Misyoner İddiaları Arşivi

8 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

25. İddia: Tapınak olmayınca İsrael’in bağışlanması mümkün değildir

Tapınağa bağlı sunular kutsal yerde yapılır. Sürgündeki insan ise o yere gidemediğinde de kendi davranışından sorumludur. Tora ve peygamberler, sürgündeki dönüşün nasıl olacağını anlatır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tapınağa bağlı sunular kutsal yerde yapılır. Sürgündeki insan ise o yere gidemediğinde de kendi davranışından sorumludur. Tora ve peygamberler, sürgündeki dönüşün nasıl olacağını anlatır.

Tapınağın yıkılmasıyla korban, yani sunu hizmeti durdu. Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael’in o andan sonra Tora’ya bağlı kalarak ulusça bağışlanamayacağını söylerler. Onlara göre tövbe ve dua kanlı sununun yerini tutamaz. Çözüm, İsa’nın ölümüne dayanan yeni antlaşmayı kabul etmektir. Tanah’taki bireysel bağışlanmaları İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlarlar. Şelomo’nun sürgündeki halk için ettiği duanın da Tapınak ayaktayken orada yapılan sunular sayesinde geçerli olduğunu savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tora, ülkesinden uzaklaştırılıp başka uluslar arasına dağılmış olan İsrael halkına sürgündeyken Haşem’e nasıl döneceğini bildirir. İsrael yaşadıklarını yüreğine alır, kendisi ve çocukları bütün kalpleriyle Haşem’e döner ve O’nun sözünü dinler. Haşem de halkına merhamet eder, onu dağıldığı yerlerden toplar. Böylece dönüş, ülkeye yeniden yerleşmeden önce başlar. Halkın bağlı kalacağı emirler de açıkça belirtilir: Moşe’nin bildirdiği, Tora kitabında yazılı hükümler. Sürgündeki İsrael’e topluca dönüş ve merhamet vaat edilmektedir. (Devarim 30:1–10)

Şelomo’nun Tapınağın açılışında ettiği dua aynı ilişkiyi anlatır: “Gökler ve göklerin gökleri Seni içine alamaz; yaptığım bu ev nasıl alabilir?” Ardından bu yere yönelerek dua eden halk için “Sen gökteki meskeninde işit; işit ve bağışla” diye yakarır. Tapınak, İsrael’in kutsal dua merkezidir. Duayı işiten ve günahı bağışlayan Haşem’dir. Şelomo, Haşem’in varlığını ve işitmesini binanın duvarlarıyla sınırlamaz. (Melahim Alef 8:27–30)

Şelomo, “Günah işlemeyen insan yoktur” diyerek düşman ülkesine götürülmüş tutsakları da duasına katar. Onlar yaptıklarını düşünür, “Günah işledik, yanlış yaptık, kötülük ettik” diye itirafta bulunur ve bütün yürekleriyle Haşem’e dönerler. Atalarına verilen ülkeye, seçilmiş şehre ve Tapınağa yönelerek dua ederler. Şelomo, Haşem’den onların yakarışını gökten işitmesini, davasını görmesini ve günah işlemiş halkını bağışlamasını ister. İtiraf, davranış değişikliği ve dua, sürgündeki insanın yerine getirebileceği işlerdir. Bunları yapabilmesi için önce Yeruşalayim’e ulaşması gerekmez. (Melahim Alef 8:46–50)

Yein Levanon’da da Şelomo’nun duası, kişinin günahından dönmesi ve Haşem’in ona merhamet etmesiyle açıklanır. Dua yönü ise Berahot 30a’da ayrıntılandırılır: Ülke dışındaki kişi Erets İsrael’e, yani İsrael ülkesine, ülkedeki kişi Yeruşalayim’e, Yeruşalayim’deki kişi Tapınağa yönelir. Bu yöneliş bütün İsrael’in duasını aynı kutsal merkezde birleştirir. Fakat dua edilen yön, bağışlanmanın nedeni değildir. Şelomo’nun sürgündekiler için saydığı koşullar arasında, onların bağışlanmasını o anda sunakta kesilen bir hayvana bağlayan bir hüküm bulunmaz. Böyle bir şart, dua metnine Hristiyan iddiasıyla eklenmektedir.

Şelomo’nun duasında Tapınağın o sırada yıkılmış olacağı ayrıca söylenmez. Daniel 9’da ise Yeruşalayim harap, kutsal yer ıssızdır. Daniel oruç tutar, çula bürünür, külle yas tutar ve Haşem’e yönelir. “Günah işledik, yanlış yaptık, kötülük ettik, başkaldırdık; emirlerinden ve hükümlerinden saptık” diyerek halkının suçunu kendi ağzıyla itiraf eder. Viduy, yani günahın açıkça itiraf edilmesi, bu duanın merkezindedir. Daniel’in bağışlanma yakarışı yıkılmış kutsal yerin karşısında yükselir. Daha duası sürerken Gavriel gelir ve yakarışının başlangıcında bir söz çıktığını bildirir. Bu yanıt duanın işitildiğini gösterir; bütün günahların o anda bağışlandığına dair ayrı bir hüküm vermez. (Daniel 9:20–23; Daniel 9:2–5)

Daniel, “Merhametler ve bağışlamalar Tanrımız Adonay’a aittir” der. Duanın dayanağını da açıklar: “Yakarışlarımızı kendi doğruluklarımız nedeniyle değil, Senin büyük merhametlerin nedeniyle önüne getiriyoruz.” Sonra אֲדֹנָי שְׁמָעָה אֲדֹנָי סְלָחָה, “Adonay, işit! Adonay, bağışla!” diye seslenir. Aynı duada kutsal yerin yeniden gözetilmesini ve şehrin kurtarılmasını ister. Bağışlanma talebinin nedeni Haşem’in merhametidir; Tapınağın yeniden kuruluşu da bu merhamete dayanılarak istenir. (Daniel 9:9, 17–19)

Midraş Tanhuma, Vayişlah 9’da Rabbi Yitshak şu soruyu ele alır: Peygamber, kohen, korban, Tapınak ve sunak bulunmadığında kefaret nasıl sağlanır? Kohen, Tapınak hizmetinde görevli kişidir. Cevabında dua üzerinde durur ve Daniel’in “Adonay, işit! Adonay, bağışla!” sözlerini aktarır. İsrael’in kutsal şehre yönelen duasının gökten işitilmesini anlatır.

Peygamberlerin bağışlanma vaatleri de aynı açıklıktadır. Yehezkel’de kötülüğünü bırakıp Haşem’in hükümlerini gözeten, adaletle davranan kişinin eski suçlarının artık ona karşı anılmayacağı bildirilir. Yeşaya, kötü kişiyi yolunu ve düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmeye çağırır; çünkü O bolca bağışlar. Yehezkel 11’de Haşem, dağılan İsrael’e gittiği ülkelerde küçük bir kutsal yer olduğunu bildirir. Halk yeniden toplanacak, taş yüreğin yerini duyarlı bir yürek alacak ve Haşem’in emirleri yerine getirilecektir. Sürgünde başlayan yenilenme, Tora’ya bağlılıkla devam eder. (Yehezkel 18:21–22; Yeşaya 55:6–7; Yehezkel 11:16–20)

Hoşea bu dönüşün sözlerini de verir: קְחוּ עִמָּכֶם דְּבָרִים, “Yanınıza sözler alın.” İsrael Haşem’e dönecek, suçunun kaldırılmasını isteyecek ve dudaklarıyla sunduğu sözleri boğa sunularına benzetecektir. Ardından yabancı güce güvenmekten ve kendi yaptığı putları ilah saymaktan vazgeçtiğini söyleyecektir. Sözler, değişen hayatla birlikte anlam kazanır. Haşem’in cevabı da buna karşılık gelir: “Dönekliğini iyileştireceğim, onları karşılıksız seveceğim.” (Hoşea 14:2–3; 14:4–5) Yoma 86b’deki açıklamada, günahından sözlerle dönen kişinin yakarışının kabulü, boğa sunmuş olmasıyla karşılaştırılır. Yorum, Hoşea’nın karşılıksız sevgi sözleriyle bu karşılaştırmayı gönüllü sunulara bağlar.

Kan dökülmesinin her bağışlanmanın zorunlu koşulu sayılması, Tora’nın korban hükümlerine de uymaz. Vayikra 5’te belirli günahlar için kuş almaya bile gücü yetmeyen kişiye un sunusu getirmesi buyurulur. Kohen bunun bir avucunu sunakta yakar; kalanı kohene ait olur. Kişi için kefaret sağlanacağı ve bağışlanacağı açıkça belirtilir. Aynı sunakta başka korbanların da sunulması, bu kişiye ayrıca hayvan kestirme şartı eklemez. Yona’da ise Ninova halkı zorbalığı bırakır; Haşem değişen davranışlarını görür ve ilan edilen yıkımı şehre getirmez. Bu olayda şehrin kurtuluşu, halkın kötü yolundan dönmesine bağlanır. (Vayikra 5:11–13; Yona 3:5–10)

Tapınak hizmetinin yeniden kurulması isteği bu bağışlanma öğretisiyle birlikte yaşar. Daniel hem halkın bağışlanmasını hem de kutsal yerin yeniden gözetilmesini ister. Amida duasında da her gün Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu ve kutsal hizmetin geri dönmesi için yakarılır. Tora’nın Tapınakla ilgili mitsvaları geçerliliğini korur; uygulanabilmeleri için gerekli koşullar beklenir. Bu sırada kişinin yerine getirebileceği sorumluluklar devam eder: Kötülük bırakılır, suç itiraf edilir, adaletle davranılır ve Haşem’in emirleri gözetilir. Tora’nın sürgündeki halka bildirdiği dönüş böyle yaşanır.

Bütün bu bağışlanmaların gerçekte İsa’nın gelecekteki ölümüne dayandığını söylemek, ayetlerde verilmeyen bir nedeni ayetlerin yerine koymaktır. Devarim 30, sürgündeki İsrael’i Moşe’nin bildirdiği Tora’ya dönmeye çağırır. Yeşaya bağışlanmayı Haşem’in merhametine bağlar. Daniel bu merhamete doğrudan başvurur. İsrael’in bağışlanması için İsa’nın ölümünü kabul etmesi gerektiği iddiası, bu metinlerden çıkarılamaz. Tora’ya dönmesi istenen halka, Tora’ya bağlı kaldığı sürece bağışlanamayacağını söylemek, Haşem’in verdiği dönüş ve merhamet vaadini reddetmektir.

Şelomo sürgündeki halkın duasının gökten işitilmesini ister ve Tora halkın uzaktayken Haşem’e dönüşünü anlatır. Tapınağın yokluğunda bağışlanmanın imkansız olduğu iddiası, Tanah’ın sürgündeki halka açtığı bu yolu kapatır.

Tanah kaynakları: Devarim 30:1–10; Melahim Alef 8:27–30 ve 8:46–50; Daniel 9:2–19 ve 9:20–23; Yehezkel 18:21–22 ve 11:16–20; Yeşaya 55:6–7; Hoşea 14:2–5 (bazı baskılarda 14:1–4); Vayikra 5:11–13; Yona 3:5–10. Özgün metin karşılaştırması: Devarim 30:1–10.

Rabbinik açıklamalar ve dua metni: Yein Levanon, Şelomo’nun Melahim Alef 8:46–50’deki duasına ilişkin açıklama; Berahot 30a; Midraş Tanhuma, Vayişlah 9; Yoma 86b; Sidur Aşkenaz, hafta içi Şahrit Amida duası, Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu ve Tapınak hizmeti bölümleri.

İlgili Kabalat yazıları: “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”.

Bu iddianın sayfası

11. İddia: Sinay antlaşması gerçek yaşam veya kurtuluş sunmaz

İsrael, Sinay’a gelmeden önce Mısır’daki kölelikten kurtarıldı. Sinay’da ise özgürlüğüne kavuşmuş bu halka Haşem’le nasıl yaşayacağı öğretildi. Kurtuluş, ülkedeki yaşam ve günahın bağışlanması bu anlatılarda ayrı anlamlar taşır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

İsrael, Sinay’a gelmeden önce Mısır’daki kölelikten kurtarıldı. Sinay’da ise özgürlüğüne kavuşmuş bu halka Haşem’le nasıl yaşayacağı öğretildi. Kurtuluş, ülkedeki yaşam ve günahın bağışlanması bu anlatılarda ayrı anlamlar taşır.

Bu görüşe göre Tora kutsaldır, fakat Sinay antlaşması gerçek yaşam ve bağışlanma sağlayamaz. İddiayı savunan Hristiyanlar, hayvan kanının günahı gideremediğini ve kurbanların yalnızca gelecekteki kurtuluşu haber verdiğini söylerler. Bu nedenle İsa’dan önce bağışlananlar dahil herkesin gerçek bağışlanmasını İsa’nın ölümüne bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

İsrael önce Mısır’daki kölelikten kurtarıldı. Haşem onları kendisine getirdiğini hatırlattıktan sonra antlaşmasına bağlı kalmalarını istedi. Sinay’daki emirler henüz verilmediği için Mısır’dan çıkış onların kusursuz uygulanmasının karşılığı olamazdı. Halk Haşem’in iyiliğiyle kurtarıldı ve ardından kendisine nasıl yaşayacağı öğretildi. (Şemot 19:4–5)

Haşem’i seven, sözünü dinleyen ve buyruklarına uyan İsrael’in ülkede yaşaması ve kuşaklarını sürdürmesi beklenir. Böylece yaşam vaadi, halkın o topraktaki geleceğiyle ilişkilendirilir. “Yaşamı seç” çağrısında bu nedenle hem insandan hem de çocuklarından söz edilir. Vayikra’da da Haşem’in hükümlerini yerine getiren insanın onlarla yaşayacağı söylenir. Bu bağlılığın insanın duasına nasıl geçtiği Tehilim’de görülür. Dua eden kişi, Haşem’in buyruklarıyla yaşatıldığı için onları unutmayacağını söyler. Kötüler ise aynı hükümleri aramadıkları için kurtuluştan uzaktır. (Devarim 30:15–20, Vayikra 18:5, Tehilim 119:93, 155)

Günah işlendiğinde ne yapılacağı ve bunun sonucu da belirtilir. Vayikra’da belirli suçlar için emredilen sunu getirildiğinde kişinin bağışlanacağı yazılıdır. İki kuşa gücü yetmeyen birine, bölümde belirtilen günahlar için un sunusu getirme yolu açılır. Tapınak hizmetini yürüten görevli olan kohen, onun için kefaret işlemini yapar ve bu kişi için de aynı söz verilir. Kefaret burada, belirtilen günahın giderilmesi için yapılan hizmeti anlatır. Bağışlayan Haşem’dir. Sunu, O’nun emrettiği ibadettir. Bir hayvanın kanına kendi başına günahı silen bir güç verilmiş değildir. Böyle bir gücün bulunmaması, Haşem’in emrettiği hizmeti kabul edip bağışlamasına engel oluşturmaz. Un sunusuna bağlanan af da bağışlayanın kim olduğunu açıkça gösterir. (Vayikra 4:20, 26, 31, 35, 5:11–13)

Bağışlanma, kişinin kötülükten dönmesiyle de anlatılır. Bu dönüş, yapılan yanlışı bırakmayı ve doğru olanı yapmaya yönelmeyi içerir. David suçunu itiraf ettiğinde Natan, Haşem’in onun günahını kaldırdığını söyler. Yehezkel’de kötülüğünü bırakıp adaletle davranmaya başlayan kişinin önceki suçları artık ona karşı anılmaz. Haşem, kötünün ölmesini değil, yolundan dönüp yaşamasını ister. İsa’dan önce verilen bu bağışlanmaların geçerliliğini onun gelecekteki ölümüne bağlayan iddia, Tanah’taki koşullara bir koşul daha ekler. Vayikra emredilen sunuyu ve bağışlanmayı, Yehezkel ise dönüşü ve önceki suçların hatırlanmayacağını birlikte verir. Gelecekte bir insanın öldürülmesi bu hükümlerde şart olarak konulmamıştır. (Şemuel Bet 12:13, Yehezkel 18:21–23, 27–28)

Mısır’dan kurtuluş, ülkede yaşam ve günahın bağışlanması ayrı olaylardır. Ölümün ötesindeki yaşam ise Daniel’de doğrudan anlatılır. Toprakta uyuyanlar uyanacak, bazıları sonsuz yaşama kavuşacak, başkalarını doğruluğa yöneltenler yıldızlar gibi parlayacaktır. Bu umudun kaynağı da Haşem’dir. Dirilişi haber veren kitabın duasında İsrael’in felaketi Moşe’nin Tora’sından ayrılmasına bağlanır. Felaket karşısında kötülükten dönüp Haşem’e yönelmek gerekir. Malaki de Haşem’in büyük gününden önce Horev’de bütün İsrael için verilen Tora’nın hükümleriyle birlikte hatırlanmasını ister. Tanah, yaşamı ve bağışlanmayı açıkça vaat eder. Bu vaatleri yalnız gelecekteki bir ölümün gölgesi saymak, Haşem’in verdiği sözü kendi metninin söylemediği bir şarta bağlamaktır. (Daniel 12:2–3, 9:11–13, Malaki 3:22–24, bazı çevirilerde 4:4–6)

Sinay antlaşmasının yaşam ve bağışlanma sunmadığı iddiası, Tora’nın buyruklara bağladığı yaşamla ve günah sunularının ardından verdiği bağışlanma hükmüyle çelişir. Bu vaatlerin her birinin kapsamı, verildiği yerde anlaşılır.

Tanah kaynakları: Şemot 19:4–5; Vayikra 18:5, 4:20, 26, 31, 35, 5:11–13; Devarim 30:15–20; Şemuel Bet 12:13; Yehezkel 18:21–23, 27–28; Daniel 9:11–13, 12:2–3; Tehilim 119:93, 155; Malaki 3:22–24. Özgün metinler: Vayikra 18:5, 5:11–13; Devarim 30:15–20; Şemot 19:4–5; Malaki 3:22.

Bu iddianın sayfası

208. İddia: Şelomo’nun Tapınak duası Yom Kippur’da yapıldı; bu yüzden sürgündeki bağışlanma bile sunakta dökülen kana dayanır

Şelomo, Bet HaMikdaş Tanrı’ya adanırken dua eder. Duasında, ileride ülkesinden sürülecek olan halkın Tanrı’ya dönüp bağışlanma dilemesi de yer alır. Tapınağın adanması sırasında yapılan sunular ile yıllar sonra sürgünde edilecek duanın şartları farklı ayetlerde açıklanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Şelomo, Bet HaMikdaş Tanrı’ya adanırken dua eder. Duasında, ileride ülkesinden sürülecek olan halkın Tanrı’ya dönüp bağışlanma dilemesi de yer alır. Tapınağın adanması sırasında yapılan sunular ile yıllar sonra sürgünde edilecek duanın şartları farklı ayetlerde açıklanır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tapınağın adandığı günlerin Yom Kippur’u, yani kapara gününü de içerdiğine ve törende sunakta korbanlar sunulduğuna dikkat çekerler. Onlara göre Şelomo’nun duası, sürgündeki halk dua ettiğinde bağışlanacaksa bunun sebebinin adama sırasında sunakta dökülen kan olduğunu gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Tapınak’ın adanması sırasında korbanlar sunulmuştur. Adama günleri ve Sukkot bayramı yedişer gün sürdü. Yom Kippur’un bu döneme denk geldiğini söyleyen yorum, günlerin bu sırasına dayanır. Ancak bundan, Şelomo’nun sürgündeki halk için istediği her bağışlanmanın geçmişte dökülmüş kana bağlı olduğu sonucu çıkmaz. Duanın kendisi bu şartı söylemez.

Melahim Alef 8:65 ve Divre HaYamim Bet 7:8–10, adama ve bayram günlerini anlatır. Talmud’un Moed Katan 9a bölümü, adama günlerinin Yom Kippur’u da içerdiğini anlatır ve halkın o yıl yeme içmesini tartışır. Bu, takvim bağlantısının Yahudi kaynaklarında bulunduğunu gösterir. Fakat Şelomo’nun duasının tam olarak Yom Kippur günü yapıldığı veya yalnız o günün kan işlemi sayesinde geçerli olduğu bu kayıtlarda söylenmez.

Şelomo’nun Tapınağı Tanrı’ya adadığı tören boyunca sunakta korbanlar sunuldu. Vayikra 16 da Yom Kippur’da yapılan özel işlemleri bildirir. Bu işlemler arasında kutsal yerin kanla arındırılması da vardır. Törende korban sunulmuş olması, yüzyıllar sonra sürgünde edilen duanın kabul edilmesi için o sırada dökülen kanın şart olduğunu göstermez.

Melahim Alef 8:46–50’de Şelomo, günah işleyip yabancı ülkeye sürülen halkı anlatır. Halkın sürgünde suçunu anlayıp kabul edeceği durumu anlatır. İnsanlar bütün yürekleri ve canlarıyla Tanrı’ya döner, ülkelerine, Yeruşalayim’e ve Tapınağa yönelerek dua ederler.

Ardından Tanrı’dan halkın duasını göklerden işitmesini, davalarına bakmasını ve וְסָלַחְתָּ לְעַמְּךָ, “halkını bağışlamasını” ister. Divre HaYamim Bet 6:36–39 aynı duayı aktarır.

Şelomo bu ayrımı, duanın önceki bir bölümünde de yapar. Melahim Alef 8:38–39’da her kişinin kendi yüreğindeki acıyı bilip ellerini Tapınağa doğru açması, Haşem’in de göklerde işitip bağışlaması istenir. Haşem her birine kendi davranışına göre karşılık verecektir, çünkü herkesin yüreğini bilir. Böylece hem kişinin kendi sıkıntısından dolayı ettiği dua hem de sürgündeki bütün halk için yapılan yakarış, Tanrı’nın işitmesine ve kişinin dönüşüne dayanır. (Melahim Alef 8:38–39).

İbranice fiiller de ayrıdır. 8:50’deki ve-salahta, סלח kökünden “bağışla” anlamına gelir. Vayikra 16:22’de keçinin gönderilmesi için kullanılan ve-şillah ise שלח, “göndermek” köküne dayanır. İki fiil kulağa benzer gelse de biri bağışlamayı, öteki keçinin gönderilmesini anlatır.

Daniel 9:4–19’da da sürgündeki Daniel halkın suçlarını kabul eder, Tanrı’nın merhametine dayanır ve “Efendim, bağışla” diye yakarır. Yeşaya 55:6–7, kötü kişinin yolunu bırakıp Tanrı’ya dönmesini ve Tanrı’nın bolca bağışlayacağını söyler. Bu ayetler Tanrı’ya dönüşle bağışlanmayı birlikte anlatır. Geçmişte sunulmuş bir kanlı korbanı veya gelecekte bir insanın ölmesini şart koşmaz. Şelomo da sürgündeki halk için bağışlanma dilerken adama sırasında dökülen kanı bir şart olarak anmaz.

Tanah ve yorum kaynakları: Melahim Alef 8:22–53 ve 8:65–66; Divre HaYamim Bet 6:36–39 ve 7:8–10; Moed Katan 9a; Vayikra 16; Daniel 9:4–19; Yeşaya 55:6–7; Hoşea 14:2–4.

Bu iddianın sayfası

86. İddia: İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız kalması eski antlaşmanın sona erdiğini gösterir

Hoşea, İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız yaşayacağını, ardından Haşem’e döneceğini bildirir. Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Bir hizmetin yapılamadığı bir dönemle o hizmeti buyuran antlaşmanın sona ermesi ayrı olaylardır. Hoşea’nın sözleri, sürgün sırasında antlaşmaya ne olacağını açıklayan ayetlerle birlikte okunur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Hoşea, İsrael’in uzun süre kralsız ve korbansız yaşayacağını, ardından Haşem’e döneceğini bildirir. Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Bir hizmetin yapılamadığı bir dönemle o hizmeti buyuran antlaşmanın sona ermesi ayrı olaylardır. Hoşea’nın sözleri, sürgün sırasında antlaşmaya ne olacağını açıklayan ayetlerle birlikte okunur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Hoşea 3:4–5’i İsrael’in uzun süre David soyundan bir kral ve korban hizmeti olmadan yaşayacağına dair bir haber olarak okurlar. Onlara göre bu sürenin sonunda İsrael tövbe edecek ve Maşiah, yani Mesih, gelecektir. Bazı Hristiyan yorumlarında Mikdaş’ın, yani Tapınağın yıkılmasıyla korban hizmetinin durması, Sinay antlaşmasının sona erdiğine kanıt sayılır.

Tanah’ın Cevabı:

Hoşea’nın anlattığı uzun yoksunluk, Sinay antlaşmasının sona erdiğini göstermez. Peygamber bir evlilik örneği verir. Bu örnek, İsrael başka tanrılara yönelse de Haşem’in halkını sevmeye devam ettiğini anlatır. Ardından İsrael’in uzun süre kral, önder, korban yani Tanrı’ya sunu, dikili taş, efod ve terafim olmadan yaşayacağını söyler. Efod, başka yerlerde kohenin giydiği ve Haşem’e danışırken kullanılan bir giysi olarak da anlatılır. Terafim ev putlarıdır. Rahel’in babası Lavan’dan aldığı ve Lavan’ın kendi tanrıları diye andığı nesneler de bu adla geçer. Listede yer almaları, Hoşea’nın yürürlükten kaldırılacak Tora emirlerini sıralamadığını gösterir.

Peygamber yoksunluğun ardından yaşanacakları da söyler. Aynı İsrael, Tanrısı Haşem’e döner ve kralı David’i arar. Raşi’nin aktardığı açıklama, dönüşü Haşem’in krallığını, David hanesini ve Mikdaş’ı, yani Tapınağı aramakla ilişkilendirir. Kralsız geçen yıllar David soyuna verilen vaadi ortadan kaldırmadığı gibi, korbansız geçen yıllar da tek başına korban hizmetinin kaldırıldığını göstermez. (Hoşea 3, 3:4–5, Bereşit 31:19,30)

Hoşea süreyi iki kez “çok gün” diye adlandırır. Önce evlilik benzetmesindeki bekleyiş, sonra İsrael’in kraldan ve korbandan yoksun yaşayacağı dönem anlatılır. 5. ayetin “ardından” sözü de o bekleyişin sonrasını açar. Dönüp Haşem’i arayanlar, bekleyişi yaşamış olan İsrael oğullarıdır. Yeremya’da yeni antlaşmanın İsrael ve Yehuda evleriyle kurulacağına ilişkin vaat, Hoşea’nın bu topluluk sürekliliğiyle örtüşür. (Hoşea 3:3–5).

Vayikra, sürgün sırasında antlaşmanın ne olacağını açıkça söyler. İsrael Haşem’in hükümlerini reddeder, ülke ıssız kalır ve halk düşmanlarının topraklarına götürülür. Haşem, onların düşman ülkesinde olduğu sırada bile onları yok edecek veya antlaşmasını bozacak biçimde reddetmeyeceğini söyler. Mısır’dan çıkardığı atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlayacaktır. Böylece Tora, İsrael’in antlaşmaya aykırı davranmasını ve Haşem’in antlaşmaya bağlı kalmasını aynı bölümde anlatır. Devarim de dönüşün içeriğini verir. Haşem dağılmış halkı toplayacak, halk Moşe’nin “bugün sana emrettiğim” dediği mitsvalara, yani kendilerine verilen emirlere dönecektir. Moşe koruyacakları emirlerin “bu Tora kitabında” yazılı olduğunu söyler. Tora’nın öngördüğü dönüş, sürgünden önce verilen hükümleri yeniden yerine getirmektir. (Vayikra 26:40–45, Devarim 30:1–10)

Halkın Haşem’e yönelmesi ülkeye dönene kadar da beklemez. Şelomo, düşman ülkesinde günahını itiraf edip bütün yüreğiyle Haşem’e dönen İsrael’in duasının işitilmesini ve bağışlanmasını ister. Daniel, Yeruşalayim ve Mikdaş yıkılmışken halkının suçunu itiraf eder ve Haşem’in merhametine sığınır. Hoşea da suçundan ötürü düşmüş İsrael’e Haşem’e sözlerle dönmesini ve bağışlanma dilemesini söyler. Korban sunulamayan zamanda da Tanah’ın gösterdiği tövbe yolu açıktır. (Melahim Alef 8:46–50, Daniel 9:3–19, Hoşea 14:2–3)

Birinci Mikdaş’ın yıkılışından sonraki dönüş, kesintiye uğrayan bir hizmetin nasıl yeniden başladığını gösterir. Babil’den dönen Yeşua ben Yotsadak ile Zerubavel sunağı eski yerine kurdular. Mikdaş’ın temeli daha atılmamışken sabah ve akşam korbanları başlamıştı. Ezra, sunuların Moşe’nin Tora’sında yazılı hükme göre sunulduğunu özellikle kaydeder. Sunağın yeniden kurulması, o buyruk geçerliliğini koruduğu için hizmetin yeniden başlayabildiğini gösterir. İkinci Mikdaş’ın yıkılmasından sonra geçen sürenin uzunluğu da bu tarihsel olaydan hukuki bir iptal sonucu çıkarmaya yetmez. (Ezra 3:2–6)

Yeremya, David soyundan gelecek kralın yönetimini ve Levi soyundan gelen kohenlerin kutsal hizmetini birlikte vaat eder. Kohenler, bu hizmeti yürütmekle görevli kişilerdir. Kohenler yakılan korbanı, tahıl sunusunu ve kesilen korbanı sunacaklardır. Haşem bu sözü gündüz ile gecenin vaktinde gelmesi kadar sağlam kılar. Yehezkel de Şabat, yeni ay ve bayramlarda hükümdarın sağlayacağı korbanları, ayrıca gönüllü sunularını anlatır. Bazı Hristiyan yorumcular bu korbanları İsa’nın ölümünü anma töreni sayar. Yehezkel 45:17 ise kendi amacını belirtir. Sunular İsrael halkı için kefaret, yani günahın giderilmesi ve arınma için yapılır. Bu cümle, Yehezkel’in öngördüğü hizmeti sırf anmaya indirgemeyi engeller. (Yeremya 33:14–26, Yehezkel 45:17, 46:1–12)

Hoşea 3:5’teki “kralları David” sözünü İsa’ya bağlamak, korbansız dönemden Sinay’ın sonunu çıkaran iddiayı kurtarmaz. Hoşea, aynı halkın Haşem’i ve kralları David’i yeniden arayacağını söyler. Yeremya bu umudu David’in soyuna bağlar ve kohenlerin hizmetini de yanında tutar. Üstelik Haşem sürgünün içinde antlaşmasını bozmayacağını Tora’da açıkça söylemiştir. Uzun yoksunluğu antlaşmanın sonu saymak, tam da o yoksunluk dönemi için verilmiş söze aykırıdır.

Tanah kaynakları · Bereşit 31:19,30 (İbranice) · Vayikra 26:40–45 · Devarim 30:1–10 · Hoşea 3:4–5 · 14:2–3 · Melahim Alef 8:46–50 · Daniel 9:3–19 · Ezra 3:2–6 · Yeremya 33:14–26 · Yehezkel 45:17 · 46:1–12.

Bu iddianın sayfası

251. İddia: Daniel 9’un hesabı ay yılı ve takvim düzeltmeleriyle İsa’nın ölüm tarihine tam oturur

Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.

Bu hesabı savunan Hristiyanlar, ilk altmış dokuz yedili dönemi MÖ 457’den başlatırlar. 483 yılı ay yılına çevirdiklerini ve dört yıllık bir takvim düzeltmesi yaptıklarını söylerler. Onlara göre bu hesap, İsa’nın öldüğünü söyledikleri MS 33,5 tarihini tam olarak verir. Bu sonucu Daniel’in İsa’yı Maşiah olarak önceden belirlediğinin matematiksel kanıtı sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Hesap iki ayrı noktada yanlıştır. Önce 483 güneş yılı ay yılına yanlış çevrilir. Sonra Daniel’de bulunmayan bir başlangıç tarihi ve ek süreler kullanılır. Altmış dokuz yedili dönem 69 × 7 = 483 yıl eder. İddia bu sürenin 486,5 ay yılına eşit olduğunu söyler. Aşağıdaki işlem süreyi doğru birimlerle hesaplar. MÖ 457 başlangıcı, dört yıllık ekleme ve MS 33,5 sonucu da Daniel’in metninde bulunmamaktadır. Sonucun İsa’nın ölümüne yakın bir tarihe gelmesi, bu işlemlerin ayette bulunduğunu göstermez.

Bir süreyi başka bir birimle yazmak, sürenin uzunluğunu değiştirmez. Bir metre ile yüz santimetre aynı uzunluktur. Sayı değişir, ölçülen nesnenin uzunluğu değişmez. Güneş yılını ay yılına çevirmek için önce toplam gün sayısını bulmak, sonra bunu ay yılının gün sayısına bölmek gerekir. Hesapta kullanılan 365,2425 gün, Gregoryen takvim yılının ortalama uzunluğudur. Bir Ay döngüsü, Ay’ın aynı evresinin yeniden görülmesine kadar geçen süredir. Bu hesapta bir ay yılı on iki döngüye, yani yaklaşık 354,367 güne eşit sayılır.

Bu değerlerle 483 güneş yılı önce gün cinsinden yazılır. Ardından toplam, bir ay yılının uzunluğuna bölünür. 483 × 365,2425 ÷ 354,367 ≈ 497,82 ay yılıdır. İddiadaki 486,5 bu işlemin sonucuna eşit değildir.

Aynı eşitliği ters yönde sınamak için 486,5 ay yılını önce güne, ardından güneş yılına çeviririz. 486,5 × 354,367 ÷ 365,2425 ≈ 472,01 yıl bulunur. Yani 486,5 ay yılı, 483 güneş yılından yaklaşık on bir yıl daha kısadır. Başlangıçtaki 483 yıl zaten ay yılıysa, onu 486,5 ay yılına çıkaran bir dönüşüm de yoktur.

“Yahudiler zamanı Ay’a göre hesaplar” denilmesi bu hatayı gidermez. İsrael takviminde aylar Ay’ın döngüsüne bağlanırken, Pesah’ın baharda kalması da korunmaktadır. Şemot 12:2, ayların hangi aydan başlayarak sayılacağını söyler. Devarim 16:1, bahara karşılık gelen Aviv ayının gözetilmesini emreder.

On iki Ay döngüsü güneş yılından yaklaşık on bir gün kısa olduğundan, yalnız on iki aylık yıllar art arda sayılırsa bayram mevsimler arasında geriye kayar. Bunu önlemek için gerekli yıllara ek ay konur.

Bugünkü sabit takvimde on dokuz yılda yedi ek ay vardır. Antik dönemde kullanılan Ay gözlemiyle bugünkü sabit hesap aynı yöntem değildir. Ancak iki yöntemde de ayların Ay’a bağlı olması, her yılın 354 gün sayıldığı anlamına gelmez. İbn Ezra’nın Şemot 12:2 açıklamasında da ay döngüsüyle mevsim yılı arasındaki fark ve bunların takvimde birleştirilmesi ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.

MÖ ve MS arasındaki geçişte ayrıca yıl sıfırı bulunmamaktadır. MÖ 1’in hemen ardından MS 1 gelir. Bu iki yıl arasına ayrıca bir sıfır yılı konmaz. Bu nedenle MÖ 457’den 483 olağan takvim yılı ileri gidildiğinde yaklaşık MS 27’ye ulaşılır. 486,5 yıl kullanılıp buna dört yıl daha eklendiğinde ise sonuç yaklaşık MS 34,5 olur. İddiadaki MS 33,5 ile arasında yaklaşık bir yıllık fark vardır.

486,5 ay yılı kullanılırsa süre yaklaşık 472 güneş yılına iner. Aynı başlangıçtan yaklaşık MS 16’ya, dört yıllık eklemeyle MS 20’ye ulaşılır. Kesin gün ve ay seçilmeden yapılan bu hesaplarda, yıl birimi değişince hesaplanan tarih yıllarca ileriye ya da geriye kayar.

Hristiyan tarih hesaplarında başka başlangıçlar ve başka yıl uzunlukları da kullanılır. MÖ 445 başlangıcına 483 olağan yıl eklendiğinde yaklaşık MS 39’a varılır.

Aynı 483 yılın her biri 360 gün sayılırsa toplam 173.880 gün, yani yaklaşık 476,07 güneş yılı elde edilir. Bu hesap MÖ 445’ten başlatılırsa MS 32 dolaylarına ulaşılır. Ancak 360 günlük yıl, yaklaşık 354,367 günlük on iki aylık ay yılıyla aynı birim değildir. Daniel 9’da 360 günlük özel bir yıl tanımı da verilmemiştir. Başlangıç tarihi ve yıl uzunluğu değiştirilince farklı sonuçlar çıkar. Bunlar tek ve kesin bir peygamberlik hesabını doğrulamaz.

Başlangıç için neden belirli bir tarih seçildiği, ayetin konusu üzerinden açıklanmak zorundadır. Yeremya, ulusların Babil kralına yetmiş yıl hizmet edeceğini (25:11–12) ve Babil’e verilen yetmiş yıl dolunca sürgündekilerin geri getirileceğini (29:10) söyler. Daniel 9:2, Yeremya’nın bildirdiği yetmiş yılı Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından halkın günahlarını kabul eder ve şehrin ve kutsal yerin onarılması için dua eder (Daniel 9:3–19).

Verilen cevapta yetmiş yedili dönem עַל־עַמְּךָ וְעַל־עִיר קָדְשֶׁךָ, “senin halkın ve kutsal kentin üzerine” belirlenmiştir. İsyanın sona ermesi, günahın giderilmesi, suç için kefaret, kalıcı doğruluk, görüm ile peygamberin mühürlenmesi ve en kutsalın meshedilmesi birlikte anılır (9:24). Daniel’in verdiği dönemleri yorumlayan bir hesap, yalnız bir ölüm tarihini değil, birlikte sayılan bu olayları da açıklamalıdır.

9:25’te Yeruşalayim’in yeniden kurulmasıyla ilgili bir דָבָר, yani “söz, buyruk” anılır. Ezra 1:1–4, Koreş’in halkın dönüşü ve Bet Hamikdaş’la ilgili buyruğunu anlatır. Ezra 7:11–26, Artahşasta’nın Ezra’ya verdiği yetkileri kaydeder. Nehemya 2:1–8 ise Yeruşalayim’in yeniden inşası için verilen izni aktarır.

Bunlar farklı zamanlarda verilen ve aynı şeyi emretmeyen buyruklardır. Bu tarihlerden biri seçilecekse, önce o buyruğun Daniel’deki sözle neden aynı olduğu gösterilmelidir. MÖ 457’yi seçmek, hesaplanan tarihi hedeflenen sonuca yaklaştırabilir. Seçimin ayete dayandığını göstermek için, o yıl verilen buyruğun Daniel’in sözünü ettiği buyruk olduğunu açıklamak gerekir.

Aynı ayetteki dönemler de tek bir toplam olarak verilmemiştir. שָׁבֻעִים שִׁבְעָה, “yedi yedili dönem” ve וְשָׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם, “ve altmış iki yedili dönem” ayrı ifadelerle anılır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin okuma işaretleri, yedi yedili dönemin ardından belirgin bir durak gösterir. Cümle okunurken iki dönem bu durakla birbirinden ayrılır.

Bu durakla, ilk yedi yedili dönem meshedilmiş önderin gelişine bağlanır. Sonraki altmış iki yedili dönem ise şehrin yeniden inşasıyla ilişkilendirilir. Yedi ile altmış iki toplanabilir. Fakat bu işlem, ayetteki iki dönemin tek bir kişinin ölümüne kadar süren kesintisiz 483 güneş yılı olduğunu kendiliğinden göstermez. Böyle bir toplamı ayetteki tek ve kesintisiz süre olarak okumak, İbranice metnin okuma işaretiyle yaptığı ayrımı değiştirir.

9:26’da, “Altmış iki yedili dönemden sonra meshedilmiş biri kesilecek” denir. מָשִׁיחַ (maşiah), “meshedilmiş kişi” anlamındadır. Vayikra 4:3’te kohen, Şemuel Alef 24:7’de Şaul ve Yeşaya 45:1’de Pers Kralı Koreş bu sözcükle anılmıştır. Bu sözcüğün kullanılması, kişinin İsa olduğunu göstermez.

יִכָּרֵת (yikkaret), kişinin kesilip ortadan kaldırılmasını, bu bağlamda öldürülmesini ifade edebilir. Ardından gelen וְאֵין לוֹ, kelime kelime “ve ona yok”, yani “onun için bir şey yok” ifadesidir. Bu sözlerde “başkaları uğruna öldü” anlamı bulunmamaktadır. Çarmıh, İsa’nın adı ve bütün insanlığın günahlarının bu ölümle bağışlanacağı öğretisi ayete dışarıdan eklenmektedir.

Hesabın ulaşmaya çalıştığı ölüm tarihi de kesin olarak bilinmemektedir. Humphreys ve Waddington’ın 1983 tarihli araştırmasında 3 Nisan MS 33 önerilmiştir. Helen Bond’un 2013 tarihli araştırmasında ise 7 Nisan MS 30’u desteklemek için gösterilen gerekçeler incelenir. Bond, eldeki bilgilerle kesin günün belirlenemeyeceği sonucuna varır.

MS 33,5 ifadesinin hem bir takvim tarihi hem de doğumdan itibaren tam 33,5 yıllık yaş gibi kullanılması iki farklı başlangıç noktasından sayılan yılları birbirine karıştırır. Miladi takvimin başlangıcı ile İsa’nın gerçek doğum tarihinin aynı olduğu gösterilmeden bu iki sayı eşitlenemez. Ölüm tarihinin kesin olarak bilinmesi, yanlış birim dönüşümünü düzeltmez.

Yetmişinci yedili döneme geçildiğinde aynı hesaba yeni bir ara eklenir. İlk altmış dokuz dönemin yaklaşık MS 33,5’te bittiği ileri sürülürken, son dönemin ilk yarısı, MS 66–67’de savaşın başlaması ile MS 70’te Bet HaMikdaş’ın yıkılması arasına yerleştirilir. İki tarih arasında yaklaşık otuz üç yıllık bir ara bırakılır. Bu ara, İsrael’e tövbe fırsatı verilmesiyle açıklanır.

Kalan yarım dönem için Masada’nın düşüşü veya gelecekteki bir dönem önerilir. Daniel 9:24–27’de ise altmış dokuzuncu dönemden sonra sayımın otuz üç yıl durdurulacağı söylenmemiştir. İlk bölüm için kesin tarih öne sürüp devamındaki olaylara ulaşmak için sayımı durdurmak, Daniel’in verdiği bir zaman çizelgesi değildir.

9:27’de וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד, “Bir yedili dönem boyunca çoklarıyla antlaşmayı güçlendirecek” ve וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה, “Yedili dönemin ortasında korbanı ve minhayı durduracak” denir. Son sözlerde hayvan sunusuyla tahıl sunusunun durdurulması anlatılmaktadır.

Bir hizmetin durdurulması, o hizmeti emreden Tora hükmünün kaldırılmasıyla aynı şey değildir. İlk Bet Hamikdaş yıkımından sonra Ezra 3:2’de sunak yeniden Moşe’nin Tora’sına uygun olarak kurulmuştur. Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22’de de gelecekteki hizmet için korban hükümleri verilmiştir. Daniel’deki durdurma eyleminin bütün korban emirlerinin sonsuza kadar kaldırıldığı biçiminde sunulması, bu açık hükümlerle çelişmektedir.

483 güneş yılı 486,5 ay yılına eşit değildir. Daniel ayrıca MÖ 457’yi başlangıç yılı olarak vermez, dört yıllık bir düzeltme bildirmez ve 69. dönemden sonra sayımın yaklaşık 33 yıl duracağını söylemez. Bu hesap, hem kendi rakamlarıyla MS 33,5’e ulaşamaz hem de Daniel’in metninde yer almayan seçimlere dayanır. Sonuç İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz.

Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27 (özellikle 9:24–27, İbranice Masoretik metin); Yeremya 25:11–12 ve 29:10; Yeşaya 45:1; Ezra 1:1–4, 3:2 ve 7:11–26; Nehemya 2:1–8; Devarim 16:1; Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22. İbranice metin kontrolü: Mehon Mamre, Daniel 9. Takvim ve hesap kontrolü: ABD Deniz Rasathanesi, The Jewish Calendar; ortalama güneş yılı ve on iki sinodik aylı yıl üzerinden yukarıda gösterilen aritmetik.

Ek kaynaklar: Şemot 12:2; İbn Ezra, Şemot 12:2; Vayikra 4:3; Şemuel Alef 24:7. ABD Deniz Rasathanesi, Gregoryen yılının ortalama uzunluğu; Colin J. Humphreys ve W. G. Waddington, Dating the Crucifixion, Nature 306 (1983), 743–746; Helen K. Bond, Dating the Death of Jesus: Memory and the Religious Imagination, New Testament Studies 59/4 (2013), 461–475.

Bu iddianın sayfası

27. İddia: Şelomo’nun duasına göre sürgündeki halkın duası, sunakta dökülen kan sayesinde kabul edilir

Şelomo, Tapınak açılırken İsrael’in bir gün yenilip ülkesinden uzaklaştırılabileceğini hesaba katar. O durumda halkın hangi yöne dönerek dua edeceğini ve Haşem’den ne isteyeceğini anlatır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Şelomo, Tapınak açılırken İsrael’in bir gün yenilip ülkesinden uzaklaştırılabileceğini hesaba katar. O durumda halkın hangi yöne dönerek dua edeceğini ve Haşem’den ne isteyeceğini anlatır.

Bu Hristiyan iddiası, Şelomo’nun sürgündeki halk için ettiği duayı Tapınaktaki korbanlara, yani sunulara bağlar. Görüşü savunanlar, duanın bu sunuların kanı sayesinde işitildiğini söylerler. Açılış töreninin Yom Kippur’a, yani Kefaret Günü’ne denk gelmiş olabileceğini, Şelomo’nun sunağın önünde durduğunu ve bağışlama sözünün çöle gönderilen tekeyle ilişkili olduğunu öne sürerler. Onlara göre sürgündekiler törende bulunmasalar da sunağın sağladığı bağışlanmadan yararlanabilirler. Bu sunuların hepsini İsa’nın gelecekteki ölümüne işaret sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tapınağın açılışında Şelomo, bir gün o Tapınağa gelemeyecek insanlar için dua etti. Düşman ülkesine götürülen İsraelliler orada yaptıklarıyla yüzleşecek, “Günah işledik, yanlış yaptık, kötülük ettik” diyeceklerdi. Atalarına verilen ülkeye, Yeruşalayim’e ve Haşem’in Adı için yapılan eve doğru yüzlerini çevirip bütün yürekleriyle Haşem’e döneceklerdi. Şelomo, Haşem’den onların duasını göklerden işitmesini, suçlarını bağışlamasını ve kendilerini tutsak edenlerin onlara merhamet etmesini sağlamasını istedi. Şelomo’nun saydığı şeyler günahın kabulü, Haşem’e dönüş ve duadır. Sürgündeki halkın bağışlanmasını açılışta dökülen kana bağlayan şart ise duada yer almaz. Şelomo bu isteğin gerekçesini de söyler: İsrael, Haşem’in Mısır’dan çıkardığı halkı ve mirasıdır. Yein Levanon, Şelomo’nun bu sözlerini kişinin kötü düşünce ve davranışlarını bırakıp Haşem’e dönmesiyle açıklar. (Melahim Alef 8:51–53; Melahim Alef 8:46–50)

Şelomo daha duasının başında göklerin bile Haşem’i kuşatamayacağını söyler. O’nun bakışının gece gündüz Tapınağın üzerinde olması istenir, çünkü orası Adını yerleştirdiği yerdir. Savaşta yenilen halk, kuraklıkta yağmur bekleyenler ve kıtlık ya da salgınla karşılaşan insanlar oraya yönelip Haşem’e seslenir. Uzak ülkeden gelen yabancı ile savaşa giden İsrael de aynı yere yönelir. Kuraklık örneğinde dua ile birlikte günahtan dönmek istenir. Halk sürgüne düştüğünde de aynı dönüş mümkündür. Dua ederken yönelinen yer Tapınaktır. İnsanın yüreğini bilen, duayı işiten ve bağışlayan ise Haşem’dir. Melahim Alef 8:27–30, 8:33–45

Açılışta sunağın önünde dua edilmiş ve çok sayıda kurban sunulmuştur. Antlaşma Sandığı’nın önünde koyun ve sığırlar sunulduğu, törenin devamında da barış sunuları, yakılan sunular ve tahıl sunuları getirildiği kaydedilir. Yom Kippur, açılışın yapıldığı yedinci ayın onuncu gününe denk gelir. Sukkot ise aynı ayın on beşinci gününde başlar. Divre HaYamim Bet, sunağın açılışı için yedi gün ayrıldığını, bayramın da yedi gün sürdüğünü ve halkın ayın yirmi üçüncü günü yola çıktığını söyler.

Şelomo, aynı duada önce ülkede günah işleyip düşmana yenilenleri, daha sonra düşman ülkesine sürgün edilenleri ele alır. İlk durumda halk döner ve Tapınak’ta dua eder. İkinci durumda uzaktan ülkeye, şehre ve Tapınağa doğru dua eder. Her iki durumda da Haşem’den göklerde işitip bağışlaması istenir. Duanın yönü değişirken suçun itirafı ve Haşem’e dönüş korunur. (Melahim Alef 8:33–50).

Tören günlerinin Yom Kippur’a denk gelmesi, duanın tam o gün edildiğini göstermez. Açılışta sunulan korbanlar ile sürgündeki insanın duası aynı bölümde anlatılır. Şelomo, sürgündekinin bağışlanmasını o gün sunulan korbanların kanına bağlamaz. Melahim Alef 8:2, 5, 22, 62–66, Divre HaYamim Bet 7:8–10, Vayikra 23:27, 34

Şelomo’nun “halkını bağışla” sözündeki fiil סלח (salah), yani bağışlamaktır. Yom Kippur’da tekenin çöle gönderilmesi için שלח (şalah) fiili kullanılır. Bunlar ilk harfleri farklı iki ayrı köktür. Bir yerde Haşem’den halkın suçunu bağışlaması istenir, öbüründe bir hayvan çöle gönderilir. Raşi, Yoma’da bu ikinci fiilin geçtiği ayeti tekenin çöle gönderilmesi bağlamında açıklar. Ses benzerliği iki ayrı eylemi birbirine bağlamaz. Aynı ayrım Haşem’in Şelomo’ya verdiği cevapta da vardır. Tapınak kurban yeri olarak seçilmiştir. Ardından halkın alçalması, dua etmesi, Haşem’i araması ve kötü yollarından dönmesi halinde günahının bağışlanacağı ve ülkesinin iyileştirileceği vaat edilir. Kurban yeri aynı konuşmada anıldığı halde bu vaadin şartı olarak sunağa getirilen bir kurban gösterilmez. Vayikra 16:21–22, Divre HaYamim Bet 6:36–39, 7:12–16

Şelomo sürgündeki halkı düşündüğünde Tapınak ayaktaydı. Sürgünle birlikte kutsal yerler de yıkılırsa ne olacağı Tora’da ele alınır. Vayikra’da şehirlerin ve kutsal yerlerin harap olacağı, halkın düşman ülkelerine dağılacağı ve sunuların kabul edilmeyeceği söylenir. Halk günahını itiraf ettiğinde ve yüreği alçaldığında Haşem atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlar. Düşman ülkesindeki halkını yok etmeyeceğine ve antlaşmasını bozmayacağına dair söz verir. Yıkım bu sözün geçerli olduğu koşullar arasındadır. Vayikra 26:31–45

Daniel o koşullarda yaşadı. Yeruşalayim ve kutsal yer harap haldeydi. Daniel halkıyla birlikte Tora’dan saptığını itiraf etti. Kendi doğruluklarına dayanmadıklarını, Haşem’in büyük merhametine güvendiklerini söyleyerek O’ndan işitmesini ve bağışlamasını istedi. Duası daha bitmeden Gavriel geldi ve yakarışının başında bir söz çıktığını bildirdi. Böylece işleyen bir sunak bulunmadığı halde duanın işitildiği gösterilir. Akedat Yitshak, Daniel’in “Adonay, bağışla” yakarışını, suçun bağışlanması için Haşem’e yöneliş olarak açıklar. Şaarei Orah da bu yakarışı merhamet ve bağışlanmayla birlikte ele alır.

Hoşea’da ise bağışlanma isteyen halka Haşem’in cevabı da verilir. İsrael’den sözlerini alıp dönmesi ve dudaklarının boğalarını sunması istenir. Kurban diliyle anlatılan bu duada halk suçunun kaldırılmasını ister, yabancı güçlere ve kendi yaptığı putlara güvenmekten vazgeçer. Haşem de onun dönekliğini iyileştireceğini ve onu karşılıksız seveceğini söyler. Saadia Gaon, Hoşea’nın sözlerinde teşuvanın, yani günahtan dönüşün dört unsurunu gösterir: günahı bırakmak, yapılan kötülükten pişmanlık duymak, bağışlanma istemek ve yeniden günah işlememeye karar vermek. Yoma 86b’de Hoşea’nın sözlerle dönüş çağrısı, Haşem’in günahından dönen kişinin sözlerini kabul etmesiyle açıklanır; dudakların boğaları da sunuya benzetilir. Şemot Rabba, korban getiremeyen halkın durumunu ele alırken Hoşea’nın sözlerle dönüş çağrısına, Tora sözlerine ve duaya yer verir. Daniel 9:3–23, Hoşea 14:2–5 (bazı çevirilerde 14:1–4)

Bir baba oğluna yanlışını fark edip kendisine döndüğünde onu dinleyeceğini söylediğinde, bu söz oğlun dönüşüyle ilgilidir. Yıllar önce yapılan başka bir töreni bu kabulün söylenmemiş şartı saymak, babanın sözüne yeni bir şart ekler. Şelomo’nun beklediği dönüş Daniel’in duasında görülür. Hoşea, aynı dönüşe karşılık Haşem’in ne vaat ettiğini söyler. Bütün bunların ancak İsa’nın ileride ölecek olması sayesinde gerçekleştiği iddia edildiğinde, kanıtlanması gereken şart baştan doğru kabul edilmiş olur. Şelomo’nun duası bu şartın kanıtı olarak kullanılamaz. Haşem bağışlanmayı kötülüğünü bırakıp kendisine dönen halka vaat etmiştir. Bu vaadi geçmişte sunağa dökülen kana ya da bir insanın gelecekteki ölümüne bağlayan Hristiyan iddiası yanlıştır.

Açılış töreninde sunu verilmesi, sürgünde edilen duanın o sunuların kanıyla kabul edildiğini göstermez. Şelomo uzaktaki halkın suçunu kabul edip bütün yüreğiyle dönmesinden söz eder ve Haşem’den onları gökten işitip bağışlamasını ister.

Rabbinik açıklamalar: Yein Levanon, Şelomo’nun Melahim Alef 8:46–50 duasına ilişkin açıklaması; Akedat Yitshak, Şemot 34:6–9 açıklaması; Raşi, Yoma 67b; Saadia Gaon, Emunot veDeot, 5. bölüm; Şaarei Orah, birinci kapı; Şemot Rabba 38:8; Yoma 86b.

İlgili Kabalat yazıları: “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”.

Tanah kaynakları: Melahim Alef 8, özellikle 2, 5, 22, 27–30, 33–50 ve 62–66; Melahim Alef 8:29–50; Divre HaYamim Bet 6:36–39; Divre HaYamim Bet 7:8–16; Vayikra 16:21–22; Vayikra 23:27, 34; Vayikra 26:31–45 (özgün metin); Daniel 9:3–23; Hoşea 14:2–5.

Bu iddianın sayfası

121. İddia: Daniel’in sayımı mutlaka MÖ 457’den başlamalıdır

Daniel, Yeremya’nın yetmiş yıl hakkındaki sözünü Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından kendisine yetmiş haftalık bir süre açıklanır. Bu sürenin nereden başladığını bulmak için, Yeruşalayim’in yeniden kurulmasıyla ilgili hangi sözün kastedildiğini belirlemek gerekir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Daniel, Yeremya’nın yetmiş yıl hakkındaki sözünü Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından kendisine yetmiş haftalık bir süre açıklanır. Bu sürenin nereden başladığını bulmak için, Yeruşalayim’in yeniden kurulmasıyla ilgili hangi sözün kastedildiğini belirlemek gerekir.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Daniel 9’daki yetmiş haftanın kesin olarak MÖ 457’den başladığını söylerler. Onlara göre ilk altmış dokuz hafta İsa’ya ulaşır. Hesabın İsa’ya ulaşmasını da seçtikleri başlangıç tarihinin doğru olduğuna kanıt sayarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yeremya 25:11–12, ulusların Babil kralına yetmiş yıl hizmet edeceğini bildirir. Yeremya 29:10’da ise Babil’e verilen yetmiş yıl dolunca sürgündekilerin geri getirileceği vaat edilir. Daniel 9:2, Yeremya’ya bildirilen bu süreyi Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından halkının günahını itiraf eder ve kutsal şehir için merhamet ister. 9:24’te açıklanan yetmiş haftalık süre de onun halkı ve kutsal kentiyle ilgilidir. Bölüm MÖ 457 tarihini vermez.

Daniel 9:25 hesabın başlangıcını מִן־מֹצָא דָבָר לְהָשִׁיב וְלִבְנוֹת יְרוּשָׁלִַם, “Yeruşalayim’i yeniden kurup inşa etmek için sözün çıkışından itibaren” diye anlatır. Motza davar (מֹצָא דָבָר), bir sözün veya bildirimin ortaya çıkmasıdır. Ayet, Pers kralı Artahşasta’nın adını, onun yedinci yılını veya Ezra 7’deki mektubu anmaz. MÖ 457 başlangıcı ayetin verdiği bir tarih değil, Ezra’daki bir belgeyi ve Pers krallarının saltanat tarihlerini esas alan bir yorumdur.

Aynı bölümde Daniel duasına başladığında bir davar, yani söz çıktığı da söylenir (9:23). Bu kullanım, sözcüğün yalnız bir kralın fermanı anlamına gelmediğini gösterir. Ancak sözcük tek başına 9:25’te hangi sözün kastedildiğini de belirlemez. Bunun için hem Daniel’in bağlamına hem Yeruşalayim’in yeniden kuruluşuyla ilgili metinlere bakmak gerekir.

Ezra 6:14, eski yapının nasıl tamamlandığını anlatırken hem Haşem’in buyruğunu hem de Pers krallarının kararlarını birlikte anar. Daniel’in sözü benzer bir tarih içine yerleşir. Yeremya’nın bildirdiği dönüş sözü çıkar, ardından Pers yönetimindeki izinler ve uygulama gelir. Bir kralın belirli bir yılda izin vermiş olması, Daniel’deki sözün yalnız o izni ve o tarihi belirttiğini göstermez. (Ezra 6:13–15).

Ezra 1:1–4, Koreş’in buyruğunu Yeremya aracılığıyla bildirilen sözle ilişkilendirir. Koreş, İsraellilerin Yeruşalayim’e dönmesine ve Tapınak’ı yeniden kurmasına izin verir. Yeşaya 44:28, Koreş’le Yeruşalayim’in yeniden kurulmasını ve Tapınak’ın temelinin atılmasını birlikte anar; 45:1’de ona Tanrı’nın “meshedilmişi” denir. Koreş’in bu sözlerle anılması, MÖ 457’den önce Yeruşalayim’in kuruluşuyla ilgili başka bir sözün de bulunduğunu gösterir.

Artahşasta’nın Ezra 7:11–26’daki mektubu da önemlidir. Ezra’ya ve dönmek isteyenlere izin verir; Tapınak hizmetine destek, Tora’nın öğretilmesi ve yargıçların atanması gibi konuları düzenler. Mektupta Yeruşalayim şehrini yeniden kurmaya yönelik açık bir emir yer almaz.

Nehemya 2:1–8’de ise Artahşasta’nın yirminci yılında Nehemya, yıkılmış Yeruşalayim’e gidip şehri yeniden kurmak için izin ister. Ezra’nın mektubu Tapınak hizmeti ve Tora’nın uygulanmasıyla ilgilidir. Nehemya’nın izni ise kentin kendisini yeniden kurmak içindir. İki olay aynı yılda geçmez.

Daniel 9:25’te עַד־מָשִׁיחַ נָגִיד שָׁבֻעִים שִׁבְעָה וְשָׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם תָּשׁוּב וְנִבְנְתָה sözlerinde önce “yedi hafta”, sonra “altmış iki hafta” geçer. Geleneksel İbranice metnin okuma işaretlerinde yedi haftanın sonunda güçlü bir duraklama gösterilir. Yani metni okurken iki süre arasında belirgin bir duruş yapılır. Yedi ile altmış ikiyi toplamak mümkündür; fakat hangi sürenin hangi olaya bağlandığı, metindeki durak ve ardından anlatılan şehrin yeniden kuruluşu dikkate alınarak açıklanmalıdır.

Maşiah sözü “meshedilmiş” anlamına gelir. Yeşaya 45:1’de Koreş için de kullanılması, bu sözcüğün tek başına İsa’nın özel adı olmadığını gösterir. Daniel’in hangi kişiyi ve hangi dönemi anlattığı, sözcüğe önceden İsa adı verilerek belirlenemez.

Yeremya 25:11–12 ve 29:10’daki yetmiş yıl Daniel’in duasının bağlamıdır. Ezra 1, Ezra 7 ve Nehemya 2 ise farklı buyrukları ve olayları anlatır. MÖ 457’yi seçen bir hesap, önce Ezra 7’deki mektubun neden Daniel’in sözünü ettiği başlangıç olduğunu göstermelidir. Başlangıç tarihini sırf hesabın İsa’ya ulaşması için seçersek, hesabın İsa’ya ulaşması o tarihi doğrulamaz. Önce Daniel’in hangi sözden itibaren saymaya başladığı gösterilmelidir.

Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27, özellikle 9:23–26; Yeremya 25:11–12 ve 29:10; Ezra 1:1–4 ve 7:11–26; Nehemya 2:1–8; Yeşaya 44:28–45:1.

Bu iddianın sayfası

126. İddia: 69 hafta bittikten sonra tarih hesabı yaklaşık 33 yıl durabilir ve sonra tekrar başlayabilir

Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş haftalık bir süre belirlenir. Hesapta her hafta yedi yıl olarak okunursa, altmış dokuzuncu haftadan sonra bir yedi yıllık dönem kalır. Araya başka yıllar konulduğunda son haftanın tarihi değişir. Bu yüzden bir aranın olup olmadığı ayetin sözlerinden gösterilmelidir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş haftalık bir süre belirlenir. Hesapta her hafta yedi yıl olarak okunursa, altmış dokuzuncu haftadan sonra bir yedi yıllık dönem kalır. Araya başka yıllar konulduğunda son haftanın tarihi değişir. Bu yüzden bir aranın olup olmadığı ayetin sözlerinden gösterilmelidir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Daniel’in altmış dokuzuncu haftasının İsa’nın ölümüyle tamamlandığını söylerler. Onlara göre Tanrı, İsrael’e tövbe fırsatı vermek için yargıyı erteledi ve sayımı yaklaşık otuz üç yıl durdurdu. Yetmişinci haftanın bir yarısını da MS 66,5 ile 70 arasındaki savaşa yerleştirirler.

Tanah’ın Cevabı:

Daniel 9:24, her biri yedi birimden oluşan yetmiş dönemi 'senin halkın ve kutsal kentin' için belirler. 9:25’te yedi yedilik ve altmış iki yedilik ayrılır; 9:26’da meshedilmişin kesilmesi, şehrin ve kutsal yerin yıkılması anlatılır. 9:27 ise bir haftadan ve haftanın yarısında sunularla ilgili olaylardan söz eder. Bu sıralamada 69. yediliğin sonunda sayımı yıllarca durdurup sonra kaldığı yerden başlatan bir kural yazılı değildir.

Daniel 9:24’te שָׁבֻעִים שִׁבְעִים נֶחְתַּךְ עַל־עַמְּךָ וְעַל־עִיר קָדְשֶׁךָ, “Halkın ve kutsal şehrin için yetmiş hafta belirlenmiştir” denir. Nehtakh (נֶחְתַּךְ), belirlenmiş veya ayrılmış bir süreyi anlatır. 9:27’de וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה denir: “Bir hafta boyunca birçokları için antlaşmayı güçlendirecek; haftanın yarısında korban ve minha hizmetini durduracak.” Burada korban sunuyu, minha ise tahıl sunusunu anlatır. Ayet, bir haftayı ve onun yarısını adlandırmaktadır; haftanın başlamasından önce onlarca, yüzlerce ya da binlerce yıllık yeni bir durma talimatı vermez.

Bazı Hristiyan hesapları, 69. yediliği İsa’nın ölümüyle ilişkilendirip ardından yetmişinci yedilik başlamadan yaklaşık iki bin yıllık boşluk ekler. Bazıları bu boşluğun daha kısa veya daha uzun olduğunu savunur. Hangi süre seçilirse seçilsin sorun aynıdır: Daniel 9’da bu aranın başlangıcı, bitişi veya yeniden saymaya başlanacağı gün belirtilmez. Aranın kaç yıl sürdüğünü ve ne zaman bittiğini metin belirlemiyorsa, bu sayımla ayetin kesin bir tarih verdiği gösterilemez.

Daniel önce hafta sayısını yetmiş olarak belirler. Ardından yedi, altmış iki ve bir haftalık dilimleri aynı şehrin olayları içinde anlatır. Son dilimin ortasındaki hizmet kesintisi de o dilime bağlıdır. Kronolojiye birkaç on yıl kattığını söyleyen yorum, bu sürenin ayette hangi olaydan sonra başladığını ve saatin hangi sözle yeniden işlemeye başladığını göstermek zorundadır. Daniel, verdiği toplamı ve dilimleri açıkça sayar. Araya konan ek süre ise bu sayıma dışarıdan girer. (Daniel 9:24–27).

Vayikra 25:8’de yedişer yıllık yedi dönem kırk dokuz yıl olarak sayılır. Yılların yedili gruplarla anlatıldığı bu açık Tora örneğinde, sayının içine belirtilmemiş uzun bir boşluk yerleştirilmez. Daniel’in haftalarını yıllar olarak okurken bu sayma biçimini almak, fakat toplamı İsa’ya uydurmak için sayımı bir noktada durdurmak, aynı ölçüyü iki farklı biçimde kullanmaktır.

Daniel 9:2’de peygamber Yeremya’nın sürgün yıllarını inceler; 9:3–19’da günah itirafı ve Yeruşalayim’in yeniden kurtuluşu için dua eder. 9:24’te de halkın günahı, kutsal kent ve doğruluk vaatleri sayılır. Daniel 9, sürgün ve kutsal şehir için belirlenmiş süreyi anlatır. Kalan haftayı iki bin yıl sonraya taşımak, ayette bulunmayan yeni bir takvim kurmaktır.

Vayikra 25:8’de וְסָפַרְתָּ לְךָ שֶׁבַע שַׁבְּתֹת שָׁנִים שֶׁבַע שָׁנִים שֶׁבַע פְּעָמִים denilerek yedişer yıllık yedi dönemin sayılması emredilir. Bu Tora örneğinde yediliklerle hesaplama, toplamı belirler. Açıklanmamış uzun bir ara dönem hesabın parçası yapılmamaktadır. Daniel’in yedilikleri için farklı tarihsel yorumlar tartışılabilir, ancak hesaplamaya ayrıca eklenecek duraklamanın süresi ve gerekçesi metnin kendisinden gösterilmelidir. Aksi halde sonuca göre seçilmiş bir ara, belirlenmiş peygamberlik süresi yerine geçirilmiş olur.

Bu belirli hesap, İsa’nın ölümü için MS 33,5’i ve savaşın başlangıcı için MS 66,5’i seçer. Aradaki yaklaşık 33 yılın İsrael’e dönüş fırsatı vermek için sayım dışında bırakıldığı ileri sürülür. Daniel bu yılları veya sayımın bu nedenle duracağını bildirmez. Önce bu iki tarih seçilip ardından aradaki boşluğa anlam verilmesi, boşluğun Daniel’den çıkarıldığını göstermez.

Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27, özellikle 9:24–27; Vayikra 25:8; Yeremya 29:10.

Bu iddianın sayfası