollarında yürümek, O’nu sevmek, bütün yürekle hizmet etmek ve insanın iyiliği için verilen emirleri korumak birlikte istenir (10:12–13). Tora, insanın yalnız dışarıdan görülen davranışına seslenmez; davranışı doğuran sevgiyi ve bağlılığı da emreder.

“İtaat, imanın sonucudur; kabulün temeli yalnız imandır” denildiğinde de Avraam ile Moşe arasında ileri sürülen ayrım kurulamaz. İtaatin Haşem’e bağlılıktan doğması, Moşe’nin öğrettiği sevgiyle ve yürekten hizmetle zaten uyuşmaktadır. Ayrıca “doğruluk sayılma” ifadesi Tanah’ta yalnız inanca ayrılmış değildir. Pinhas’ın müdahalesiyle salgının durmasının ardından “Bu ona doğruluk sayıldı” denir (Tehilim 106:30–31). Bereşit 15:6’da geçen doğruluk sözü, burada yapılan bir eylem için kullanılır. Devarim 6:25’te de Haşem’in emrettiği buyrukları yerine getirmek doğrulukla ilişkilendirilir. Bu sözden tek başına davranışı dışarıda bırakan bir kabul öğretisi çıkarılamaz.

Yapılan iyiliğe karşılık verilmesi, Haşem’in insana borçlanması anlamına da gelmez. David, Tapınak için yapılan bağışların ardından her şeyin Haşem’den geldiğini, O’na verilenin yine O’nun elinden alındığını söyler (Divre HaYamim Alef 29:14). İyov kitabında Elihu’nun sorusu da aynı ayrımı ortaya koyar: “Doğruysan O’na ne verirsin? Senin elinden ne alır?” (İyov 35:7). İnsan, elindeki imkanlarla iyilik yaptığında Haşem’in bir ihtiyacını karşılamış olmaz. İnsanın yaptığı iyilik değerlidir ve karşılık bulur. Bu, Tanrı’nın ücret ödemek zorunda olan bir işveren gibi insana borçlandığı anlamına gelmez.

Merhamet ile yapılan işe göre karşılık verilmesi, Tehilim’de aynı cümlede birleştirilir: “Merhamet sana aittir; çünkü sen insana yaptığına göre karşılık verirsin” (Tehilim 62:13). Böylece itaate verilen karşılığın merhameti dışladığı varsayımı da ayetin açık sözüyle çürütülür. Avraam’ın güveni emirleri bağlayıcı olmaktan çıkarmamış, Moşe’nin emirleri de Haşem’e sevgiyi dışarıda bırakmamıştır. Birini iman ve lütuf, diğerini yalnız iş ve ücret düzeni olarak sunmak, Tanah’ın her ikisi hakkında söylediklerini ayırıp bozmaktır.

Avraam’ın imanının sünnetten önce doğruluk sayılması, Avraam’ın itaatinin önemsiz olduğunu veya Moşe’nin Tora’sının imandan yoksun bir düzen kurduğunu göstermez. Tanah, Haşem’e güvenmeyi ve O’nun sözünü dinlemeyi aynı bağlılığın içinde anlatır.

Tanah kaynakları: Bereşit 15:4–6 (özgün metin); 17:9–14; 18:19 (özgün metin); 22:16–18; 26:5 (özgün metin); Devarim 6:4–9, 25 (özgün bölüm; 6:4–9); 10:12–13 (özgün metin); Tehilim 106:30–31; 62:13; İyov 35:7; Divre HaYamim Alef 29:14. Tehilim 62:13, bazı çevirilerde 62:12 olarak numaralandırılır. Bereşit 15:6 açıklamaları: Raşi; Ramban.

Bu iddianın sayfası

87. İddia: Yitshak’ın odun taşıması İsa’nın çarmıhını önceden haber verir

Bereşit 22’de Avraam, oğlu Yitshak’la birlikte sunu getireceği yere gider. Yitshak sunu için hazırlanan odunları taşır. Bu ayrıntının ne anlama geldiğini anlamak için odunların nerede kullanıldığına, üçüncü günde ne olduğuna ve anlatının sonunda kimin sağ kaldığına bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bereşit 22’de Avraam, oğlu Yitshak’la birlikte sunu getireceği yere gider. Yitshak sunu için hazırlanan odunları taşır. Bu ayrıntının ne anlama geldiğini anlamak için odunların nerede kullanıldığına, üçüncü günde ne olduğuna ve anlatının sonunda kimin sağ kaldığına bakılır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Avraam’ın sevdiği oğlu Yitshak’ın kendi sunusu için odun taşımasını ve bağlanmaya razı olmasını, İsa’nın çarmıhını taşımasının habercisi sayarlar. Anlatıdaki üçüncü günü İsa’nın ölümden dirilmesine, Yitshak’ın yerine sunulan koçu da İsa’nın başkaları uğruna ölümüne bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 22, Avraam’ın sınandığını söyleyerek açılır. Avraam, sunakta bütünüyle yakılacak ola sunusu için odun hazırlar. Odunları Yitshak’ın üzerine yükler, ateşle bıçağı kendi elinde taşır. Yitshak, ateş ve odun hazırken sunulacak hayvanın nerede olduğunu sorar. Avraam, Haşem’in sunu için hayvanı sağlayacağını söyler. Odunun anlatıdaki görevi baştan sona açıktır. Avraam, vardıklarında odunları, sunuyu koyacağı sunağın üzerine dizer. Bu odunları gelecekteki bir Roma infaz aracının haberi saymak, Tora’nın verdiği ayrıntıya başka bir olayın anlamını yükler. (Bereşit 22:1–10)

Odunun yer değiştirmesi, anlatıda çocuğun başına gelecek olayın nasıl hazırlandığını gösterir. 6. ayette Avraam odunu Yitshak’ın üzerine koyar. 9. ayette ise Yitshak’ı bağlayıp odunun üzerine koyar. “İkisi birlikte yürüdüler” sözü iki sahnenin arasına yerleşir. Fohrman’ın dikkat çektiği bu düzen, odunun neden başta çocuğa taşıtıldığını anlaşılır kılar. Yürüyüşte sırtta taşınan odun, daha sonra sunağın üzerinde yakılacak sunu için dizilir. Sınama, çocuğa dokunulmaması buyruğuyla sona erer. (Bereşit 22:6–13).

Bereşit Rabba adlı açıklama derlemesinin 56:3 bölümü, Yitshak’ın odun taşımasını infaz edileceği kirişi omzunda taşıyan birine benzetir. Aynı midraş, baba ile oğlun bağlamak ve bağlanmak üzere birlikte yürüdüğünü söyler. Bu güçlü benzetme, anlatının Yitshak’ın yürüyüşüne verdiği anlamı açar; gelecekteki bir kişinin adını veya kimliğini vermez.

Avraam bıçağı aldığında Haşem’in meleği, “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” der. Sınama, oğlun kanı dökülmeden tamamlanır. Avraam boynuzları çalılığa takılmış koçu alır ve “oğlunun yerine” sunar. Kimin yerine kimin sunulduğu, anlatının devamında bellidir. Koç Yitshak’ın yerine sunulur ve Yitshak sağ kalır. Raşi’nin aktardığı açıklamada Avraam, koçu sunarken yapılanların sanki oğlu için yapılmış gibi kabul edilmesini diler. Bu açıklama, Yitshak’ın gerçekten öldüğünü söylemez. Hristiyan savı, Yitshak’ın yürüyüşünü gönüllü bir teslimiyet olarak okur. Tora yürüyüşü, soruyu ve bağlanmayı anlatır, Yitshak’ın o anda ne bildiğini veya ne düşündüğünü söylemez. Oğlun bağlı yatarken anlatının yönünü belirleyen söz, ona dokunulmaması emridir. (Bereşit 22:6–13)

Hristiyan yorum, İsa’yı aynı anlatıdaki iki ayrı varlığa benzetir. Yitshak odunu taşıdığı için İsa’ya, koç öldürülerek sunulduğu için yine İsa’ya benzetilir. Tek öyküden iki ayrı benzetme kurulabilir. Ancak bu eşleştirme, Bereşit’in neden gelecekte özellikle İsa’yı haber verdiğini göstermez. Odunu taşıyan oğul, öykünün sonunda kurtarılan kişidir. Üçüncü günde de Avraam uzaktan gideceği yeri görür. Yitshak’ın üçüncü günde dirildiği söylenemez, çünkü ölümü gerçekleşmez. (Bereşit 22:4, 11–13)

Haşem daha önce Avraam’a soyunun Yitshak üzerinden süreceğini söylemiştir. Sınamanın ardından bu soyu yıldızlar ve deniz kıyısındaki kum kadar çoğaltacağını ve yeryüzünün uluslarının Avraam’ın soyu aracılığıyla bereket bulacağını bildirir. Vaadin gerekçesini de Avraam’ın Haşem’in sesine kulak vermesine bağlar. Odunu taşıyan Yitshak’ın sağ kalması ve soy vaadinin onaylanması, anlatının sonucunu oluşturur. Bu sonu bir insanın ölmesini gerektiren günah sunusuna veya çarmıh kehanetine çevirmek, Bereşit’in anlattığı olayın yönünü tersine çevirir. (Bereşit 21:12, 22:15–18)

Tanah kaynakları · Bereşit 22:1–18 (İbranice) · Bereşit 21:12 (İbranice).

Bu iddianın sayfası

38. İddia: Yitshak’ın bağlanması (Akeda), Tanrı’nın İsa’yı günahlar için insan korbanı olarak kabul ettiğini kanıtlar

Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.

Bazı Hristiyan yorumcular, Avraam’a sevdiği oğlu Yitshak’ı sunmasının emredilmesini, Tanrı’nın özel bir durumda insan kurbanını kabul ettiğinin kanıtı sayarlar. Yitshak’ın odunları taşımasını, babasına teslim olmasını ve ölüm tehlikesinden kurtulmasını İsa’nın ölümü ve dirilişiyle eşleştirirler. Onlara göre İsa’nın ölümü, olağan sunulara ilişkin şartlarla sınırlı olmayan ve bütün sunuları tamamlayan benzersiz bir insan kurbanıdır.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 22’nin ilk cümlesinde olayın amacı verilir: Haşem, Avraam’ı sınar. Sevdiği oğlu Yitshak’ı yakmalık sunu olarak sunması istenir. Avraam yola çıkar, sunuyu getireceği sunağı kurar, oğlunu bağlar ve bıçağı alır. Sınanmanın ağırlığı buradadır. Fakat Haşem’in meleği onu durdurur: “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” (22:12). Avraam’ın Haşem’den korktuğu, oğlunu esirgemediği bu anda kabul edilir. Sınanma, Yitshak öldürülmeden tamamlanmıştır.

Hemen ardından bir koç sunulur. Ayet, onun Yitshak’ın “yerine” sunulduğunu özellikle söyler (22:13). Burada gerçek bir yer değiştirme vardır: Yitshak yaşar, koç yakmalık sunu olur. Buna karşılık bağışlanması için Yitshak’ın öldürülmesi gereken bir günahkar gösterilmez; İsrael’in veya bütün insanlığın suçlarının ona yüklendiği de söylenmez. Olayı günahsız bir insanın başkalarının suçları için öldürülmesi şeklinde anlatmak, sınanmanın amacını ve sonucunu değiştirmektir.

Taanit 4a, Yeremya’nın çocukların ateşte yakılmasına ilişkin sözlerindeki “aklıma gelmedi” ifadesini Yitshak’ın bağlanmasına uygular. Bu açıklamada, Yitshak’ın gerçekten öldürülmesinin amaçlanmadığı, olayın bir sınama olduğu anlatılır. Yeremya’nın kendi bölümünde anlattığı olay, Tophet’te çocukların ateşte yakılmasıdır. Taanit 4a; Yeremya 19:5

Yitshak’ın yaşaması, Avraam’a verilen vaatle de bağlantılıdır. Bereşit 21:12’de Avraam’ın soyunun Yitshak üzerinden anılacağı söylenmişti. Sınanmanın ardından soyun gökteki yıldızlar ve deniz kıyısındaki kum kadar çoğalacağı, ulusların bu soy aracılığıyla bereketleneceği yeniden vaat edilir. Bu sözlerin gerekçesi de verilir: Avraam, Haşem’in sesini dinlemiştir (22:16–18). Bereket vaadi, Yitshak’ın dökülen kanına bağlanmaz. Yitshak’ın kanı dökülmemiştir.

Hristiyan savında, bu olayın İsa’nın gelecekteki ölümünü temsil ettiği ileri sürülür. Sevilen oğul, taşınan odunlar ve ölüm tehlikesinden kurtuluş, İsa anlatısıyla eşleştirilir. Fakat bu eşleştirmelerde henüz kanıtlanmamış olan sonuç baştan kabul edilmektedir. Yitshak’ın odun taşıması, kimin ne zaman öleceğini veya bu ölümün günahları bağışlatacağını söylemez. Ölüm tehlikesinden kurtuluşu, ölümden geri alınmaya benzetilebilir; fakat bu benzetme, gelecekte başka birinin ölerek günahları bağışlatacağı kehanetini içermez. Koç İsa’yla eşleştirildiğinde ise bu kez Yitshak, yerine kurban sunularak yaşatılan kişi olur. Hem oğlun hem koçun aynı kişiyi farklı yönlerden temsil ettiği savı, her ikisinin de İsa’yı anlattığına dair Tanah’tan bir dayanak gerektirir. Benzerlikleri seçmek, bu kimliği kanıtlamak değildir.

Avraam’ın “Tanrı, yakmalık sunu için hayvanı kendisi sağlayacak” sözü de bu olayın içinde karşılığını bulur (22:8): koç sağlanır ve oğlunun yerine sunulur. Bu söz gelecekteki başka bir kurbanın adı olarak okunacaksa, o bağlantının ayrıca gösterilmesi gerekir. Bereşit 22’yi İsa’nın kurbanlığının delili sayıp, ardından İsa’nın kurbanlığını bu bölümün gerçek anlamını belirlemek için kullanmak, aynı iddiayı kendi kanıtı yerine koymaktır. “Tanrı özel bir emir verebilir” sözü de İsa için böyle bir emir verdiğini göstermez. Avraam’a verilen özel emrin devamında Yitshak’a dokunulmaması emredilmiştir.

Tora’da insanın Haşem’e adanmasıyla bedeninin kurban edilmesi birbirinden açıkça ayrılır. Vayikra 1’de sığır, koyun, keçi ve kuş sunuları düzenlenir; insanla ilgili adaklar ise Vayikra 27:1–8’de parasal değerler üzerinden ele alınır. İlk doğan oğul için de aynı ayrım somutlaşır. Şemot 13:2’de ilk doğanlar Haşem’e ayrılır; 13:13–15’te oğulların fidyeyle geri alınması emredilir. Bamidbar 18:15–16 bu ödemenin miktarını verir. Haşem’e ait olmak, bir insanın sunakta öldürülmesine izin vermez.

Daha değerli bir canlı sunmanın daha büyük bir dini sonuç sağlayacağı düşüncesi de Tora’nın ölçüsü değildir. Vayikra 1:9 ve 17’de büyükbaş hayvan ve kuş sunuları, 2:2’de ise tahıl sunusu için aynı kabul ifadesi kullanılır. Vayikra 5:6–13’te belirli bir günah sunusu yükümlülüğü, kişinin imkanına göre hayvan, kuş veya unla yerine getirilir. İnsanın hayvandan değerli olmasından, insan ölümünün daha üstün bir sunu olacağı sonucu çıkmaz. Mika 6:6–8’de suçuna karşılık ilk doğanını vermeyi soran kişiye de adalet, iyilik ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürüme cevabı verilir.

Mişna, büyükbaş hayvan, kuş ve tahıl sunuları için kullanılan ortak ifadeye dikkat çeker. Çok ya da az getiren kişi, yüreğini Tanrı’ya yöneltirse her ikisinin sunusu da değerlidir. Mişna Menahot 13:11

İbadetin kime yöneldiği kadar nasıl yapıldığı da Haşem’in buyruğuna bağlıdır. Devarim 12:29–31, çevredeki halkların ibadet biçimlerini öğrenip Haşem’e aynı şekilde hizmet etmeyi yasaklar; çocuklarını ateşte yakmaları bu yasak içinde özellikle anılır. Yeremya 7:31 ve 19:5’te de Tophet’teki çocuk yakımı, Haşem’in emretmediği bir eylem olarak mahkum edilir. Hristiyan savında İsa’nın gönüllü ölümü bu çocuk yakma törenlerinden ayrılır. Ancak iki olay arasındaki fark, Haşem’in İsa’yı kurban olarak emrettiğini göstermez. Tora’nın reddettiği bir uygulamadan farklı olmak, Tora tarafından emredilmiş olmak değildir. Bir uygulamanın başka dinlerde de bulunması onu tek başına geçersiz kılmadığı gibi, ona Haşem’in adı verilmesi de onu kendiliğinden geçerli bir ibadet yapmaz.

Vayikra 1:3–5, bir hayvan sunusunun nerede kesileceğini ve kanıyla ne yapılacağını belirler. Vayikra 5:14–19’da aşam için kusursuz bir koç öngörülür. Yeşaya 53:10 ise aşam dilini, acı çeken ve ardından soyunu görüp uzun yaşayacağı bildirilen kul için kullanır. Tora’nın emri hangi sununun nerede, kimin hizmetiyle getirileceğini belirler. Yeşaya’nın cümlesinde bir şartı soy ve uzun yaşam vaadi izler. Roma yönetimi altında gerçekleştirilen idam, Vayikra’nın buyurduğu kohen ve sunak hizmetini yerine getirmez. Akeda’da bu ayrım bir olayla görülür. Sunulan koçtur, hayatı korunan Yitshak’tır (Bereşit 22:12–13). Yeşaya’nın şiiri Akeda’nın sonucunu tersine çevirip öldürülen bir insanı Tora’nın sunusu haline getirmez.

Başkası adına ödenen bir bedelin her durumda suçu kaldıracağı varsayımı da Tora’nın hükmüne aykırıdır. Bamidbar 35:31, ölüm cezasını hak eden katil için fidye alınmasını yasaklar. Bu, cinayet hükmüdür; bütün bağışlanma yollarını tek başına açıklayan bir ayet değildir. Fakat her suçun başka bir bedelle ödenebileceği şeklindeki sınırsız kuralı açıkça bozar. Yitshak’ın bağlanmasında böyle bir genel kural zaten verilmemiştir. Haşem’in kabul ettiği, Avraam’ın emre bağlılığıdır; son emrin gereği ise oğlunu yaşatmasıdır. İsa’nın günahlar için insan kurbanı olarak kabul edildiği iddiası, bu olayın Tanah’taki anlamı üzerine kurulamaz.

Tanah kaynakları: Bereşit 21:12; 22:1–18; Vayikra 1:1–17; 2:1–3; 5:6–13; 27:1–8; Şemot 13:2, 11–15; Bamidbar 18:15–16; 35:30–34; Devarim 12:29–31; Yeremya 7:31; 19:5; Mika 6:6–8. İbranice metin karşılaştırması: Bereşit 22:1–18; 21:12; Devarim 12:30–31.

Bu iddianın sayfası