Misyoner İddiaları Arşivi

22 iddia 2 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

İddialar ve Cevaplar

66. İddia: Yeşaya 53:10 Tanrı’nın insan kurbanı istediğini gösterir

Yeşaya 53, acı çeken bir kuldan söz eder. Onuncu ayette kulun hayatı için kullanılan aşam, Tora’da belirli suçlar için getirilen sununun da adıdır. Bir insanın acısının sunu diliyle anlatılmasıyla o insanın gerçekten kurban edilmesinin istenmesi, ayrı ayrı incelenmesi gereken iki durumdur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53, acı çeken bir kuldan söz eder. Onuncu ayette kulun hayatı için kullanılan aşam, Tora’da belirli suçlar için getirilen sununun da adıdır. Bir insanın acısının sunu diliyle anlatılmasıyla o insanın gerçekten kurban edilmesinin istenmesi, ayrı ayrı incelenmesi gereken iki durumdur.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 53:10’da aşam sözcüğünün kullanılmasından Haşem’in İsa’nın gönüllü ölümünü gerçek bir sunu olarak istediği sonucunu çıkarırlar. Onlara göre İsa, bütün insanların günahları için kendisini sundu. Bu yüzden çarmıhtaki ölümü, Tora’daki hayvan sunularını daha yüksek bir düzeyde tamamlayan kusursuz insan sunusu olarak görürler.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da bir sununun ne olduğu, Haşem’in onun için verdiği hükümlerle belirlenir. Vayikra 1:2’de sunuyu getiren insandır; sunulan ise sığır veya davar, yani koyun ya da keçidir. Sonraki hükümler kuşları ve un sunularını da kapsar. 5:14–19’da belirli suçlar için kusursuz bir koç getirilir. 7:1–7’de suç sunusunun nerede kesileceği, kanının sunağa nasıl uygulanacağı, hangi kısımlarının yakılacağı ve kohenlerin, yani kutsal hizmette görevli kişilerin ondan nasıl yiyeceği belirlenir. İnsan, bu sunulardan biri olarak eklenmez. Bir acıyı veya fedakarlığı sunuya benzetmekle bir insan bedenini Tora’nın kabul ettiği sunu saymak arasındaki fark buradan doğar.

Yeşaya 53:10’daki אָשָׁם (aşam), suç ve telafi alanına ait bir sözcüktür. Bereşit 26:10’da Avimeleh onu halkın üzerine gelebilecek suçluluk için kullanır. Bamidbar 5:7–8’de sözcük iade edilen bedelle ilişkilidir, Şemuel Alef 6:3–8’de ise telafi için gönderilen altın nesnelerle. Vayikra 5:14–19’da aşam belirli bir sunuyu adlandırır ve sunulan hayvan kusursuz bir koçtur. Sözcüğün anlamını her yerde yanındaki eylem ve konu belirler.

Yeşaya’da cümle אִם (im), yani “eğer” ile başlar. תָּשִׂים (tasim) biçimi “sen koyarsan” ve “o koyarsa” okumalarına açıktır. Buna göre cümle “onun canını suç sunusu olarak koyarsan” veya “onun canı bir suç sunusu ortaya koyarsa” diye okunabilir. İkinci okumada özne, dişil olan נֶפֶשׁ (nefeş), yani can veya hayat sözcüğüdür. Ardından kulun göreceği soy, uzayan günleri ve başarı gelir. Bu koşullu vaat, bir insanı yakmaya veya kanını sunağa uygulamaya dair bir emir değildir.

Haşem’e sunulacak ibadetin sınırını Devarim 12:30–31 açıkça çizer. İsrael, çevresindeki ulusların ibadetlerini öğrenip aynı şeyleri Haşem’e uygulamaya kalkışmamalıdır. “Tanrın Haşem’e böyle yapmayacaksın” emrinin ardından, o ulusların oğullarını ve kızlarını ateşte yaktıkları söylenir. Yasak yalnız sununun yanlış tanrıya yöneltilmesiyle sınırlanmaz; o ibadet Haşem’e de yapılamaz. Yeremya 7:31’de çocukların Tofet’te yakılması için “Bunu emretmedim ve aklımdan geçmedi” denir. 19:5’te aynı ret, “Emretmedim, söylemedim ve aklımdan geçmedi” sözleriyle tekrarlanır. İnsan ölümünü daha değerli bir ibadet saymak, Haşem’in kendi koyduğu sınırı tersine çevirir.

Yitshak’ın bağlanması da bu sınırın aşılmasıyla sonuçlanmaz. Bereşit 22 daha ilk cümlesinde Avraam’ın sınandığını söyler. Ardından sevdiği oğlunu sunakta yakılan bir sunu olarak sunması istenir. Avraam bıçağı aldığında ise “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” emri gelir. Sunulan, Yitshak’ın yerine bulunan koçtur. Anlatının kendi sözleriyle koç “oğlunun yerine” sunulur. Sınama insanın öldürülmesiyle tamamlanmamış, insanın hayatı korunmuştur. Bereşit Raba 56:4 de Yeremya’nın “aklımdan geçmedi” sözünü Yitshak’ın bağlanmasıyla ilişkilendirir. Bu, anlatının sonunda insanın neden öldürülmediğine dikkat çeken bir midraştır. Midraş, kutsal metin üzerine aktarılan bir açıklamadır. İsa’yı bu olayın daha büyük gerçekleşmesi sayan Hristiyan yorum, tam bu sonuca ters yönde ilerler: Anlatıda hayvan insanın yerini alırken, yorumda insan hayvanın yerini alır.

Mika 6:6–8’de günahını gidermek isteyen kişinin önerileri giderek büyür. Önce buzağılar, sonra binlerce koç ve on binlerce yağ ırmağı, en sonunda kendi çocuğu gelir: “Suçum için ilk doğanımı, canımın günahı için bedenimin meyvesini mi vereyim?” Cevap, daha değerli bir insan aramaya yöneltmez. Haşem’in istediği adaleti yerine getirmek, sadık sevgiyi sevmek ve O’nunla alçakgönüllülükle yürümektir. Hayvan sunularının üstüne insan ölümünü yerleştiren değer sıralaması burada reddedilir. Günahkarın kendi hayatını düzeltmesi istenir.

Hristiyan savında çarmıhın eski töreni aynen tekrarlamadığı, onu daha yüksek biçimde tamamladığı söylenir. İsa’nın gönüllü olarak kendisini verdiği, hatta bunun Tanrı’nın kendini sunması olduğu ileri sürülür. Bir insanın başkasını kurtarmak için hayatını tehlikeye atmasıyla, ölümünün herkesin bağışlanması için zorunlu sunu ilan edilmesi ayrı iddialardır. Kişinin gönüllü olması, neden kendi hayatını verdiğini açıklar. Tora’nın o ölümü bağışlanma için zorunlu bir sunu kabul ettiğini göstermez. Bir insanın başkası için hayatını vermesiyle, bedeninin tapınaktaki suç sunusu sayılması aynı şey değildir. Yeşaya da Haşem’in “doğru kulum” diye andığı kişiyle Haşem’in kendisini ayrı anar; aşam sözcüğü o kişinin Tanrı olduğu bilgisini taşımaz. Tora’daki ibadet hükümlerinin hemen ardından, verilen emre ekleme ve ondan çıkarma yasağı gelir (Devarim 13:1). İnsan ölümünü yeni ve üstün bir suç sunusu yapmak, buna “tamamlanma” adı verilse de bu hükmü değiştirir.

Ayetin başı, kulun ezilmesine Haşem’in tarihteki hükmü içinde yer verir. Bununla bir insanı sunmasını istediği söylenmiş olmaz. Bereşit 50:20’de Yosef, kardeşlerinin kötülüğü tasarladığını, Haşem’in ise aynı olayın sonunda birçok insanı yaşattığını söyler. Kardeşlerin kötülüğü bu yolla bir ibadet haline gelmez. Devarim 8:5 acının bazen eğitici olabileceğini, Amos 3:2 ise seçilmişliğin sorumluluğu kaldırmadığını gösterir. Yeşaya’da da acının ardından gelen iyilik, acıyı verenlerin eylemini bir kurbana dönüştürmez.

53:10’da kul soyunu görecek, günleri uzayacak ve Haşem’in istediği iş onun eliyle başarıya ulaşacaktır. 54:1–3’te çocukları çoğalan Siyon ve yeniden kurulacak şehirler anlatılır. Kulu aşağılayanların eylemi ile Haşem’in sonunda İsrael’e verdiği hayat iki ayrı şeydir. İnsan kurbanı iddiası, bu sonuca ulaşabilmek için Yeşaya’nın şiirine Tora’daki açık yasağın tersini ekler.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:10–12, 54:1–3 ve 55:6–7; Vayikra 1:2, 14, 5:14–19 (Sefaria) ve 7:1–7 (Sefaria); Bamidbar 5:7–8 (Sefaria); Bereşit 22:1–2, 10–13, 26:10 ve 50:20; Şemuel Alef 6:3–5; Devarim 8:5, 12:30–31 ve 13:1; Yeremya 7:31 ve 19:5; Mika 6:6–8; Amos 3:2; Yehezkel 18:20–23, 30–32. Devarim 13:1, bazı Hristiyan çevirilerinde 12:32 olarak numaralanır.

Bu iddianın sayfası

159. İddia: Yeşaya 53:9 Maşiah’ın kusursuz olduğunu ve suçlularla öldüğünü bildirir

Yeşaya 53:9, kulun şiddet işlemediğini ve ağzında hile bulunmadığını söyler. Aynı ayette kötüler, bir zengin ve mezar da anılır. Kul hakkında söylenen bu sözlerle bir infazın kimlerle, nasıl ve neden gerçekleştiği ayrı ayrı incelenmelidir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53:9, kulun şiddet işlemediğini ve ağzında hile bulunmadığını söyler. Aynı ayette kötüler, bir zengin ve mezar da anılır. Kul hakkında söylenen bu sözlerle bir infazın kimlerle, nasıl ve neden gerçekleştiği ayrı ayrı incelenmelidir.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 53:9’u İsa’nın hayatı boyunca hiç günah işlemediğinin, sonra suçlularla birlikte öldürülüp mezara konduğunun haberi olarak okurlar. Onlara göre bu kusursuzluk, İsa’nın bütün insanlığın günahı için sunulabilecek tek kurban olduğunu gösterir.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 53:9, şiddet uygulamamış ve ağzında hile bulunmamış kulun kötülerle anılmasını haksızlık olarak gösterir. Sefanya 3:12–13, İsrael’in içinde kalacak sadık topluluğu aynı iki çizgiyle tanıtır. Haksızlık yapmayacak, yalan söylemeyecek ve ağızlarında hile bulunmayacaktır. Yeşaya’nın sözleri, haksız yere zulme uğrayan bir kulun davranışını anlatır. Bir insanın bütün hayatı boyunca her günahtan uzak kalmasına ilişkin bir öğreti kurmaz.

Yeşaya 53:9’un İbranicesi וַיִּתֵּן אֶת־רְשָׁעִים קִבְרוֹ וְאֶת־עָשִׁיר בְּמֹתָיו עַל לֹא־חָמָס עָשָׂה וְלֹא מִרְמָה בְּפִיו şeklindedir. Cümle mezar ile kötüler, ölüm ile zengin kişi ve ardından şiddetle hile işlememe ifadelerini yan yana getirmektedir. Lo hamas asa (לֹא־חָמָס עָשָׂה) “şiddet/haksızlık yapmadı”, ve-lo mirma be-fiv (וְלֹא מִרְמָה בְּפִיו) “ağzında hile bulunmadı” demektir. Bu sözler haksızlık ve hile bakımından kulun suçlanamayacağını anlatır; bütün hayatı boyunca hiçbir tür günah işlemediğine ve dolayısıyla onun tüm insanların suçları için bir korban olarak kabul edildiğine ilişkin ayrı bir yasa değildir. Mezarla ilgili şiirsel ifadenin çözümlenmesi de tartışılabilir; ayet iki suçlu, Roma infazı ve belirli bir zengin mezar sahibinin adını vermemektedir.

Sefanya 3:12–13, İsrael’in sadık kalıntısının yalan söylemeyeceğini ve ağzında hile bulunmayacağını bildirir. Yeşaya 41:8–9 ve 49:3 de kulu İsrael diye tanımlar. Tehilim 44:23 (bazı Hristiyan baskılarında 44:22), Tanrı uğruna öldürülme tehlikesi yaşayan doğru topluluğu anlatır. Bu örnekler, şiddet ve hileden uzaklığın, zulüm görmüş tek bir kişiye özgü olmadığını gösterir.

Tanah, insanın günah işleyebileceğini açıkça söyler. Şelomo, “Günah işlemeyen insan yoktur” der (Melahim Alef 8:46). Kohelet 7:20 de yeryüzünde iyilik yapıp hiç günah işlemeyen doğru bir insan bulunmadığını bildirir. Yeşaya 53:11’de kula “doğru” denmesi de bu ifadeleri değiştirmez. Tanah, Noah ve İyov gibi başka insanlara da doğru der; doğruluk sözcüğü tek başına hayatı boyunca hiç günah işlememiş bir kişiyi anlatmaz.

Yeşaya 53:8’deki lamo genellikle “onlara” veya “onlar için” diye çevrilen bir biçimdir; şiirde kimin kastedildiği tartışılır. İnsanların bir mağdura haksızlık etmiş olmasıyla o mağdurun onların bütün suçlarından sorumlu tutulması aynı şey değildir (Yehezkel 18:20).

Tehilim 69:5’te (bazı Hristiyan baskılarında 69:4) David, kendisinden sebepsiz yere nefret edenlerden yakınır; hemen sonraki ayette kendi suçlarının Tanrı’dan gizli olmadığını söyler (69:6; bazı Hristiyan baskılarında 69:5). Kendi günahını itiraf etmesi, düşmanlarının ona yönelttiği haksız suçlamaları doğru yapmaz. Yeşaya 53:9’daki şiddet ve hileden uzaklık da kulun uğradığı zulmü hak etmediğini gösterir; bu cümleden hayatı boyunca hiçbir konuda hata yapmamış bir kişi şartı çıkarılamaz.

Yeşaya 53:9 mezarı kötülerle, בְּמֹתָיו (be-motav), yani “ölümlerinde” biçimini ise zenginle yan yana koyar. Masoretik metinde “zengin” tekil, “ölümler” çoğul biçimdedir. Bağlacın ilişkisi farklı biçimlerde çevrilse de ayet, “önce suçlularla öldürüldü, sonra bir zenginin mezarına gömüldü” diye iki evre anlatmaz. Bazı çeviriler, kötülerle gömülmesi tasarlanan kulun bir zenginin mezarına konmasını okur. Tasarlanan ile gerçekleşen arasındaki o ayrım bir yorumdur. Radak çoğul ölüm biçimini topluluğun farklı ölümleriyle ilişkilendirir. Yehezkel 28:10’da tek bir hükümdara hitap edilirken de çoğul ölüm biçimi kullanılır. Bu yüzden topluluk okumasının dayanağı, tek başına bu kelime değil Yeşaya’nın kula verdiği İsrael adı ve şiirin devamıdır. Tanah’ın bir topluluğun sık sık öldürülmesini tekil bir kişilik altında anlatmasına Tehilim 44:23 de örnektir.

Hristiyan anlatısında İsa’nın iki suçlunun arasında idam edilmesi ile gömülmesi ayrı olaylardır. Luka 23:53’te daha önce kimsenin yatırılmadığı bir mezara yerleştirilir. Matta 27:57–60, mezarı veren Aramatyalı Yosef’i zengin diye tanıtır. Markos ve Luka onun kurul üyeliğini anlatır. Matta’daki zengin ayrıntısı, Yeşaya’daki “kötülerle mezar” ile “ölümlerinde” ifadelerinin tamamını karşılamaz.

Bir sonraki ayet aynı kula soy ve uzun günler vaat eder (Yeşaya 53:10). 54:1–3’te yeni kuşakların çoğalması ve şehirlerin yeniden dolması bu geleceği açıklar. Bir mezar ayrıntısını seçip geri kalan vaatleri dışarıda bırakmak, şiirin tanıttığı İsrael’in tarihini tek bir idam anlatısına sığdırmaz.

Sefanya 3:13’te שְׁאֵרִית יִשְׂרָאֵל לֹא־יַעֲשׂוּ עַוְלָה וְלֹא־יְדַבְּרוּ כָזָב וְלֹא־יִמָּצֵא בְפִיהֶם לְשׁוֹן תַּרְמִית, “İsrael’in kalıntısı haksızlık yapmayacak, yalan konuşmayacak, ağızlarında aldatıcı dil bulunmayacak” denir. Buradaki hileden uzaklık dili de topluluğa uygulanır. Yeşaya 49:3’te kulun açıkça İsrael diye adlandırılmasıyla birlikte, Yeşaya 53:9’da geçen doğruluk ifadesi tek bir kişinin kimliğini belirlemez. Metnin mezar ve ölüm imgeleriyle ardından gelen soy ve uzun günler vaadi birlikte okunmalıdır. Şiddet ve hileden uzak olmak, kulun bütün hayatı boyunca hiç günah işlemediğini veya insanların günahı için sunulacak tek kurban olduğunu göstermez.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:8–12, özellikle 53:9–10; Sefanya 3:12–13; Yeşaya 49:3; Tehilim 69:5–6; Yehezkel 18:20; Melahim Alef 8:46; Kohelet 7:20; Yehezkel 28:10. Çeviri karşılaştırması: NET, Yeşaya 53:9. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Luka 23:53.

Bu iddianın sayfası

160. İddia: Yeşaya 53:10–11 kulun ölümden dirileceğini bildirir

Yeşaya 53’te kul hakkında önce ölüm ve mezar dili kullanılır. Ardından soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı bildirilir. Bu sözlerin ne anlattığını anlamak için Tanah’ın hem bir insanın ölümünden hem de bir halkın yıkımdan sonra yeniden ayağa kalkmasından nasıl söz ettiğine bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53’te kul hakkında önce ölüm ve mezar dili kullanılır. Ardından soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı bildirilir. Bu sözlerin ne anlattığını anlamak için Tanah’ın hem bir insanın ölümünden hem de bir halkın yıkımdan sonra yeniden ayağa kalkmasından nasıl söz ettiğine bakılır.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Yeşaya 53:8–11’de ölümle ilgili sözleri, kulun sonradan soyunu göreceği ve uzun yaşayacağı vaadiyle birleştirirler. Onlara göre kul öldükten sonra yaşayacağı için bu sözler İsa’nın dirilişini ve sonsuza dek yaşamasını haber verir. Kulun soyunu da İsa’ya inananlar olarak yorumlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 53:8–9, yaşayanlar diyarından koparılmayı ve mezarı anlatır. 53:10–11’de aynı kul soyunu görür, günleri uzar ve çektiği emeğin karşılığıyla tatmin olur. Henüz şiirin başında, bir zamanlar hor görülen İsrael’in yükseltileceği bildirilmiştir (52:13–15). Onun neye döndüğünü ise sonraki bölüm gösterir. Siyon’un çocukları artar ve sürgünde ıssız kalan kentler yeniden dolar (54:1–3).

Yehezkel 37:11–14, bu dilin nasıl işlediğini peygamberin kendi açıklamasıyla verir. Kuru kemikler “bütün İsrael evi”dir. “Mezarlarınızı açacağım” sözünü “sizi İsrael toprağına götüreceğim” vaadi izler. Halk ölüme benzetilen bir yıkımdan sonra yeniden kurulabilir. Yeşaya’nın mezardan soy ve uzun yaşama uzanan dili de bir halkın tarihine uygulanabilir.

Yeşaya 53:10’daki יִרְאֶה זֶרַע יַאֲרִיךְ יָמִים, yir’eh zera, ya’arikh yamim, “soy görecek, günlerini uzatacak” demektir. Zera soy veya nesil anlamına gelir. Yeşaya 41:8, 48:19 ve 59:21’de soyun devamı için kullanılır.

Sözcük başka yerlerde mecazi olarak da kullanılabilir: Yeşaya 57:3–4’te kötülük yapan topluluk, soy diliyle nitelenir. Dolayısıyla kelimenin mecazi kullanımı mümkündür; fakat bu, 53:10’da İsa’ya inananların kastedildiğini göstermez. Siyon’un çocuklarına ilişkin devam bölümü, İsrael’in gelecek kuşaklarını anlamak için açık bir bağlam sunar.

“Günlerini uzatmak” Tanah’ta yaşam süresini ve kuşaklar boyunca devamı ifade eder. Devarim 17:20’de Tora’ya bağlı kralın ve oğullarının İsrael’deki yönetiminin sürmesi için kullanılır. Tanah bireysel dirilişi açıkça anlatırken ölülerin yaşayacağını veya toprakta uyuyanların uyanacağını söyler (Yeşaya 26:19, Daniel 12:2). 53:12’de kulun yaptığı ise suçlular için yakarmaktır. Yeşaya 53:10–11’de vaat edilen, soy görmek ve emeğin karşılığına ulaşmaktır. Ebedi olduğuna inanılan bir varlığın göksel konumuna dönmesi ile günlerin uzatılması aynı şey değildir.

53:10’daki aşam sözcüğü de iddianın başka bir parçasıdır. Bu sözcük korban hukukunda suç korbanı için kullanılır; suç ve karşılık anlamlarıyla da ilişkilidir. אִם־תָּשִׂים אָשָׁם נַפְשׁוֹ cümlesindeki eylemi kimin yaptığı ve cümlenin nasıl çevrileceği tartışılır: Fiil biçimi “sen koyarsan” veya “o koyarsa” diye çözümlenebilir. Bu fark, “onun canını suç sunusu yaparsan” ve “canı bir suç sunusu sunarsa” okumalarına yol açar. İlk okumada can sunu olarak anlatılır; ikinci okumada sunuyu getiren kulun kendisidir.

İbn Ezra ifadeyi suçun kabul edilmesi ve itirafıyla açıklar; kurtuluşu görecek olanlardan ve çocuklarından söz eder. Raşi de ifadeyi karşılık ve kulun yaşamı üzerinden açıklar. Bunlar ayetin zorunlu olarak insanın korban edilmesi anlamına gelmediğini gösteren yorumlardır.

Tora’da Yitshak’ın kesilmesi durdurulur (Bereşit 22:12–13). Devarim 12:31, çocukların ateşte sunulmasını Tanrı’nın nefret ettiği uygulamalar arasında sayar. Yeşaya’daki aşam sözcüğünden insan korbanının Tora’nın yeni bir gereği olduğu sonucu çıkarılamaz.

Metnin eski yazmaları ve çevirileri arasında bir fark daha vardır. Masoretik metinde 53:11’de “görecek” fiilinden sonra görülen şey belirtilmez. Büyük Yeşaya Parşömeni gibi bazı eski İbranice yazmalar ise “ışık görecek” okumasını taşır; eski Yunanca çeviride de ışık sözcüğü bulunur. İyov 33:28–30’da ışık, ölüm çukurundan kurtuluş ve yaşamla ilişkilendirilir. Bu eski okuma, acının ardından yaşam ve kurtuluş görüntüsünü güçlendirebilir; İsa’nın üçüncü gün dirildiğini söylemez.

İbn Ezra ve Radak bölümü İsrael’in sürgünü ve kurtuluşu bağlamında okur. İbn Ezra ayrıca soy görme ve günlerin uzaması ifadelerinin İsa’nın bilinen yaşamına uygulanmasına karşı çıkar. Targum Yonatan, 52:13’te Maşiah’tan söz etmesine rağmen 53:10–11’i halkın arınması, Maşiah’ın krallığını görmesi, çocuklarının çoğalması ve ulusların boyunduruğundan kurtuluşu üzerinden genişletir. Bunlar metnin eski yorumlarıdır; ayetin kendi sözleriyle karıştırılmamalıdır.

Yeşaya 53:11, kulun emeğinin karşılığını görüp tatmin olmasını ve bilgisiyle birçoklarını doğruya yöneltmesini bildirir. 53:12’de ödül, payını almak ve ganimeti paylaşmak olarak anlatılır. 54. bölüm de çocuklar ve yeniden yerleşilen kentler hakkında konuşur. Yeşaya 65:20–23 de uzun ömrü, evlerinde yaşayan ve çocuklarıyla bağlarının ürününü yiyen bir halkla birlikte anlatır. İsa’nın üçüncü gün dirilmesi, göğe yükselmesi ve soyunun takipçileri olması, bu tarihsel ödüllerin her birine başka bir anlam yüklenerek ayete bağlanmıştır.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:8–12; 54:1–3; 41:8–9, 48:19, 49:3, 57:3–4, 59:21, 65:20–23; Yehezkel 37:11–14; Devarim 17:20; Yeşaya 26:19; Daniel 12:2; İyov 33:28–30; Bereşit 22:12–13; Devarim 12:31. Yorum ve metin tanıkları: Targum Yonatan, Yeşaya 53:10–11; Emanuel Tov, Yeşaya metin tanıkları.

Bu iddianın sayfası

40. İddia: İnsan ölümü korban sayılabilir çünkü insan hayvandan daha değerli bir sunudur

Sunu, Haşem’e getirilen ve nasıl sunulacağı Tora’da belirlenen bir ibadet unsurudur. Bazı durumlarda aynı yükümlülük, kişinin gücüne göre farklı sunularla yerine getirilebilir. Bu yüzden sununun değerinin onun kabulüyle nasıl bir ilişkisi olduğu, Tora’nın verdiği örneklerden anlaşılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Sunu, Haşem’e getirilen ve nasıl sunulacağı Tora’da belirlenen bir ibadet unsurudur. Bazı durumlarda aynı yükümlülük, kişinin gücüne göre farklı sunularla yerine getirilebilir. Bu yüzden sununun değerinin onun kabulüyle nasıl bir ilişkisi olduğu, Tora’nın verdiği örneklerden anlaşılır.

Bu Hristiyan iddiası, insanın hayvandan daha değerli ve ahlaki sorumluluk taşıyan bir varlık olduğu düşüncesinden yola çıkar. Görüşü savunanlar, insanın günahını en iyi kusursuz bir insanın temsil edebileceğini söylerler. İsa’nın ölümünü hayvan sunularından üstün sayar ve Tora’daki sunuları onun geçici örnekleri olarak okurlar. Yeşaya 53:10’daki suç sunusu ifadesinin de bu insan kurbanını haber verdiğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Tora’da sununun türü ve hangi durumda getirileceği Haşem tarafından belirlenir. Sunu, bu emrin gösterdiği şekilde yerine getirilir. Vayikra 5:6–13’te belirli suçlar için koyun veya keçi getirilmesi istenir. Buna gücü yetmeyen kişi iki kuş getirir. Kuş almaya da gücü yetmeyen kişi ince un getirir. Un getiren kişi için de arınma ve bağışlanma hükmü verilir. Sununun maddi değeri azalırken bağışlanma değersizleşmez. Kişi, imkanına göre kendisine verilen emri yerine getirir ve bağışlanır.

Aynı kabul dili farklı sunularda da korunur. Vayikra 1:9 ve 17’de büyükbaş hayvan ve kuş, 2:2’de tahıl sunusu Haşem’e hoş koku olarak anılır. Bunlar farklı hizmetlerdir; metin, büyük hayvanı küçük kuştan veya tahıldan daha üstün bir kabul basamağına yerleştirmez. Daha değerli olmakla belirli bir sunu için uygun olmak ayrı şeylerdir. Bu ayrımı kaldırıp bütün sunuları insan ölümüne çıkan bir değer sırasına dizmek, Tora’nın kurmadığı bir düzen kurmaktır.

Mişna Menahot, büyükbaş hayvan, kuş ve tahıl sunuları için kullanılan bu ortak ifadeyi birlikte okur. Çok ya da az getiren kişinin yüreğini Tanrı’ya yöneltmesi üzerinde durur. Kabulün ölçüsünü sununun büyüklüğüyle sınırlamaz. Mişna Menahot 13:11

Adanmış hayvanın değiştirilmesi hakkındaki hüküm bu ölçüyü daha da somutlaştırır. Vayikra 27:9–10, kurbanlık hayvanın iyisini kötüsüyle veya kötüsünü iyisiyle değiştirmeyi yasaklar. Kişi yasağa rağmen değiştirirse hem ilk hayvan hem onun yerine konan hayvan kutsal olur; ilkini serbest bırakmış olmaz. Bu hüküm doğrudan insan kurbanını konu almaz. Fakat “Daha iyisini buldum, öyleyse öncekinin yerine geçirebilirim” düşüncesinin Tora’da genel bir yetki olmadığını açıkça gösterir. Daha iyi olduğu düşünülen sunu, önceki yükümlülüğü kendiliğinden kaldırmaz.

İnsanla ilgili adaklar ise aynı bölümün başında başka türlü düzenlenir. Vayikra 27:1–8’de yaşa ve cinsiyete göre parasal değerler belirlenir; insanın sunakta öldürülmesi emredilmez. Bereşit 9:5–6’da insanın Tanrı’nın suretinde yaratılması, kanının dökülmesinin hesabının sorulmasına gerekçe olur. İnsanın yüksek değeri, onu daha uygun bir kesimlik sunu yapmaz. Bu değer, hayatının korunmasına ilişkin sorumluluğu ağırlaştırır.

İnsanın ahlaki sorumluluk taşıması da hayvanı geçersiz bir sunuya dönüştürmez. Vayikra, hayvanı insan gibi günah işleyebilen bir varlık sayarak seçmemiştir. Sunulacak türler ve yapılacak işlemler açıkça belirlenmiştir. “İnsanı ancak başka bir insan temsil edebilir” şartı bu hükümlerde yer almaz. Böyle bir şart önce dışarıdan eklenip sonra hayvan bu şarta uymadığı için yetersiz ilan edilmektedir. Haşem’in kabul ettiği sunuyu reddetmek için Haşem’in koymadığı bir ölçü kullanılamaz.

Bu nedenle bir ölümün sunu sayılıp sayılmayacağı, yalnızca ölen canlının değerine bakılarak belirlenmez. Vayikra 1:3–5’te hayvanın getirileceği yer, kesim ve Aharon soyundan kohenlerin, yani kutsal hizmette görevli kişilerin kanla yapacağı iş ayrı ayrı yer alır. Vayikra 5:14–19’da suç sunusu için kusursuz koç istenir; kutsal mala verilen zararla ilgili durumda telafi ve ek ödeme de emredilir. 7:1–7, kanın sunağa uygulanmasını, yakılacak kısımları ve kohenlerin yiyebileceği eti düzenler. Sunu, yalnızca dini anlam verilen bir ölüm değildir; belirli şartları ve işlemleri olan bir ibadettir.

Bir kişinin başkaları uğruna hayatını vermesi büyük bir fedakarlık olabilir. Fakat “kendini kurban etmek” sözüyle Vayikra’daki sunu aynı anlamda kullanılmış olmaz. İsa’nın Roma yönetimi altında öldürülmesi, bu kohenlik hizmetinin yerine getirildiği bir sunu işlemi değildir. Buna “İsa sıradan sunuların üstündeydi; onların şartlarına bağlı olmadan hepsini tamamladı” cevabı verildiğinde ise yeni bir iddia ileri sürülmüş olur: Haşem’in başka bir kurban düzeni kurduğu ve İsa’yı onun merkezine yerleştirdiği. Bu iddianın kanıtı, insanın hayvandan üstün olması olamaz. Önce böyle bir yetki gösterilmeden, Tora’nın bazı ayrıntıları İsa’nın işareti, karşılanmayan şartları ise geçici ayrıntılar sayılamaz.

Yeşaya 53:10’daki אָשָׁם (aşam) suçla ve telafiyle ilgili bir sözcüktür. Vayikra’da belirli bir sunuyu adlandırır. Şemuel Alef 6:3–8’de ise aynı sözcük Filistlilerin gönderdiği altın nesneler için kullanılır. Telafi sözünün geçmesi, sunulan şeyin türünü tek başına belirlemez. Yeşaya’da cümle bir koşulla başlar ve kulun soyunu göreceği, günlerinin uzayacağı vaadiyle devam eder. Ayet, Vayikra’daki koçun yerine değeri daha yüksek sayılan bir insanın konulmasını buyurmaz.

Tanah, en ağır fedakarlığın mutlaka en doğru ibadet olduğu düşüncesini de reddeder. Mika 6:6–8’de buzağılardan binlerce koça, yağ ırmaklarından suç karşılığında ilk doğan çocuğa kadar yükselen bir sıra kurulur. Cevap, daha değerli bir canın öldürülmesi değildir: adalet, iyiliği sevmek ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürümek istenir. Devarim 12:29–31 de ulusların çocuk yakma törenlerini Haşem’e yönelterek benimsemeyi yasaklar. Yitshak’ın bağlanmasında ise son emir ona dokunulmamasıdır; o yaşar, yerine koç sunulur (Bereşit 22:11–13). Bu hükümlerden insanı sunuların en üst basamağına yerleştiren bir izin çıkmaz.

İnsanı hayvandan ayıran ahlaki kapasite, peygamberlerin çağrısında başka bir karşılık bulur: insan kötülüğünü görebilir, verdiği zararı düzeltebilir ve yolundan dönebilir. Yehezkel 18:21–23, dönen günahkarın yaşayacağını söyler; Hoşea 14:2–5, İsrael’i sözlerle Haşem’e dönmeye çağırır. Mika’nın istediği adalet ve iyilik de bu değişimin hayat içindeki karşılığıdır. İnsanın daha yüksek sorumluluğu, onu daha değerli bir kurbanlık yapmaz; doğru yaşamakla yükümlü kılar. Haşem’in emrettiği sunuların yerine insan ölümünü geçirmek, bu sorumluluktan çıkarılmış bir sonuç değil, Tora’ya eklenmiş bir hükümdür.

Tanah kaynakları: Vayikra 1:1–17; 2:1–3; 5:6–19; 7:1–7; 27:1–10; Bereşit 9:5–6; 22:11–13; Devarim 12:29–31; Yeşaya 53:10; Şemuel Alef 6:3–8; Mika 6:6–8; Yehezkel 18:21–23; Hoşea 14:2–5. İbranice metin karşılaştırması: Vayikra 27:1–10; Vayikra 1–7; Bereşit 22:11–13; Devarim 12:30–31.

Bu iddianın sayfası

67. İddia: Aşam (suç ve telafi korbanı) kelimesi, gerçek bir insan kurbanı bulunduğunu kanıtlar

Tora’da suç işleyen bir kişi, bazı durumlarda verdiği zararı karşılamak için ödeme yapar. Bazı durumlarda da kutsal hizmet için bir sunu getirir. İbranice aşam sözcüğü bu iki işle ilgili olarak kullanılabildiği için Yeşaya 53:10’daki anlamı cümlenin içinde belirlenir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora’da suç işleyen bir kişi, bazı durumlarda verdiği zararı karşılamak için ödeme yapar. Bazı durumlarda da kutsal hizmet için bir sunu getirir. İbranice aşam sözcüğü bu iki işle ilgili olarak kullanılabildiği için Yeşaya 53:10’daki anlamı cümlenin içinde belirlenir.

Yeşaya 53:10’u İsa’ya bağlayan Hristiyanlar, aşam kelimesini “suç sunusu” diye okur ve kulun kendisinin günahları gidermek için sunulduğunu söylerler. Onlara göre bu sunu İsa’nın ölümüdür. Tora’da suç sunusu olarak getirilen koçun erkek olmasıyla İsa’nın erkek olması arasında da bağ kurarlar. Eski törenin ayrıntılarının çarmıhta daha yüksek bir karşılık bulduğunu savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

אָשָׁם (aşam) sözcüğü ile aynı sözcüğün kullanıldığı işlemler birbirinden ayrılmalıdır. Bereşit 26:10’da Avimeleh, Yitshak’ın karısına dokunulmuş olsaydı halkın üzerine gelebilecek suçluluğu bu sözcükle anlatır. Bamidbar 5:7–8’de suçunu itiraf eden kişi asıl bedeli ve beşte birini geri öder. 8. ayet hak sahibine ulaşılamayan durumda ödemenin kohene verilmesini ve kefaret koçunu ayrı ayrı düzenler. Şemuel Alef 6:3–8’de Filistliler kutsal sandığı geri gönderirken telafi karşılığı olarak altın çıban ve fare biçimleri de gönderir. Üç durumda da kelime suçla ve onun karşılığıyla ilgilidir, ama yapılan işlemler aynı değildir.

Vayikra’daki suç sunusu ise ayrıntılı bir emirle tanımlanır. 5:15–16’da kutsal şeylere karşı işlenen belirli bir suç için değeri belirlenmiş kusursuz bir koç getirilir; zarar karşılanır ve beşte biri de eklenir. 7:1–7 sununun kesileceği yeri, kanın sunağa uygulanmasını, yakılacak kısımları ve kohenlerin payını belirler. Bu emirdeki koç erkektir. Hristiyan savında İsa’nın erkek olmasıyla bu özellik arasında bağ kurulur. Fakat erkek olmak, bu hayvanın özelliklerinden yalnız biridir. Aynı hüküm onun koç olmasını ve belirlenmiş işlemlerle sunulmasını da gerektirir. Roma’nın idam ettiği bir insanı koça benzetmek, sunu için gereken işlemlerin yapıldığını göstermez.

Hristiyan yorum buna, eski sununun bütün ayrıntılarının yeniden gerçekleşmesi gerekmediği cevabını verir. Eski törenin İsa’nın ölümünü önceden anlattığı ve onda tamamlandığı savunulur. Böylece koçun erkek oluşu gerçek bir işaret, hayvan oluşu ise benzetme olarak alınır. Bu ayrımı aşam sözcüğü yapmaz; erkek olmak gibi bir özellik öne çıkarılıp koç olmak gibi bir özellik benzetmeye dönüştürülür. Bu seçim, kelimenin kendi anlamından gelmez.

Tanah bir insanın iç dünyasını da sunu diliyle anlatabilir. Tehilim 51:19’da, “Tanrı’nın kurbanları kırık bir ruhtur; kırık ve ezilmiş yüreği, ey Tanrı, hor görmezsin” denir. Pişmanlık gerçek, sunu benzetmesi de güçlüdür. Yürek sunakta kesilecek bir hayvan haline gelmez. Aynı şiirin sonunda sunakta sunulacak boğalardan ayrıca söz edilmesi, içten dönüş ile gerçek sununun birlikte korunabildiğini gösterir.

Yeşaya 53:10’da “eğer canını aşam olarak koyarsa” şartını, “soyunu görecek, günleri uzayacak” vaadi izler. İbranice fiil hem “sen koyarsan” hem “o koyarsa” biçiminde okunabilir. İlk okumada can sunu olarak konur, ikinci okumada ise “canı bir suç sunusu ortaya koyarsa” anlamı mümkündür. İfadede Vayikra’daki koç, sunak ve kan hizmeti gibi bir kurbanın hangi türden olduğunu belirleyen unsurlar bulunmaz. Şiirin devamı, İsrael’in sürgünden sonra çocuklarıyla birlikte yeniden güç kazanmasını anlatır (Yeşaya 54:1–3).

İbn Ezra, bu cümleyi kişinin suçunu kabul edip önüne koyması olarak açıklar. Berahot 5a ise ayetteki aşam benzetmesini, insanın çektiği acıyı bilinçle kabul etmesiyle ilişkilendirir. Talmud’daki bu açıklama, korbanla benzerlik kurar; insana sunakta bir korban işlemi uygulanmasını anlatmaz.

Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklamalarından Targum Yonatan, 52:13’te kulu Maşiah olarak açıklar. Buna karşılık 53:10’da halkın kalanlarının arınacağını, Maşiahlarının krallığını göreceğini ve Tora’yı yerine getirenlerin başarılı olacağını anlatır. Maşiah yorumu, aşam kelimesini İsa’nın insan sunusu olarak öldürülmesine bağlamayı gerektirmez.

Kulun başkalarıyla ilişkisi, 53:12’de suçlular için aracılık etmesiyle de anlatılır. Moşe’nin Altın Buzağı’dan sonra halkı için yaptıkları, böyle bir aracılığın Tanah’taki somut örneğidir. Halk bağışlanmayacaksa kendi adının da kitaptan silinmesini diler. Haşem ise “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” diye cevap verir (Şemot 32:30–33). Moşe halkı için kendisini ortaya koyarken halkın günahını işlemiş sayılmaz. Dua, başkasının yükünü üstlenme ve bir sunu olarak anılma, bir insanın bedeninin Tora’daki suç sunuları arasına eklendiği anlamını taşımaz.

Bağışlanma için verilen hükümler de açıktır. Yehezkel 18:21–23’te günahlarından dönüp doğru yaşayan kişinin geçmiş suçlarının artık anılmayacağı söylenir. Vayikra 5:11–13’te ise kuş almaya gücü yetmeyen kişi, belirtilen günahları için un sunar ve bağışlanır. Bu sunuda onun adına öldürülen bir canlı bulunmaz. Her bağışlanmanın zorunlu temelini İsa’nın kanında aramak, bu ayetlerin verdiği şartlara yeni bir şart ekler. Yeşaya’nın kullandığı aşam, suç ve telafiyle bağ kuran bir sözcüktür; İsa’nın ölümü olmadan kimsenin bağışlanamayacağını emreden bir Tora hükmü değildir.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:10–12; Bamidbar 5:7–8 (Sefaria); Bereşit 26:10; Şemuel Alef 6:3–5; Vayikra 5:11–19 (Sefaria 5:14–19); Vayikra 7:1–7 (Sefaria); Tehilim 51:18–21; Şemot 32:30–33; Yehezkel 18:21–23. Bava Kama 110a

Bu iddianın sayfası

229. İddia: Erkek günah korbanları bulunduğundan İsa’nın erkek olması onun korban sayılmasına engel değildir

Vayikra, bazı günah veya suç sunularında erkek hayvan, bazılarında dişi hayvan getirilmesini ister. Hayvanın türünü ve bedeninde kusur olup olmayacağını da belirtir. Yeşaya 53’te ise suç sunusu anlamına da gelebilen aşam sözcüğü kullanılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Vayikra, bazı günah veya suç sunularında erkek hayvan, bazılarında dişi hayvan getirilmesini ister. Hayvanın türünü ve bedeninde kusur olup olmayacağını da belirtir. Yeşaya 53’te ise suç sunusu anlamına da gelebilen aşam sözcüğü kullanılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, kohenle topluluk için boğa, yönetici için erkek keçi ve bazı suç sunularında koç getirildiğini hatırlatırlar. Bu örnekleri Yeşaya 53:10’daki aşam sözüyle birleştirirler. Onlara göre İsa’nın erkek olması, onun korban olarak kabul edilmesine engel değildir.

Tanah’ın Cevabı:

Bütün günah sunularının dişi olması gerektiği iddiası yanlıştır. Vayikra 4:3’te meshedilmiş, yani göreve yağ sürülerek atanan kohen için boğa istenir. 4:13–14’te bütün topluluk için de boğa belirtilir. 4:22–23’te yönetici erkek keçi getirir. Sıradan kişinin belirli günahı için ise dişi keçi veya dişi koyun getirilir (4:27–32). Vayikra 5:15 ve 18’de bazı aşam, yani suç sunuları için koç gerekir.

Fakat Tora bir sunu için “erkek” dediğinde, erkek olan herhangi bir canlıyı kastetmez. Örneğin Vayikra 4:23’te yönetici שְׂעִיר עִזִּים זָכָר תָּמִים, “kusursuz bir erkek keçi” getirir. Burada hem tür hem cinsiyet hem de bedensel durum belirlenmiştir. Erkek bir boğa bile yalnız erkek olduğu için erkek keçi isteyen hükmü karşılamaz. Ayet bir erkek keçi istediğinde, erkek olmak bir insanı bu sunu için uygun hale getirmez.

Vayikra 4:24–25, hayvanın kesilmesini ve kohenin kanı sunağın boynuzlarına uygulamasını da açıklar. Sununun türü, onu getirenin durumu, yeri ve kohenin işlemi birlikte düzenlenir. Yalnız bir ortak özelliği seçip diğer şartları kaldırmak, metinde tarif edilen sunuyu oluşturmaz.

İddiada Vayikra 7:7’deki “Hatat nasılsa aşam da öyledir; ikisi için bir Tora vardır” sözü de kullanılır. Hatat günah sunusu, aşam ise suç sunusudur. İki sunu arasında ortak hükümler bulunur. Ortak kurallar, her durumda aynı tür veya aynı cinsiyette hayvanın getirilmesini gerektirmez. Vayikra’nın kendisi farklı durumlar için farklı sunular belirtir.

Yeşaya 53:10’da geçen אָשָׁם (aşam) tek başına bir sununun türünü, yaşını veya cinsiyetini bildirmez. Şemuel Alef 6:3–5’te aynı kelime Filistlilerin telafi için gönderdiği altın nesneleri anlatır. Vayikra 5:15 ve 18’de ise metin açıkça kusursuz bir koç ister. Yeşaya, aşam sözüyle kulun canını ortaya koymasını anlatırken ardından soyunu görmesini ve günlerinin uzamasını vaat eder. O sözcüğü görüp Vayikra’daki “erkek” şartını bir insan idamına taşımak, iki metni de değiştirmektir.

İddia, Bereşit 3:15’teki “kadının soyu” ifadesini de korbanların cinsiyetiyle ilişkilendirir. Fakat bu ayette aşam, sunak, kohen, kan veya kapara sözcükleri bulunmaz. Sözcükler arasında sonradan kurulan benzerlik, ayetin böyle bir korban hükmü verdiğini göstermez.

Erkeklik birçok farklı korban türünün ortak özelliğidir. Bu nedenle tek başına belirli bir korbanın kimliğini göstermez. İsa’nın ölümünün hayvan korbanlarını daha yüksek bir biçimde tamamladığını ileri sürmek, bir sununun erkek olup olmadığına bakmaktan ayrı bir iddiadır. Bunun için Tanah’tan ayrıca bir dayanak gerekir. Yeşaya 53:10 yeni bir insan korbanı yasası vermez.

Erkek hayvanların günah sunusu olarak kullanılabildiği doğrudur. Bundan erkek bir insanın Tora’da izin verilen hatat veya aşam olduğu sonucu çıkmaz.

Kaynaklar: Vayikra 4, 5:15, 18, 7:7 ve 22:19–25; Yeşaya 53:10; Şemuel Alef 6:3–5; Bereşit 3:15; Devarim 12:5–14; Yehezkel 18:20–32; Yeşaya 55:6–7.

Bu iddianın sayfası

63. İddia: Yeşaya’daki “kul” doğal olarak Maşiah’tır

Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 52:13–53:12’de acı çeken kulun İsrael halkı olamayacağını söylerler. Onlara göre kul, başkalarının suçları için ölen İsa’dır. Yeşaya 52:14’ü, İsa’nın herkesten daha fazla bedensel acı çekeceğinin haberi olarak okurlar. Ayrıca Yeşaya 49’da kula İsrael’i geri getirme görevi verildiğini hatırlatır ve bu görevin kulun halktan ayrı bir kişi olduğunu gösterdiğini savunurlar.

Tanah’ın Cevabı:

Haşem, Yeşaya 41:8–9’da kuluna “İsrael” ve “Yaakov” diye seslenir. 43:10’da Haşem aynı cümlede İsrael’e “Siz Benim tanıklarımsınız” der ve topluluğu tekil olarak “seçtiğim kulum” diye anar. 44:21’de yine aynı adı duyarız. 48:20’de kurtarılan kul Yaakov’dur. 49:3’te ad, doğrudan kula söylenir: “Sen kulumsun, İsrael.” Tanah başka yerlerde Avraam, Moşe, David ve peygamberleri de kul olarak adlandırır. Yeşaya’nın bu bölümünde ise unvanın kime ait olduğu tekrarla belirlenmiştir.

Şiir başlamadan hemen önce Haşem, Mısır ve Asur baskısını yaşayan halkından söz eder (52:4–5). Yeruşalayim’in yıkıntılarına sevinmeleri söylenir ve uluslar Haşem’in kurtarışını görür (52:9–10). Haşem, ülkeden çıkacak halkının önünde ve arkasında yer alır (52:12). Bu dizinin ardından “Kulum başarılı olacak” sözü gelir (52:13). Bir zamanlar görünüşü insanları dehşete düşüren kulun yücelmesi kralları susturur (52:14–15). Görünüşteki ağır bozulma, tarihte çekilmiş bütün acıları karşılaştıran bir sıralama değildir. 54:1–3’te doğum ve genişleyen çadır diliyle aynı halkın yeniden çoğalması anlatılır.

Yeşaya 49:5–6’da İsrael adını taşıyan kul dağılmış İsrael’i toplamak ve uluslara ışık olmakla görevlidir. “İsrael” adıyla anılan bir topluluk, halkın içinde Haşem’e sadık kalanları temsil edebilir. Bir halkın kendi içinde dönüşe öncülük edenlerle dönmeye çağrılanlar bulunabilir. Ayet, kulun adını kendi göreviyle değiştirmez.

Yeşaya, halkın tamamı ile halkın içindeki sadık kişileri birbirinden ayırır. 65:8–9’da içinde hala üzüm suyu bulunan salkım atılmaz. Peygamber bu örnekle, halkın içinde sadık kalanlar varsa bütün halkın yok sayılmayacağını anlatır. Tanrı da kulları uğruna her şeyi yok etmez ve Yaakov’un soyuna yurdunu miras verir. Sefanya 3:12–13 de İsrael’den geriye kalanların ağzında hile bulunmayacağını söyler. Yeşaya 53:9’da kul için de ağzında hile bulunmadığı söylenir. Halkın günahları ile onun içindeki sadık kişilerin yaşadıkları aynı şey değildir.

Yeşaya 52:15’te krallar daha önce kendilerine söylenmemiş olanı görür ve duymadıklarını kavrar. Bir sonraki ayet “Duyduğumuza kim inandı?” diye başlar (53:1). Uluslar, hor gördükleri İsrael’in acısını önce Haşem’in onu reddetmesi olarak anlamış, şimdi o acının kendi isyanlarıyla ilişkisini görmüşlerdir (53:4–6). 53:8’deki “halkımın suçu” ifadesi de bir kralın kendi halkından söz etmesi olarak anlaşılabilir. “Biz” diyenlerin bu değişimi, şahsi bir kurtuluş kurbanının ilanından başka bir olay anlatır.

Kulun kesilip alınması ve mezarı, topluluk diline yabancı değildir. Yehezkel 37:11–14’te mezarlardan çıkarılan kuru kemiklerin kimliği açıkça verilir: “Bütün İsrael evi.” Ölüm dili, sürgün ve yıkımın ağırlığını anlatır. Yeşaya 53:10–12’de de kulun canı aşam ile anıldıktan sonra ona soyunu görmek, uzun yaşamak ve ganimeti paylaşmak vaat edilir. Kul suçlular için yakar ve ulusların günahlarının ortaya çıkardığı yükü taşır. 54. bölümde bu vaadin karşılığı İsrael’in çocukları ve yeniden dolan şehirlerdir.

Yahudi kaynaklarında Maşiah’a uygulanan açıklamalar da vardır. Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklamalarından biri olan Targum Yonatan, 52:13’te “kulum” sözünü “kulum Maşiah” diye açıklar. Sanhedrin 98b, Maşiah’ın adı üzerine bir tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanır. Yalkut Şimoni de bölümdeki sözleri Maşiah’la ilişkilendirir. Bunlar gerçek yorumlardır; fakat “Maşiah” sözünün ayetin İbranice metninde yazdığını veya sözü edilen kişinin İsa olduğunu göstermez.

Targum’un kendi açıklamasına bakıldığında farklı kişiler ve topluluklar da görülür. 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasından söz eder. 53:10’da halktan geriye kalanların arınacağını, Maşiahlarının krallığını göreceğini ve Tora’yı yerine getirenlerin başarılı olacağını anlatır. 53:12’de Maşiah’ın canını ölüme verdiği, birçoklarının günahı için dua ettiği ve asilerin onun sayesinde bağışlandığı söylenir; aynı açıklamada asiler Tora’ya bağlanır. Bu yorumdaki ifadeler İsa’nın kimliğine veya Tora’yı kaldıran bir kurtuluş öğretisine delil oluşturmaz.

Öte yandan Raşi, 52:13’teki kulu Yaakov’un içindeki doğru kişiler olarak açıklar. 49:1’de ise konuşmayı peygamber Yeşaya’ya bağlar. Bu açıklamalar, “kul” sözünün geçtiği her yerde tek bir kişinin anlatıldığını varsaymanın yanlış olduğunu gösterir.

Yeşaya’nın kul diye adlandırdığı İsrael, ulusların önünde aşağılanır, onların suçlarının yükünü taşır ve sonunda yüceltilir. Hristiyan okuması bu halkın yerine İsa’yı koyar, sonra yaraları çarmıha, sessizliği yargılamaya ve uzayan günleri dirilişe bağlar. Şiirin başındaki kurtuluş, kulun adı, konuşan uluslar ve sonunda vaat edilen soy, halk olarak anlatılan İsrael’i gösterir.

Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9, 43:10, 44:1–2, 21, 48:20, 49:3–6, 52:4–15, 53:1–12, 54:1–17, 10:20–22, 33:23–24 ve 65:8–9, Sefanya 3:12–13, Yehezkel 37:11–14 ve 39:10, Yeremya 29:7, Bereşit 26:24, Bamidbar 12:7, Şemuel Bet 7:5, Yeremya 7:25. Yeşaya 52’nin

Bu iddianın sayfası

19. İddia: Hayvan korbanları yalnız İsa’nın ölümünü haber veren geçici işaretlerdir

Tora’da sunuların görevleri, sunuldukları duruma göre değişir. Pesah sunusu Mısır’dan çıkışla ilgilidir. Bazı sunular kutsal günlerde yapılır, bazıları ise belirli suçlar veya arınma durumları için getirilir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora’da sunuların görevleri, sunuldukları duruma göre değişir. Pesah sunusu Mısır’dan çıkışla ilgilidir. Bazı sunular kutsal günlerde yapılır, bazıları ise belirli suçlar veya arınma durumları için getirilir.

Bu Hristiyan yorumunda Tora’daki kurbanların kendi dönemlerinde bağışlanma, arınma ve ibadet gibi görevleri olduğu kabul edilir. Görüşü savunanlar, bütün bu kurbanların asıl amacının İsa’nın kusursuz ve gönüllü ölümünü önceden göstermek olduğunu ve bu amaç gerçekleşince hayvan kurbanlarının bağlayıcılığının sona erdiğini söylerler. Gelecekte de kurban sunulacağını kabul eden yorumda ise bu sunulara yalnızca İsa’nın ölümünü anma görevi verilir.

Tanah’ın Cevabı:

Pesah’ta çocuklar yapılan ibadetin ne anlama geldiğini sorar. Verilecek cevap Tora’da hazırdır. Haşem Mısır’da İsrael’in evlerini korumuş ve halkını kurtarmıştır.

Başka sunuların başka görevleri vardır. Esenlik sunuları arasında şükür için ve bir adağı yerine getirmek için getirilenler bulunur. Doğumdan sonraki arınma için ayrı sunu belirlenir. Sabah ve akşam sunuları günlük hizmete, Şabat ve bayram sunuları kutsal günlere aittir. Haşem’e şükretmek, geçmişteki kurtuluşu hatırlamak ve her gün sürdürülen hizmet birbirinden farklı görevlerdir. Bunların hepsine İsa’nın ölümünü haber verme görevi yüklenebilmesi için bu bağlantının Tora’da kurulması gerekir. (Şemot 12:24–27, Vayikra 3, 7:11–16, 12:6–8, Şemot 29:38–42, Bamidbar 28–29)

Sunuların adları, farklı görevlerini anlamamıza yardımcı olur. Ola bütünüyle yakılan sunudur. Şelamim ise esenlik sunusudur; onun şükür için getirilen türüne todah denir.

Günahla ilgili sunuların da ayrı adları vardır. Hatat günah sunusudur. Aşam ise belirli suç ve sorumluluklar için getirilir. Mişna Zevahim, bu sunuların kanının nereye uygulanacağını, yenebilen sunuların etini kimlerin ve ne kadar süre içinde yiyebileceğini ayrı ayrı düzenler. Sunular aynı ibadet düzeninin parçası olsa da hepsi aynı işi yapmaz.

Telafi sunusunun kime ve neye yönelik olduğu, Vayikra 5:20–26’da özellikle açıktır. Başkasının elindekini alıp bunu yalan yeminle gizleyen kişi, önce aldığını geri verir ve üzerine beşte bir ekler. Sonra aşam getirir. Mağdur, haksız yere kaybettiğini geri alır. Koç ise kişinin Haşem’e karşı işlediği ihlal için sunulur. Tora aynı olayda mağdurun hakkını ve Haşem’e karşı sorumluluğu ayrı ayrı düzenler. (Vayikra 5:20–26).

Günah sunularında Tora, yapılan hizmetin sonucunu da belirtir. Kohen, yani kutsal hizmet görevlisi, kefaret yapar ve kişinin günahı bağışlanır. Belirli suçlar için iki kuş almaya bile gücü yetmeyen kişi, aynı bağışlanma hükmüyle ince un sunar. Bu sunuda bir canlının ölümü ve kanı bulunmaz. Dolayısıyla bütün günah sunularının görevini açıklamak için bir hayvanın ölümünden yola çıkmak yeterli olmaz.

Bir hayvan sunulduğunda da türü, sunulacağı yer ve kanının nasıl kullanılacağı belirlenmiştir. Vayikra’da sayılan körlük ve yaralanma gibi kusurlar, hayvanın sunuya uygunluğunu belirleyen bedensel ölçülerdir. Bir insanın günah işlemediği iddiası, bir hayvanın bu ölçülere uygunluğuyla aynı hükme bağlanamaz. (Vayikra 4:20, 26, 31, 35, 5:11–13, 1:2–5, 22:17–25)

Kurbanın kişiyi temsil etmesiyle ne kastedilir? Ramban, Vayikra 1:9 açıklamasında bunun nasıl anlaşıldığını anlatır. Ellerin hayvanın başına konması kişinin yaptıklarıyla, sözlü itiraf söyledikleriyle, iç organlar düşünce ve arzularıyla, kan ise kendi canıyla ilişkilendirilir. Kişi günahın ciddiyetini düşünür; Haşem’in merhametiyle hayvanın kendi yerine kabul edildiğini kavrar.

Temsil edilen kişi, sunuyu getiren günahkarın kendisidir. Şelah’ta da benzer açıklama Tsiyoni’den aktarılır. Bir haritadaki çizginin bir yolu göstermesi, onun hangi yol olduğunu kendiliğinden belirlemez. Kurbanın temsil anlamı taşıması da gelecekteki İsa’yı temsil ettiğini göstermez; bu bağlantı ayrıca kanıtlanmalıdır.

Hayvan sunularının yerini daha üstün bir insan kurbanının alacağı düşüncesi, Yitshak’ın bağlanmasında anlatılan olayın ters yönünde ilerler. Avraam’ın eli durdurulur ve Yitshak’ın yerine bir koç sunulur. Devarim’de çocuklarını yakarak tanrılarına sunan ulusların ibadet biçiminin Haşem’e uygulanması yasaklanır. Yeremya’da Haşem, çocukların yakmalık sunu olarak verilmesini emretmediğini söyler. İsa’nın ölümüne gönüllü bir kendini sunma anlamı verilmesi, bu ölümü Tora’nın buyurduğu bir insan kurbanına dönüştürmez. (Bereşit 22:12–13, Devarim 12:29–31, Yeremya 19:5) Sefer Haİkkarim, Devarim 12’yi açıklarken insanın daha büyük bir onur sunduğunu düşünerek kendiliğinden ibadet biçimi üretmesini eleştirir. Çocuk sunuları, bu yanlışın en ağır örnekleri arasındadır.

Yeşaya 53:10’da acı çeken kulun canı aşam, yani suçla ilgili bir telafi sunusu diliyle anlatılır. Cümle “eğer” anlamındaki im ile kurulur. Ayetin devamında kulun soyunu göreceği, günlerinin uzayacağı ve Haşem’in isteğinin onun eliyle gerçekleşeceği söylenir. Yeşaya 54:1–3 bu sözü somutlaştırır: Siyon’un çocukları çoğalır, çadırı genişler, yıkılmış şehirleri yeniden doldurur. Suç sunusu imgesinin işlevi kulun çektiği acıyı ve bundan sonra vaat edilen toparlanmayı anlatmaktır. Vayikra’nın her sunuya verdiği ayrı görev bu şiirde kaldırılmaz.

Malaki’nin anlattığı gelecekte Levi oğulları arındırılır ve Yehuda ile Yeruşalayim’in sunusu eski günlerdeki gibi Haşem’i hoşnut eder. Yehezkel’de bayramlarda, yeni aylarda ve Şabatlarda yapılacak sunular önderin sorumluluğuna verilir. Bunların İsrael adına kefaret için yapılacağı söylenir. Tapınak ayrıca arındırılır ve önder kendisiyle halk için günah sunusu hazırlar. Sunuların yalnız İsa’nın ölümünü anmak için yapılacağı açıklaması, peygamberin onlara verdiği kefaret ve arınma görevlerini karşılamaz. Bu görevlerin ibadetle ilgili arınma olarak açıklanması ise hizmetin gelecekte de yapılacağını zaten kabul eder. Üstelik Vayikra’daki günah sunularının ardından bağışlanma açıkça vaat edilmiştir. (Malaki 3:3–4, Yehezkel 45:15–22)

Sefer Haİkkarim, Yehezkel’in Tapınak tasvirinin bazı unsurlarının İkinci Tapınak’ta uygulandığını, fakat kabilelere ayrılmış toprak düzeni gibi birçok unsurunun o dönemde gerçekleşmediğini belirtir. Eser, tasvirin tamamının İkinci Tapınak döneminde gerçekleştiğini söylemez. Rambam’ın Hilhot Melahim 11:1’deki Maşiah tanımında da Tapınak yeniden kurulur, sunular yeniden getirilir; toprağın dinlendirilmesini ve belirli dönemlerde sahibine dönmesini kapsayan Şemita ve Yovel hükümleri yeniden uygulanır. (Hilhot Melahim 11:1)

Yehezkel, Tapınak tasvirini İsrael’in yerine getireceği görevlerle birlikte verir. İsrael yaptıklarından utandığında halka Tapınağın düzeni ve hükümleri öğretilir. Bunların korunması ve uygulanması istenir. Kohenler halka kutsalı ve sıradanı ayırt etmeyi öğretir, davalara bakar, bayram hükümlerini gözetir ve Şabat’ı kutsal tutar. Tanah, sunulara gerçek görevler verir ve gelecekte de sunulmalarını öngörür. Bu ibadetlerin İsa’nın ölümüyle görevini tamamlayıp bağlayıcılığını yitirdiği iddiası Tanah’a aykırıdır. (Yehezkel 43:10–12, 44:23–24)

Tora sunulara birbirinden farklı görevler verir ve peygamberler gelecekte de bu hizmetlerin yapılacağını bildirir. Hepsini İsa’nın ölümüne işaret etmek için verilmiş ve o ölümle bitmiş saymak, hem Tora’daki görevlerini hem de peygamberlerin gelecek tarifini değiştirir.

Tanah kaynakları: Vayikra 1:2–5; 3; 4 ve 5; 7:11–16; 12:6–8; 22:17–25; Şemot 12:24–27, 29:38–42; Bamidbar 28–29; Bereşit 22:12–13; Devarim 12:29–31; Yeremya 19:5; Yeşaya 53:10, 54:1–3; Malaki 3:3–4; Yehezkel 43:10–12, 44:23–24, 45:15–22. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 3, 4–5, Şemot 29:38–42.

Açıklamalarda anılan eserler: Mişna Zevahim 5; Ramban, Vayikra 1:9; Şelah, “Od kiyum ha-korban ata bi-zman ha-ze” ile başlayan açıklama, Tsiyoni aktarımı; Sefer Haİkkarim, Devarim 12 ile ibadet biçimleri ve Yehezkel’in Tapınak tasviri hakkındaki açıklamalar; Rambam, Hilhot Melahim 11:1.

Bu iddianın sayfası

38. İddia: Yitshak’ın bağlanması (Akeda), Tanrı’nın İsa’yı günahlar için insan korbanı olarak kabul ettiğini kanıtlar

Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Akeda, Bereşit’te Avraam’ın oğlu Yitshak’ı sunak üzerinde bağladığı olayın adıdır. Anlatıda sunu için verilen ilk emir, Avraam’ın o emre nasıl karşılık verdiği ve sonunda sunakta neyin sunulduğu ayrı ayrı görülür.

Bazı Hristiyan yorumcular, Avraam’a sevdiği oğlu Yitshak’ı sunmasının emredilmesini, Tanrı’nın özel bir durumda insan kurbanını kabul ettiğinin kanıtı sayarlar. Yitshak’ın odunları taşımasını, babasına teslim olmasını ve ölüm tehlikesinden kurtulmasını İsa’nın ölümü ve dirilişiyle eşleştirirler. Onlara göre İsa’nın ölümü, olağan sunulara ilişkin şartlarla sınırlı olmayan ve bütün sunuları tamamlayan benzersiz bir insan kurbanıdır.

Tanah’ın Cevabı:

Bereşit 22’nin ilk cümlesinde olayın amacı verilir: Haşem, Avraam’ı sınar. Sevdiği oğlu Yitshak’ı yakmalık sunu olarak sunması istenir. Avraam yola çıkar, sunuyu getireceği sunağı kurar, oğlunu bağlar ve bıçağı alır. Sınanmanın ağırlığı buradadır. Fakat Haşem’in meleği onu durdurur: “Elini çocuğa uzatma ve ona hiçbir şey yapma” (22:12). Avraam’ın Haşem’den korktuğu, oğlunu esirgemediği bu anda kabul edilir. Sınanma, Yitshak öldürülmeden tamamlanmıştır.

Hemen ardından bir koç sunulur. Ayet, onun Yitshak’ın “yerine” sunulduğunu özellikle söyler (22:13). Burada gerçek bir yer değiştirme vardır: Yitshak yaşar, koç yakmalık sunu olur. Buna karşılık bağışlanması için Yitshak’ın öldürülmesi gereken bir günahkar gösterilmez; İsrael’in veya bütün insanlığın suçlarının ona yüklendiği de söylenmez. Olayı günahsız bir insanın başkalarının suçları için öldürülmesi şeklinde anlatmak, sınanmanın amacını ve sonucunu değiştirmektir.

Taanit 4a, Yeremya’nın çocukların ateşte yakılmasına ilişkin sözlerindeki “aklıma gelmedi” ifadesini Yitshak’ın bağlanmasına uygular. Bu açıklamada, Yitshak’ın gerçekten öldürülmesinin amaçlanmadığı, olayın bir sınama olduğu anlatılır. Yeremya’nın kendi bölümünde anlattığı olay, Tophet’te çocukların ateşte yakılmasıdır. Taanit 4a; Yeremya 19:5

Yitshak’ın yaşaması, Avraam’a verilen vaatle de bağlantılıdır. Bereşit 21:12’de Avraam’ın soyunun Yitshak üzerinden anılacağı söylenmişti. Sınanmanın ardından soyun gökteki yıldızlar ve deniz kıyısındaki kum kadar çoğalacağı, ulusların bu soy aracılığıyla bereketleneceği yeniden vaat edilir. Bu sözlerin gerekçesi de verilir: Avraam, Haşem’in sesini dinlemiştir (22:16–18). Bereket vaadi, Yitshak’ın dökülen kanına bağlanmaz. Yitshak’ın kanı dökülmemiştir.

Hristiyan savında, bu olayın İsa’nın gelecekteki ölümünü temsil ettiği ileri sürülür. Sevilen oğul, taşınan odunlar ve ölüm tehlikesinden kurtuluş, İsa anlatısıyla eşleştirilir. Fakat bu eşleştirmelerde henüz kanıtlanmamış olan sonuç baştan kabul edilmektedir. Yitshak’ın odun taşıması, kimin ne zaman öleceğini veya bu ölümün günahları bağışlatacağını söylemez. Ölüm tehlikesinden kurtuluşu, ölümden geri alınmaya benzetilebilir; fakat bu benzetme, gelecekte başka birinin ölerek günahları bağışlatacağı kehanetini içermez. Koç İsa’yla eşleştirildiğinde ise bu kez Yitshak, yerine kurban sunularak yaşatılan kişi olur. Hem oğlun hem koçun aynı kişiyi farklı yönlerden temsil ettiği savı, her ikisinin de İsa’yı anlattığına dair Tanah’tan bir dayanak gerektirir. Benzerlikleri seçmek, bu kimliği kanıtlamak değildir.

Avraam’ın “Tanrı, yakmalık sunu için hayvanı kendisi sağlayacak” sözü de bu olayın içinde karşılığını bulur (22:8): koç sağlanır ve oğlunun yerine sunulur. Bu söz gelecekteki başka bir kurbanın adı olarak okunacaksa, o bağlantının ayrıca gösterilmesi gerekir. Bereşit 22’yi İsa’nın kurbanlığının delili sayıp, ardından İsa’nın kurbanlığını bu bölümün gerçek anlamını belirlemek için kullanmak, aynı iddiayı kendi kanıtı yerine koymaktır. “Tanrı özel bir emir verebilir” sözü de İsa için böyle bir emir verdiğini göstermez. Avraam’a verilen özel emrin devamında Yitshak’a dokunulmaması emredilmiştir.

Tora’da insanın Haşem’e adanmasıyla bedeninin kurban edilmesi birbirinden açıkça ayrılır. Vayikra 1’de sığır, koyun, keçi ve kuş sunuları düzenlenir; insanla ilgili adaklar ise Vayikra 27:1–8’de parasal değerler üzerinden ele alınır. İlk doğan oğul için de aynı ayrım somutlaşır. Şemot 13:2’de ilk doğanlar Haşem’e ayrılır; 13:13–15’te oğulların fidyeyle geri alınması emredilir. Bamidbar 18:15–16 bu ödemenin miktarını verir. Haşem’e ait olmak, bir insanın sunakta öldürülmesine izin vermez.

Daha değerli bir canlı sunmanın daha büyük bir dini sonuç sağlayacağı düşüncesi de Tora’nın ölçüsü değildir. Vayikra 1:9 ve 17’de büyükbaş hayvan ve kuş sunuları, 2:2’de ise tahıl sunusu için aynı kabul ifadesi kullanılır. Vayikra 5:6–13’te belirli bir günah sunusu yükümlülüğü, kişinin imkanına göre hayvan, kuş veya unla yerine getirilir. İnsanın hayvandan değerli olmasından, insan ölümünün daha üstün bir sunu olacağı sonucu çıkmaz. Mika 6:6–8’de suçuna karşılık ilk doğanını vermeyi soran kişiye de adalet, iyilik ve Tanrı’yla alçakgönüllülük içinde yürüme cevabı verilir.

Mişna, büyükbaş hayvan, kuş ve tahıl sunuları için kullanılan ortak ifadeye dikkat çeker. Çok ya da az getiren kişi, yüreğini Tanrı’ya yöneltirse her ikisinin sunusu da değerlidir. Mişna Menahot 13:11

İbadetin kime yöneldiği kadar nasıl yapıldığı da Haşem’in buyruğuna bağlıdır. Devarim 12:29–31, çevredeki halkların ibadet biçimlerini öğrenip Haşem’e aynı şekilde hizmet etmeyi yasaklar; çocuklarını ateşte yakmaları bu yasak içinde özellikle anılır. Yeremya 7:31 ve 19:5’te de Tophet’teki çocuk yakımı, Haşem’in emretmediği bir eylem olarak mahkum edilir. Hristiyan savında İsa’nın gönüllü ölümü bu çocuk yakma törenlerinden ayrılır. Ancak iki olay arasındaki fark, Haşem’in İsa’yı kurban olarak emrettiğini göstermez. Tora’nın reddettiği bir uygulamadan farklı olmak, Tora tarafından emredilmiş olmak değildir. Bir uygulamanın başka dinlerde de bulunması onu tek başına geçersiz kılmadığı gibi, ona Haşem’in adı verilmesi de onu kendiliğinden geçerli bir ibadet yapmaz.

Vayikra 1:3–5, bir hayvan sunusunun nerede kesileceğini ve kanıyla ne yapılacağını belirler. Vayikra 5:14–19’da aşam için kusursuz bir koç öngörülür. Yeşaya 53:10 ise aşam dilini, acı çeken ve ardından soyunu görüp uzun yaşayacağı bildirilen kul için kullanır. Tora’nın emri hangi sununun nerede, kimin hizmetiyle getirileceğini belirler. Yeşaya’nın cümlesinde bir şartı soy ve uzun yaşam vaadi izler. Roma yönetimi altında gerçekleştirilen idam, Vayikra’nın buyurduğu kohen ve sunak hizmetini yerine getirmez. Akeda’da bu ayrım bir olayla görülür. Sunulan koçtur, hayatı korunan Yitshak’tır (Bereşit 22:12–13). Yeşaya’nın şiiri Akeda’nın sonucunu tersine çevirip öldürülen bir insanı Tora’nın sunusu haline getirmez.

Başkası adına ödenen bir bedelin her durumda suçu kaldıracağı varsayımı da Tora’nın hükmüne aykırıdır. Bamidbar 35:31, ölüm cezasını hak eden katil için fidye alınmasını yasaklar. Bu, cinayet hükmüdür; bütün bağışlanma yollarını tek başına açıklayan bir ayet değildir. Fakat her suçun başka bir bedelle ödenebileceği şeklindeki sınırsız kuralı açıkça bozar. Yitshak’ın bağlanmasında böyle bir genel kural zaten verilmemiştir. Haşem’in kabul ettiği, Avraam’ın emre bağlılığıdır; son emrin gereği ise oğlunu yaşatmasıdır. İsa’nın günahlar için insan kurbanı olarak kabul edildiği iddiası, bu olayın Tanah’taki anlamı üzerine kurulamaz.

Tanah kaynakları: Bereşit 21:12; 22:1–18; Vayikra 1:1–17; 2:1–3; 5:6–13; 27:1–8; Şemot 13:2, 11–15; Bamidbar 18:15–16; 35:30–34; Devarim 12:29–31; Yeremya 7:31; 19:5; Mika 6:6–8. İbranice metin karşılaştırması: Bereşit 22:1–18; 21:12; Devarim 12:30–31.

Bu iddianın sayfası

64. İddia: Yeşaya 53’teki kul İsrael’den ayrı olduğu için İsrael olamaz

Yeşaya 49’da Haşem, kuluna “İsrael” diye seslenir ve ona İsrael’i geri getirme görevi verir. Bir görevi yapanla o görevin yöneldiği insanları ayırmak gerekir. Bunun için aynı halka ait olup olmadıklarına ayrıca bakılır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 49’da Haşem, kuluna “İsrael” diye seslenir ve ona İsrael’i geri getirme görevi verir. Bir görevi yapanla o görevin yöneldiği insanları ayırmak gerekir. Bunun için aynı halka ait olup olmadıklarına ayrıca bakılır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 49:5–6’da kul İsrael’i Haşem’e geri getirmekle görevlendirildiği için kulun bütün İsrael halkı olamayacağını söylerler. Onlara göre kul, İsrael’in görevini tek başına yerine getiren Maşiah, yani Mesih İsa’dır. Kulun daha ana rahmindeyken çağrılmasını bakireden doğuma işaret sayarlar. Yeşaya 53’te “biz” ve “halkım” diyenlerin İsrael’i anlattığını düşünür ve bu sözleri İsrael’in kul olan bu ayrı kişiye karşı işlediği günahlara bağlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 49:3, “Sen kulumsun, İsrael” der. İki ayet sonra kula Yaakov’u döndürme, altıncı ayette İsrael’in sağ kalanlarını geri getirme görevi verilir. Bu iki ifadeyi aynı yazar yan yana koymuştur. İsrael’in bir parçası, İsrael’in bütünü için görev üstlenebilir. Yeşaya 48:1–8’de İsrael adıyla anılan ama bu ada uygun yaşamayanlar kınanır. 10:20–22’de Yaakov’un sadık artakalanları, 65:8–9’da ise halkı uğruna esirgenen kullar anılır. Sefanya 3:12–13, sadık artakalanın haksızlık yapmayacağını ve ağzında hile bulunmayacağını söyler. Yeşaya 53:9 aynı özelliği kula verir. Halkın içinden çıkan bir peygamberin kendi halkına seslenebilmesi gibi, sadık İsrael de İsrael’i dönüşe çağırabilir.

Hristiyan savının daha gelişmiş biçimi de İsrael adını silmek yerine tek bir kişiye taşır. Bu savda İsrael’in görevini kusursuz biçimde yerine getiren kişi İsa olduğu için kul ona uygulanır. Oysa bir peygamberin kendi halkını Haşem’e çağırması, temsil görevinin bir insan tarafından yerine getirilebildiğini zaten gösterir. Bir bireyin halkı temsil etmesi, o bireyi kendiliğinden Maşiah yapmaz. Onun İsa olduğunu söylemek için de ayette bu kimliği belirleyen bir bilgi gerekir. İsrael’i geri çağırma görevi bu iki kimliği vermez. Üstelik kitabın dili topluluğu tekil olarak da anlatır. 43:10’da “Siz Benim tanıklarımsınız” hitabının yanında “seçtiğim kulum” sözü bulunur. 44:1 ve 21’de de Yaakov ve İsrael’e tekil olarak “kulum” diye seslenilir.

Ana rahminden çağrılma ve korunma sözleri de aynı anlatımın içindedir. Kul 49:1 ve 5’te ana rahminden görevlendirilmiştir. 44:2’de ise İsrael’in kendisi ana rahminden biçimlendirilmiş olarak anlatılır. Ana rahminden seçilmeyi bakireden doğumun işareti sayan sav, aynı sözün bütün İsrael için kullanılmasını açıklayamaz. Sözcükler doğumun nasıl gerçekleştiğini değil, Haşem’in baştan beri çağırıp biçimlendirdiğini anlatır. 49:2’de kul Haşem’in elinin gölgesinde saklanır. 51:16’da aynı korunma sözü, Siyon’a “Sen Benim halkımsın” denilen anlatıda yeniden yer alır. Haşem’in çağırması ve koruması, halk ile onun adına görev yapanın birbirine bağlı olduğunu gösterir.

Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklaması olan Targum Yonatan, bu ilişkiyi açıklarken 49:3’te “kulum İsrael” sözünü korur. 49:6’da ise Yaakov’un kabilelerini ayağa kaldırıp İsrael’in sürgününü geri getirmekle görevlendirilenlerden çoğul olarak “kullarım” diye söz eder. Bir halkın içindeki kullar ile geri çağırdıkları halk birbirinden ayrılabilir; yine de aynı halka aittirler. Bu, ayetin İbranice metni değil, Targum’un açıklamasıdır.

Bu görev İsrael’in dönüşüyle sınırlı kalmaz. Kul 49:6’da uluslara ışık olarak verilir, Haşem’in kurtuluşu dünyanın uçlarına ulaşır. 42:6’da da aynı ışık görevi vardır. 60:1–3’te ise Haşem’in görkemi Siyon’un üzerinde doğar, uluslar onun ışığına ve krallar onun parıltısına gelir. Işığın uluslara ulaşması Siyon’un geleceğinin parçasıdır. 49:7’de aşağılanan ve yöneticilere kul edilenin sonunda krallar tarafından onurlandırılması anlatılır. Raşi, hor görülenin İsrael olduğunu söyler. Ayette onu küçümseyen ulus İsrael diye adlandırılmaz. Ardından gelen 49:8–9, ülkenin yeniden kurulmasını, ıssız mirasların sahiplerine verilmesini ve tutsakların serbest bırakılmasını vaat eder.

Yeşaya 52:15’te kralların ağzı kapanır. Onlara söylenmemiş şeyleri görür ve duymadıklarını anlarlar. Hemen sonra “Duyduğumuza kim inandı?” sorusu gelir (53:1). “Biz onu hor gördük” diyen ses, kulun yüceltilmesi karşısında fikri değişen ulusların sesidir. Başta Haşem tarafından vurulduğunu sandıkları halkın, kendi günahlarının etkisiyle acı çektiğini kabul ederler (53:3–6).

Yeşaya 53:8’deki “halkım” sözü, bu konuşma içinde bir kralın kendi halkı adına konuşması olarak okunabilir. Aynı ayetin sonundaki לָמוֹ (lamo) doğal olarak “onlara” anlamını taşır. Tehilim 99:7’de de bir topluluğa gönderme yapar. Şiirin tekil kişileştirmeyle bir halkı anlatmasına bu çoğul biçim uyar. İbn Ezra da bu ayeti ulusların İsrael hakkında sözü olarak okur. “Halkım” İsrael olarak anlaşıldığında bile İsrael’in sadık kesimi halkın geri kalanının suçları yüzünden acı çekebilir. Yeşaya 49’da kula verilen İsrael adı ile 53. bölümde ulusların İsrael hakkında konuştukları birlikte okunduğunda, kul ile halk arasında zorunlu bir karşıtlık kalmaz.

Tanah kaynakları: Yeşaya 49:1–9 (bölüm), 43:10, 44:1–2, 21, 48:1–8, 51:16, 42:6, 52:15, 53:1–4, 8–9, 60:1–3, 65:8–9, 10:20–22 ve Sefanya 3:12–13.

Bu iddianın sayfası

65. İddia: Yeşaya 53 bir kişinin başkalarının yasal günah cezasını üstlendiğini öğretir

Bir insanın suçu başkasına zarar verebilir. Suçtan zarar görmekle, suçluya verilen cezayı onun yerine çekmek aynı olay değildir. Yeşaya 53’te acı çeken kulun başkalarının suçlarını taşıması anlatılır. Tartışma, bu yükü taşımanın ne anlama geldiği üzerinedir.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir insanın suçu başkasına zarar verebilir. Suçtan zarar görmekle, suçluya verilen cezayı onun yerine çekmek aynı olay değildir. Yeşaya 53’te acı çeken kulun başkalarının suçlarını taşıması anlatılır. Tartışma, bu yükü taşımanın ne anlama geldiği üzerinedir.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, kulun suçları taşımasını, başkalarının hak ettiği cezayı gönüllü olarak üstlenmesi şeklinde anlarlar. Onlara göre günahsız Maşiah, yani Mesih İsa, günahkarların yerine cezalandırıldı ve ölümüyle onların bağışlanmasını sağladı. Kulun acısının başkalarına şifa getirmesini, suç sunusunu ve Yom Kippur’da, yani Kefaret Günü’nde başı üzerinde İsrael’in günahları itiraf edilen keçiyi aynı düşüncenin örnekleri olarak görürler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 52:15’te krallar, yüceltilen kul karşısında susar. Önce, kulun acısını Haşem’in onu cezalandırması olarak görmüşlerdir. 53:4–5’te bu hükmü geri alırlar. “İsyanlarımız yüzünden yaralandı” derler. İbranice מִפְּשָׁעֵנוּ (mi-peşaenu) acının sebebini onların isyanlarına bağlar. “O yaralandı” ile “biz suç işledik” aynı cümlede farklı kişilere aittir.

Eha 5:7’de çocuklar, “Atalarımız günah işledi … onların suçlarını biz taşıdık” der. Eha ile Yeşaya 53:11 aynı סבל (saval), yani “yük taşımak” fiilini kullanır. Ataların yaptıkları çocukları yıkımın içinde bırakmıştır. Çocukların bu yükü taşıması onları eski suçların faili yapmaz. Yeşaya 53:6’da Haşem, ulusların günahlarının meydana getirdiği yükü kulun üzerinde toplar. 53:10, kulun ezilmesini Haşem’in tarihteki amacıyla ilişkilendirir. Tehilim 44:22–23’te de antlaşmaya bağlılığını sürdüren halk, Haşem uğruna öldürüldüğünü söyler. Bu acılar, suçun faili ile acıyı çekenin başka kişiler olabileceğini gösterir.

“Bereleriyle biz iyileştik” sözü de aynı itirafın parçasıdır. Hor gördükleri İsrael yüceltilince uluslar hem kendi zulümlerini hem de Haşem’in halkıyla bağını tanır. İyileşme bu değişimin sonucudur. Kulun yaraları, onlara yaptıklarının gerçeğini gösterir. Günahın bırakılması ve bağışlanma ise Yeşaya 55:7’de açıkça kötülüğü yapan kişinin Haşem’e dönüşüne bağlanır.

Kişisel sorumluluğu Haşem açıkça belirler. Yehezkel 18:20’de, “Oğul babanın suçunu taşımayacak, baba oğlun suçunu taşımayacaktır” denir. Doğru kişinin doğruluğu kendisine, kötünün kötülüğü de kendisine ait bırakılır. Hemen ardından, kötülüğünden dönüp Haşem’in hükümlerini yerine getiren kişinin yaşayacağı ve geçmiş suçlarının artık anılmayacağı söylenir. Bu, Haşem’in kendi yargısı ve bağışlama vaadidir. İnsanların vereceği ölüm cezaları için de Devarim 24:16’da herkesin kendi günahından ötürü öldürüleceği emredilir. Bir ailenin veya halkın ortak acısı, kişisel sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Gönüllü olarak başkasının yükünü üstlenmek de Haşem’in bu hükmüne tabidir. Moşe, Altın Buzağı’dan sonra halkın bağışlanmasını ister; bağışlanmayacaklarsa kendi adının da Haşem’in kitabından silinmesini diler. Kendini halkından ayırmadan onlar için yalvarmaktadır. Haşem’in cevabı, “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” olur. Ardından Moşe’ye halkı götürme görevi verilir ve halkın günahının hesabının sorulacağı söylenir (Şemot 32:30–34). Moşe’nin kendisini ortaya koyması, suçlulara ait cezayı ona aktaran bir karar doğurmaz. Haşem kimin günah işlediğini esas alır. Yeşaya 53:12’deki kul da suçlular için aracılık eder. Aracılık, günahkarların bağışlanması için onların yanında durmaktır; bağışlama yetkisi Haşem’e aittir.

Talmud’un Sota 14a bölümü, Yeşaya 53:12’deki “birçoklarının günahını taşıdı” ve “suçlular için aracılık etti” sözlerini Moşe’ye uygular. Metin, onun Altın Buzağı günahı için kapara, yani günahın giderilmesiyle ilgili bir yarar sağladığını ve günah işleyenlerin tövbe etmesi için merhamet dilediğini söyler. Moşe halk için aracılık etmiştir; Şemot’un anlattığı olayda günahkarların yerine öldürülmemiştir.

Rabbi Yosef Albo, doğru bir insanın çektiği acının toplum için kapara olabileceğini anlatırken Yehezkel’in İsrael’in suçunu taşımasına ve Yeşaya’daki kula başvurur. Zohar, Pinehas bölümünde de bir uzvun acısının bütün bedene şifa getirmesi benzetmesiyle doğru kişinin acısı ve kuşağın kaparası arasında bağ kurulur; Yeşaya 53:5 bu bağlamda anılır. Bu kaynaklar, doğru kişinin acısının başkalarına yarar sağlaması düşüncesini açıkça içerir. Fakat bundan İsa’nın bütün insanların yerine cezalandırıldığı veya bağışlanmanın yalnız onun ölümüne bağlı olduğu sonucu çıkmaz.

Başkaları için sorumluluk taşımak, onlara göz kulak olma görevinden de doğabilir. Aharon ile oğullarının kutsal yer ve kohenlikle ilgili suçu taşıyacakları söylendiğinde, hemen ardından kutsal yerde kimin hangi hizmeti yapabileceğini gözetme görevi verilir (Bamidbar 18:1–7). Yehezkel 33:6–9’daki gözcü de tehlikeyi görüp halkı uyarmadığı için sorumlu tutulur. Günahkar kendi suçu yüzünden ölürken, gözcüye yapmadığı uyarının hesabı sorulur. Burada iki kişinin sorumluluğu açıkça korunur. Raşi de Yeşaya 53:11’deki yük taşıma sözünü açıklarken kohenlerin kutsal yerle ilgili sorumluluğunu örnek gösterir. Suçu önleme görevi verilen kişinin ihmali, suç işleyenin yerine masum birinin öldürülmesinden bambaşka bir şeydir.

Hristiyan yorumunda Vayikra 16’ya başvurulması ise belirli bir törene dayanır. Aharon iki elini canlı keçinin başına koyar, İsrael’in suçlarını onun üzerinde itiraf eder ve keçi bu suçları ıssız yere taşımak üzere gönderilir. Aynı gün, başka bir keçi kesilir ve kanı kutsal yere götürülür. Günahları taşıyan keçi için kullanılan sözler, öldürülen keçinin kanıyla yapılan işlemin yerine geçirilmez. Hristiyan savında bu iki hayvan İsa’nın ölümü ve dirildikten sonraki hayatı olarak birleştirilir. Fakat törende iki ayrı keçi vardır; gönderilen keçi daha önce öldürülüp diriltilmiş değildir. Bu eşleştirme, Tora’nın verdiği açıklamaya sonradan eklenir. Tora töreni Aharon’un ardından görev alacak kohenin sürdüreceğini ve İsrael’in günahları için her yıl yapılacağını açıkça emreder. İsa’nın ölümüyle bu görevin sona erdiği savı, aynı bölümün kuşaklar boyunca sürecek hükmüne aykırıdır.

Sununun mutlaka suçlunun ölüm cezasının başka bir canlıya çektirilmesi olduğu iddiasını da Tora’nın kendi hükmü çürütür. Vayikra 5:11–13’te kuş almaya gücü yetmeyen kişi, belirtilen günahlar için un getirir. Kutsal hizmette görevli olan kohen, un sunusunu Tora’nın buyurduğu biçimde sunar. Tora, suç işleyen kişinin bağışlanacağını söyler. Bu kişinin sunduğu unda ona ait ölüm cezasını çeken bir canlı yoktur. Sunakta başka sunuların bulunması da un sunusunu öldürülen bir hayvana dönüştürmez. Bağışlanma, Haşem’in belirlediği işlemin ardından açıkça vaat edilir. Hristiyan savında bu bağışlanma da gelecekteki İsa’nın ölümüne dayandırılır. Oysa Tora bağışlanmayı burada emrettiği sunuyla birlikte vaat eder. Gelecekteki bir insan ölümünü bu vaadin gizli şartı yapmak, Haşem’in verdiği hükme yeni bir koşul eklemektir.

Yeşaya 53:11, kulun birçoklarını doğru kılmasını בְּדַעְתּוֹ (be-daato), yani bilgiyle ilişkilendirir. “Onun bilgisiyle” veya “onu tanımakla” okunduğunda, ayette iyileşmeye yol açan şeyin anlamak olduğu görülür. 53:12’de kul suçlular için de yakar. Bilgiyle doğruya yöneltmek ve dua etmek, başka insanların doğruluğuna yardım eder. Yehezkel 18:20 ise kişinin işlediği suçun ve yaptığı doğruluğun kendisine ait olduğunu açıkça korur.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:4–12 ve 55:7; Eha 5:7; Tehilim 44:18–23; Yehezkel 18:20–23 ve 33:6–9; Devarim 24:16; Şemot 32:30–34 (Sefaria 32:30–33); Bamidbar 18:1–7 (Sefaria); Vayikra 16:7–10, 15–22, 29–34; Vayikra 5:11–13 (Sefaria). Tehilim’de ayet numaraları Masoretik metne göredir; “Senin uğruna…” sözü burada 44:23’tür. Yeşaya 53’te · 44:22 · 23

Bu iddianın sayfası

70. İddia: “Soyunu görecek” ifadesi İsa’nın manevi çocuklarını anlatır

Yeşaya 53’te acı çeken kula, soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı söylenir. Soy sözcüğü bir kişiden veya halktan gelen kuşakları anlatabilir. Peygamberlerin bu sözü bazen benzetme içinde kullanması, burada hangi kuşakların kastedildiği sorusunu doğurur.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeşaya 53’te acı çeken kula, soyunu göreceği ve günlerinin uzayacağı söylenir. Soy sözcüğü bir kişiden veya halktan gelen kuşakları anlatabilir. Peygamberlerin bu sözü bazen benzetme içinde kullanması, burada hangi kuşakların kastedildiği sorusunu doğurur.

Bu yorumu savunan Hristiyanlar, “soy görecek, günlerini uzatacak” sözünü İsa’nın ölümden sonra dirilip sonsuza dek yaşamasına bağlarlar. Onlara göre kul önce öldürüldüğü için sonradan soyunu görebilmesi ancak dirilişle mümkündür. Soy ve çocuk sözlerinin peygamberlerin dilinde bazen sembolik kullanıldığını hatırlatarak İsa’nın biyolojik çocuklarının olmamasını bir engel saymazlar. Ayetteki soyun, İsa’ya iman eden manevi çocuklar olduğunu söylerler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeşaya 53:10’da “soy görecek” ve “günlerini uzatacak” vaatleri yan yanadır. Yeşaya 54:1–3’te Siyon çocukları çoğalan bir kadın gibi anlatılır. Çadırına artık sığamaz ve soyu yıkılmış kentleri yeniden doldurur. Sürgünde yok olacağı sanılan halk, çocuklarını ve gelecek kuşaklarını görecektir. Yeşaya 41:8’de İsrael Avraam’ın soyudur. 43:5–6 doğu ve batıdan toplanacak oğulları ve kızları, 48:19 çoğalan çocukları, 59:21 ise sözün kalacağı ardışık kuşakları anlatır.

זֶרַע (zera) “tohum” ve insan için “soy” demektir. Bereşit 15:3–4 bunun açık bir örneğini verir. Avraam, kendi soyundan çocuğu olmadığı için evinden birinin mirasçı olacağını düşünür. Haşem, mirasçının kendi bedeninden geleceğini söyler. Öğrenci veya bir gruba bağlı kişi için kullanılabilen (Melahim Bet 2:3–7) “oğul” anlamındaki ben ile zera’nın işlevi burada farklıdır.

Yeşaya 1:4’te “kötülük yapanların soyu”, 57:3–4’te “yalanın soyu” denmesi, halkı yaptığı işlerle nitelendirir. 53:10’da ise “soy görme” bir ödüldür ve hemen sonraki bölüm bu soyu gerçek kuşaklarla açıklar. Sözcüğün başka yerlerde aşağılama amacıyla kullanılması, buradaki çocukları sonradan bir dine katılan kişilere çevirmez.

Aynı ayrım, Hristiyan savında yanına getirilen Tehilim ayetlerinde de korunmalıdır. Tehilim 45:17’de krala, atalarının yerini oğullarının alacağı ve onları ülkenin her yanında yöneticiler yapacağı söylenir. Burada anlatılan, yönetimin bir kuşaktan sonrakine geçmesidir. Bu söz çocuksuz birinin ölümünden sonra imanlılar edinmesini anlatmaz. 22:31–32’de ise Haşem’e hizmet edecek bir kuşak ve O’nun doğruluğunun kendisine anlatılacağı, henüz doğacak bir halk vardır. Gelecek kuşağın Haşem’e hizmet etmesiyle, o kuşağın İsa’nın ölümü sayesinde manevi olarak doğması aynı iddia değildir. İkincisi bu ayetlere Hristiyan öğretisinden eklenir.

“Günlerini uzatmak” da Tanah’ın yaşam ve süreklilik dilidir. Şemot 20:12’de anne ve babaya saygı gösteren kişiye, Haşem’in verdiği toprakta günlerinin uzaması vaat edilir. Devarim 17:18–20’de Tora’yı okuyup emirlerinden ayrılmaması gereken kral için, kendisinin ve oğullarının İsrael içindeki krallığında uzun günler sürmesi istenir. Yeşaya 65:20–23’te aynı gelecek, uzun ömür, insanların oturacağı evler, meyvesini yiyeceği bağlar ve yanlarında bulunacak çocuklarıyla anlatılır. “Halkımın günleri ağacın günleri gibi olacak” sözü, halkın güven içinde süren hayatını somutlaştırır.

Targum Yonatan, 52:13’te kulu Maşiah olarak adlandırır. 53:10’daki açıklamasında ise halkın kalanlarının Maşiahlarının krallığını göreceğini, oğullarının ve kızlarının çoğalacağını ve günlerinin uzayacağını söyler. Bu yorumda gelecek, halkın devam eden kuşaklarıyla anlatılır.

Zohar’ın Vayeşev bölümünde aynı söz, ruhun başka bir bedende yeniden dünyaya gelmesi ve üreme bağlamında ele alınır. Bu, ayetin kabalistik bir yorumudur; kelimenin soyla ilgili temel anlamını silmez.

Hristiyan okuması mezar sözlerinden ölüm, uzun günler sözünden diriliş ve zera’dan manevi izleyiciler çıkarır. Fakat Tanah, halkın sürgünden dönüşünü de mezarlardan çıkış diliyle anlatır. Yehezkel 37:11–14’te bu mezarların kime ait olduğu söylenir: İsrael evine. 53:10’dan 54:1–3’e geçen soy, uzun yaşam ve yeniden yerleşme vaatleri de aynı ölçekte işler. Uzayan günler, sonlu bir yaşamın ya da kuşaklar boyunca süren bir halkın ömrüdür. 53:10’da suç sunusu imgesinden sonra gelen vaat, ölümden sonraki üçüncü günden söz etmez. Diriliş savı ileri sürüldüğünde de fiziksel soyun manevi takipçiler olarak çevrilmesi başlı başına bir anlam değişikliğidir. Böylece kulun acısının sonu, kendi halkının yeryüzündeki devamıyla görülür.

Tanah kaynakları: Yeşaya 53:10 ve 53:8–12; 41:8; 43:5–6; 48:19; 54:1–3; 59:21; 65:20–23; 1:4; 57:3–4; Bereşit 15:3–4 (İbranice metin); Şemot 20:12; Devarim 17:18–20 (17:20 İbranice metin); Yehezkel 37:11–14; II Melahim 2:3–7; Tehilim 45:17; 22:31–32.

Bu iddianın sayfası

İlgili Makaleler

Ölüdeniz Parşömenleri ve Tora'nın Aktarılması

Ölüdeniz Parşömenleri, proto-Masoretik geleneğin Hristiyanlık öncesi köklerini ve İkinci Bet HaMikdaş dönemindeki metin çeşitliliğini ortaya koymaktadır. 1QIsaᵃ, Yeşayahu 7:14, Yirmeyahu elyazmaları ve Bet HaMikdaş’taki üç Tora tomarı özgün kaynaklarla incelenmektedir.