Tanah adına ileri sürülen iddiaları İbranice metin, bağlam ve Yahudi kaynaklarıyla inceleyin.
3 sonuç · Yayımlanmış 280 iddia
Bu ayete bağlı iddia
Hristiyan iddiası
Yeşaya 53:3 — Hor görülme ve reddedilme İsa’yı mı tanımlar?
Tanah’ın cevabı
Hor görülme, Yeşaya’da İsrael’in uluslar arasındaki aşağılanmasıyla ve gelecekteki yükselişiyle birleşir. “Acı çeken adam” ifadesi topluluğun kişileştirilmesidir; tek başına İsa’yı tanımlayan eşsiz bir özellik değildir.
Cevabın tamamı ve kaynaklar
נִבְזֶה֙ וַחֲדַ֣ל אִישִׁ֔ים אִ֥ישׁ מַכְאֹב֖וֹת וִיד֣וּעַ חֹ֑לִי וּכְמַסְתֵּ֤ר פָּנִים֙ מִמֶּ֔נּוּ נִבְזֶ֖ה וְלֹ֥א חֲשַׁבְנֻֽהוּ׃
Nivze va-hadal işim, hor görülme ve insanlardan dışlanma durumunu; iş makh’ovot, “acılar adamı”, yaşanan acının kişide yoğunlaşmasını anlatır. Ayetin sonunda “biz ona değer vermedik” diyenler, 52:15’te yükselişi görünce şaşıran gözlemcilerin sesini sürdürür. Tasvirin ağırlığı, bu gözlemcilerin eski hükmünün ne kadar yanlış olduğunu gösterir.[2][3]
Raşi 53:3’te Yeşaya’nın İsrael’i tek bir insan olarak andığını açıklar ve 44. bölümdeki Yaakov-kul hitaplarını örnek verir. Aynı kitabın başka bir bölümünde halkın tek kişi gibi anlatılması, 53:3’te “adam” sözcüğünün bir topluluğu dışlamadığını gösterir. Şiir, ulusun ortak aşağılanmasını bir bedenin üzerinde toplar.[3][4]
49:7’de ulusların hor gördüğü kulun önünde krallar ayağa kalkar. 60:14–15’te İsrael’i ezenler ve aşağılayanlar onun önünde eğilir; terk edilmiş halk kuşakların sevinci olur. 53:3’ün dışlanması, bu açık İsrael tasvirleriyle aynı yükseliş karşıtlığındadır. Ayetin konusu, baştan değersiz sayılan halkın sonunda HaŞem’in seçimiyle onurlandırılmasıdır.[5]
Bir bireyin acı çekmiş ve hor görülmüş olması bu geniş tasvire benzeyebilir. Fakat aynı özelliği taşıyan kişilerin çokluğu, onu kimlik belirleyen eşsiz işaret olmaktan çıkarır. Kulun kimliği için bölümün başındaki unvanı, konuşan ulusları ve sonundaki soy, uzun yaşam ve Siyon’un çocukları birlikte açıklanmalıdır. Yalnız bir kişinin reddedilmesini seçmek, bu bağlantıların yerine geçmez.[6][7]
Matta 21:46, Markos 14:1–2 ve Luka 23:27, İsa’yı destekleyen veya onun için üzülen topluluklar da anlatır. Bu verilerden “İsa hiç reddedilmedi” sonucu çıkmaz. Fakat belirli yöneticilerin, suçlayıcıların veya bir kalabalığın tutumunu bütün Yahudi halkının ortak hükmü saymak da bu anlatılar tarafından doğrulanmaz. 53:3’ün “biz” sesini bütün Yahudilere dağıtan iddia, hem Yeşaya’daki konuşmacıları hem sonraki anlatıların kapsamını değiştirir.[8][9][10]
Raşi’nin kolektif açıklamasında acı yalnız uluslararası itibar kaybı değildir. Hastalık, açlık, saldırı ve ölüm, sürgündeki gerçek insanların yaşadığı felaketlerdir. Şiir bunları ortak kulun bedeninde birleştirir. Bu sebeple bir topluluğun bir kişi gibi anlatılması, tasvir edilen acıyı hayali kılmaz. Sonraki ayetlerdeki gerçek mezar ve ölüm diliyle de bağdaşır. Aynı halkın soyunun sürmesi ve Siyon’un tekrar dolması, öldürülen kişilerin hiç ölmediği anlamına değil, halkın felakete rağmen devam ettiği anlamına gelir. Tekil acı ile kolektif kimlik, Tanah’ın bu anlatımında birbirini tamamlar. [3] [11] [7]
53:3, ulusların İsrael’e yönelttiği değersizlik hükmünü kendi ağızlarından açığa çıkarır. Tekil acı çeken adam dili, bu ulusal anlatımla uyumludur. İsa’nın reddedilmesiyle kurulan benzerlik, İsrael’in kimliğini ve ulusların itirafını ortadan kaldırmaz; ayeti yalnız İsa’ya ait bir kehanet yapmaz.
Kaynaklar
- Gökhan (Aryeh) Duran, Yeşaya 53 — Misyoner İddialarına Tanah’ın Yanıtı; Yeşaya 52:13–54:1 incelemesi.
- Yeşaya 53:3.
- Raşi, Yeşaya 53:1–12.
- Yeşaya 41:8–9; Yeşaya 43:10; Yeşaya 44:1–2,21; Yeşaya 48:20; Yeşaya 49:3.
- Yeşaya 49:7; Yeşaya 60:14–15.
- Yeşaya 52:1–15.
- Yeşaya 54:1–13; Raşi, 54:1.
- Matta 21:46.
- Markos 14:1–2.
- Luka 23:27.
- Mezmurlar 44:18–23, özellikle 44:23; bazı Hristiyan numaralandırmalarında 44:22.
İddianın kaynak metni
Hristiyan iddiası
Yeşaya 53:3’teki hor görülen, insanlardan dışlanan ve acıyla tanışık adamın yalnız İsa olabileceği; Yahudi halkının onu reddetmesinin bu ayetin gerçekleşmesi olduğu ileri sürülür.
Bu ayete bağlı iddia
Hristiyan iddiası
Yeşaya 53:4 — Hastalıkları taşıma, İsa’nın şifa mucizelerini mi bildirir?
Tanah’ın cevabı
Yeşaya’da hastalıkları taşıyan kul, yanlış hükme maruz kalan acı çeken öznedir. Matta’nın şifa anlatısına yaptığı uygulama, Yeşaya’nın İsrael ve uluslar arasındaki acı ilişkisini değiştirmez.
Cevabın tamamı ve kaynaklar
אָכֵ֤ן חֳלָיֵ֙נוּ֙ ה֣וּא נָשָׂ֔א וּמַכְאֹבֵ֖ינוּ סְבָלָ֑ם וַאֲנַ֣חְנוּ חֲשַׁבְנֻ֔הוּ נָג֛וּעַ מֻכֵּ֥ה אֱלֹהִ֖ים וּמְעֻנֶּֽה׃
53:4’ün nesneleri holayenu, “hastalıklarımız”, ve makh’ovenu, “acılarımız”dır. Nasa ve saval taşıma ve yüklenme fiilleridir. Ardından konuşanlar, kulu vurulmuş ve ezilmiş saydıklarını söyler. Dolayısıyla taşıma ifadesi, hastalığı yaşayan ve acıyı yüklenen kulun durumuyla birleşir. Başkalarının hastalığını ortadan kaldıran bir şifacı sahnesi ayetin doğrudan anlatımı değildir.[2]
Matta 8:16–17’de ise İsa’nın hastaları iyileştirmesi anlatılır ve ayet buna uygulanır. Matta’nın kurduğu ilişki, hastalıkların giderilmesini “taşıma” diliyle ifade etmektir. Bu uygulamanın çarmıhtan önceki şifa sahnesinde bulunması, aynı alıntıyı yalnız çarmıhta çekilen fiziksel cezanın ayrıntılı tarifi saymayı da engeller. Hristiyan metnin kendi bağlamı iyileştirmedir; Yeşaya’nın bağlamı ise acı çeken kula ilişkin hükmün değişmesidir.[3]
53:1–3’te uluslar kulun görünüşü ve değeri hakkında yanıldıklarını anlatır. 53:4’te acısını da yanlış yorumladıklarını kabul ederler: Onu HaŞem’in düşmanı gibi değerlendirmişlerdir. Raşi, “biz onu böyle saydık” ifadesini bu reddedilmişlik hükmüyle açıklar. Hastalık ve acı, ulusların hor gördükleri İsrael’in sürgün deneyimiyle birleşir.[4]
Tanah ulusal felaketleri yara ve hastalık diliyle anlatır. Yeremya 30:12–17, Siyon’un ağır yarasını, ulusların baskısını ve HaŞem’in onu iyileştirmesini birlikte verir. Yeşaya 1:5–7’de de yaralı beden, halkın ve ülkenin yıkımıyla yan yanadır. Bu kullanım, hastalık kelimelerinin yalnız bir mucizevi şifacıyı tanımlamadığını gösterir. Kulun acısı ile ulusun tarihsel durumu arasında kitabın kendi mecaz dili vardır.[5]
Kulun başkalarıyla ilişkili acısı da yalnız hastalığı giderme anlamına indirgenmez. Raşi 53:5’te kulun acısını dünyanın esenliğiyle, 53:12’de onun taşıdığı yükü başkaları uğruna çekilen acıyla açıklar. Bu ilişki, başkalarına yarar sağlayan doğruluk ve sadakat düşüncesidir. Yarardan İsa kimliği veya her bağışlanmanın insan kanına bağlı olması sonucu çıkmaz; bunlar ayrıca kanıtlanması gereken öğretilerdir.[4]
53:4’ün “biz ise onu … saydık” yapısı, yeni itiraf ile eski yargıyı ayırır. Eski yargı kulun suçlu ve reddedilmiş olduğu düşüncesidir; sonraki ayetler bu düşünceyi bozar. Taşıdığı acının konuşanlarla ilişkisini görmek, onun kimliğini değiştirmez. HaŞem’in 53:11’de “doğru kulum” demesi, dışarıdan suçlu sayılan öznenin ilahi değerlendirmesidir. Bu yapıda acıyı görmek, acı çekenin HaŞem’in düşmanı olduğu sonucunu vermez. Kulun yüceltilmesi, ulusların bu yanlış dinî ölçütünü ortadan kaldırır. [6] [4]
Matta’nın alıntısı, Hristiyan yazarın Yeşaya’yı şifa sahnesine nasıl uyguladığını gösterir. Yeşaya’nın kendi pasajı ise aşağılanan kulun taşıdığı acıyı ve ulusların bu acı hakkında yanılmış olmasını anlatır. Sonraki uygulamayı ilk anlamın kanıtı yapmak, farklı eylemleri ve farklı bağlamları birbirine dönüştürür.
Kaynaklar
İddianın kaynak metni
Hristiyan iddiası
Matta 8:16–17’nin Yeşaya 53:4’ü İsa’nın hastaları iyileştirmesine uygulaması, kulun hastalıkları taşımasının İsa’nın şifa mucizelerini önceden bildirdiği şeklinde sunulur. Bu ayet çarmıhtaki kefaretin de kanıtı sayılır.
Bu ayete bağlı iddia
Hristiyan iddiası
Yeşaya 53:4 — Acıları taşıma, İsa’nın başkalarının günah cezasını ödediğini mi kanıtlar?
Tanah’ın cevabı
Başkalarının acısını taşıma ile günahın cezasını evrensel insan korbanıyla ödeme farklı ilişkilerdir. Raşi ve Radak’ın açıklamaları, kulun İsrael kimliğini ve suç işleyenin sorumluluğunu korur.
Cevabın tamamı ve kaynaklar
אָכֵ֤ן חֳלָיֵ֙נוּ֙ ה֣וּא נָשָׂ֔א וּמַכְאֹבֵ֖ינוּ סְבָלָ֑ם וַאֲנַ֣חְנוּ חֲשַׁבְנֻ֔הוּ נָג֛וּעַ מֻכֵּ֥ה אֱלֹהִ֖ים וּמְעֻנֶּֽה׃
53:4, kulun konuşanlara ait hastalık ve acıları taşıdığını söyler. İkinci yarıdaki va-anahnu haşavnuhu, “biz onu öyle saydık”, onların önceki hükmünü bildirir. Kulun acısını HaŞem tarafından reddedilmesinin işareti saymışlardır; şimdi gördükleri yüceltilme bu hükmü bozar. Raşi’nin açıklamasında onların yanlış değerlendirmesi, kulun HaŞem’in düşmanı sayılmasıdır.[2][3]
Acının başkalarına yarar sağlaması, Yahudi yorumunda da bulunur. Raşi 53:5’te kulun dünyanın esenliği için acı çekmesini, 53:12’de başkaları uğruna taşıdığı yükü anlatır. Fakat bu açıklamaların öznesi 52:13’te Yaakov’un doğru kişileri olarak belirlenmiştir. İsrael’in doğrularının acısından dünyaya iyilik gelmesi, bu kişilerin Nasıralı İsa’ya dönüştürülmesini veya Tora’nın insan kanını bütün bağışlanmaların şartı yapmasını gerektirmez.[4][3]
Radak 53:4’te başka bir açıklama verir. Hezekiel’in “oğul babanın günahını taşımaz” ilkesini öne alır; ulusların İsrael’in sürgün acısını kendileri için kefaret saymasını onların kendi değerlendirmesi olarak anlatır. Onlar, yanlış inançlarıyla esenlik içinde yaşarken İsrael’in doğru inancıyla acı çekmesini görüp eski yargılarını tersine çevirirler. Radak’ın yorumu, ulusların sözlerini doğrudan yeni bir ceza aktarımı yasası olarak kabul etmez.[5][6]
“Suç değil, yalnız ceza aktarıldı” açıklaması da hangi cezanın, hangi hükümle ve neden kaldırıldığını göstermelidir. Hezekiel 18:20–23, doğru kişinin doğruluğu ile kötünün kötülüğünü ayırır; ardından günahkârın kötü yolunu bırakması halinde yaşayacağını bildirir. 18:30–32 de dönüşü emreder. Başka birinin ölmesi, kötünün değişmeden doğru sayılmasının yerine konulmaz. Kulun acısının yararlı oluşu ile günahkârın kişisel dönüşü ayrı işlevlerdir.[6]
1. Petrus 2:24, günah taşıma ve yaralarla iyileşme dilini İsa’nın çarmıhtaki bedenine bağlar; aynı cümlede günaha ölmek ve doğruluk içinde yaşamak amaç olarak verilir. Bu metin, Hristiyan uygulamanın yalnız otomatik bağışlanma iddiasından daha geniş olduğunu gösterir. Fakat İsa ve çarmıh kimlikleri Petrus’un anlatısından gelir. Yeşaya’nın uluslar ve İsrael arasındaki ilişkisini bu kimliklerin kanıtı saymak, Hristiyan açıklamayı başlangıç öncülü yapar.[7]
Günah için kullanılan dil de Tanah’ta tek bir etkiye indirgenmez. Eha 5:7, ataların günahlarının sonuçlarını sonraki kuşağın taşıdığını söyler; Bamidbar 18:1, kutsal yerle ilgili yük ve sorumluluğu Aaron ile oğullarına verir. Başkasının suçu yüzünden felaket yaşamak, sorumluluk taşımak, dua etmek ve bağışlanmaya fayda sağlamak farklı bağlamlardır. Bunların hepsini aynı kişiye aktarılan tek bir hukuki borç saymak, kelimelerin değişen kullanımını siler. 53:4’ün hastalık ve acı nesneleri de bu nedenle kendi şiirsel ve tarihsel bağlamında açıklanır. [8] [9]
53:4’teki acı ilişkisi, İsrael’in HaŞem tarafından reddedildiği düşüncesini çürütür. Raşi’nin yarar ve Radak’ın ulusların geç değerlendirmesi açıklamalarında kul İsrael olarak kalır. Ayet, HaŞem’in günah işleyeni dönüşe çağıran düzenini kaldırıp bütün bağışlanmayı tek bir insanın kanına bağlayan yeni bir hüküm kurmaz.
Kaynaklar
İddianın kaynak metni
Hristiyan iddiası
53:4’te kulun başkalarının hastalık ve acılarını taşıması, İsa’nın onların günah cezasını ödeyerek bağışlanma sağlamasının kehaneti olarak okunur. Günahın kendisinin değil, cezasının aktarılmış olduğu savunması da bu yorumun içinde yer alır.