Misyoner İddiaları Arşivi

8 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası

21. İddia: İsa’nın ölümü insanların bağışlanmasının zorunlu korbanıdır

Birinin işlediği suç başkalarına zarar verebilir. Suçun kime ait olduğu ve kimin o suçtan sorumlu tutulduğu ise ayrı bir sorudur. Yehezkel bunu aynı ailenin üç kuşağını anlatarak açıklar.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Birinin işlediği suç başkalarına zarar verebilir. Suçun kime ait olduğu ve kimin o suçtan sorumlu tutulduğu ise ayrı bir sorudur. Yehezkel bunu aynı ailenin üç kuşağını anlatarak açıklar.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın son kurban olarak ölmesini geçmişte ve gelecekte işlenen bütün günahların bağışlanmasının şartı sayarlar. Tövbe eden kişinin bağışlanmasını da bu ölüme bağlarlar. Onlara göre İsa hiç suç işlemediği halde başkalarının hak ettiği cezayı gönüllü olarak üstlendi ve onun doğruluğu kendisine inananlara sayıldı. Tora’daki sunular ile Yeşaya 53’ü bu öğretinin dayanağı olarak gösterirler.

Tanah’ın Cevabı:

Yehezkel, aynı aileden üç insanın hayatını anlatır. Doğru yaşayan babanın oğlu zorbalık yapar. Oğul, babasının doğruluğuyla kurtulmaz. Torun ise babasının yaptıklarını görür ve onun yolunu izlemez. Babasının suçu ona yüklenmez. Her insan kendi eyleminden sorumludur. Kötülük yapan kişi yolunu değiştirip Haşem’in hükümlerini yerine getirir ve adaletli davranırsa yaşayacaktır. Geçmiş suçları artık ona karşı anılmaz. Doğru yaşayan kişi kötülüğe döndüğünde ise daha önce yaptığı iyilikler onu korumaz. Bu örneklerde Haşem, her insanı kendi eylemi ve dönüşü üzerinden yargılar.

Yehezkel aynı ayette, “doğrunun doğruluğu onun üzerinde, kötünün kötülüğü de onun üzerinde olacaktır” der. İbranice metinde her iki cümlenin sonunda עָלָיו תִּהְיֶה (alav tiye), yani “onun üzerinde olacaktır” ifadesi bulunur. Akedat Yitshak, Yehezkel’in sözlerini açıklarken baba ile oğlun her birinin ayrı bir nefeş, yani can olduğunu ve birinin diğerinin suçu nedeniyle cezalandırılmadığını söyler. (Yehezkel 18:20–23, 18:5–24)

Tora, bu ölçüyü mahkeme için de koyar. Baba çocuğunun, çocuk da babasının suçu yüzünden öldürülemez. Sanhedrin’de ayetin sonundaki “herkes kendi günahı yüzünden öldürülecektir” sözü, bu kişisel sorumluluğu zaten bildiren hüküm olarak ele alınır. Yeremya’da aynı ilke yeni antlaşma vaadinin hemen öncesinde ekşi üzüm örneğiyle anlatılır. Ekşi üzümü yiyenin kendi dişleri kamaşır. Her insan kendi suçu yüzünden ölür.

Bir baba ailenin bütün parasını harcadığında çocukları yoksul kalabilir. Yoksulluğun yükü onlara da düşer, parayı harcayan kişi ise babadır. İsa’nın ahlaken suçlu sayılmadan başkalarının cezasını taşıdığı savı da Yehezkel’in verdiği cevabı değiştirmez. Peygamber, kimin suçlu olduğunu anlattıktan sonra kimin yaşayacağını da belirler. Kötülüğünü bırakıp doğru yaşamaya başlayan insan yaşar. Çünkü kendi tuttuğu yol değişmiştir. (Devarim 24:16, Yeremya 31:29–30, Yehezkel 18:20–24)

Yeremya’nın, David’in soyundan gelecek krala verdiği “Haşem doğruluğumuzdur” adı da bu ölçüyü kaldırmaz. Kral ülkede adaleti sağlayacak, halk onun günlerinde güven içinde yaşayacaktır. Aynı ad daha sonra Yeruşalayim için de kullanılır. Şehrin insanlara verebileceği kişisel bir doğruluğu yoktur. Ad, adaletin ve kurtuluşun kaynağını gösterir. Yeşaya’da suçları silen Haşem’dir. Tehilim, İsrael’in bütün suçlarından kurtuluşunu O’nun merhametine bağlar. (Yeremya 23:5–6, 33:15–16, Yeşaya 43:25, Tehilim 130:7–8)

Yom Kippur’da, yani Kefaret Günü’nde, Aharon, İsrael’in suçlarını canlı keçinin başı üzerinde itiraf eder. Keçi suçları taşıyarak ıssız yere gönderilir. Burada suçların taşınması, Haşem’in belirli bir hayvanla ve belirli bir günde buyurduğu ibadettir. Ayette anlatılan işlem, keçinin canlı olarak uzaklaştırılmasıdır. Buradan bir insanın başkalarının cezasını çekmek üzere öldürülmesi gerektiği sonucuna varılamaz. Aynı Tora, kanın sunakta kefaret için verildiğini ve iki kuşa gücü yetmeyen kişinin belirli suçlar için ince un sunarak bağışlanacağını söyler. Unun hayvan sunularının da getirildiği sunakta yakılması, yoksula verilmiş hükme yeni bir şart eklemez. (Vayikra 16:20–22, 17:11, 5:11–13)

Kişinin kendi günahıyla kendi sunusu arasındaki bağ, Mişna Keritot’ta somut bir hükümle gösterilir. Bir insan kendi günahı için bir hatat, yani günah sunusu ayırır ve ölürse, oğlu aynı hayvanı kendi günahı için getiremez. Kişi kendi ayırdığı hayvanı bile bir suçtan başka bir suça aktaramaz. Rambam, oğlun babası için ayrılan hayvanı kendi günahı için sunamayacağını özellikle açıklar. Aynı ailede bulunmak veya aynı türden bir günah işlemek, bir kişi için ayrılmış sunuyu diğerinin sunusuna dönüştürmez. Bu hüküm, Tora’nın belirli bir sunuya bağladığı kişiyi ve suçu korur. Sunuyu getiren insanın görevi de sürer: günahını kabul eder, gerektiğinde itirafta bulunur ve başkasına verdiği zararı telafi eder. Mişna Keritot 6:7; Rambam, Mişna açıklaması

Rabbinik kaynaklarda “tsadiklerin ölümü kefaret sağlar” sözü de bulunur. Tsadik, doğru ve erdemli kişidir. Moed Katan bu açıklamayı iki örnekle verir. Miryam’ın ölümü kızıl inekle ilgili bölümle, Aharon’un ölümü ise Tapınak hizmetini yürüten kohenlerin giysileriyle ilişkilendirilir. Burada bir kişinin ölümünün toplumla ilişkisi ele alınır. Gemara, toplumun belirli suçlarının Miryam’a veya Aaron’a aktarıldığını ve onların bu suçlardan dolayı cezalandırıldığını söylemez. Moed Katan 28a

Bu sözün nasıl anlaşılacağı da Yahudi kaynaklarında açıklanır. Midbar Şur, tsadikin ölümünün yaşayanları onun iyi yollarını sürdürmeye yöneltmesini vurgular. Şelah da ölümün insanları teşuvaya, yani günahtan dönmeye yöneltmesini ve bu dönüşün kefaretteki yerini anlatır.

Yaarot Devaş, midraştaki iki görüşü ayırır. Bir görüşte, çok erdemli bir kişi yaşarken diğer insanların onunla karşılaştırılması üzerinde durulur. Ölümünün ardından bu karşılaştırmanın değişmesi, kuşağın lehine değerlendirilir. Diğer görüşte ise ölüm yaşayanları tam bir dönüşe uyandırır ve kefaret bu teşuvayla ilişkilendirilir. Kefaret sözü teşuva, Yom Kippur, korban, yani sunu ve bazı durumlarda insanın kendi ölümü için de kullanılır. Her birinin işleyişi kendi bağlamında anlatılır. Bir insanın ölümünün toplum üzerinde etkili olabileceği söylenirken, başkasının kişisel suçunu üstlenip o suçun cezası olarak öldüğü şeklinde bir hüküm kurulmaz.

Bağışlanma yolu sürgündeki halka da açıktır. Şelomo, halkın suçunu kabul edip bütün yüreğiyle Haşem’e döndüğünde duasının işitilmesini ve bağışlanmasını ister. David ise kendi günahını kabul ettiğinde Natan’dan Haşem’in suçunu kaldırdığını işitir. Bu bağışlanmaların İsa’nın gelecekteki ölümüyle gerçekleştiği söylenirse önce İsa’nın ölümünün her bağışlanma için gerekli olduğu varsayılmış, sonra da Tanah’taki olaylar bu varsayıma göre açıklanmış olur. Şelomo bağışlanmayı Haşem’den ister. Divre HaYamim’de Haşem, alçalıp dua eden ve kötü yollarından dönen halkın günahını bağışlayacağını ve ülkesini iyileştireceğini bildirir. Ninova’da halkın kötülüğünden dönmesi üzerine ilan edilen felaket getirilmez; bağışlanma sözü ise doğrudan Yehezkel’de verilir. Natan da David’e onu bağışlayanın Haşem olduğunu söyler. (Divre HaYamim Bet 7:14, Yona 3:5–10) (Melahim Alef 8:46–50, Şemuel Bet 12:13)

Tora, sunu olarak getirilecek hayvanları, sunağı ve kohenin yapacağı işlemleri belirler. İsa’nın Roma yönetimi altında öldürülmesi bu şartları karşılamaz. Bir ölümün gönüllü olması, onu Haşem’in buyurduğu sunu yapmaz. Devarim, çocuklarını yakarak ilahlarına sunan halkların ibadet biçiminin Haşem’e uyarlanmasını yasaklar. Mika, insanın kendi suçu için ilk çocuğunu verme düşüncesini ele alır. Verilen cevap adaleti yerine getirmek, iyiliği sevmek ve Haşem’in önünde alçakgönüllülükle yürümektir. İnsan kendi yaşayışını düzeltmeye çağrılır. (Vayikra 1–7, Devarim 12:31, Mika 6:6–8)

Yeşaya 52:15’te krallar, hor gördükleri kulun yüceltilmesi karşısında susar. Yeşaya 53:4–6’da uluslar eskiden Haşem’in cezalandırdığını sandıkları kişinin, kendi isyanları yüzünden yara aldığını kabul eder. Kulun taşıdığı yük onların suçlarının meydana getirdiği acıdır. Eha 5:7 de aynı ayrımı gösterir. Çocuklar atalarının yaptıklarının sonuçlarını çeker, fakat suçu işleyenler atalardır.

Yeşaya 53:10–12’de kul için aşam imgesi, soy ve uzun ömür vaadi, suçları taşıma ve suçlular için yakarma birlikte yer alır. 53:11, kulun birçoklarını doğru kılmasını בְּדַעְתּוֹ (be-daato), yani bilgiyle ilişkilendirir. Yeşaya 2:2–4’te uluslar Haşem’in yollarını öğrenmek için Siyon’a yönelir. Zekeriya 8:23’te Tanrı’nın İsrael’le olduğunu duyup bir Yahudiye tutunurlar. Yeşaya 54:17 de kulların doğruluğunun Haşem’den geldiğini söyler. Uluslar Haşem’in kuluna ne yaptıklarını kavradıkça kendi yollarını değiştirebilirler. Bu, Yehezkel 18’deki hükmü yerine oturtur. Değişen hayat, kulun acısını gören ve kötülüğünden dönen insanın hayatıdır. İsa’nın ölümünü bütün çağlardaki bağışlanmanın şartı yapmak, hem Yeşaya’daki itirafı hem Yehezkel’deki dönüş hükmünü değiştirir. Yehezkel gelecekte de kohenlerin kutsal ile kutsal olmayanı ayırmayı öğreteceğini, Şabat ve bayramları gözeteceğini, günah, Pesah ve bayram sunularının arınma ve kefaret görevleri olacağını bildirir (44:23–24, 45:15–25).

Bir başkasının günah yüzünden acı çekmesi, o günahın sorumluluğunun ona geçtiğini göstermez. Yehezkel suçun onu işleyene ait olduğunu ve o kişinin kötülüğünü bıraktığında yaşayacağını bildirir. İsa’nın ölümünü herkes için zorunlu korban sayan iddia bu hükme aykırıdır.

Rabbinik açıklamalar: Sanhedrin 27b; Akedat Yitshak, Yehezkel 18 açıklaması; Mişna Keritot 6:7 ve Rambam’ın açıklaması; Moed Katan 28a; Midbar Şur, tsadiklerin ölümüne ilişkin açıklama; Şelah, Ahare Mot; Yaarot Devaş I, midraş açıklaması.

Tanah kaynakları: Yehezkel 18:20–24; Devarim 24:16 ve 12:31; Yeremya 31:29–30 (Mechon Mamre’de 31:28–29), 23:5–6 ve 33:15–16; Yeşaya 43:25 ve 53:10–12; Tehilim 130:7–8; Vayikra 1–7, 5:11–13, 16:20–22 ve 17:11; Melahim Alef 8:46–50; Şemuel Bet 12:13; Mika 6:6–8; Yehezkel 45:15–25. Özgün metin karşılaştırması: Vayikra 5:11–13. Yeşaya 53:11 · 2:2–4 · 54:17 · Yehezkel 44:23–24

Bu iddianın sayfası

155. İddia: Yeremya 23:6 Maşiah’ın doğruluğunun halka aktarılacağını öğretir

Yeremya, David soyundan gelecek kralın adaletle hükmedeceğini ve İsrael’in güvende yaşayacağını söyler. Aynı bölümde kral ‘Haşem doğruluğumuzdur’ adıyla anılır. Kralın adaletiyle halkın hayatının değişmesi, kralın kişisel doğruluğunun başka insanlara ait sayılmasından farklı bir iddiadır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeremya, David soyundan gelecek kralın adaletle hükmedeceğini ve İsrael’in güvende yaşayacağını söyler. Aynı bölümde kral ‘Haşem doğruluğumuzdur’ adıyla anılır. Kralın adaletiyle halkın hayatının değişmesi, kralın kişisel doğruluğunun başka insanlara ait sayılmasından farklı bir iddiadır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeremya 23:6’daki ‘Haşem doğruluğumuzdur’ adını İsa’ya bağlarlar. Onlara göre İsa kendi kusursuz doğruluğunu ona iman eden günahkarların hesabına aktarır. Böylece bu insanlar, o doğruluğu kendileri göstermiş gibi Tanrı önünde doğru sayılırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yeremya 23:5–6, David soyundan gelecek kralın adaletle hükmedeceğini, Yehuda’nın kurtulacağını ve İsrael’in güven içinde yaşayacağını açıklar. “Haşem doğruluğumuzdur” adı bu yönetimin Tanrı’nın adaletine dayandığını bildirir. Ayette kralın kişisel doğruluğunun başkalarının ahlaki hesabına aktarılması anlatılmaz.

Yeremya 23:5’te kralın görevi וְעָשָׂה מִשְׁפָּט וּצְדָקָה בָּאָרֶץ, “ülkede adalet ve doğruluk gerçekleştirecek” sözleriyle tanımlanmaktadır. 23:6’da ise וְזֶה־שְּׁמוֹ אֲשֶׁר־יִקְרְאוֹ יְהוָה צִדְקֵנוּ, “Onun çağrılacağı ad: Haşem doğruluğumuzdur” denir. Tsidkenu (צִדְקֵנוּ) “bizim doğruluğumuz” demektir. Kralın adil yönetimi ile halkın Tanrı tarafından kurtarılması bu iki ayette birbirine bağlanır. Ancak kralın doğru davranışlarının, bu davranışları başka insanlar yapmış gibi onların hesabına yazılacağı söylenmez. Tanrı’nın doğruluğun kaynağı olması, kralın kişisel doğruluğunun başka insanların hesabına geçirildiği anlamına gelmez.

Yeremya 33:16, aynı adı Yeruşalayim’e verir. Şehir bu isimle Tanrı’nın sağladığı kurtuluşun tanığıdır; kimsenin kişisel doğruluğunu kendi üzerine almaz. Yeremya 31:29–30, kişinin kendi günahından sorumlu olduğunu; Yehezkel 18:20 ise doğrunun doğruluğunun, kötünün kötülüğünün kendisine ait olduğunu söyler.

Yeremya 33, “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adını şehre verirken hükümdarın işini de ayrıntısı ile korur. David için çıkarılan Dal, ülkede adalet ve doğrulukla hüküm sürecektir. Şehrin aynı adı taşıyabilmesi, bu adın Haşem’in sağladığı kurtuluşu anlatmasına bağlıdır. Yehezkel 18:20’nin belirlediği kişisel sorumluluk, yöneticiyle şehir için kullanılan bu adla değişmez. (Yeremya 33:14–17).

Yeremya 22:15–16, Kral Yoşiya’nın yoksulun ve yardıma ihtiyacı olanın hakkını savunduğunu anlatır ve ardından “Beni tanımak bu değil mi?” diye sorar. Aynı peygamberin kralda aradığı doğruluk, halkın uğradığı haksızlıkları gidermekle gösterilir. Yeremya 23’teki doğru Dal’ın adaletle hükmetmesi de bu açık krallık ölçüsü içinde okunur; yalnız ona bağlananların hesabına görünmez bir doğruluk yazılması diye açıklanmaz.

Hristiyanların “Haşem doğruluğumuzdur” adını İsa’nın bütün iman edenlere doğruluğunu devrettiği bir işlem gibi sunmaları, krallığın gerçek görevini ve kişisel sorumluluk hükmünü ortadan kaldırır. Peygamberin vadettiği şey, David soyundan kralın adaletli yönetiminde İsrael’in kurtuluşudur.

Yeremya 33:16’da aynı ad וְזֶה אֲשֶׁר־יִקְרָא־לָהּ יְהוָה צִדְקֵנוּ biçiminde Yeruşalayim’e yöneltilmektedir; lah (לָהּ), “ona” demektir. Burada kadın için kullanılan biçimde yazılır ve Yeruşalayim şehrini gösterir. Bu adın şehre de verilebilmesi, onun tek bir insanın bütün başkalarına doğruluk devretmesi anlamına gelmediğini gösterir.

Yehezkel 18:20 ise צִדְקַת הַצַּדִּיק עָלָיו תִּהְיֶה וְרִשְׁעַת הָרָשָׁע עָלָיו תִּהְיֶה, “Doğrunun doğruluğu kendi üzerinde, kötünün kötülüğü kendi üzerinde olacaktır” hükmünü verir. Kralın adaleti gerçekleştirmesi ile bireylerin kendi eylemlerinden sorumlu olması birbirini tamamlayan iki ayrı ilkedir.

Aramice çeviri ve açıklama olan Targum Yonatan, Yeremya 23:5’teki doğru Dal’ı Maşiah ile ilişkilendirir. Ayetin Maşiah hakkında okunması ile onun kişisel doğruluğunun başka insanların hesabına yazıldığını söylemek iki ayrı iddiadır. Kralın adaletle yönetmesi ve halkın kurtulması Yeremya’nın anlattığı olaylardır; kralın doğruluğunun başkasına geçtiği ayette söylenmez. Halk kralın adil yönetiminden yararlanır, herkes kendi davranışından sorumlu kalır.

Tanah kaynakları: Yeremya 23:5–6, 33:16, 31:29–30 ve 22:15–16; Yehezkel 18:20.

Bu iddianın sayfası

1. İddia: Yeni bir antlaşmadan söz edilmesi, Sinay antlaşmasının yetersiz olduğunu gösterir

Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Sinay’da Haşem ile İsrael arasında bir antlaşma kuruldu. Haşem’in verdiği Tora, halkın bu antlaşma içinde nasıl yaşayacağını belirledi. İsrael bu bağlılığı sürdürmeyince Yeremya, İsrael ve Yehuda ile yeni bir antlaşma yapılacağını bildirdi.

Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeremya 31’de yeni bir antlaşma vaat edilmesinden Sinay’da verilen Tora’nın geçici bir görevi olduğu sonucunu çıkarırlar. Tora’nın Haşem (Tanrı) tarafından verildiğini, doğru ve kutsal olduğunu kabul ederler. Onlara göre İsa Tora’yı tamamlamış, ölümüyle yeni antlaşmayı başlatmış ve Moşe’nin Tora’sının Sinay antlaşmasından doğan bağlayıcılığı sona ermiştir. Bu görüşte ahlaki emirler sürer. Şabat, bayramlar, kohenlik görevi ve kurbanlar ise İsa’da asıl anlamlarına ulaşır. Kohenler, Tapınakta kutsal hizmeti yerine getiren görevlilerdir. Yeni antlaşmanın bütün sonuçlarının gelecekte ortaya çıkması beklenir.

Tanah’ın Cevabı:

Yeni antlaşma, geçmişte ikiye ayrılan halkın iki kesimi olan İsrael Evi ve Yehuda Evi ile yapılacaktır. Bu antlaşmada Haşem’in Tora’sı halkın yüreğine yerleşecektir: “Tora’mı onların içine yerleştireceğim ve yüreklerine yazacağım” (Yeremya 31:30–33). İnsan bir buyruğu bildiği halde ona karşı gelebilir. Buyruk yüreğine yerleştiğinde hayatını ona göre düzenler. Yeni antlaşmada insanlar Tora’ya içten ve kalıcı biçimde bağlanacaktır. Önceki antlaşmada halk emirleri biliyor, ama onlara her zaman uymuyordu. Yeni antlaşmada ise Haşem’in emirleriyle halkın yaşadığı hayat arasındaki bu kopuş giderilecektir.

Mısır’dan çıkarılan atalar antlaşmayı çiğnemişti. Sinay’da verilen hükümler doğru, buyruklar iyiydi. Buna rağmen halk, Tora’ya dönmesi için yapılan uyarılara direnmişti (Nehemya 9:13–14, 29). Ülkenin uğradığı felaketin nedeni de halkın önüne konulan Tora’nın terk edilmesi ve Haşem’in sesinin dinlenmemesiydi (Yeremya 9:12–13). İtaatsizliğin ardından halk sürgüne gönderildi. Haşem, düşmanlarının ülkesindeki İsrael’i bütünüyle reddetmeyeceğine, antlaşmasını bozmayacağına ve Mısır’dan çıkardığı atalarla yaptığı antlaşmayı hatırlayacağına söz vermişti (Vayikra 26:44–45).

Haşem’e dönüşe bağışlanma da eşlik eder. İstemeden işlediği günah için sunu getiren kişi bağışlanır (Vayikra 4:27–31). Kötü kişinin yolunu, haksız kişinin düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmesi istenir; O bolca bağışlayacaktır (Yeşaya 55:6–7). Yeremya 31:33’te de Haşem, “Suçlarını bağışlayacağım ve günahlarını bir daha anmayacağım” der. Hristiyan iddiasında geçmişteki bağışlanmaların bile İsa’nın ölümüne ve dökülen kanına bağlı olduğu söylenir. Böylece Hristiyan öğretisinden alınan ve ayetlerde bulunmayan bir koşul, bütün bu bağışlanma vaatlerine eklenir.

Yehuda’nın günahı yüreğine kazınmıştı; gelecekte aynı yüreğe Haşem’in Tora’sı yazılacaktır (Yeremya 17:1). Buyrukların yürekte tutulması daha önce de istenmişti. Devarim 6:6’da o gün verilen sözlerin yürekte olması emredilir; Yeşaya 51:7’de Tora’yı yüreğinde taşıyan halka seslenilir. Yeni antlaşmada bu bağlılık bütün halka yerleşecek ve kalıcı olacaktır. Haşem, kendisinden ayrılmamalarını sağlayan saygıyı yüreklerine koyacaktır (Yeremya 32:37–40). Yeremya 31:33’teki “Küçüklerinden büyüklerine kadar hepsi Beni tanıyacak” sözü bütün antlaşma halkını kapsar. Artık kardeşini Haşem’i tanımaya çağırması gereken bir kesim kalmayacaktır. Yehezkel 44:23’te ise kutsal hizmetle görevli kohenler, kutsal ile sıradanın, temiz ile kirlinin ayırt edilmesini öğretir. İnsan Haşem’i tanıyıp O’na bağlı yaşayabilir ve aynı zamanda bu ayrıntıları öğrenebilir.

Moşe, sürgünden dönecek halkın nasıl yaşayacağını da anlatmıştır. Devarim 30:1–14’te İsrael dağıldığı ülkelerden toplanır ve atalarının ülkesine getirilir. Haşem, halkın ve çocuklarının yüreğini sünnet ederek kendisini bütün yürekleriyle sevmelerini sağlayacaktır. Sevgiyi engelleyen iç direnç giderildiğinde halk yeniden itaat edecektir: “Yeniden Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana buyurduğum O’nun bütün mitsvalarını yerine getireceksin.” (Devarim 30:8). Tora’da yerine getirilmesi istenen buyruğa mitsva denir. “Bugün sana buyurduğum” diyen Moşe’dir; gelecekte yapılacak olanlar, onun o gün verdiği emirlerdir. Birkaç ayet sonra bunlar “bu Tora kitabında yazılı” emirler ve hükümler olarak yeniden belirtilir (Devarim 30:10).

Bir emri yerine getirmek, onun istediği davranışı yapmaktır. Şabat buyruğu insana Haşem’e güvenmeyi öğretebilir. Fakat Haşem’e güvenmek, belirlenmiş günde Şabatı koruma emrinin yerine geçmez. Emrin öğrettiği düşünce ile istediği davranış birlikte bulunur.

Hristiyan iddiasında, Tora’nın İsa aracılığıyla bir ahlaki rehber olarak okunması eski emirleri yerine getirmek sayılır. Bu iddia, emrin anlamını benimsemekle emri uygulamayı birbirine karıştırır. Şabatı koruma yükümlülüğünün İsa’nın gelişiyle sona erdiği söylenirse, artık o günün korunması emredilmiyor demektir. Moşe ise yüreği değişen halkın yapacağı şeyleri belirli bir kitaba, o gün kendilerine verdiği emirlere bağlamıştır.

Bu emirleri yerine getirme sorumluluğu çocuklara ve sonraki kuşaklara da geçer. Devarim 29:28’de gizli şeyler Haşem’e, açıklanmış olanlar ise Tora’nın bütün sözlerini yerine getirmek üzere İsrael’e ve çocuklarına sonsuza kadar aittir. Şabat da İsrael oğullarının kuşakları boyunca koruyacakları kalıcı antlaşma ve Haşem ile aralarındaki kalıcı işarettir (Şemot 31:16–17). Halktan, emirleri ekleme veya eksiltme yapmadan koruması istenir (Devarim 4:2). Şabatın görevinin bittiğini söylemek, sonraki kuşaklara açıkça verilen koruma emrini geçersiz saymaktır.

Yehezkel, Haşem’in sözünü dinlemeye direnen insanın nasıl değişeceğini anlatır. Taşlaşmış yürek çıkarılacak, yerine canlı ve karşılık verebilen bir yürek verilecektir. Uluslar arasına dağılmış İsrael kendi ülkesine getirilecek; Haşem’in ruhu halkın içine konulacak ve halk O’nun hükümlerinde yürüyüp kurallarını koruyacaktır (Yehezkel 36:24–28). Aynı kitaptaki “hükümlerim” ve “kurallarım” sözleri, Mısır’dan çıkan halka verilen emirler için de kullanılır; Şabatlar da bunlarla birlikte anılır (Yehezkel 20:10–13). Geçmişte bu buyrukları çiğnemiş olan insanlar, yeniden birleşmiş bir halk olarak yaşayacaktır. Yehuda ile Yosef’in temsil ettiği İsrael kendi ülkesinde, David soyundan hükümdarın yönetimi altında toplanacak; Haşem’in hükümlerine uyacak ve kurallarını uygulayacaktır. Kendileriyle kalıcı bir barış antlaşması yapılacak, kutsal yer halkın ortasında bulunacaktır (Yehezkel 37:15–28).

Ülkeye dönecek olanlar, yeni antlaşmanın tarafları olan İsrael ve Yehuda’dır. Yeremya 31:34–36’de İsrael’in ulus olarak varlığını sürdürmesi güneşin, ayın ve yıldızların düzenine bağlanır. Hemen ardından Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu, belirli yerlerin adlarıyla anlatılır. Yeremya 32:37–40’ta Haşem, aynı halkı sürgünden toplayıp kendi ülkesine getireceğini söyler. Kendisinden ayrılmasınlar diye yüreklerine Kendisine karşı saygı yerleştirecektir. İsrael’in yerine başka bir topluluğu koymak, antlaşmanın taraflarını değiştirir. Peygamberlerin sözünü ettiği İsrael, ülkeye döndüğünde Moşe’nin emirlerini uygulayacaktır. İsrael’in dönüşünü kabul edip dönen halkın Tora’ya karşı yükümlülüğünü kaldırmak, aynı vaadin bir bölümünü alıp diğerini reddetmektir.

İsrael’le birlikte başka uluslardan insanlar da Haşem’e yönelecektir. Haşem’i seven, Şabatı koruyan ve antlaşmasına tutunan yabancılar kutsal dağa getirilecek, sunuları kabul edilecektir; Haşem’in evi bütün halklar için dua evidir (Yeşaya 56:6–8). Ulusların katılımıyla İsrael’in varlığı ve Şabatı koruma yükümlülüğü birlikte sürer. İnsanların Haşem’e bağlanarak birleşmesi, Tora’nın öğrettiği ibadet içinde gerçekleşir.

Tapınakta Tsadok soyundan kohenler kutsal yerde yağ ve kan sunacak, kutsal ile sıradanı, temiz ile kirliyi ayırmayı öğretecek, bayramlarla Şabatları koruyacaktır (Yehezkel 44:15–24). Yeni aylarda, Şabatlarda ve bayramlarda sunular getirilecek; Pesah kutlanacak ve yedi gün mayasız ekmek yenilecektir (Yehezkel 45:15–25). Uluslardan sağ kalanlar da her yıl Yeruşalayim’e Sukkot, yani Çardaklar Bayramı için çıkacak; gelmeyenler cezalandırılacaktır (Zekeriya 14:16–19). Sevgi ve adaletle birlikte, belirli kişilerin belirli günlerde yapacağı bu ibadetler de korunur. Şabatın, bayramların ve kurbanların İsa’yla birlikte görevini tamamladığı iddiası, peygamberlerin gelecekte yapılacağını söylediği ibadetleri sona ermiş sayar. Bu iddia Tanah’ın açık hükmüne aykırıdır.

Tapınaktaki hizmet yeniden başladığında, onu yerine getirecek kişilerin de arındırılacağı vaat edilmiştir. Malaki 3:3–4’te Levi oğulları arıtılır ve yeniden doğrulukla sunu getirir; Yehuda ile Yeruşalayim’in sunuları eski günlerde olduğu gibi hoş karşılanır. Kitabın sonundaki çağrı bütün İsrael’e yöneliktir: “Kulum Moşe’nin Tora’sını, Horev’de bütün İsrael için ona buyurduğum hükümleri ve kuralları hatırlayın.” Ardından Haşem’in büyük gününden önce Eliyahu’nun gönderilmesi gelir (Malaki 3:22–23). Halk o güne hazırlanırken Moşe’nin Tora’sını hatırlayacak, arıtılan kohenler sunularını doğru biçimde getirecektir.

Tapınağın planı ve hükümleri, halk yaptıklarından utanınca kendilerine gösterilecektir. Yehezkel 43:11’de halk yaptıklarından utanırsa yapının biçimi ve hükümleri kendilerine açıklanacak, bunları koruyup uygulamaları istenecektir. Buna göre peygamberin yapıyı ve hükümlerini açıklaması, halkın yaptıklarından utanmasına bağlıdır. Tapınağı geçmişte gerçekleşmemiş bir koşula bağlı sayan Hristiyan yorumunda, gelecekteki bütün kutsal hizmet de kaldırılır. Oysa Yehezkel 37’de kutsal yerin halkın ortasındaki kalıcılığı, David yönetimi ve barış antlaşmasıyla birlikte ayrıca vaat edilmiştir. Haşem’in yeni yürek vereceği halk, O’nun hükümlerini yapabilecek duruma gelecektir; pişmanlık ve itaat, vaat edilen dönüşün içindedir.

Bu ibadetlerin İsa’da sembolik olarak sürdüğü ileri sürülür. Oysa peygamberlikte krallıkla kohenlik ayrı soylara ve ayrı görevlere bağlanır. Yeremya 33:17–22’de David soyundan bir yönetici, Levi soyundan da yakmalık sunu, tahıl sunusu ve kurban getirenler bulunacaktır. Onlara verilen sözün kalıcılığı gündüz ve gecenin düzenine bağlanır. Levi soyundan kohenlerin sunu getirmesi ile İsa’nın kurban sayılması farklı olaylardır. Peygamberin anlattığı kişileri ve görevleri İsa’yla özdeşleştiren yorum, İsa hakkındaki öğretiyi önce doğru kabul eder; sonra da bu kabulle yorumladığı ayeti aynı öğretinin kanıtı olarak sunar.

Levi soyunun bu görevi, kendilerine verilen antlaşmaya da dayanır. Pinhas’a ve ondan sonra gelen soyuna kalıcı kohenlik antlaşması verilmiştir (Bamidbar 25:10–13). Tehilim 110:4’te Malkitsedek’le ilişkilendirilen kalıcı kohenlik sözü, başka bir soyun görevini kaldırmaz. Bir kişiye kohenlik verilmesi, Pinhas’ın soyuyla yapılan antlaşmanın sona erdiği anlamına gelmez. Ayette bu antlaşmanın sona erdiği söylenmemiştir. Yeremya ve Yehezkel’de Levi soyundan gelenler gelecekteki hizmetlerini kendi adlarıyla sürdürür.

Gerçek kurbanların gelecekte yeniden sunulacağını kabul eden Hristiyan yorumunda ise bunlar İsa’nın ölümünü anma törenleri veya kutsal yeri arındıran uygulamalar sayılır. Yehezkel 45:15–20’de kefaret sağlama ve kutsal yerin arındırılması vardır. Kefaret burada kutsal yerin arındırılmasını da kapsar; her sunuda aynı tür kişisel günah bağışlanması kastedilmez. Peygamberin saydığı amaçlar arasında İsa’nın ölümünü anmak yoktur. Bu amaç, Hristiyan öğretisinden alınarak metne eklenir.

Bu ibadetlerin gelecekte başka bir antlaşmanın hükümleri olarak döneceği de ileri sürülür. Fakat Devarim 30 onları Moşe’nin emirlerine bağlar: Yüreği değişen halk, Moşe’nin verdiği ve Tora kitabında yazılı olan emirleri yerine getirecektir.

Gelecekte nelerin değişeceği de açıkça söylenmiştir. Antlaşma sandığı artık anılmayacak, hatırlanmayacak ve yeniden yapılmayacaktır. Yeruşalayim Haşem’in tahtı diye adlandırılacak, uluslar oraya toplanacak, İsrael ile Yehuda birlikte ülkeye dönecektir (Yeremya 3:16–18). Sandığın artık yapılmamasıyla Tora’nın yüreklere yazılması aynı peygamberin vaatleridir. Sandık hakkında söylenenleri bütün emirlerin kaldırılacağı şeklinde yorumlamak, peygamberin sözünü ettiği değişimi başka bir şeye dönüştürür.

Hristiyan iddiasında yeni antlaşma İsa’nın ölümüyle başlamış, bütün sonuçlarının gerçekleşmesi ise geleceğe bırakılmıştır. Bir vaadin başlaması ile bütün sonuçlarının gerçekleşmesi farklı zamanlarda olabilir. Ancak Yeremya, yeni antlaşmanın İsa’nın ölümüyle başladığını söylemez. Vaatlerin tamamlanacağı gün gelecekte olsa da o gün halkın yerine getireceği emirler değişmez. Moşe’nin emirlerinin yapılacağı, yeni yürek verilen halkın bu hükümlere göre yaşayacağı vaat edilmiştir. Araya Tora’yı uygulama yükümlülüğünün sona erdiği bir dönem koymak, Yeremya’nın sözlerine ayrıca eklenen bir iddiadır. Tanah, Moşe’nin emirlerinin yerine getirileceğini vaat ederken bu emirlerin görevinin bittiğini söyleyen Hristiyan iddiası, yeni antlaşmanın vaadini tersine çevirir.

Yeremya’nın tarif ettiği yenilik, dışarıdan verilen Tora’nın halkın yüreğine yerleşmesidir. Halk ve Tora aynı kalırken bağlılığın değişmesi, Sinay’da verilen Tora’nın yetersizliğine kanıt sayılamaz. İsa’nın ölümüyle Tora’nın görevinin bittiği iddiası, vaadin tarif ettiği yeniliğin yerine başka bir sonuç koyar.

Tora kaynakları (ToraOku): Şemot 31:16–17; Vayikra 4:27–31; Vayikra 26:44–45; Bamidbar 25:10–13; Devarim 4:2; Devarim 6:6; Devarim 29:28; Devarim 30:1–14.

Diğer Tanah kaynakları (Sefaria): Yeremya 31:30–39; Yeremya 9:12–13; Yeremya 17:1; Yeremya 3:16–18; Yeremya 32:37–40; Yeremya 33:17–26; Yehezkel 20:10–13; Yehezkel 36:24–28; Yehezkel 37:15–28; Yehezkel 43:7–12; Yehezkel 44:15–24; Yehezkel 45:15–25; Malaki 3:3–4; Malaki 3:22–23; Yeşaya 51:7; Yeşaya 55:6–7; Yeşaya 56:6–8; Zekeriya 14:16–19; Tehilim 110:4; Nehemya 9:13–14, 29.

Yeremya 31 için İbranice metnin ayet numaraları kullanılmıştır. Yeni antlaşma bölümü 31:30–33, İsrael soyunun sürekliliği 31:34–36 içindedir; birçok Hristiyan çeviride bunlar sırasıyla 31:31–34 ve 31:35–37 olarak numaralandırılır.

Bu iddianın sayfası

2. İddia: Yeni antlaşma, Moşe’nin Tora’sının yerine başka bir dini sistem getirecektir

Yeremya yeni antlaşmadan söz ederken kiminle antlaşma yapılacağını ve halkın içine neyin yerleştirileceğini de söyler. Bu iki ayrıntı, gelecekteki düzenin Sinay’la bağını belirler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Yeremya yeni antlaşmadan söz ederken kiminle antlaşma yapılacağını ve halkın içine neyin yerleştirileceğini de söyler. Bu iki ayrıntı, gelecekteki düzenin Sinay’la bağını belirler.

Bu yoruma göre Yeremya’nın vaat ettiği yeni antlaşma, Moşe’nin Tora’sının yerini İsa’nın getirdiği düzene bırakır. Bu görüşü savunan Hristiyanlar Tora’nın Tanrı tarafından verildiğini kabul ederler. İsa’nın onu tamamladığını ve artık bağlayıcı olmadığını söylerler. Yeremya’nın adını verdiği İsrael ve Yehuda’yı da İsa’ya inananların oluşturduğu “ruhsal İsrael” olarak yorumlarlar.

Tanah’ın Cevabı:

Haşem, İsrael ve Yehuda ile yapacağı yeni antlaşmada “Tora’mı içlerine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der. Onlara “Ben onların Tanrısı olacağım, onlar da benim halkım olacak” sözü verilir (Yeremya 31:30–33). Halkın Tora’yı yürekten benimsemesi sağlanacaktır. Aynı halkın artık o Tora’nın emirleriyle bağlı olmadığını söylemek, Haşem’in verdiği sözü tersine çevirmektir.

Mısır’dan çıkarılan atalar kendileriyle yapılan antlaşmayı bozmuşlardı. Gelecekte ise küçüğünden büyüğüne herkes Haşem’i bilecek ve günahları bağışlanacaktır. Halk daha önce çiğnediği emirlere artık isteyerek uyacaktır.

Peki bu içten bağlılık hangi emirlerin yerine getirilmesiyle yaşanacaktır? Devarim bunu açıklar. İsrael ülkesine toplandığında Haşem halkın “yüreğini sünnet edecek”, yani O’nu bütün yüreğiyle sevmesini sağlayacaktır. Halk da Haşem’in sesini dinleyerek Moşe’nin “bugün sana emrettiğim” dediği bütün mitsvaları, yani emirleri, yerine getirecektir (Devarim 30:1–10). Moşe “bugün” derken halka konuştuğu günü anlatır. Onuncu ayette de bu emirlerin Tora kitabında yazılı olduğu belirtilir. Böylece yüreği değişen halkın uyması beklenen emirler, Moşe’nin verdiği emirler olarak belirlenir.

Bu dönüşün vaat edildiği halkın kim olduğu da açıktır. Yeremya’da yeni antlaşma, geçmişte bölünmüş halkın iki kesimi olan “İsrael Evi ve Yehuda Evi” ile yapılır. İsrael ve Yehuda yıkımın ardından yeniden kurulacak ve halk yeniden çoğalacak; her kişi kendi günahından sorumlu tutulacaktır. İsrael soyunun Haşem’in önünde ulus olarak kalması, güneşin, ayın ve yıldızların düzeniyle güvence altına alınır. Yeruşalayim de yeniden kurulacak, şehrin sınırları ayetlerde adları verilen yerlere uzanacaktır (Yeremya 31:26–39).

Ülkesine dönen bu halkın bölünmüşlüğü de sona erecektir. Yehezkel’de milletler arasına dağılmış İsrael kendi toprağına toplanır; İsrael ve Yehuda tek halk, tek krallık olur. David soyundan kralın yönetiminde Haşem’in hükümlerine uyulur. Halk, Yaakov’a verilmiş ve atalarının yaşadığı ülkede çocukları ve torunlarıyla birlikte yaşar. Onlarla kalıcı bir barış antlaşması yapılır ve Haşem’in kutsal yeri aralarında bulunur (Yehezkel 37:21–28). Ülkeye dönecek kişiler, orada önceden yaşamış ataların sürgüne dağılmış çocuklarıdır. Hristiyan iddiasında “ruhsal İsrael”, İsa’ya inananların oluşturduğu topluluğa verilen addır. Bu topluluk, antlaşmanın muhatabı olarak İsrael ve Yehuda’nın yerine konulduğunda dönüş vaadi, verildiği halktan koparılmış olur. O halkın geçmişi de vaatten ayrılmış olur.

İsrael’in yeniden toplanmasıyla birlikte başka milletlerden insanlar da Haşem’e bağlanır ve O’nun adını sever. Yeşaya’da Şabat’ı koruyan ve antlaşmaya bağlı kalan yabancılar kutsal dağa getirilir; Haşem’in evi bütün halklar için dua evi olur. İsrael’in sürgündeki insanlarını toplayan Haşem, başkalarını da toplayacaktır (Yeşaya 56:6–8). İsrael’in dağılmışları kendi ülkesine dönerken, onlarla birlikte başkaları da toplanır. Bu insanların katılımı Şabatın korunmasıyla birlikte vaat edilmiştir.

“Yeni antlaşma İsa ile başladı; ülkeye dönüş ve diğer vaatler ileride tamamlanacak” savı da bu çelişkiyi gidermez. Vaatlerin ne zaman tamamlanacağı bir sorudur. Bu vaatler gerçekleştiğinde halkın nasıl yaşayacağı ise başka bir sorudur.

Devarim’de ülkesine dönen halk Moşe’nin emirlerine uyar; Yehezkel’de birleşen halk Haşem’in hükümlerini yerine getirir. Vaatlerin ileride tamamlanacağı söylendiğinde de halkın ne yapacağı değişmez. Tora’ya dönüş vaat edilen halkın önce o Tora’dan muaf tutulduğu sonucu, peygamberlerin sözlerine sonradan eklenmiş olur.

İsrael’in Tora’yla bağı, Sinay’da Haşem’in sesini işitmesine dayanır (Devarim 4:32–36). Malaki’de Haşem’in büyük gününe hazırlanırken de halka aynı görev verilir: “Kulum Moşe’nin Tora’sını hatırlayın; bütün İsrael için Horev’de ona emrettiğim kuralları ve hükümleri.” Bu çağrıyla birlikte, o gün gelmeden önce Eliyahu’nun gönderileceği vaat edilir (Malaki 3:22–24). Horev’de, yani Sinay’da alınan Tora, halkın gelecekte de uyacağı öğretidir. Yeni antlaşmayı başka bir dine geçiş diye sunan iddia, hem yüreğe yazılacak Tora’yı hem de ona uyacağı vaat edilen halkı değiştirir.

İsa’nın getirdiği dini düzeni Moşe’nin Tora’sının yerine koymak, Yeremya’nın açıkça koruduğu iki unsuru değiştirir. Antlaşmanın tarafı İsrael ve Yehuda’dır ve onların yüreklerine yazılan, Haşem’in Tora’sıdır.

Tanah kaynakları: Yeremya 31:26–39; Devarim 30:1–10 (30:6–10 özgün metin); Devarim 4:32–36; Yehezkel 37:21–28; Yeşaya 56:6–8; Malaki 3:22 ve 3:23–24. Malaki 3:22, Hristiyan bölümlemesinde 4:4 olarak numaralandırılır.

Yeremya 31 için İbranice metnin ayet numaraları kullanılmıştır. Yeni antlaşma bölümü 31:30–33, İsrael soyunun sürekliliği 31:34–36 içindedir; birçok Hristiyan çeviride bunlar sırasıyla 31:31–34 ve 31:35–37 olarak numaralandırılır.

Bu iddianın sayfası

3. İddia: Yeni antlaşma, Sinay’ın buyruklarını geçersiz kılan yasalar getirecektir

Bir buyruğun yüreğe yazılması, insanın onu içten benimsemesini anlatır. Yeremya bu ifadeyi, atalarının antlaşmayı çiğnediği halka verilen yeni antlaşma sözünde kullanır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Bir buyruğun yüreğe yazılması, insanın onu içten benimsemesini anlatır. Yeremya bu ifadeyi, atalarının antlaşmayı çiğnediği halka verilen yeni antlaşma sözünde kullanır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tora’nın Tanrı tarafından verildiğini ve İsa’nın onu tamamladığını söylerler. Onlara göre yeni antlaşmada esas olan yürekteki bağlılıktır. Bundan, Sinay emirlerinin bağlayıcılığını yitirdiği, yerlerine yeni hükümlerin geldiği ve Sinay’daki ibadetlerin artık zorunlu olmadığı sonucunu çıkarırlar.

Tanah’ın Cevabı:

Yeni antlaşmada Haşem’in Tora’sı halkın yüreğine yazılır: “Tora’mı içlerine koyacağım ve yüreklerine yazacağım.” Bu sözün verildiği İsrael ve Yehuda’nın ataları önceki antlaşmayı bozmuşlardı. Gelecekte ise halk Haşem’i tanıyacak, günahları bağışlanacak ve Tora’yı içtenlikle benimseyecektir (Yeremya 31:30–33). Bir emir bilindiği halde çiğnenebilir. Yüreğe yazıldığında ise istekle yerine getirilir. Haşem’in vaadi, geçmişte çiğnenen Tora’nın içtenlikle benimsenmesidir. Bu vaadi emirlerin kaldırılması diye okumak, peygamberin söylediğini tersine çevirmektir.

Yehezkel, yeni yürek ve yeni ruh verildiğinde bu bağlılığın nasıl yaşanacağını açıkça anlatır: “Ruhumu içinize koyacağım; kurallarıma göre yürümenizi, hükümlerimi koruyup yerine getirmenizi sağlayacağım” (Yehezkel 36:26–27). Halk Haşem’e bağlandığında O’nun emirlerine uyarak yaşayacaktır. David soyundan hükümdarın yönetiminde de halk bu hükümleri koruyup uygulayacaktır (Yehezkel 37:24). Yeni yürek verilmesinin sonucu, mitsvaların, yani Haşem’in emirlerinin yerine getirilmesidir.

Yerine getirilecek emirler arasında Şabatı kutsal tutmak, bayramları korumak ve Tapınakta hizmet etmek de vardır. Tapınağın kutsal hizmetini yürüten kohenler, halka kutsal ile sıradanı, temiz ile kirliyi ayırmayı öğretecektir. Buradaki temiz ve kirli sözleri, Tapınak ve ibadet için gereken durumu anlatır. Bu ayrım, günlük dilde bedensel temizlikten veya kirden söz etmekle aynı değildir. Anlaşmazlıklar Haşem’in hükümlerine göre çözülecek; O’nun bayramlarına ilişkin kurallar korunacak ve Şabatları kutsal tutulacaktır (Yehezkel 44:23–24). Haşem’e içten bağlılık insanın davranışlarında görülür. Hangi günün kutsal tutulacağı ve ibadetin nasıl yerine getirileceği de bu yaşama dahildir.

Haşem’e içten bağlılık ile bedene ilişkin emirler birlikte korunur. Tapınağa giriş konusunda hem yürek hem beden bakımından sünnetsizlik anılır; İsrael arasında bulunan böyle bir yabancının kutsal yere girmesi yasaklanır (Yehezkel 44:7–9). İçten bağlılığın aranması, bedensel sünnet şartını ortadan kaldırmamıştır. İçten bağlılığı bedenle ilgili şartın yerine koyan yorum ise ayette birlikte aranan iki şarttan birini kaldırır.

Bayramların gelecekteki yeri, başka milletlerin Yeruşalayim’e gelişiyle daha da belirginleşir. Yeruşalayim’e karşı gelen milletlerden sağ kalanlar, her yıl Haşem’e ibadet etmek ve Sukkot’u, yani Çardaklar Bayramı’nı kutlamak için şehre çıkacaktır. Gelmeyen topluluklara yağmur verilmeyecek; Mısır ve bayrama katılmayan diğer milletler için ceza olacaktır (Zekeriya 14:16–19). Zekeriya, Sukkot’u adıyla anıp ne zaman ve nerede kutlanacağını söyler. Gelmeyenlerin cezalandırılması da bayrama katılmanın o gelecekte bir yükümlülük olduğunu gösterir.

Haşem’in sözleri de kuşaklar boyunca yaşamaya devam edecektir. Yeşaya’da antlaşma, Haşem’in ruhuyla ve ağızlara koyduğu sözlerle birlikte anılır; bu sözlerin halkın, çocuklarının ve torunlarının ağzından sonsuza dek ayrılmayacağı vaat edilir (Yeşaya 59:21). Yürekte benimsenen öğreti, konuşulan ve sonraki kuşaklara aktarılan öğreti olarak kalır. Malaki, gelecekte yaşanacak olayları anlatırken halka Moşe’nin Tora’sını hatırlamasını buyurur: “Kulum Moşe’nin Tora’sını hatırlayın; bütün İsrael için Horev’de ona emrettiğim kuralları ve hükümleri” (Malaki 3:22). Haşem’in büyük günü öncesinde Eliyahu’nun gönderileceği sözüyle birlikte, halka Horev’de, yani Sinay’da verilmiş Tora hatırlatılır (3:23–24).

Tanah’ta vaat edilen değişim, insanların Haşem’e bağlılığında gerçekleşir. Şabat tutulur, bayramlar kutlanır ve kohenler hizmet eder. Bu ibadetleri uygulayacak halka yeni bir yürek verilmesi, Sinay’ın hükümlerinden muafiyet diye sunulamaz. İddia, peygamberlerin yerine getirileceğini söylediği emirleri geçersiz sayar.

Yeni antlaşmada değişen, halkın buyruklara bağlılığıdır. Peygamberlerin o gelecek için tarif ettiği Şabat, bayram ve kohenlik görevleri, Sinay’ın buyruklarının geçersiz kaldığı iddiasıyla çelişir.

Tanah kaynakları: Yeremya 31:30–33; Yehezkel 36:26–27, 37:24, 44:7–9 ve 44:23–24; Zekeriya 14:16–19; Yeşaya 59:21; Malaki 3:22 ve 3:23–24. Malaki 3:22–24, Hristiyan bölümlemesinde 4:4–6 olarak numaralandırılır.

Yeremya 31 için İbranice metnin ayet numaraları kullanılmıştır. Yeni antlaşma bölümü 31:30–33, İsrael soyunun sürekliliği 31:34–36 içindedir; birçok Hristiyan çeviride bunlar sırasıyla 31:31–34 ve 31:35–37 olarak numaralandırılır.

Bu iddianın sayfası

13. İddia: Maşiah yeni bir Tora getirecektir

Peygamberlerin anlattığı Maşiah çağında İsrael yeniden toplanır ve Haşem’in yolunu izler. Bu geleceğin yeni bir Tora içerip içermediğini, peygamberlerin o dönemin halkına yüklediği görevler belirler.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Peygamberlerin anlattığı Maşiah çağında İsrael yeniden toplanır ve Haşem’in yolunu izler. Bu geleceğin yeni bir Tora içerip içermediğini, peygamberlerin o dönemin halkına yüklediği görevler belirler.

Maşiah’ın yeni bir Tora getireceğini savunan Hristiyanlar, Sinay’da verilen kutsal Tora’nın geçici bir görev taşıdığını söylerler. Onlara göre Maşiah yeni bir Tora getirecekti ve İsa, Moşe’nin Tora’sını tamamlayıp yerine yeni hükümler koyarak bunu yaptı. Yeremya’nın yeni antlaşma vaadini, Yeşaya’da Tora’nın Haşem’den çıkacağı sözünü ve bazı Yahudi yorumlarındaki “yeni Tora” ifadesini bu görüşlerine dayanak gösterirler.

Tanah’ın Cevabı:

Yehezkel’in anlattığı gelecekte İsrael bir kralın yönetiminde birleşir. Haşem’in “kulum David” diye andığı kralın döneminde halk O’nun hükümlerine göre yaşar ve emirlerini yerine getirir. Yeşaya da David’in babası Yişay’ın soyundan gelecek yöneticiyi Haşem’e saygısı ve yoksullar için sağladığı adaletle tanıtır. Haşem’in hükümlerine bağlı bir yaşam, Maşiah’ın yönetimiyle birlikte vaat edilir. (Yehezkel 37:24, Yeşaya 11:1–5)

Bu yaşamı öğrenmek için başka uluslar da Yeruşalayim’e gelir. Yaakov’un Tanrısı’nın evine çıkıp O’nun yollarında yürümek isterler. “Tora Tsiyon'dan, Haşem'in sözü Yeruşalayim'den çıkacaktır.” Aynı anlatımda savaş araçları tarım araçlarına çevrilir. Mika’da herkes kendi asmasının ve incir ağacının altında korkusuzca oturur. Tora yayıldıkça ulusların yaşayışı değişir, savaşın yerini barış alır. (Yeşaya 2:2–4; Mika 4:1–4)

Yeşaya’nın כִּי תוֹרָה מֵאִתִּי תֵצֵא, “Çünkü Tora Benden çıkacaktır” sözünün ardından Haşem’in adaletinin uluslara ışık olacağı söylenir. Aynı bölümde Haşem, doğruluğu bilen ve Tora’sını zaten yüreğinde taşıyan halka seslenir. Böylece öğretiyi taşıyan halk ile onu öğrenecek uluslar aynı anlatım içinde yer alır. Yeşaya’nın cümlesinde “yeni” sözcüğü bulunmaz. (Yeşaya 51:4–7)

Yeremya’da “yeni” sözcüğü antlaşmayı niteler. Haşem, İsrael ve Yehuda’yla yapılacak antlaşmada kendi Tora’sını halkın içine koyacağını ve yüreğine yazacağını söyler.

Bu iç değişimin sonucu Moşe’nin sözlerinde açıklanır. İsrael sürgündeyken Moşe’nin “bugün sana buyurduğum” dediği hükümlere uygun olarak Haşem’e döner. Halk ülkesine getirildiğinde yüreği sünnet edilir, yani Haşem’i bütün yüreğiyle sevmesi sağlanır. Onun ardından da Moşe’nin o gün verdiği bütün emirler uygulanır. Değişen halkın yüreğidir. Önce de sonra da yerine getirilen emirler aynıdır. (Yeremya 31:30–33, Devarim 30:2–8)

Bu emirler gündelik yaşamda da yerini korur. Yehezkel’in anlattığı gelecekte kohenler halka kutsal ile sıradanı, ibadet açısından temiz ile kirli olanı ayırt etmeyi öğretir. Anlaşmazlıklar Haşem’in hükümlerine göre çözülür, bayramları gözetilir ve Şabatları kutsal tutulur. Zekeriya’da, Yeruşalayim’e karşı gelen uluslardan sağ kalanlar her yıl Sukkot’u, yani Çardak Bayramı’nı kutlamak için şehre çıkar. Gelmeyenler için yağmurun kesilmesi ve ceza vardır. Böylece uluslar İsrael’in bayramlarından birine katılır. Malaki’de ise Haşem’in büyük günü öncesinde Moşe’ye Horev’de bütün İsrael için verilen Tora’nın, hükümleri ve kurallarıyla birlikte hatırlanması istenir. (Yehezkel 44:23–24; Zekeriya 14:16–19; Malaki 3:22–24)

İddiada geçen “yeni Tora” sözü, Yeşaya’dan sonraki bir Yahudi anlatısında, gelecekteki bir ziyafetle ilgili olarak kullanılır. Vayikra Rabba, Tora’nın Vayikra kitabıyla ilgili Yahudi açıklamalarını içerir. Eserin 13:3 bölümünde iki canlıdan söz edilir: Behemot adlı hayvan ve Livyatan adlı deniz canlısı.

Anlatıda Livyatan, Behemot’u yüzgeçleriyle öldürür. Hayvan kesimiyle ilgili olağan kurallar böyle bir kesime izin vermez. Bu yüzden hayvanın etinin nasıl yenebileceği sorulur. “Benden yeni Tora çıkacaktır” sözü, bu soruya cevap olarak verilir ve “Tora’da bir yenilik” diye açıklanır. Anlatı, belirli bir hayvanın etinin nasıl yenebileceği sorusunu ele alır. Bu özel durumun bütün Sinay hükümlerine uygulanması için ayrı bir dayanak gerekir.

Bu soruya verilen cevaplar farklıdır. Toldot Yaakov Yosef’e göre yalnızca yeni bir açıklama yapılacağını söylemek, hayvanın nasıl yenebileceği sorusunu çözmez. Eser, yaratılışın ilk günlerinden kalan bu hayvanın olağan kesim şartına bağlı olmadığını söyler. Etz Yosef ise ziyafetteki izni, o duruma özgü geçici bir uygulama olarak açıklar.

Rabbi Tsadok daha geniş bir izin olabileceğini söyler. Buna göre bugün yasak olan bazı şeylere gelecekte izin verilecek ve bu iznin de Tora’nın içinde bulunduğu anlaşılacaktır. Aynı metinde Tora’nın sonsuza kadar var olduğu ve değiştirilemeyeceği belirtilir.

Başka iki açıklama, insanın Tora’yı nasıl öğrendiği üzerinde durur. Keter Şem Tov’da Lavan ve Bilam gibi kişilerin anlatılarındaki derin anlamların gelecekte açığa çıkacağı söylenir. Akedat Yitshak’ta ise Yeremya’nın yüreğe yazılan Tora vaadi, öğrenilenin unutulmayacak biçimde insanın içine yerleşmesiyle ilişkilendirilir.

Rambam, Maşiah çağını David krallığının kurulması, Tapınak’ın inşası ve dağılmış İsrael’in toplanmasıyla anlatır. Sunular yeniden getirilir. Şemita, yedinci yılda toprağın dinlendirilmesini içerir. Yovel ise belirli dönemlerde toprağın sahibine dönmesine ilişkin hükümleri kapsar. Bu iki hüküm yeniden uygulanır. Ayrıca kalıcı bir değişiklik ile bir olay için verilen geçici talimatı birbirinden ayırır. Eliyahu’nun Karmel’de Tapınak dışında sunu getirmesi böyle bir olaya aittir. Genel hüküm sürer ve peygamber Tora’nın emirlerini kalıcı olarak kaldıramaz. (Hilhot Melahim 11:1, Hilhot Yesode HaTora 9:1, 3)

Bu yorumlarda ele alınan yenilik, kimi zaman belirli bir izin, kimi zaman da Tora’nın daha derin öğrenilmesidir. Bunların hiçbiri, Yeşaya’nın cümlesine Tora’nın kaldırılacağına dair bir hüküm eklemez. Tanah’ta Maşiah çağında Haşem’in hükümleri uygulanır, Şabat kutsal tutulur ve bayramlar kutlanır. Sinay Tora’sının İsa aracılığıyla bağlayıcılığını yitirdiği iddiası, Tanah’ın bu açık hükümlerine aykırıdır.

Gelecekte Tora’nın uluslara öğretilmesi, Sinay’ın hükümlerinin değiştirilmesi anlamına gelmez. Peygamberlerin aynı çağda uygulanacağını söylediği emirler, Maşiah’ın onları kaldırıp başka bir Tora getireceği iddiasını çürütür.

Tanah kaynakları: Yehezkel 37:24, 44:23–24; Yeşaya 11:1–5, 2:2–4, 51:4, 7; Mika 4:1–4; Yeremya 31:30–33, özellikle 32; Devarim 30:2, 6, 8 (özgün metin); Zekeriya 14:16–19; Malaki 3:22, 22–24. Yeremya atıfları Masoretik numaralandırmayladır. 31:30–33 bazı çevirilerde 31:31–34; Tora’nın yüreğe yazılması 31:32, bu çevirilerde 31:33 olarak yer alır (İbranice bölüm). Malaki 3:22–24, bazı çevirilerde 4:4–6 olarak numaralandırılır.

İddiada başvurulan rabbinik metinler ve açıklamalar: Vayikra Rabba 13:3; Toldot Yaakov Yosef, Şemini, “Be-midraş Şemini” ile başlayan açıklama; Etz Yosef, Vayikra Rabba 13:3, “Ela letsaref” açıklaması; Resisei Layla 56:23; Keter Şem Tov, “Ki Tora hadaşa me-iti tetse” ile başlayan öğreti; Akedat Yitshak, Vayeşev, “U-vemidraş hazit” ile başlayan açıklama; Rambam, Mişne Tora, Hilhot Melahim 11:1 ve Hilhot Yesode HaTora 9:1, 3.

İlgili yazılar: Kabalat.com, “Yasa artık geçersiz mi?”; “Yeni Antlaşma Nedir?”; “Tora Göklerde Değildir: Yahudiliğin Epistemik Üstünlüğü”.

Bu iddianın sayfası

62. İddia: Maşiah’ın doğruluğu başka insanların hesabına geçirilecektir

Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Adil bir kral, verdiği kararlarla halkın güvenliğini ve hayatını iyileştirebilir. Bir kralın doğruluğundan yararlanmakla, onun yaptıklarının başka bir insanın kendi davranışları sayılması farklı şeylerdir. Yeremya’nın vaat ettiği kral ele alınırken bu fark önem taşır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeremya’nın Maşiah’a, yani Mesih’e “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adını vermesini iddialarına dayanak gösterirler. Onlara göre İsa, Tanrı’ya kusursuz biçimde itaat etti ve kendi isteğiyle öldü. Bu yüzden ona iman edenler Tanrı önünde doğru sayılır. “Hesabına yazılmak” derken, Maşiah’ın yaptıklarının iman edenlerin kendi doğruluğu gibi kabul edilmesini kastederler.

Tanah’ın Cevabı:

Yeremya, Kral Yoşiya’nın yoksul ve ihtiyaç içindeki insanların davalarına adaletle baktığını anlatır. Haşem bu adil yönetimi kendisini tanımak diye niteler (Yeremya 22:15–16). Bir sonraki bölümde David soyundan gelecek kral için de aynı sözler kullanılır: O, ülkede “adalet ve doğruluk” ile hükmedecektir (Yeremya 23:5–6). Peygamber kralın adil kararlarını ve halkın güvenliğini anlatır; kralın kişisel doğruluğunun başka insanların hesabına yazılacağını söylemez.

Kralın günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael güven içinde yaşayacaktır. “Haşem bizim doğruluğumuzdur” adı bu kurtuluşu Haşem’e bağlar. Peygamber aynı adı güven içinde yaşayacak olan Yeruşalayim’e de verir. Şehrin bu adla anılması, orada yaşayanların şehrin erdemleriyle doğru sayılacağını anlatmaz.

Yeremya, hükümdarın getireceği doğruluğu ülke hayatında görünür kılar. Yönetici adaletle hükmeder, Yehuda kurtulur ve İsrael güvenlik içinde yaşar. Yoşiya örneğinde adaletin anlamı daha da somuttur: Kral, yoksul ve muhtaç insanların davasını görür. Bir kralın doğruluğundan halkın faydalanması, onun adil kararlarının halkı korumasıdır. Herkesin kendi eyleminden sorumlu olması aynı şekilde sürer. (Yeremya 22:15–16).

Yehezkel 18’de doğru yaşayan bir babanın zorbalık eden oğlu, babası doğru yaşadı diye suçsuz sayılmaz. Zorbanın onun yolunu izlemeyen oğlu da babasının kötülüğü yüzünden ölmez. Haşem şöyle der: “Doğru kişinin doğruluğu kendi üzerinde, kötünün kötülüğü de kendi üzerinde olacaktır.” Kötülük yapan insan yolundan döner ve adaletle yaşarsa eski suçları anılmayacaktır. Doğru kişi kötülüğe dönerse önceki doğruluğu onu korumayacaktır. Her biri kendi davranışıyla değerlendirilir.

Yeremya 31:29–34 aynı sorumluluğu, herkesin kendi davranışının sonucuyla karşılaştığını gösteren ekşi üzüm örneğiyle anlatır: Ekşi üzümü kim yerse dişleri onun kamaşır. Ardından Haşem yeni antlaşmada Tora’sını halkın içine koyacağını, yüreğine yazacağını ve suçlarını bağışlayacağını söyler.

Bir insanın duası başkalarına yarar sağlayabilir. Avraam, Sedom’da doğru insanlar bulunursa şehrin onlar uğruna esirgenmesini ister; Haşem bu dileğe karşılık verir (Bereşit 18:23–32). Bu söz şehrin yıkımdan kurtulmasıyla ilgilidir; şehirdeki herkesin kişisel olarak doğru yaşadığını söylemez.

Altın Buzağı olayında Moşe halka merhamet edilmesi için dua eder. Haşem halkı yok etmekten vazgeçer. Moşe daha sonra bağışlanma ister ve halk bağışlanmazsa kendi adının Haşem’in kitabından silinmesini diler. Haşem ona “Bana karşı kim günah işlediyse onu kitabımdan sileceğim” diye cevap verir (Şemot 32:11–14, 30–34). Moşe’nin duası halka yarar sağlar; günahı işleyenlerin sorumluluğu da belirtilir.

Tora, insanın yanlış yapan komşusunu uyarmasını da ister (Vayikra 19:17). Başkasının davranışıyla ilgilenmek ve onun için dua etmek önemlidir. Bunlar, bir kişinin bütün ahlaki davranışlarının başka bir kişi tarafından yapılmış sayılmasıyla aynı şey değildir.

Vayikra 4:27–31’de yanlışlıkla günah işleyen kişi kusursuz bir keçi getirir; kohen onun için bağışlanma işlemini yerine getirir. Kusursuzluk, hayvanın bedeni için konan şarttır. Yom Kippur’da halkın günahları canlı keçinin üzerinde itiraf edilir ve keçi onları çöle taşır. Bu işlemler bağışlanma ve arınmayla ilgilidir. Hayvanın kendi ahlaki seçimleriyle yaptığı ve bir insana aitmiş gibi onun hesabına yazılabilecek davranışları yoktur.

Yeşaya 53:11–12’de doğru kul birçok kişiyi bilgisiyle doğruya yöneltir, onların suçlarının doğurduğu yükü taşır ve suçlular için dua eder. 52:15 ile 53:4–6’da bunun neye karşılık geldiği görülür. Uluslar, önce cezalandırıldığını sandıkları İsrael’e karşı kendi yaptıklarını fark ederler. Kula verilen bilgi ve doğruluk, başka insanların yolunu düzeltmesine yardım eder. Bir başkasının doğruluğundan böyle yararlanmak, o doğruluğun kişinin kendi ameli olarak hesabına yazılması anlamına gelmez. Yehezkel 18:20 doğruluğu ve suçu, onu işleyenin üzerinde bırakır.

Yeremya adaletle yöneten bir kralı anlatır. Yehezkel ise kötülüğünden dönen kişinin bağışlanacağını ve yaptığı doğrulukla yaşayacağını söyler. Kralın kişisel doğruluğunun başkasına aktarıldığı iddiası, Yeremya’nın bu adlandırmasında bulunmaz.

Tanah kaynakları: Yeremya 22:15–16, 23:5–6, 31:29–34 ve 33:16, Yehezkel 18:5–24 (18:20–24), Bereşit 18:23–32, Şemot 32:11–14, 30–34 (Sefaria, 32:32–33), Vayikra 4:27–31, 16:21–22, 30, 19:17 ve Yeşaya 53:10–12.

Bu iddianın sayfası

7. İddia: Tora başından beri geçici bir düzenlemeydi

Tora, Sinay’daki kuşağa hem günlük hayatını düzenleyen emirler hem de çocuklarına ve torunlarına aktaracağı görevler verdi. Bu görevlerin bir bölümü belirli kişilere, yerlere ve zamanlara bağlıdır.

İddiayı ve cevabı oku

Hristiyan İddiası:

Tora, Sinay’daki kuşağa hem günlük hayatını düzenleyen emirler hem de çocuklarına ve torunlarına aktaracağı görevler verdi. Bu görevlerin bir bölümü belirli kişilere, yerlere ve zamanlara bağlıdır.

Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Moşe’nin Tora’sını Tanrı’nın verdiği doğru ve kutsal bir öğreti olarak kabul eder. Onlara göre Tora yalnızca İsa’nın gelişine hazırlık için verilmişti. İsa bu görevi tamamlayınca emirlerin bağlayıcılığı sona erdi. Bu görüşün bir biçiminde, İsrael’in gelecekte Maşiah döneminde Moşe’nin Tora’sına yeniden uyacağı da kabul edilir. Bu durumda emirlerin bağlayıcı olmadığı söylenen dönem, İsa’nın gelişi ile İsrael’in gelecekteki itaati arasındaki süredir.

Tanah’ın Cevabı:

Devarim 29:28’de açıklanmış olanların “bu Tora’nın bütün sözlerini yerine getirmemiz için, sonsuza dek bize ve çocuklarımıza” ait olduğu söylenir (Devarim 29:28). Burada sonraki kuşaklara bırakılan görev, Tora’nın emirlerini yerine getirmektir.

Bu emirlerin kuşaktan kuşağa sürmesi, her hafta korunan Şabat’ta da görülür. Şabat’ın İsrael’in “kuşakları boyunca” korunması emredilir; Haşem ile İsrael arasındaki bu bağ “sonsuz bir antlaşma” ve kalıcı bir işaret diye adlandırılır (Şemot 31:13–17). İsrael’in bir kuşağı, kendisinden önceki kuşak gibi Şabat’ı koruyacaktır. İsa’nın gelişiyle bu görevin sona erdiği söylendiğinde, kuşaklara verilen emre ayette bulunmayan bir bitiş tarihi eklenmiş olur. Gelecekte emirlerin yeniden uygulanacağını söylemek, aradaki kuşaklar için böyle bir bitiş tarihi koyma sorununu çözmez. Tora, Şabat’ın İsrael’in kuşakları boyunca korunmasını buyurur; sürgündeki halkı da Moşe’nin emirlerine dönmeye çağırır.

Buna karşı, “sonsuz” diye çevrilen עוֹלָם (olam) sözcüğünün her kullanımda sınırsız süre belirtmediği ileri sürülür. Devarim 15:17’de efendisinden ayrılmak istemeyen kölenin hizmeti için de aynı sözcük kullanılır (Devarim 15:12–17). Kölenin hizmeti kendi yaşamından daha uzun süremez. Şabat emri ise birbirini izleyen kuşaklara verilir. Bir ayette sözcüğün belirttiği süreyi başka bir ayete taşırken o ayetin kime seslendiği ve ne söylediği göz ardı edilemez. Şabat için hem kuşakların devamı hem antlaşmanın kalıcılığı belirtilmiş, sonraki peygamberlerde de Şabat’ın korunacağı bildirilmiştir.

Yılın kutsal günleri de aynı biçimde kuşaklara verilmiştir. Mısır’dan çıkışın anıldığı Pesah’ın kuşaklar boyunca kalıcı bir hüküm olarak kutlanması emredilir (Şemot 12:14). Yom Kippur, yani Kefaret Günü için yılda bir kez yerine getirilecek görevler de kalıcı hüküm olarak bildirilir (Vayikra 16:29–34). Kutsal ibadet hizmetini yürüten Aharon ve oğullarına da kohenlik görevi kalıcı olarak verilir (Şemot 29:9).

Emirlerin gündelik yaşamda hatırlanması için giysilerin köşelerine tsitsit iplikleri takılması istenir. Bu da kuşaklar boyunca verilir. İpliklere bakıldığında Haşem’in bütün mitsvaları, yani emirleri, hatırlanacak ve yerine getirilecektir (Bamidbar 15:38–40). Bu hatırlamanın amacı, emirleri yerine getirmektir. Önceki kuşağın yaptığı bir ibadetin yalnız anısının yaşatılmasıyla yetinilmez; hatırlanan emir, onu hatırlayan kişi tarafından uygulanacaktır.

İsrael bu emirlerden uzaklaşıp sürgüne düştüğünde de dönüş, aynı Tora’ya bağlanır. Devarim 30’da halkın ülkesine toplanacağı, Haşem’in onun yüreğini değiştireceği ve Moşe’nin “bugün sana emrettiğim” dediği buyrukların yerine getirileceği söylenir. Ardından bunlar “bu Tora kitabında yazılı” emirler olarak belirtilir (Devarim 30:1–10). “Bugün”, Moşe’nin konuştuğu gündür. Yürek değiştiğinde yapılacak olan, o gün verilen emirlere dönmektir. Yeremya’daki yeni antlaşma vaadinde de Haşem, “Tora’mı içlerine koyacağım ve yüreklerine yazacağım” der (Yeremya 31:32). Tora’nın yüreğe yazılmasıyla insanın ona bağlılığı değişir; Tora’nın kaldırıldığı söylenmez.

Maşiah dönemindeki yaşam da belirli görevlerle anlatılır. David soyundan hükümdarın yönetiminde halk Haşem’in hükümlerini koruyup uygulayacak, kalıcı barış antlaşması içinde yaşayacak ve kutsal yer aralarında bulunacaktır (Yehezkel 37:24–28). Kohenler halka kutsal ile sıradanı, ibadet bakımından temiz ile kirliyi ayırmayı öğretecek; Şabatlar kutsal tutulacak ve bayram hükümleri korunacaktır (Yehezkel 44:23–24).

Ulusların bu geleceğe katılımı da Tora’nın öğretilmesiyle anlatılır. Yeşaya’da halklar Haşem’in yollarını öğrenip o yollarda yürümek için Yeruşalayim’e yönelir; “Çünkü Siyon’dan Tora, Yeruşalayim’den Haşem’in sözü çıkacak” denir (Yeşaya 2:2–4). Zekeriya’da ise Yeruşalayim’e karşı gelen milletlerden sağ kalanların her yıl Sukkot’u, yani Çardaklar Bayramı’nı kutlamak için şehre çıkacağı bildirilir. Çıkmamanın yaptırımı da belirtilmiştir (Zekeriya 14:16–19). Maşiah’ın gelişiyle sona ereceği ileri sürülen ibadet görevleri, peygamberlerin anlattığı geleceğin içindedir.

David’in soyuna verilen sözle kohenlerin hizmetine verilen söz de birlikte güvence altına alınmıştır. Yeremya’da gündüz ile gecenin düzeni bozulmadıkça David’le ve Haşem’e hizmet eden Levili kohenlerle yapılan antlaşmanın bozulmayacağı söylenir (Yeremya 33:17–22). David soyundan hükümdara ilişkin vaadi kabul edip aynı yerdeki kohenlik hizmetini kaldırılmış saymak, birlikte verilen sözlerden birini silmektir. Malaki’de de Haşem’in büyük günü ve Eliyahu’nun gönderilişi anlatılırken, halktan Horev’de, yani Sinay’da bütün İsrael için verilmiş Moşe’nin Tora’sını hatırlaması istenir (Malaki 3:22; 3:23–24).

Bu görevlerin uygulanması, Tora’da belirlenmiş kişi, yer ve şartlara bağlıdır. Kohenlik görevini kohenler üstlenir. Tapınak hizmeti kutsal yerde yapılır. Ülkeye bağlı tarım hükümleri ise ilgili toprakta uygulanır. Tapınak bulunmadığında oradaki sunu hizmeti yapılamaz; fakat peygamberlerin vaat ettiği gelecekte bu hizmet yeniden yerine getirilecektir. Bir emri yerine getirmek için gereken şartlar ortadan kalkabilir. Bu, emrin kaldırılmasıyla aynı şey değildir. Tora’yı İsa’ya hazırlık olduğu için sona ermiş saymak, kuşaklara verilen emirleri ve gelecekte uygulanacaklarını bildiren açık vaatleri reddetmektir.

Bir hükmün ancak kendi şartları oluştuğunda uygulanabilmesi, o hükmün süresinin dolduğu anlamına gelmez. Tora emirleri gelecek kuşaklara verir, peygamberler de Maşiah çağında onları yeniden uygulanan görevler olarak gösterir. İsa’nın gelişiyle görevlerinin bittiği iddiası bu gelecekle çelişir.

Tanah kaynakları: Devarim 15:12–17; Şemot 31:13–17 (özgün metin), 12:14 ve 29:9; Vayikra 16:29–34 (özgün metin); Bamidbar 15:38–40 (özgün metin); Devarim 30:1–10 (özgün metin); Yehezkel 37:24–28 ve 44:23–24; Zekeriya 14:16–19; Yeremya 33:17–22; Malaki 3:22 ve 3:23–24. Ek kaynaklar: Devarim 29:28; Yeşaya 2:2–4; Yeremya 31:30–33. İbranice bölümleme kullanılmıştır. Devarim 29:28 birçok Hristiyan çeviride 29:29; Yeremya 31:32, 31:33; Malaki 3:22–24 ise 4:4–6 olarak numaralandırılır.

Bu iddianın sayfası