Yehezkel 40–48’deki Nasi Kimdir? Önder, Korbanlar ve Maşiah İddiası
Yehezkel hakkında genel rehber: Peygamberin hayatı, Babil sürgünü, Merkava görümü, Yehezkel 18, kuru kemikler, Gog ve gelecekteki Mabet hakkında önce Yehezkel (Hezekiel/Ezekiel) Kimdir? yazısını okuyabilirsiniz. Bu sayfa yalnız Yehezkel 40–48’deki nasi, korbanlar ve Maşiah iddiasına odaklanır.
Yehezkel 40–48, peygamberin gelecekteki yenilenmiş Mabet, korban düzeni, kutsal alan ve İsrael ülkesinin kabileler arasında paylaşımıyla ilgili büyük görümünü anlatır. Yahudi geleneğinde bu bölümler gelecek kurtuluş ve Mabet düzeniyle ilişkilendirilmiştir; ancak ayrıntıları klasik yorumcular tarafından Tora’nın en zor peygamberlik bölümleri arasında değerlendirilir.
Bu görümde נָשִׂיא — nasi, yani önder/prens diye adlandırılan önemli bir kişi vardır. Fakat makalenin ilk sorusu “Bu kişi Maşiah hakkında ne kanıtlar?” değil, daha temel olmalıdır: Yehezkel’in kendi metni ve klasik Yahudi yorumcular bu nasi’nin kimliği hakkında ne kadar kesin konuşmamıza izin verir?
İbranice nasi kelimesi bağlama göre “önder”, “prens” veya “başkan” olarak çevrilebilir.
Nasi’yi Yehezkel’in bütün kurtuluş görümü içinde okumak
Nasi’nin kimliğini değerlendirmek için Yehezkel 34–48 arasındaki geniş kurtuluş dizisini birlikte okumak gerekir. 34–37. bölümler İsrael’in yeniden toplanmasını, tek halk oluşunu, “kulum David” diye anılan gelecekteki önderi ve Aşem’in kutsal mekânının halkın arasında bulunmasını anlatır. 38–39. bölümler Gog önderliğindeki düşman güçlerin yenilgisini işler. 40–48. bölümler ise Mabet görümünü, korban hizmetini, kutsal alanı ve ülkenin kabileler arasında paylaşımını ayrıntılandırır.
Bu nedenle 40–48’deki nasi’nin daha önceki “David” önderliğiyle ilişkilendirilmesi doğaldır; fakat klasik yorumun ayrıntılarını görmeden iki figürü tartışmasız biçimde özdeş saymak doğru değildir.
Başlarına, onları güdecek tek çoban olarak kulum David’u koyacağım. Onları o güdecek, çobanları o olacak. Ben Haşem onların Tanrısı olacağım, kulum David da onların arasında Önder olacak. Ben Haşem, böyle diyorum. (Yehezkel 34:23-24)
Kulum David onların kralı olacak, hepsinin tek çobanı olacak. Buyruklarımı izleyecek, kurallarıma uyacak, onları uygulayacaklar. Kulum Yaakov’a verdiğim, atalarınızın yaşadığı ülkeye yerleşecekler. Kendileri, çocukları, çocuklarının çocukları sonsuza dek orada yaşayacaklar. Kulum David da sonsuza dek onların Önder’i olacak. (Yehezkel 37:24-25)
Yehezkel 34:23–24 ve 37:24–25 gelecekteki kurtuluşta “kulum David” diye anılan kral/önder figürünü açıkça kullanır. Bu nedenle Yehezkel’in son bölümlerindeki nasiyi krallık ve Maşiah beklentisiyle ilişkilendirmek güçlü bir Yahudi yorum çizgisidir. Fakat 40–48’de geçen her nasi kullanımının kimliği konusunda klasik yorumcular aynı açıklamayı vermemiştir.
Raşi, Yehezkel 45:17’de kendi görüşünü açıkça yazar: Bu bölümdeki “nasi”nin Kohen Gadol olduğunu düşünür. Ardından Rabbi Menahem adına bunun kral olduğunu söyleyen başka bir görüş aktarır. Dolayısıyla “metin açıkça ve tartışmasız biçimde nihai Maşiah’tan söz ediyor” demek doğru değildir. Kral yorumu kabul edildiğinde Maşiah dönemiyle bağlantı güçlenir; Kohen Gadol yorumu kabul edildiğinde ise kişi farklılaşır.
Nasi ister Kohen Gadol ister kral olarak açıklansın, metnin belirleyici sonucu değişmez. Yehezkel’in görümünde gelecekteki kutsal düzende Bet HaMikdaş, kohenler, korbanot, hatat sunuları, Şabat ve bayram sunuları açıkça devam eder. Hristiyan İbraniler kitabının korban sistemini İsa’nın tek ve son kurbanıyla sona ermiş göstermesi, Yehezkel’in geleceğe yönelik korban görümüyle doğrudan çelişir.
Yehezkel’in nasi’si korban düzeninde ne yapar?
Birinci ayın on dördüncü günü Fısıh Bayramı’nı yedi gün kutlayacak, mayasız ekmek yiyeceksiniz. O gün önder kendisi ve ülke halkı için günah sunusu olarak bir boğa sağlayacak. Yedi gün bayram boyunca her gün Haşem’e yakmalık sunu olarak kusursuz yedi boğayla yedi koç, günah sunusu olarak da bir teke sağlayacak. Tahıl sunusu olarak her boğa ve koç için birer efa tahıl, her efa için bir hin zeytinyağı sağlayacak. Yedinci ayın on beşinci günü başlayan ve yedi gün süren bayramda önder yakmalık sunuları, günah ve tahıl sunularını, zeytinyağını her gün aynı miktarda sağlayacak. (Yehezkel 45:21-25)
Bu ayetlerde nasi, Pesah ve diğer kutsal zamanlarda Mabet hizmeti için korbanları sağlayan makam sahibi olarak görünür. Korban hizmetini kohenler yürütür. Bu işlev, kişinin kral mı yoksa Raşi’nin önerdiği gibi Kohen Gadol mu olduğu tartışmasından bağımsız olarak, gelecekteki kutsal düzende korbanların gerçek ve etkin bir yer tuttuğunu gösterir.
Önder dışarıdan eyvana girip kapı sövesinin yanında duracak. Kâhinler onun yakmalık ve esenlik sunularını sunacaklar. Önder kapı eşiğinde tapındıktan sonra çıkıp gidecek. Kapı akşama dek açık kalacak. Şabat günleri ve Yeni Ay törenlerinde ülke halkı bu kapının girişinde Rab’bin önünde tapınacak. Önder, Şabat Günü Rab’be sunacağı yakmalık sunu olarak kusursuz altı kuzu, bir koç sunacak. (Yehezkel 46:2)
Benzer şekilde Kral Şelomo’ın ve Kral Hizkiya’nın da kurbanlar sunduğunu; kâhinler tarafından sunulması için kurbanlar sağladığını görürüz:
Kral ve bütün İsrael halkı Haşem’in önünde kurban kestiler. Şelomo, esenlik kurbanı olarak Haşem’e yirmi iki bin sığır, yüz yirmi bin davar kurban etti. Böylece kral ve bütün İsrael halkı, Haşem’in Tapınağı’nı adama işini tamamlamış oldu. Aynı gün kral, tapınağın önündeki avlunun orta kısmını da kutsadı. Yakmalık sunuları, tahıl sunularını ve esenlik sunularının yağlarını orada sundu. Çünkü Haşem’in önündeki tunç sunak yakmalık sunuları, tahıl sunularını ve esenlik sunularının yağlarını alamayacak kadar küçüktü. (1. Krallar 8:62-64)
Hizkiya, bütün İsrael ve Yahuda halkına haber göndererek, Efrayim ve Manaşşe halkına da mektup yazarak, İsrael’in Tanrısı Rab için Fısıh Bayramı’nı kutlamak amacıyla Yeruşalim’deki Haşem’in Tapınağı’na gelmelerini bildirdi. Hizkiya Haşem’e hizmetlerini başarıyla yerine getiren Levililer’i övdü. Yedi gün boyunca herkes esenlik kurbanlarını kesip atalarının Tanrısı Haşem’e şükrederek bayramda kendisine ayrılan paydan yedi. Topluluk bayramı yedi gün daha kutlamaya karar verdi. Böylece herkes bayramı yedi gün daha sevinçle kutladı. Yahuda Kralı Hizkiya topluluğa bin boğayla yedi bin davar sağladı; önderler de topluluğa bin boğayla on bin davar daha verdiler. Birçok kâhin kendini kutsadı. (2. Tarihler 30:1, 22-24)
Yehezkel 45:22 “nasi günahkârdır” mı diyor?
Yehezkel 45:22, Pesah’ın başlangıcında nasi’nin “kendisi ve bütün ülke halkı için bir boğa hattat sunusu sağlamasını” söyler. Bu ayet önemlidir; fakat eski yazı bundan gereğinden fazla sonuç çıkarıyordu. Metin “nasi kişisel bir günah işledi” demez. Hattat korbanı günahla ilişkili olduğu kadar kutsal alanın arındırılması ve toplumsal ritüel düzenin temizlenmesi bağlamlarında da işlev görür. Nitekim aynı bölüm 45:18–20’de Mabet’in arındırılmasını anlatır.
Bu nedenle ayetten “nihai Maşiah kesinlikle günah işleyecektir” hükmü çıkarılamaz. Üstelik nasi’nin Maşiah kimliği de, gördüğümüz gibi, klasik yorumda tartışmasız değildir. Belirleyici metinsel çelişki şudur: Yehezkel’in geleceğe yönelik görümünde korban sistemi hâlâ canlıdır.
Yehezkel 45–46’da yakmalık sunular, şelamim, hattat, tahıl ve içki sunuları, Şabat, Roş Hodeş ve bayram korbanları gelecekteki kutsal düzenin parçasıdır. Nasi bunları sağlar; kohenler hizmeti yürütür. Bu tablo, “İsa’nın ölümüyle korbanların Tanrısal işlevi sonsuza dek sona erdi” iddiasını Tanah’ın geleceğe dönük peygamberlik resmiyle bağdaştırmayı ciddi biçimde zorlaştırır.
Nasi’nin kişisel günahı, bu ayrımın dayanağı değildir. Yehezkel’in gelecekte korbanların yeniden var olacağını açıkça söylemesi, “İsa’nın ölümü korban düzenini sonsuza dek sona erdirdi” öğretisiyle doğrudan çelişir.
Kral Hizkiya’nın da kendi günahı ve İsrael halkının günahı için günah sunusu sunduğu görülmektedir:
Kral ailesi, tapınak ve Yahuda halkı için günah sunusu olarak yedi boğa, yedi koç, yedi kuzu, yedi teke getirdiler. Hizkiya bunları Haşem’in sunağının üzerinde sunmaları için Harun soyundan gelen kâhinlere buyruk verdi. Önce boğalar kesildi, kâhinler boğaların kanını sunağın üzerinedöktüler. Sonra sırasıyla koçları ve kuzuları keserek kanlarını sunağın üzerine döktüler. Tekeleri günah sunusu olarak kralla topluluğun önüne getirdiler. Kralla topluluk ellerini tekelerin üzerine koydu. Sonra kâhinler tekeleri kestiler. Bütün İsrael halkının günahlarını bağışlatmak için tekelerin kanını sunağın üzerinde günah sunusu olarak sundular. Çünkü kral yakmalık sunu ve günah sunusunu bütün İsrael halkı adına sunmaları için buyruk vermişti. (2. Tarihler 29:21-24)
Nasi’nin oğulları ve mirası ne gösterir?
“Eğer nasi oğullarından birine kendi mirasından armağan verirse, bu onun oğullarının mirası olacaktır…”
Yehezkel 46:16–18
Bu ayetler nasi’yi kutsal toprak düzeni içinde mülkü, görevlileri ve “oğulları” bulunan dünyevi bir makam sahibi olarak tasvir eder. Kral yorumu benimsendiğinde bu dil onun insan bir hükümdar olduğunu güçlü biçimde destekler. Fakat buradan “nihai Maşiah’ın eşi kesinlikle vardır, şu kadar çocuğu olacaktır ve ölümünden sonra şu oğlu tahta geçecektir” gibi ayrıntılar çıkarılamaz. Metin bunları söylemez ve nasi’nin kimliği konusunda klasik yorum zaten tek sesli değildir.
Yehezkel’in asıl teolojik ayrımı daha temeldir: nasi Tanrı değildir. Ona toprak payı verilir, yükümlülükleri vardır, Mabet’in dışında belirli kapılardan girip çıkar ve korbanları sağlar. Tanah’ın gelecekteki önderi, Aşem’den ayrı ve O’na hizmet eden bir kuldur. Enkarnasyon veya Tanrı-insan öğretisi bu bölümlerin kendi dili değildir.
Nasi’nin toprak payı
Yehezkel 45 ve 48, nasi için ayrıca belirlenmiş bir toprak payı tarif eder. Bu ayrıntı da onu Aşem’den ayrı, yaratılmış ve toplumsal düzen içinde görev yapan bir makam sahibi olarak gösterir:
Kutsal bölgeye düşen pay ile kente düşen payın iki yanındaki topraklar öndere verilecek. Bu topraklar kutsal bölgeye düşen 25 000 arşınlık payın doğusundan ve batısından ülkenin doğu ve batı sınırlarına uzanacak. Oymaklara düşen paylar boyunca uzanan bu iki bölge önderin olacak. Kutsal bölgeye düşen pay ile tapınak bunun ortasında olacak. (Yehezkel 48:21)
Sonuç
Yehezkel 40–48’deki nasi önemli bir gelecek önderidir; fakat klasik Yahudi yorum onun kimliğini tek bir açıklamaya kilitlemez. Raşi Kohen Gadol yorumunu verir, Rabbi Menahem adına kral yorumunu da kaydeder. Bu nedenle “nasi kesin nihai Maşiah’tır” önermesinin üzerine kişisel günah, eş, çocuk ve ölüm hakkında kesin bir biyografi kurmak doğru değildir.
Buna karşılık Yehezkel’in Hristiyan kefaret öğretisi açısından yarattığı asıl sorun çok daha nettir: gelecekteki kutsal düzende Mabet, kohenlik ve korbanot vardır. Peygamberlik görümü, korban sistemini İsa’nın ölümüyle sonsuza dek kapanmış bir kurum olarak anlatmaz. Nasi kim olursa olsun, Yehezkel’in geleceği Hristiyan İbraniler kitabının “tek ve son kurban” şemasıyla aynı değildir.
Temel kaynaklar
Yehezkel 34:23–24; 37:24–28; 40–48; özellikle 45:17, 45:22 ve 46:16–18. Raşi, Yehezkel 45:17. Ayrıca Yehezkel’in gelecek Mabet görümü için Rambam, Mişne Tora, Hilhot Bet HaBehira.
