9 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
134. İddia: Yehezkel’deki gelecekteki korbanlar yalnız İsa’nın geçmişteki ölümünü hatırlatacaktır
Yehezkel, gelecekte kutsal yerde yapılacak hizmeti anlatır. Korbanların kim tarafından, kimler için ve hangi amaçla sunulacağını da belirtir. Bir sununun geçmişi anmak için mi, yoksa o gün yapılacak bir arınma için mi getirildiği ayetin verdiği amaca bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yehezkel, gelecekte kutsal yerde yapılacak hizmeti anlatır. Korbanların kim tarafından, kimler için ve hangi amaçla sunulacağını da belirtir. Bir sununun geçmişi anmak için mi, yoksa o gün yapılacak bir arınma için mi getirildiği ayetin verdiği amaca bakılarak anlaşılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, İsa’dan önceki korbanların onun ilerideki ölümüne işaret ettiğini söylerler. Yehezkel’in gelecekte yapılacağını bildirdiği korbanlara ise aynı olayın anısını canlı tutma görevi verirler. Onlara göre bu sunuların tek amacı İsa’nın geçmişteki ölümünü hatırlatmaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Yehezkel 45:15–17, gelecekteki sunuların İsrael halkı için kapara sağlama amacını açıkça bildirir. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır. Yönetici bayramlarda, yeni aylarda ve Şabatlarda sunuları sağlayacaktır. 45:18–20, kutsal yerin arındırılmasını; 45:22, yöneticinin kendisi ve halk için günah sunusu getirmesini anlatır.
Yehezkel 45:17’de yöneticinin görevleri הוּא־יַעֲשֶׂה אֶת־הַחַטָּאת וְאֶת־הַמִּנְחָה וְאֶת־הָעוֹלָה וְאֶת־הַשְּׁלָמִים לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל sözleriyle belirlenir: “İsrael Evi için kapara yapmak üzere hatat, minha, ola ve şelamim sunularını sağlayacaktır.” Hatat günah sunusu, minha tahıl sunusu, ola bütünüyle yakılan sunu, şelamim ise esenlik sunusudur. Le-khapper (לְכַפֵּר), metnin gelecekteki sunulara açıkça verdiği kapara işlevini gösterir.
45:22’de de וְעָשָׂה הַנָּשִׂיא בַּיּוֹם הַהוּא בַּעֲדוֹ וּבְעַד כָּל־עַם הָאָרֶץ פַּר חַטָּאת denilerek yöneticinin kendisi ve halk için günah sunusu olarak bir boğa sağlayacağı bildirilir. Yalnız geçmişteki başka bir insanın ölümünü hatırlatma işlevi, ayetin bu somut ifadelerinde yer almamaktadır.
Yehezkel 45:20’de arındırma, yanılarak ya da bilmeden hareket eden kişiye de bağlanır. Ayetin kullandığı שֹׁגֶה sözü, kişinin yanılmasını anlatır. Kutsal yer, içinde yaşayan halkın yaptığı bu tür eylemlerle ilgili olarak arındırılır. Belirli bir tarihte, belirli bir kutsal yerde ve o dönemde yaşayan kişilerin hatalarıyla ilgili yapılan iş, peygamberin verdiği amaçla değerlendirilir. (Yehezkel 45:18–20).
Yehezkel 43:18–27’de sunak işlemleri, 45:19’da kanın uygulanması ve 46:13–15’te günlük sunular da açıklanır. Bunlar gelecekte kutsal yerde yapılacak ibadetin somut adımlarıdır. Peygamber “Önce ölmüş bir insanı hatırlamak için yapılacaktır” demez.
Yehezkel 45:18–20’de kutsal mekanın arındırılması için kan uygulanır; 45:22’de yönetici kendisi ve ülke halkı için hatat (günah kurbanı) sağlar. Yehezkel 43:20 sunağın arındırılmasını, 45:19 kohenin kanı kutsal mekana uygulamasını, 45:15–17 ise sunuların halk için kapara görevini bildirir.
Hristiyanların Yehezkel’deki kurbanların yalnız İsa’nın geçmişteki ölümünü anacağını söylemeleri, peygamberin açıkça verdiği arınma ve günahların giderilmesi görevini değiştirir. Yehezkel 45:17–22, sununun kim tarafından, kimler için ve hangi amaçla yapılacağını açıkça söyler: İsrael için gerçek arınma ve kapara.
Yehezkel 43:20’de kanın sunağa uygulanması, 45:19’da kohenin kanı kutsal yerin belirli bölümlerine sürmesi ve 46:13–15’te günlük hizmetin sürmesi anlatılmaktadır. İşlemi kimin yapacağı, kanın nereye sürüleceği ve işlemin amacı belirtilmiştir. Korbanı yalnız hatırlatma ayinine çevirmek için peygamberin ifade ettiği kapara ve arınma işlevini başka bir işleve dönüştürmek gerekir; bu dönüşümün gerekçesi ise Yehezkel’in kendi metninde bulunmaz.
Kapara sözcüğü her kullanımda yalnız bir insanın işlediği suçun bağışlanmasını anlatmaz; kutsal mekanın ve sunağın arındırılması için de kullanılır. Yehezkel hem halk için kaparadan hem kutsal yerin arındırılmasından söz eder. Hangi işlevin anlatıldığı ilgili ayetin kendi bağlamında görülür. Her iki durumda da metin, sunuyu yalnız geçmişteki bir ölümü hatırlatan tören olarak tanımlamaz.
Yehezkel 36:26–27 ve 37:24’te halkın Tanrı’nın hükümlerini yerine getireceği bildirilir. Sonraki bölümlerde kutsal mekan, kohenler ve sunular anlatılır. Bu bölümlerde korbanların geçici bir eğitim döneminden sonra İsa’nın ölümü nedeniyle kaldırılacağı söylenmez. Yehezkel, gelecekteki sunulara arınma ve kefaret görevi verir. Bu görevleri yalnız İsa’nın ölümünü anmaya çevirmek, peygamberin verdiği amacı değiştirmektir. Yehezkel 36:26–27, 37:24.
Tanah kaynakları: Yehezkel 43:18–27, 45:15–25 ve 46:13–15; özellikle 45:17, 45:22.
130. İddia: Daniel 9 korban sisteminin kalıcı olarak kaldırılacağını gösterir
Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Daniel, kurban ve tahıl sunularının duracağı bir dönemden söz eder. Yıkım veya baskı yüzünden bir ibadetin yapılamamasıyla, onu emreden buyruğun sonsuza dek kaldırılması ayrı durumlardır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Korban, kutsal hizmette Haşem’e getirilen sunudur. Daniel, kurban ve tahıl sunularının duracağı bir dönemden söz eder. Yıkım veya baskı yüzünden bir ibadetin yapılamamasıyla, onu emreden buyruğun sonsuza dek kaldırılması ayrı durumlardır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Daniel 9:27’deki korbanların durdurulmasını İsa’nın ölümü ve Tapınağın MS 70’te yıkılmasıyla ilişkilendirirler. Onlara göre bu iki olay, korban düzeninin kalıcı olarak sona erdiğini gösterir. Ayetteki fiilin bir daha başlamamak üzere durmayı anlattığını söylerler. Bu yüzden ayeti Makabiler dönemindeki geçici kesintiye uygulamayı reddederler.
Tanah’ın Cevabı:
Daniel 9:26, Yeruşalayim’le kutsal yerin yıkılacağını; 9:27, kurban ve tahıl sunusu hizmetinin duracağını bildirir. Sununun belli bir dönemde kesilmesi, onu emreden Tora’nın yürürlükten kaldırılması demek değildir. Daniel buyrukları kalıcı olarak iptal eden yeni bir yasa vermez.
Daniel 9:27’de וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה, “Haftanın yarısında korban ve minha hizmetini durduracak” denir. Yaşbit (יַשְׁבִּית), bir işin veya uygulamanın durdurulmasını ifade eder; burada Tora’daki korban hükümlerini ebediyen yürürlükten kaldıran “bu buyruk artık yürürlükte değildir” anlamına gelen bir ifade bulunmaz. Metnin konusu Yeruşalayim’in yıkımı ve ibadetin kesintiye uğramasıdır. Mevcut bir hizmetin yıkım nedeniyle yapılamaması, onu emreden mitsvanın, yani buyruğun yürürlükten kaldırılması anlamına gelmez.
İlk Tapınak yıkıldıktan sonra halk geri döndüğünde sunağı “Moşe’nin yasasında yazıldığı gibi” yeniden kurmuştur (Ezra 3:2). Ezra 6:18, kohenlerle Levilerin Moşe’nin kitabına göre görevlendirildiğini söyler. İlk yıkım Tora’yı sona erdirmediği gibi Daniel ikinci yıkım için ayrı bir iptal emri bildirmez.
Yehezkel’in gelecek hizmetinde hem korban hem de tahıl sunusu bulunur. 45:17, bunların yeni ay, Şabat ve bayram düzeninde sunulacağını ve halk için kappara sağlayacağını söyler. Daniel’in yıkım sırasında durduğunu söylediği işlerin gelecekte yapılacağı, bu peygamberin verdiği ayrıntılardan anlaşılır. Kurbanın kesildiği bir dönemi, buyruğun kaldırılması olarak okumak bu gelecek hizmetini açıklayamaz. (Yehezkel 45:15–17).
Daniel’in saydığı iki sunu, zevah u-minha diye anılır. Zevah hayvan korbanı, minha ise burada tahıl sunusudur.
Yehezkel 43:18–27 gelecekte sunak hizmetini, 44:15–24 kohenleri, 45:15–25 günahların giderilmesi için sunuları anlatır. Daniel 9’da kutsal hizmetin kesilmesi anlatılır; bütün korbanların İsa’nın ölümüyle kaldırıldığı ilan edilmez. Yehezkel 45 gelecekte de gerçek kapara hizmeti bildirir. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır.
Yehezkel 45:17, gelecek hizmet için הוּא־יַעֲשֶׂה אֶת־הַחַטָּאת וְאֶת־הַמִּנְחָה וְאֶת־הָעוֹלָה וְאֶת־הַשְּׁלָמִים לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל der: “İsrael Evi için kapara yapmak üzere hatat, minha, ola ve şelamim sunularını sağlayacaktır.” Hatat günah sunusu, minha tahıl sunusu, ola bütünüyle yakılan sunu, şelamim ise esenlik sunusudur. Le-khapper (לְכַפֵּר), bu sunuların arınma ve kefaret için yapılacağını açıkça belirtir. 45:22’de ayrıca yönetici kendisi ve halk için hatat sunusunu sağlayacaktır. Dolayısıyla peygamberin gelecekteki ibadet tasvirinde gerçek sunu ve kapara görevleri bulunurken Daniel’deki kesintinin bütün korbanların sonsuza dek kaldırılması olduğu sonucu çıkarılamaz.
Yeremya 33:17–18, David soyunun sürekliliğiyle birlikte Levi kohenlerinin yakmalık korban, minha ve başka sunular sunmasından söz eder. Hoşea 3:4–5 ise İsrael’in uzun süre kral ve korban olmadan kalacağını, ardından Tanrısı Haşem’e ve kralı David’e döneceğini bildirir. Korban bulunmayan dönem, Hoşea’da yoksunluğun parçasıdır. Bu ayetlerden korban emrinin sonsuza dek kaldırıldığı sonucu çıkmaz. Yeremya 33:17–18, Hoşea 3:4–5.
Daniel’deki fiilin belirli bir tarihsel kesintiye uygulanması ayrıca tarihsel kanıt gerektirir. Bir hizmetin durduğunu söyleyen fiil, tek başına o hizmetin bir daha hiçbir zaman başlamayacağını belirtmez.
Tanah kaynakları: Daniel 9:26–27; Ezra 3:2 ve 6:18; Yehezkel 43:18–27, 44:15–24, 45:15–25 ve 46:13–15.
135. İddia: Gelecekte korbanların yeniden sunulması tek kusursuz insan kurbanı öğretisiyle çelişmez
Yehezkel gelecekte de sunak, korban ve arınma hizmeti olacağını söyler. Bir yandan bütün sunuların görevini tamamladığı ileri sürülürken öte yandan bu hizmetin gelecekteki işlevi açıklanmalıdır. Yehezkel’in bu sunulara hangi görevi verdiği, çelişki olup olmadığını belirler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yehezkel gelecekte de sunak, korban ve arınma hizmeti olacağını söyler. Bir yandan bütün sunuların görevini tamamladığı ileri sürülürken öte yandan bu hizmetin gelecekteki işlevi açıklanmalıdır. Yehezkel’in bu sunulara hangi görevi verdiği, çelişki olup olmadığını belirler.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın kendisini bir kez ve kusursuz bir kurban olarak sunduğunu, bu ölümün de bütün korbanları tamamladığını söylerler. Yehezkel’in gelecekte yapılacağını bildirdiği korbanları kabul ederler. Bu sunuların gelecekte yeniden yapılmasını, İsa’nın bir kez kendini sunarak bütün korbanları tamamladığı öğretisiyle çelişkili görmezler.
Tanah’ın Cevabı:
Yehezkel 43:18–27 gelecekte sunağın arındırılmasını ve sunuların nasıl yapılacağını anlatır. Yehezkel 45:15–17, bu sunuların İsrael Evi için kapara sağlama amacıyla getirileceğini söyler. Kapara, burada günahın giderilmesiyle ilgili sunu hizmetini anlatır. 45:22’de yönetici kendisiyle ülke halkı için günah sunusu sağlar; 46:13–15’te günlük yakmalık sunu yer alır.
Yehezkel gelecekteki korbanları 'hatıra töreni' diye değil, gerçek kapara ve arınma hizmeti olarak anlatır. Yehezkel 45:17’nin לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל ifadesi “İsrael Evi için kapara yapmak üzere” anlamındadır. “Kapara yapmak üzere” sözü, sununun niçin getirildiğini açıklar. Verilen görev, geçmişteki bir olayı hatırlatmanın ötesinde İsrael için arınma sağlamaktır.
Yeşaya 56:6–7, geleceğin kutsal hizmetine kimlerin de katılacağını söyler. Haşem’e bağlanan ve antlaşmasını koruyan yabancılar kutsal dağa gelir. Yakmalık sunuları ve korbanları mizbeahta kabul edilir. Bu kişilerden başka bir yerde gerçekleşen bir ölümü hatırlamaları istenmez. Peygamber, onları gelecekte gerçekten sunu getiren kişiler olarak anlatır. (Yeşaya 56:6–8).
45:22’de בַּעֲדוֹ וּבְעַד כָּל־עַם הָאָרֶץ פַּר חַטָּאת, “kendisi ve ülke halkı için hatat boğası” sözleri bulunur. Hatat, günah sunusudur. Yönetici, kendi adına da sunu sağlayacaktır; gelecek ibadetin görevleri bu nedenle yalnız dışarıdan seyredilen bir hatırlama ritüeli olarak tanımlanmaz. Bu sunuları İsa’nın ölümünün anısına indirgemek, peygamberin verdiği işlevi değiştirmektir. Yehezkel gelecekteki sunuların nerede, kimler için ve hangi amaçla yapılacağını bildirir. Bu görevler bir geçmiş olayı hatırlama töreniyle sınırlı değildir.
Gelecekteki sunular yalnız Yehezkel’de bulunmaz. Malaki 3:3–4, Levi oğullarının arıtılmasını ve Yehuda ile Yeruşalayim’in sunularının eski günlerdeki gibi Tanrı’yı hoşnut etmesini bildirir. Yeşaya 56:7’de de sunuların Tanrı’nın sunağında kabul edileceği söylenir. İki peygamber de gelecekteki hizmeti kabul edilen ibadet olarak anlatır; artık etkisiz kalmış bir törenin hatırlatılması olarak değil.
Vayikra 1–7 de kurbanların türünü ve hizmetlerini belirler. Tanrı’nın hem Tora’da hem Yehezkel’de gerçek ibadet olarak tanımladığı sunuları, İsa’nın ölümünün ardından artık gerçek arınma sağlayamayan gösterilere dönüştürmek Tanah’ın sözlerini değiştirmektir.
Malaki 3:3’te gelecekte Levi oğullarının arıtılması וְהָיוּ לַיהוָה מַגִּישֵׁי מִנְחָה בִּצְדָקָה, “Haşem’e doğrulukla minha sunanlar olacaklar” vaadiyle açıklanır. 3:4, Yehuda ve Yeruşalayim’in sunusunun eski günlerde olduğu gibi kabul edileceğini söyler. Yeşaya 56:7’de de עוֹלֹתֵיהֶם וְזִבְחֵיהֶם לְרָצוֹן עַל־מִזְבְּחִי, “Yakmalık sunuları ve korbanları mizbeahımda kabul edilecek” denir. Mizbeah, sunuların getirildiği sunaktır. Peygamberler gelecekte hangi hizmetin yapılacağını ve sunuların kabul edileceğini bildirir. Hiçbiri bu hizmeti yalnız geçmişteki bir insanın ölümünü anmaya bağlamaz.
Kapara, her ayette yalnız kişisel günahın bağışlanması anlamına gelmez. Yehezkel 43:26’da sunak için kapara yapılması, 45:18–20’de kutsal mekanın arındırılması anlatılır. Her ayetin amacı kendi bağlamında belirlenir. Yehezkel bu işlemleri geçmişteki bir ölümü hatırlatmaya indirgemez. İddia, İsa’nın ölümünün arınma sağlayan korban hizmetini tamamladığını ve artık böyle bir hizmete gerek kalmadığını ileri sürüyorsa, Yehezkel’in gelecekte arınma için sunu getirileceğine dair hükmüyle çelişir. Yehezkel 43:26, 45:18–20.
Tanah kaynakları: Yehezkel 43:18–27, 45:15–25, 46:13–15; Malaki 3:3–4; Yeşaya 56:7; Vayikra 1–7.
225. İddia: Hezekiel’in gelecekteki korbanları geçmişteki Maşiah korbanını hatırlatacaktır
Yehezkel, gelecekteki Bet HaMikdaş’ı, yani kutsal tapınağı anlatırken sunağın nasıl hazırlanacağını, hangi sunuların getirileceğini ve kohenlerin bu hizmette ne yapacağını açıklar. Peygamber bazı işlemler için kapara sözcüğünü kullanır. Bu sözcüğün ne anlama geldiği, bir ayette kimin veya neyin arındırıldığından anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yehezkel, gelecekteki Bet HaMikdaş’ı, yani kutsal tapınağı anlatırken sunağın nasıl hazırlanacağını, hangi sunuların getirileceğini ve kohenlerin bu hizmette ne yapacağını açıklar. Peygamber bazı işlemler için kapara sözcüğünü kullanır. Bu sözcüğün ne anlama geldiği, bir ayette kimin veya neyin arındırıldığından anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın ölümünden önceki korbanların gelecekte ölecek kusursuz bir kişiyi gösterdiğini söylerler. Onlara göre Yehezkel’in gelecekte sunulacağını bildirdiği korbanlar ise geçmişe bakacak, İsa’nın ölümünü hatırlatacak ve insanlara bu ölümün anlamını öğretecektir.
Tanah’ın Cevabı:
Yehezkel gelecekteki Mikdaş’ı, sunağı, kohenleri ve korbanları ayrıntılı olarak anlatır. Fakat bu korbanları geçmişte ölen bir insanı hatırlatan törenler olarak tanımlamaz. Bu sunularla ilgili işlemlerin ne işe yaradığını da açıklar. Kapara sözcüğü, ayetine göre sunağın arındırılması ya da halk için yapılan kutsal hizmetle ilgilidir.
Yehezkel 43:18–27 sunağın hazırlanmasını açıklar. 43:20’de kanın belirli yerlere uygulanmasının ardından sunak için וְחִטֵּאתָ אוֹתוֹ וְכִפַּרְתָּהוּ, “Onu arındıracaksın ve onun için kapara yapacaksın” denir. Yapılan işlem sunağı hizmete hazır hale getirmek için onu arındırır. Peygamber bunu geçmişteki bir ölümü anmak olarak açıklamaz.
Yehezkel 45:15, minha, ola ve şelamim sunularını לְכַפֵּר עֲלֵיהֶם, “onlar için kapara yapmak üzere” ifadesiyle ilişkilendirir. 45:17’de yönetici, bayramlarda, yeni aylarda ve Şabatlarda sunulacak korbanları “İsrael Evi için kapara yapmak üzere” sağlar. Minha tahıl sunusu, ola bütünüyle yakılan sunu, şelamim ise esenlik sunusudur.
Kapara kelimesi her ayette tamamen aynı kapsamda kullanılmaz. Sunağı ve kutsal alanı arındıran bir işlemin amacı, halk için getirilen bir korbanın amacıyla aynı olmayabilir. Yine de peygamber bu işlemlerin yerine yalnızca geçmişteki bir ölümü hatırlama amacı koymaz.
Yehezkel 45:18–20, kutsal alanın arındırılmasını ve hata edenler nedeniyle ev için kapara yapılmasını anlatır. 45:19’da kanın uygulanacağı yerler belirtilir. 45:22’de yönetici, kendisi ve halk için günah sunusu sağlar. 46:13–15 günlük yakmalık sunuları açıklar. Yönetici sunuyu sağlar. Sununun gerektirdiği kutsal hizmeti kohen yapar.
Yehezkel, gelecekte Bet HaMikdaş’ta sunuların hangi zamanlarda getirileceğini, hangi işlemlerin nerede yapılacağını ve kohenlerin görevlerini anlatır. Birden fazla sunu türü için ayrı işlemler verir. Yehezkel, bu düzenin bütün işlevinin bir insanın önceki ölümünü anmak olduğunu söylemez.
Gelecekteki düzenin bazı ayrıntılarının Tora’daki korban hükümleriyle ilişkisi rabbinik kaynaklarda tartışılır. Menahot 45a, Yehezkel 45:18’deki sununun nasıl anlaşılacağını ele alır ve farklı açıklamalar aktarır. Raşi de Yehezkel 45:20’yi günah sunuları ve kapara bağlamında yorumlar. Bu kaynaklar, Yehezkel’in anlattığı hizmette hangi kuralların uygulanacağını ve işlemlerin nasıl anlaşılması gerektiğini tartışır.
Malaki 3:3–4 de Levi oğullarının arındırılacağını ve Yehuda ile Yeruşalayim’in sunularının Tanrı’ya eski günlerde olduğu gibi hoş geleceğini bildirir. Rambam, Mişne Tora’da Maşiah’ın Mikdaş’ı kurmasını ve dağılmış İsrael’i toplamasını görevler arasında sayar. Malaki gelecekteki sunulardan söz eder. Rambam ise Maşiah döneminde bu hizmetin yapılacağı yerin kurulmasını açıklar.
Hristiyan yorumu, eski korbanların İsa’nın gelecekteki ölümüne işaret ettiğini, gelecek korbanların ise bu ölümü hatırlatacağını ileri sürer. Aynı yorumda bunların öğretici amaçla bir süre sürüp daha sonra sona ereceği görüşü de ileri sürülür. Yehezkel gelecekteki sunulara böyle yeni bir anma görevi verildiğini veya bu sunuların bir süre sonra kaldırılacağını söylemez.
Yehezkel’in kendi sözleri gelecekte arınma, kapara ve korban hizmetini anlatır. Peygamber sunağın arındırılacağını ve İsrael Evi için kapara yapılacağını açıkça bildirir. İsa’nın ölümünün hatırası olarak sunulan bir törenden söz etmez.
Kaynaklar: Yehezkel 43:18–27, 45:15–25, 46:1–15; Vayikra 4–7; Menahot 45a; Raşi, Yehezkel 45:20; Malaki 3:3–4; Rambam, Mişne Tora, Melahim 11.
227. İddia: İnsan “koşer hayvan” olmadığı halde Maşiah insan korbanı olabilir
Tora, bir hayvanın yenmeye uygun olması ile sunu olarak getirilebilmesi için ayrı hükümler verir. Sunu için hayvanın türü, kimi zaman dişi veya erkek olması ve bedeninde kusur bulunup bulunmaması belirtilir. Bir insanın ahlaki özellikleri başka bir tür uygunluğu anlatır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, bir hayvanın yenmeye uygun olması ile sunu olarak getirilebilmesi için ayrı hükümler verir. Sunu için hayvanın türü, kimi zaman dişi veya erkek olması ve bedeninde kusur bulunup bulunmaması belirtilir. Bir insanın ahlaki özellikleri başka bir tür uygunluğu anlatır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, “koşer” sözcüğünün “uygun” anlamına geldiğini söylerler. Maşiah’ın ahlaken kusursuz olduğunu ileri sürüp bu özelliğin onu Tanrı’ya sunulabilecek en uygun korban yaptığını düşünürler. Onlara göre İsa’nın insan olması böyle bir sunuya engel değildir.
Tanah’ın Cevabı:
Bir insanın doğru davranıp davranmadığı, onun nasıl yaşadığıyla ilgilidir. Vayikra’daki uygunluk şartı ise sunağa hangi sununun getirilebileceğini belirler. “Uygun” sözcüğünü kullanmak, bir insanı Tora’da belirlenen sunu türlerinden birine dönüştürmez.
Vayikra 1:2 korbanı sunan kişiden söz eder; sunulacak canlıları ise מִן־הַבְּהֵמָה מִן־הַבָּקָר וּמִן־הַצֹּאן, “hayvanlardan, sığırlardan ve davarlardan” diye belirtir. 1:14’te kuş sunusu için kumru ve güvercin yavruları ayrıca sayılır.
Vayikra 4–5, belirli günah ve suç sunuları için uygulanacak hükümleri açıklar. 5:11–13’te ilgili durumlarda ince un sunusuna da izin verilir. İnsan bu korban türleri arasında sayılmaz.
Yenilebilen bir hayvan olmakla sunakta korban olarak sunulabilmek de aynı şey değildir. Vayikra 11 ne yenebileceğini, Vayikra 1 sunak için ne getirilebileceğini açıklar. Sifra’nın Vayikra 1:2 açıklaması da genel hayvan ifadesinin sığır ve davar sözleriyle sınırlandığını belirtir. Yenilmesine izin verilen her hayvan bu nedenle sunak korbanı olmaz.
Vayikra 22:19–25’te sunu için aranan tamim, yani bedensel kusursuzluk şartı, uygun türden seçilmiş hayvana uygulanır. Bir koç istenmişse bedeninde kusur bulunmayan geyik bile tür şartını karşılamaz. Bir insanın kusursuz olduğunun söylenmesi de o kişiyi ayetin kabul ettiği sunulardan biri haline getirmez. Kusursuzluk şartı, tür şartının yerine geçmez.
Devarim 12:31, insanların oğullarını ve kızlarını tanrılarına ateşte yakmasını yasaklanan uygulamalar arasında sayar. Yeremya 7:31 ve 19:5 de çocukların yakılmasını kınar. Burada kınanan uygulama çocukların sunu olarak yakılmasıdır. Ayetler, insanların Tanrı’ya sunulabileceği yeni bir korban türü bildirmez.
Bereşit 22’de Yitshak’ın bağlanması anlatılır. Olayın sonunda Avraam’a çocuğa el uzatmaması söylenir. Fiilen sunulan canlı, Yitshak’ın yerine getirilen koçtur (22:11–13). Bu anlatı insanı Vayikra’daki korban listesine eklemez.
Yehezkel’in gelecekteki Mikdaş ve korban düzeninde de boğa, koç, kuzu ve keçilerden söz edilir (Yehezkel 43:18–27; 45:18–25). Peygamber yeni bir insan korbanı türü bildirmez.
Bir insanın başkası için fedakarlık yapması ahlaki bir eylemdir. Bir canlının sunakta hatat, yani günah sunusu veya aşam, yani suç sunusu olarak sunulması ise Tora’nın tür, yer ve uygulama bakımından belirlediği bir ibadettir. “Maşiah kusursuzdur, öyleyse en uygun korban odur” iddiası, bir insanın fedakarlığına sunak hizmetinin adını verir. Tora’nın belirlediği tür, yer ve uygulama koşulları bu benzetmeyle karşılanmış olmaz.
Kaynaklar: Vayikra 1:1–17, 4–5, 11 ve 22:17–25; Sifra, Vayikra 1:2; Bereşit 22:11–13; Devarim 12:31, 18:10; Yeremya 7:31, 19:5; Yehezkel 43:18–27, 45:18–25.
251. İddia: Daniel 9’un hesabı ay yılı ve takvim düzeltmeleriyle İsa’nın ölüm tarihine tam oturur
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Daniel 9’da Yeruşalayim ve İsrael halkı için yetmiş yedili dönemden söz edilir. İlk bölümlerde yedi ve altmış iki yedili dönem ayrı ayrı anılır. Bu dönemlerden bir tarih çıkarmak için sayımın hangi olayla başladığını, bir yılın kaç gün sayıldığını ve her dönemin hangi olayla bağlantılı olduğunu belirlemek gerekir.
Bu hesabı savunan Hristiyanlar, ilk altmış dokuz yedili dönemi MÖ 457’den başlatırlar. 483 yılı ay yılına çevirdiklerini ve dört yıllık bir takvim düzeltmesi yaptıklarını söylerler. Onlara göre bu hesap, İsa’nın öldüğünü söyledikleri MS 33,5 tarihini tam olarak verir. Bu sonucu Daniel’in İsa’yı Maşiah olarak önceden belirlediğinin matematiksel kanıtı sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Hesap iki ayrı noktada yanlıştır. Önce 483 güneş yılı ay yılına yanlış çevrilir. Sonra Daniel’de bulunmayan bir başlangıç tarihi ve ek süreler kullanılır. Altmış dokuz yedili dönem 69 × 7 = 483 yıl eder. İddia bu sürenin 486,5 ay yılına eşit olduğunu söyler. Aşağıdaki işlem süreyi doğru birimlerle hesaplar. MÖ 457 başlangıcı, dört yıllık ekleme ve MS 33,5 sonucu da Daniel’in metninde bulunmamaktadır. Sonucun İsa’nın ölümüne yakın bir tarihe gelmesi, bu işlemlerin ayette bulunduğunu göstermez.
Bir süreyi başka bir birimle yazmak, sürenin uzunluğunu değiştirmez. Bir metre ile yüz santimetre aynı uzunluktur. Sayı değişir, ölçülen nesnenin uzunluğu değişmez. Güneş yılını ay yılına çevirmek için önce toplam gün sayısını bulmak, sonra bunu ay yılının gün sayısına bölmek gerekir. Hesapta kullanılan 365,2425 gün, Gregoryen takvim yılının ortalama uzunluğudur. Bir Ay döngüsü, Ay’ın aynı evresinin yeniden görülmesine kadar geçen süredir. Bu hesapta bir ay yılı on iki döngüye, yani yaklaşık 354,367 güne eşit sayılır.
Bu değerlerle 483 güneş yılı önce gün cinsinden yazılır. Ardından toplam, bir ay yılının uzunluğuna bölünür. 483 × 365,2425 ÷ 354,367 ≈ 497,82 ay yılıdır. İddiadaki 486,5 bu işlemin sonucuna eşit değildir.
Aynı eşitliği ters yönde sınamak için 486,5 ay yılını önce güne, ardından güneş yılına çeviririz. 486,5 × 354,367 ÷ 365,2425 ≈ 472,01 yıl bulunur. Yani 486,5 ay yılı, 483 güneş yılından yaklaşık on bir yıl daha kısadır. Başlangıçtaki 483 yıl zaten ay yılıysa, onu 486,5 ay yılına çıkaran bir dönüşüm de yoktur.
“Yahudiler zamanı Ay’a göre hesaplar” denilmesi bu hatayı gidermez. İsrael takviminde aylar Ay’ın döngüsüne bağlanırken, Pesah’ın baharda kalması da korunmaktadır. Şemot 12:2, ayların hangi aydan başlayarak sayılacağını söyler. Devarim 16:1, bahara karşılık gelen Aviv ayının gözetilmesini emreder.
On iki Ay döngüsü güneş yılından yaklaşık on bir gün kısa olduğundan, yalnız on iki aylık yıllar art arda sayılırsa bayram mevsimler arasında geriye kayar. Bunu önlemek için gerekli yıllara ek ay konur.
Bugünkü sabit takvimde on dokuz yılda yedi ek ay vardır. Antik dönemde kullanılan Ay gözlemiyle bugünkü sabit hesap aynı yöntem değildir. Ancak iki yöntemde de ayların Ay’a bağlı olması, her yılın 354 gün sayıldığı anlamına gelmez. İbn Ezra’nın Şemot 12:2 açıklamasında da ay döngüsüyle mevsim yılı arasındaki fark ve bunların takvimde birleştirilmesi ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
MÖ ve MS arasındaki geçişte ayrıca yıl sıfırı bulunmamaktadır. MÖ 1’in hemen ardından MS 1 gelir. Bu iki yıl arasına ayrıca bir sıfır yılı konmaz. Bu nedenle MÖ 457’den 483 olağan takvim yılı ileri gidildiğinde yaklaşık MS 27’ye ulaşılır. 486,5 yıl kullanılıp buna dört yıl daha eklendiğinde ise sonuç yaklaşık MS 34,5 olur. İddiadaki MS 33,5 ile arasında yaklaşık bir yıllık fark vardır.
486,5 ay yılı kullanılırsa süre yaklaşık 472 güneş yılına iner. Aynı başlangıçtan yaklaşık MS 16’ya, dört yıllık eklemeyle MS 20’ye ulaşılır. Kesin gün ve ay seçilmeden yapılan bu hesaplarda, yıl birimi değişince hesaplanan tarih yıllarca ileriye ya da geriye kayar.
Hristiyan tarih hesaplarında başka başlangıçlar ve başka yıl uzunlukları da kullanılır. MÖ 445 başlangıcına 483 olağan yıl eklendiğinde yaklaşık MS 39’a varılır.
Aynı 483 yılın her biri 360 gün sayılırsa toplam 173.880 gün, yani yaklaşık 476,07 güneş yılı elde edilir. Bu hesap MÖ 445’ten başlatılırsa MS 32 dolaylarına ulaşılır. Ancak 360 günlük yıl, yaklaşık 354,367 günlük on iki aylık ay yılıyla aynı birim değildir. Daniel 9’da 360 günlük özel bir yıl tanımı da verilmemiştir. Başlangıç tarihi ve yıl uzunluğu değiştirilince farklı sonuçlar çıkar. Bunlar tek ve kesin bir peygamberlik hesabını doğrulamaz.
Başlangıç için neden belirli bir tarih seçildiği, ayetin konusu üzerinden açıklanmak zorundadır. Yeremya, ulusların Babil kralına yetmiş yıl hizmet edeceğini (25:11–12) ve Babil’e verilen yetmiş yıl dolunca sürgündekilerin geri getirileceğini (29:10) söyler. Daniel 9:2, Yeremya’nın bildirdiği yetmiş yılı Yeruşalayim’in yıkıntılarıyla ilişkilendirir. Ardından halkın günahlarını kabul eder ve şehrin ve kutsal yerin onarılması için dua eder (Daniel 9:3–19).
Verilen cevapta yetmiş yedili dönem עַל־עַמְּךָ וְעַל־עִיר קָדְשֶׁךָ, “senin halkın ve kutsal kentin üzerine” belirlenmiştir. İsyanın sona ermesi, günahın giderilmesi, suç için kefaret, kalıcı doğruluk, görüm ile peygamberin mühürlenmesi ve en kutsalın meshedilmesi birlikte anılır (9:24). Daniel’in verdiği dönemleri yorumlayan bir hesap, yalnız bir ölüm tarihini değil, birlikte sayılan bu olayları da açıklamalıdır.
9:25’te Yeruşalayim’in yeniden kurulmasıyla ilgili bir דָבָר, yani “söz, buyruk” anılır. Ezra 1:1–4, Koreş’in halkın dönüşü ve Bet Hamikdaş’la ilgili buyruğunu anlatır. Ezra 7:11–26, Artahşasta’nın Ezra’ya verdiği yetkileri kaydeder. Nehemya 2:1–8 ise Yeruşalayim’in yeniden inşası için verilen izni aktarır.
Bunlar farklı zamanlarda verilen ve aynı şeyi emretmeyen buyruklardır. Bu tarihlerden biri seçilecekse, önce o buyruğun Daniel’deki sözle neden aynı olduğu gösterilmelidir. MÖ 457’yi seçmek, hesaplanan tarihi hedeflenen sonuca yaklaştırabilir. Seçimin ayete dayandığını göstermek için, o yıl verilen buyruğun Daniel’in sözünü ettiği buyruk olduğunu açıklamak gerekir.
Aynı ayetteki dönemler de tek bir toplam olarak verilmemiştir. שָׁבֻעִים שִׁבְעָה, “yedi yedili dönem” ve וְשָׁבֻעִים שִׁשִּׁים וּשְׁנַיִם, “ve altmış iki yedili dönem” ayrı ifadelerle anılır. Geleneksel İbranice metnin, yani Masoretik metnin okuma işaretleri, yedi yedili dönemin ardından belirgin bir durak gösterir. Cümle okunurken iki dönem bu durakla birbirinden ayrılır.
Bu durakla, ilk yedi yedili dönem meshedilmiş önderin gelişine bağlanır. Sonraki altmış iki yedili dönem ise şehrin yeniden inşasıyla ilişkilendirilir. Yedi ile altmış iki toplanabilir. Fakat bu işlem, ayetteki iki dönemin tek bir kişinin ölümüne kadar süren kesintisiz 483 güneş yılı olduğunu kendiliğinden göstermez. Böyle bir toplamı ayetteki tek ve kesintisiz süre olarak okumak, İbranice metnin okuma işaretiyle yaptığı ayrımı değiştirir.
9:26’da, “Altmış iki yedili dönemden sonra meshedilmiş biri kesilecek” denir. מָשִׁיחַ (maşiah), “meshedilmiş kişi” anlamındadır. Vayikra 4:3’te kohen, Şemuel Alef 24:7’de Şaul ve Yeşaya 45:1’de Pers Kralı Koreş bu sözcükle anılmıştır. Bu sözcüğün kullanılması, kişinin İsa olduğunu göstermez.
יִכָּרֵת (yikkaret), kişinin kesilip ortadan kaldırılmasını, bu bağlamda öldürülmesini ifade edebilir. Ardından gelen וְאֵין לוֹ, kelime kelime “ve ona yok”, yani “onun için bir şey yok” ifadesidir. Bu sözlerde “başkaları uğruna öldü” anlamı bulunmamaktadır. Çarmıh, İsa’nın adı ve bütün insanlığın günahlarının bu ölümle bağışlanacağı öğretisi ayete dışarıdan eklenmektedir.
Hesabın ulaşmaya çalıştığı ölüm tarihi de kesin olarak bilinmemektedir. Humphreys ve Waddington’ın 1983 tarihli araştırmasında 3 Nisan MS 33 önerilmiştir. Helen Bond’un 2013 tarihli araştırmasında ise 7 Nisan MS 30’u desteklemek için gösterilen gerekçeler incelenir. Bond, eldeki bilgilerle kesin günün belirlenemeyeceği sonucuna varır.
MS 33,5 ifadesinin hem bir takvim tarihi hem de doğumdan itibaren tam 33,5 yıllık yaş gibi kullanılması iki farklı başlangıç noktasından sayılan yılları birbirine karıştırır. Miladi takvimin başlangıcı ile İsa’nın gerçek doğum tarihinin aynı olduğu gösterilmeden bu iki sayı eşitlenemez. Ölüm tarihinin kesin olarak bilinmesi, yanlış birim dönüşümünü düzeltmez.
Yetmişinci yedili döneme geçildiğinde aynı hesaba yeni bir ara eklenir. İlk altmış dokuz dönemin yaklaşık MS 33,5’te bittiği ileri sürülürken, son dönemin ilk yarısı, MS 66–67’de savaşın başlaması ile MS 70’te Bet HaMikdaş’ın yıkılması arasına yerleştirilir. İki tarih arasında yaklaşık otuz üç yıllık bir ara bırakılır. Bu ara, İsrael’e tövbe fırsatı verilmesiyle açıklanır.
Kalan yarım dönem için Masada’nın düşüşü veya gelecekteki bir dönem önerilir. Daniel 9:24–27’de ise altmış dokuzuncu dönemden sonra sayımın otuz üç yıl durdurulacağı söylenmemiştir. İlk bölüm için kesin tarih öne sürüp devamındaki olaylara ulaşmak için sayımı durdurmak, Daniel’in verdiği bir zaman çizelgesi değildir.
9:27’de וְהִגְבִּיר בְּרִית לָרַבִּים שָׁבוּעַ אֶחָד, “Bir yedili dönem boyunca çoklarıyla antlaşmayı güçlendirecek” ve וַחֲצִי הַשָּׁבוּעַ יַשְׁבִּית זֶבַח וּמִנְחָה, “Yedili dönemin ortasında korbanı ve minhayı durduracak” denir. Son sözlerde hayvan sunusuyla tahıl sunusunun durdurulması anlatılmaktadır.
Bir hizmetin durdurulması, o hizmeti emreden Tora hükmünün kaldırılmasıyla aynı şey değildir. İlk Bet Hamikdaş yıkımından sonra Ezra 3:2’de sunak yeniden Moşe’nin Tora’sına uygun olarak kurulmuştur. Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22’de de gelecekteki hizmet için korban hükümleri verilmiştir. Daniel’deki durdurma eyleminin bütün korban emirlerinin sonsuza kadar kaldırıldığı biçiminde sunulması, bu açık hükümlerle çelişmektedir.
483 güneş yılı 486,5 ay yılına eşit değildir. Daniel ayrıca MÖ 457’yi başlangıç yılı olarak vermez, dört yıllık bir düzeltme bildirmez ve 69. dönemden sonra sayımın yaklaşık 33 yıl duracağını söylemez. Bu hesap, hem kendi rakamlarıyla MS 33,5’e ulaşamaz hem de Daniel’in metninde yer almayan seçimlere dayanır. Sonuç İsa’nın Maşiah olduğunu kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Daniel 9:2–27 (özellikle 9:24–27, İbranice Masoretik metin); Yeremya 25:11–12 ve 29:10; Yeşaya 45:1; Ezra 1:1–4, 3:2 ve 7:11–26; Nehemya 2:1–8; Devarim 16:1; Yehezkel 43:18–27 ve 45:15–22. İbranice metin kontrolü: Mehon Mamre, Daniel 9. Takvim ve hesap kontrolü: ABD Deniz Rasathanesi, The Jewish Calendar; ortalama güneş yılı ve on iki sinodik aylı yıl üzerinden yukarıda gösterilen aritmetik.
Ek kaynaklar: Şemot 12:2; İbn Ezra, Şemot 12:2; Vayikra 4:3; Şemuel Alef 24:7. ABD Deniz Rasathanesi, Gregoryen yılının ortalama uzunluğu; Colin J. Humphreys ve W. G. Waddington, Dating the Crucifixion, Nature 306 (1983), 743–746; Helen K. Bond, Dating the Death of Jesus: Memory and the Religious Imagination, New Testament Studies 59/4 (2013), 461–475.
136. İddia: İsa mizbeah üzerinde sunulmadıysa da sorun yoktur; kendisi mizbeah sayılabilir
Tora, kutsal hizmette getirilen sunuya korban, üzerinde sunulduğu yapıya mizbeah, yani sunak der. Tora ayrıca sununun nerede ve nasıl yapılacağını belirler. Bir insanın hem sunu hem de sunak sayılıp sayılamayacağı, Tora’nın bu iki sözle neyi anlattığına bakılarak anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, kutsal hizmette getirilen sunuya korban, üzerinde sunulduğu yapıya mizbeah, yani sunak der. Tora ayrıca sununun nerede ve nasıl yapılacağını belirler. Bir insanın hem sunu hem de sunak sayılıp sayılamayacağı, Tora’nın bu iki sözle neyi anlattığına bakılarak anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın fiziksel bir sunak üzerinde sunulmadığını kabul ederler. Bunun bir engel olmadığını söylerler, çünkü onlara göre İsa’nın kendisi hem korban hem de mizbeah sayılabilir. Tapınak yıkıldıktan sonra Haşem’in seçtiği kutsal yerin görevini de İsa’nın üstlendiğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Vayikra 1–7, korbanı sunanın kim olduğunu, hangi hayvanın sunulacağını, kanın nerede kullanılacağını ve hangi işlemlerin yapılacağını belirler. Vayikra 17:11, kanın sunak üzerinde arınma işlevine ayrıldığını söyler. Sunak, ibadette belirli bir yeri ve görevi olan somut bir yapıdır.
Vayikra 17:11’de וַאֲנִי נְתַתִּיו לָכֶם עַל־הַמִּזְבֵּחַ לְכַפֵּר עַל־נַפְשֹׁתֵיכֶם denir: “Ben onu, canlarınız için kapara yapmanız üzere size mizbeah üzerinde verdim.” Al ha-mizbeah (עַל־הַמִּזְבֵּחַ) kanın gerçek bir sunağın üzerinde kullanıldığını belirtir. Kapara burada kanın sunak üzerindeki kefaret ve arınma işlevini anlatır.
Devarim 12:13–14 de olayı yer bakımından sınırlamaktadır: הִשָּׁמֶר לְךָ פֶּן־תַּעֲלֶה עֹלֹתֶיךָ בְּכָל־מָקוֹם אֲשֶׁר תִּרְאֶה, “Yakmalık sunularını gördüğün herhangi bir yerde sunmaktan sakın.” Bir bedenin “mizbeah” diye adlandırılması, Tora’nın kanın nereye ve hangi hizmet içinde uygulanacağını belirleyen hükmünü fiilen gerçekleştirmemektedir. Benzetme ile hukuken geçerli korban hizmeti farklı işlemlerdir.
Şemot 20:24–26 ve 27:1–8, sunak yapılmasına ilişkin somut hükümler verir. İsa’nın Roma tarafından idam edildiği haç bu Tanah hükümlerine göre yapılmış bir mizbeah değildir. 'İsa’nın bedeni zaten sunaktı' sözü, bir kişinin kendisini kurban saydırmak için aynı anda sunak kabul etmesine dayanır. Tora’da bir insanın kendi bedenini sunak olarak ilan edip hayvan korbanı hükümlerinin yerine geçebileceği bir emir yazılı değildir.
Devarim 12:13–14, yakmalık sunuların görülen herhangi bir yerde sunulmasını yasaklar ve Tanrı’nın seçeceği yeri şart koşar. Bir bedene “sunak” adı vermek bu yer hükmünü ortadan kaldırmaz. Sununun türünü, görevliyi ve seçilmiş yeri Tanrı belirlemiştir; bir insanın ölümü için kurulan benzetme bu emirlerin yerine geçemez.
Vayikra 16:15–16, günah sunusunun kanının kutsal bölüme getirilmesini emreder; 16:27 ise kanı içeride kullanılmış hayvanların bedenlerinin ordugah dışında yakılmasını düzenler. Halkın konakladığı alanın dışında yapılan bu işlem, içerideki kan hizmetinin yerine geçmez; ondan sonra yapılır. İsa’nın kent kapısının dışında acı çekmesini bu hükme benzetmek, ne kutsal yerdeki kan işlemini ne de bedenin yakılmasını gerçekleştirmiş olur.
Vayikra 5:11–13’te kansız günah sunusundan sonra bağışlanma vardır; Yehezkel 45:15–25’te gelecekte de sunak, kohen ve sunular düzenlenir. Bir insanın idamını korban diye adlandırmak, Vayikra’nın tür, yer, sunak ve kohen şartlarını yerine getirmez. Bu şartları bir benzetmeyle kaldırmak, Tora’nın hükmünü değiştirmektir.
Vayikra 16:15–16’da korban kanının kutsal bölgeye götürülmesi, 16:27’de ise kanı içeride kullanılmış hayvanların bedenlerinin ordugah dışına çıkarılıp yakılması farklı aşamalar olarak düzenlenmiştir. Hayvanın bedeninin konaklama alanının dışına çıkarılması, kutsal yerde yapılan işlemlerin alternatifi değildir; onların ardından gelir. Roma’nın şehir kapısı dışında yaptığı bir infazın bu aşamaya benzemesi, korbanın türünü, kohenin hizmetini ve mizbeahın konumunu yerine getirmez.
Bu iddiada egla arufa, yani boynu kırılan genç dişi sığır da örnek gösterilir. Devarim 21:1–9, faili bulunmayan bir cinayetin ardından düvenin işlenmemiş bir vadide boynunun kırılmasını anlatır. Kohenler ve şehrin önderleri de bu işlemde yer alır; halk için bağışlanma istenir. Metin bunu Vayikra’daki günah veya suç korbanı olarak adlandırmaz. Tora bu özel işlemi vadide düzenlerken, korbanlar için seçilmiş yer ve sunakla ilgili hükümleri de ayrıca verir. Birinin yeri, diğerinin şartını kaldırmaz.
Yehezkel 43:13–27 gelecekteki sunağın ölçülerini ve arındırılmasını anlatır; 45:19’da kohenin kanı sunağın belirli yerlerine uygulaması bildirilir. Peygamberin tasvirinde sunak, ölçüleri belirtilen ve üzerinde belirli işlemler yapılan bir yapıdır. İsa’ya “sunak” demek, Tora’nın ve Yehezkel’in gösterdiği bu yapıyı ve hizmeti yerine getirmez. Yehezkel 43:13–27, 45:19.
Tanah kaynakları: Vayikra 1–7, 17:11 ve 16:15–27; Devarim 12:13–14; Şemot 27:1–8; Yehezkel 45:15–25.
226. İddia: İsa mizbeah üzerinde ölmedi; fakat kendisi mizbeah olduğu için korban geçerlidir
Tora’da mizbeah, kutsal sunular için kullanılan sunaktır. Korban hizmetiyle ilgili ayetler sunuyu kimin getireceğini, kutsal hizmeti yapan kohenin görevini ve sunağın nerede bulunacağını ayrı ayrı açıklar. İsa’nın ölümünü bu hükümlerle ilişkilendiren görüşte ise “sunak” sözcüğü bir insanın bedeni için kullanılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora’da mizbeah, kutsal sunular için kullanılan sunaktır. Korban hizmetiyle ilgili ayetler sunuyu kimin getireceğini, kutsal hizmeti yapan kohenin görevini ve sunağın nerede bulunacağını ayrı ayrı açıklar. İsa’nın ölümünü bu hükümlerle ilişkilendiren görüşte ise “sunak” sözcüğü bir insanın bedeni için kullanılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın Tapınak sunağında öldürülmediğini belirtirler. Tanrı’nın adını taşıdığını söyledikleri Maşiah’ı hem Tapınak hem de sunak olarak yorumlarlar. Onlara göre İsa’nın kendisi sunak olduğu için, orada yapılması gereken ayrı bir işlem olmadan da ölümü geçerli bir korban sayılır.
Tanah’ın Cevabı:
Tora, korbanı, onu getiren kişiyi, hizmeti yapan koheni ve sunağı ayrı ayrı tanımlar. Bir insana sembolik olarak “sunak” veya “Tapınak” demek, Tora’nın belirlediği işlemleri yerine getirmez.
Vayikra 1:3–9, hayvanın getirilmesini ve kesilmesini, Aharon soyundan kohenlerin kanı sunağa uygulamasını anlatır. Şemot 27:1–8 ise sunağın yapısını ve ölçülerini verir. Hayvan sunulur, kohen kanı uygular ve sunak işlemin yapıldığı yerdir.
Vayikra 17:11’de Tanrı, kanı עַל־הַמִּזְבֵּחַ, “sunak üzerinde”, canlar için kapara sağlamak üzere verdiğini söyler. Ayet kanın nerede kullanılacağını ve bunun ne işe yaradığını ayrı ayrı söyler. Bir kişinin bedenine “sunak” adı verilmesi, kanın Tora’da belirtilen biçimde uygulanmış olduğu anlamına gelmez.
Devarim 12:5–14 de korbanların herkesin seçtiği herhangi bir yerde değil, Tanrı’nın seçeceği yerde sunulmasını buyurur. Tanrı’nın adını taşıdığı ileri sürülen bir kişinin bedenini seçilmiş yerle özdeşleştiren bir hüküm vermez. Daniel 9:26 kutsal yerin yıkımını anlatır. Ayette Tapınak’ın ve sunağın yerini bir insanın bedeninin alacağı yazmaz.
İddiada, İsa’nın insan korbanı olarak “özel bir durum” olduğu da ileri sürülür. Böyle bir istisnanın varlığını göstermek için Tora’da insanın bu biçimde sunulmasına izin veren bir hüküm gerekir. “Özel korban” demek bu hükmü sağlamaz.
Karşı görüş Devarim 21:1–9’daki töreni de sunak dışında yapılan bir suç sunusu örneği olarak kullanır. Devarim burada katili bilinmeyen bir cinayetten sonra yapılacak egla arufa törenini anlatır. Bu ad, törende boynu kırılan düveyi anlatır. Düve, henüz yavrulamamış dişi sığırdır. Vayikra’daki aşam ise suç sunusuna verilen ayrı bir addır.
Tora hayvanı, yeri, yaşlıların ellerini yıkamasını, kohenlerin katılımını ve söylenecek sözleri ayrı ayrı belirler.
Devarim 21:5’te kohenlerin görevi için kullanılan fiil levareh, yani “kutsamak”tır. 21:8’de ise halk için kapara istenir ve suçsuz kanın İsrael arasında kalmaması dilenir. Kapara dileği, Tora’nın bu olay için adım adım düzenlediği törenin bir parçasıdır. Bundan, sunak dışında gerçekleşen her ölümün korban sayılacağı sonucu çıkmaz.
Vayikra 16:15–16 ve 27’de bazı sunuların bedenleri kampın dışında yakılır. Kohen önce bu sunuların kanını kutsal yerdeki arınma işlemi için kullanır. Bedenin sonradan dışarı çıkarılması, kutsal yerdeki hizmet olmadan gerçekleşen herhangi bir ölümü aynı sunu yapmaz.
Yehezkel 43:13–27 gelecekteki sunağın ölçülerini ve arındırılmasını, 45:19 ise kohenin kanı uygulayacağı yerleri anlatır. Gelecekteki tasvirde de sunak, sunu ve kohenin görevleri ayrı kalır. Bu, fiziksel sunağın bir kişinin bedeniyle değiştirilmesinin Yehezkel’in açıklaması olmadığını gösterir.
İsa’nın bedenine sunak demek, Tora’nın seçilmiş yer, sunu ve kohenle ilgili hükümlerini karşılamaz. Bu sembolik eşitleme, Tora’nın korban düzenine sonradan eklenmiştir.
Kaynaklar: Vayikra 1:3–9, 16:15–16, 27 ve 17:11; Devarim 12:5–14, 21:1–9; Şemot 27:1–8, 29:37; Daniel 9:26; Yehezkel 43:13–27, 45:19; Mişna Sota 9:5–7.
146. İddia: Bet HaMikdaş’ın yıkılması korban sisteminin Tanrı tarafından sona erdirildiğini gösterir
Bet HaMikdaş, Yeruşalayim’deki Tapınaktır. Korban, kutsal hizmette getirilen sunudur. Bu hizmet Tora’nın belirlediği yerde yapılır. Tapınak yıkıldığında bu hizmet durabilir. Buyruğun da sona erip ermediğini anlamak için, önceki yıkımdan sonra halkın ne yaptığına ve peygamberlerin gelecekte ne olacağını söylediğine bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bet HaMikdaş, Yeruşalayim’deki Tapınaktır. Korban, kutsal hizmette getirilen sunudur. Bu hizmet Tora’nın belirlediği yerde yapılır. Tapınak yıkıldığında bu hizmet durabilir. Buyruğun da sona erip ermediğini anlamak için, önceki yıkımdan sonra halkın ne yaptığına ve peygamberlerin gelecekte ne olacağını söylediğine bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tapınağın yıkılmasından sonra eski antlaşma düzeninin sürdürülemediğini söylerler. Korban hizmetinin durmasını, Haşem’in o hizmet için verdiği buyrukları sona erdirdiğine işaret sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tapınak yıkıldığında halk oradaki sunuları getiremez. Buyruğun yürürlükte kalıp kalmadığını, sürgünden dönen halkın ne yaptığı gösterir. İlk Tapınak yıkıldıktan sonra Ezra 3:2–6’da sürgünden dönenler sunağı “Moşe’nin yasasında yazıldığı gibi” yeniden kurar ve kurban sunmaya başlar. Ezra 6:18’de kohenlerle Leviler yine Moşe’nin kitabına göre görevlendirilir.
Ezra 3:2’de sunağın neden ve hangi buyruğa göre yeniden kurulduğu וַיִּבְנוּ אֶת־מִזְבַּח אֱלֹהֵי יִשְׂרָאֵל לְהַעֲלוֹת עָלָיו עֹלוֹת כַּכָּתוּב בְּתוֹרַת מֹשֶׁה אִישׁ־הָאֱלֹהִים sözleriyle açıklanır: “İsrael’in Tanrısı’nın mizbeahını, Tanrı adamı Moşe’nin Tora’sında yazıldığı gibi üzerinde yakmalık sunular sunmak için inşa ettiler.” Ka-katuv be-Torat Moşe (כַּכָּתוּב בְּתוֹרַת מֹשֶׁה) ifadesi belirleyicidir. İlk Tapınağın yıkılması ve sürgün, Moşe’nin korban hükümlerinin yürürlükten kaldırıldığı şeklinde anlaşılmamış, geri dönüş sırasında uygulamanın yeniden kurulmasına dayanak yapılmıştır. Yıkım sırasında hizmet yapılamadı. Yeniden başladığında da halk aynı buyruğa uydu.
Devarim 30:1–10, halkın sürgünden dönerek Tanrı’nın buyruklarını yeniden uygulamasını vaat eder. Yehezkel 43–46, gelecekte kutsal yerin, sunağın ve sunuların hizmetini ayrıntılı anlatır. Yehezkel 45:17, sunuların İsrael Evi için kapara, yani günahın giderilmesiyle ilgili hizmet için yapılacağını; 45:22 yöneticinin kendisi ve halk için günah sunusu getireceğini bildirir. 46:13–15 günlük sunuları da anlatır.
Devarim 30 da sürgünü Tora’nın sonu olarak anlatmaz. İlk yıkımdan sonra Ezra 3’te kurulan sunak, hizmetin durmasıyla buyruğun kalkmasının ayrı şeyler olduğunu önceden göstermiştir.
Hristiyanların İkinci Tapınağın yıkılmasını “Tanrı artık hiçbir kurban istemiyor” şeklinde yorumlamaları, hem ilk yıkımdan sonra yaşananları hem Yehezkel’in geleceğe yerleştirdiği ibadeti görmezden gelir. Uygulamanın kesilmesi yasanın iptali değildir.
Yehezkel 45:17 gelecekteki yöneticiye הוּא־יַעֲשֶׂה אֶת־הַחַטָּאת וְאֶת־הַמִּנְחָה וְאֶת־הָעוֹלָה וְאֶת־הַשְּׁלָמִים לְכַפֵּר בְּעַד־בֵּית יִשְׂרָאֵל görevi verir: “İsrael Evi için kapara yapmak üzere hatat, minha, ola ve şelamim sunularını yerine getirecek.” Hatat günah sunusu, minha tahıl sunusu, ola bütünüyle yakılan sunu, şelamim ise esenlik sunusudur. Peygamberin anlattığı gelecekteki hizmet, Tora’nın artık yasaklanmış ve Tanrı tarafından reddedilmiş bir geleneği diye tanımlanmaz. Yıkım yüzünden yapılamayan sunu hizmetinin gelecekte yeniden başlayabilmesi, kaldırılmış bir hükmün yerine başka bir din kurulmasından farklıdır.
Bu Hristiyan yorumunda Yehezkel 40–48 açıklanırken gelecekte hayvan korbanlarının yeniden sunulacağı da kabul edilir. Bu korbanların İsa’nın geçmişteki ölümünü hatırlatacağı söylenir. Böylece gelecekte sunuların varlığı kabul edilir; onlara verilen anma işlevi ise Yehezkel’in kendi cümlesinde yer almaz.
Yehezkel’in kullandığı kapara dili her yerde yalnız kişisel günahın bağışlanması anlamına gelmez; kutsal yerin ve sunağın arındırılmasını da kapsar. Buna rağmen gelecekteki sunulara metinde bir görev verilir. Gelecekte aynı hizmeti anlatan Yehezkel, Tapınağın yıkılmasıyla Haşem’in korbanları temelli kaldırdığı iddiasını çürütür. Yehezkel 43:26, 45:17–20.
Tanah kaynakları: Ezra 3:2–6 ve 6:18; Devarim 30:1–10; Yehezkel 43:18–27, 45:15–22 ve 46:13–15.
