21 iddia 9 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
İddialar ve Cevaplar
217. İddia: Eliyahu’nun iki hizmet dönemi İsa’nın iki gelişini önceden haber verir
Melahim kitabı, peygamber Eliyahu’nun İsrael’de putperestliğe karşı çıktığını ve daha sonra göğe alındığını anlatır. Malaki ise Tanrı’nın onu gelecekte tekrar göndereceğini söyler. Gelecekte kimin gönderileceği ve hangi işi yapacağı Malaki’de açıkça belirtilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Melahim kitabı, peygamber Eliyahu’nun İsrael’de putperestliğe karşı çıktığını ve daha sonra göğe alındığını anlatır. Malaki ise Tanrı’nın onu gelecekte tekrar göndereceğini söyler. Gelecekte kimin gönderileceği ve hangi işi yapacağı Malaki’de açıkça belirtilir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Eliyahu’nun ilk döneminde İsrael’in günahlarını kınamasını, zulüm görmesini ve göğe alınmasını bir arada değerlendirirler. Eliyahu gelecekte gönderildiğinde İsrael’in onu kabul edeceğini söylerler. Onlara göre bu sıra İsa’nın önce reddedileceğini ve ikinci gelişinde kabul edileceğini gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah, Eliyahu’nun gelecekte yeniden gönderileceğini gerçekten söyler. Malaki’nin sözünde peygamberin adı ve görevi verilir. Bu yüzden hangi kişinin geleceği, iki yaşam öyküsü arasında benzerlik kurularak belirlenmez.
II Melahim 2:11, Eliyahu’nun kasırga içinde göğe alındığını anlatır. Malaki 3:23’te Tanrı onun adını açıkça vererek şöyle der: “İşte, Tanrı’nın büyük ve korkunç günü gelmeden önce size navi Eliyahu’yu gönderiyorum.” Buradaki navi, peygamber demektir. Hristiyan çevirilerinde bu ayet Malaki 4:5 olarak numaralanır.
Bir sonraki ayet Eliyahu’nun görevini söyler. Babaların yüreğini çocuklara, çocukların yüreğini babalara döndürecektir. Bu söz aile içinde yeniden yakınlık kurulmasını anlatır. Bundan hemen önce ise “Kulum Moşe’nin Tora’sını hatırlayın” emri bulunur ve Sinay’da verilen hükümler anılır (Malaki 3:22–24). Geleceğe ilişkin bu sözler, halkı Tora’dan uzaklaştıran bir görev tarif etmez.
Eliyahu’nun ilk döneminde ona karşı çıkanlar da sözüne kulak verenler de vardır. İzevel onu öldürmekle tehdit eder ve Eliyahu halkın antlaşmayı terk etmesinden yakınır.
Fakat Karmel’de ateş düştüğünde halk yüzüstü yere kapanıp “Tanrı, O Tanrı’dır” diye karşılık verir. Tanrı ayrıca Baal’a diz çökmemiş yedi bin kişinin kaldığını söyler (I Melahim 18:17–40; 19:1–18). Antlaşmayı terk edenlerin yanında, Eliyahu’nun çağrısına cevap verenler ve baştan beri Baal’a boyun eğmeyenler de vardır.
Mişna Eduyot 8:7, Eliyahu’nun dünyada barış sağlama görevini öne çıkarır. Eruvin 43b ile Rambam’ın Mişne Tora, Melahim 12:2’deki açıklaması da Eliyahu’nun gelecek rolünü Maşiah’ın rolünden ayrı ele alır. Bu rabbinik açıklamalar Eliyahu’nun gelecekteki görevini ele alır. Malaki’de adı verilen peygamberin yerine başka bir kişiyi koymaz.
Pesah, İsrael’in Mısır’dan çıkışının anıldığı bayramdır. Bayramın gecesinde yapılan Seder yemeğinde çıkış öyküsü belirli bir düzen içinde anlatılır; Eliyahu’ya ilişkin beklenti de bu geleneğin parçasıdır. Beklenen kişi, Malaki’nin adını verdiği Eliyahu’dur. Bu gelenekten İsa’nın ikinci gelişinin kabul edildiği sonucu çıkarılamaz.
Maşiah’a ilişkin ayetler ise David soyundan kralın adaletini, İsrael’in toplanmasını, halkın birliğini ve Tanrı bilgisinin yayılmasını anlatır (Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28). Malaki, Eliyahu’yu David soyundan gelen bu kral olarak adlandırmaz. Eliyahu’nun görevi ile kralın görevi ayrı ayrı açıklanır.
Tanah, Eliyahu’nun yeniden gönderileceğini adıyla ve göreviyle bildirir. Malaki’nin söylediği, Eliyahu’nun Tanrı’nın büyük gününden önce gönderileceğidir. İsa’nın önce ölüp sonra dirileceği ve yüzyıllar sonra dönüp görevini tamamlayacağı bu ayetlerden çıkarılamaz.
Kaynaklar: II Melahim 2:11; Malaki 3:22–24; I Melahim 18:17–40, 19:1–18; Mişna Eduyot 8:7; Eruvin 43b; Rambam, Mişne Tora, Melahim 12:2; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
219. İddia: Eliyahu’nun gelecekteki hizmeti üç buçuk yıl sürebilir
Malaki, Eliyahu’nun gelecekte yeniden gönderileceğini bildirir. Daniel, başka bir olayla ilgili olarak bir zaman, zamanlar ve yarım zamandan söz eder. Eliyahu’nun geçmişte olacağını bildirdiği kuraklık da Melahim kitabında ve bazı Hristiyan metinlerinde anlatılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Malaki, Eliyahu’nun gelecekte yeniden gönderileceğini bildirir. Daniel, başka bir olayla ilgili olarak bir zaman, zamanlar ve yarım zamandan söz eder. Eliyahu’nun geçmişte olacağını bildirdiği kuraklık da Melahim kitabında ve bazı Hristiyan metinlerinde anlatılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Daniel’deki son dönemi üç buçuk yıl olarak hesaplar ve Malaki’deki antlaşma habercisini Eliyahu’yla ilişkilendirirler. Luka ve Yakup’un Eliyahu zamanındaki kuraklığı üç yıl altı ay olarak vermesini de bu hesaba katarlar. Geçmişteki kuraklıkla gelecekteki görev arasında bir benzerlik kurup Eliyahu’nun hizmetinin yine üç buçuk yıl sürebileceğini ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Malaki, Eliyahu’nun gelecekte gönderileceğini ve görevini açıklar. Görevin süresi için bir sayı vermez. Üç buçuk yıl, farklı metinlerdeki sürelerin bir araya getirilmesiyle önerilen bir yorumdur. İddiayı ortaya atan kaynak da bu bağlantının kesin olmadığını belirtir.
Malaki 3:23–24’te Tanrı, büyük ve korkunç gününden önce navi Eliyahu’yu göndereceğini söyler. Eliyahu babaların yüreğini çocuklara, çocukların yüreğini babalara döndürecektir. Hemen öncesinde halka Moşe’nin Tora’sını hatırlaması buyurulur (3:22). Metin kimin gönderileceğini, ne yapacağını ve Tanrı’nın büyük gününden önce geleceğini bildirir. Görevin kaç gün, ay veya yıl süreceği açıklanmaz.
Mişna Eduyot 8:7, Eliyahu’nun gelecekteki görevini barış ve uzlaşma üzerinden açıklar. Bu rabbinik yorumda da üç buçuk yıllık bir süre belirlenmez.
Daniel 7:25’te עִדָּן וְעִדָּנִין וּפְלַג עִדָּן, “bir zaman, zamanlar ve yarım zaman” ifadesi yer alır. Bu süre, kutsalların bir süre kendilerine baskı yapan gücün eline bırakılmasıyla ilgilidir. Daniel 12:7’de benzer ifade, kutsal halkın gücünün kırılması ve peygamberin gördüğü olayların tamamlanmasıyla ilgili olarak geçer. Bu ayetlerde Eliyahu’nun adı bulunmaz ve söz konusu sürenin onun hizmet süresi olduğu söylenmez.
Talmud’un Sanhedrin 97b bölümünde son dönem için önerilen hesaplar tartışılır. Hesaplanan tarihler geçip de beklenen olay yaşanmadığında insanların umudunu yitirmesine karşı da uyarı yapılır. Bu rabbinik tartışma, Daniel’deki sayıyı Eliyahu’nun kesin hizmet süresi olarak belirlemez.
Kuraklık anlatısı da dikkatle okunmalıdır. I Melahim 17:1’de Eliyahu yağmur ve çiyin kesileceğini bildirir. 18:1’de “üçüncü yılda” Tanrı, Eliyahu’ya Ahav’ın karşısına çıkmasını buyurur ve yağmur yağdıracağını bildirir. Sayımın hangi olaydan başladığı ayrıca araştırılabilir. Ayetin kullandığı söz “üçüncü yılda”dır. Burada “üç yıl altı ay” denmez.
Luka 4:25 ve Yakup 5:17, yağmurun üç yıl altı ay yağmadığını söyler. Bu Hristiyan metinlerindeki sayı kuraklığın süresidir. Kuraklığın süresi, Eliyahu’nun bütün peygamberlik hizmetinin süresi değildir. Karmel’deki olaylardan, Horev yolculuğundan, Elişa’nın çağrılmasından ve sonraki görevlerinden de anlaşılacağı gibi Eliyahu’nun faaliyeti yağmur geri geldikten sonra devam eder (I Melahim 18–21; II Melahim 1–2).
Malaki 3:1’deki “antlaşma habercisi” ile Eliyahu arasında yorum yoluyla ilişki kurulabilir. Ancak bu ayet de Eliyahu’nun üç buçuk yıl boyunca Maşiah’ın antlaşmasını duyuracağını söylemez. Daniel, halkın gördüğü baskının süresini anlatır. Malaki, Eliyahu’nun babalarla çocukları yeniden yakınlaştırma görevini bildirir. Luka ve Yakup ise kuraklığın süresini verir. Eliyahu’nun gelecekteki görevinin süresini bu metinlerden biri belirlemez.
Eliyahu’nun gelecekte gönderileceği Malaki’de açıktır. Hizmetinin tam üç buçuk yıl süreceği ise Tanah’ta bildirilmez. Önceki kuraklıkla kurulan benzerlik bu eksik bağı tek başına sağlamaz.
Kaynaklar: Malaki 3:1, 22–24; Daniel 7:25, 12:7; I Melahim 17:1, 18–21; II Melahim 1–2; Mişna Eduyot 8:7; Sanhedrin 97b. Karşılaştırılan Hristiyan metinleri: Luka 4:25; Yakup 5:17.
132. İddia: Adam’ın soyundan gelen herkesin ölmesi, insanın doğası gereği günahlı olduğunu gösterir
Bereşit, Adam ve Hava’dan sonraki insan hayatında zahmet, acı ve ölüm bulunduğunu anlatır. Sonraki kuşaklar da ölümlüdür. Bir insanın atalarının yaşadığı bir sonucu yaşaması, o ataların işlediği suçun kendisine de ait olup olmadığı sorusundan ayrıdır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit, Adam ve Hava’dan sonraki insan hayatında zahmet, acı ve ölüm bulunduğunu anlatır. Sonraki kuşaklar da ölümlüdür. Bir insanın atalarının yaşadığı bir sonucu yaşaması, o ataların işlediği suçun kendisine de ait olup olmadığı sorusundan ayrıdır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Adam ve Hava’nın soyundan gelen herkesin ölmesini insanın doğası gereği günahlı olduğuna kanıt sayarlar. Aynı görüşte, kusursuz bir insanın bile sırf ölümlü bir doğaya sahip olduğu için ölebileceği de kabul edilir.
Tanah’ın Cevabı:
Bereşit 3, Adam’ın işlediği günahın ardından insan hayatında zahmet, acı ve ölüm bulunduğunu anlatır. Sonraki kuşaklar bu dünyada yaşar. Ancak aynı sonuçların yaşanması, Adam’ın kişisel suçunun her yeni doğan çocuğun suçu sayılması anlamına gelmez.
Yehezkel 18:20’nin kişisel sorumluluk hükmü הַנֶּפֶשׁ הַחֹטֵאת הִיא תָמוּת בֵּן לֹא־יִשָּׂא בַּעֲוֺן הָאָב וְאָב לֹא יִשָּׂא בַּעֲוֺן הַבֵּן şeklindedir: “Günah işleyen kişi ölecektir; oğul babanın suçunu, baba oğlun suçunu taşımayacaktır.” Lo yissa ba-avon (לֹא־יִשָּׂא בַּעֲוֺן), bir başkasının yaptığı bir iş yüzünden suçlu sayılmamayı açıkça anlatır. Bereşit 3’te ölümlülüğün insan hayatının bir parçası haline geldiğinin anlatılması, bu yargı hükmünü iptal etmemektedir. İnsanların aynı ölümlülük durumunu paylaşması ile belli bir eylemin suçlusu sayılması iki ayrı kavramdır.
Yehezkel 18:20, oğlun babanın, babanın oğlun günahını taşımayacağını açıkça bildirir. Devarim 24:16, insan mahkemesinde ebeveynlerin çocukların suçu yüzünden öldürülmesini yasaklar; Melahim Bet 14:6 bu hükmün uygulanmasını anlatır. Yehezkel 18, Tanrı’nın kişisel sorumlulukla ilgili hükmünü ayrıca açıklar.
Kohelet 9:2, doğruyla kötünün ölümle karşılaşabildiğini bildirir. Bereşit 25:8’de Avraam’ın, Devarim 34:5’te Moşe’nin ölümü anlatılır. Onların ölmesi, Adam’ın yaptığı kötülüğü bizzat işlemiş sayıldıkları anlamına gelmez. Hristiyanların insanın ölümlü oluşunu doğuştan taşınan kişisel günahın kanıtı diye kullanması, ortak sonuçla bireysel suç arasındaki ayrımı siler.
Devarim 24:16’da לֹא־יוּמְתוּ אָבוֹת עַל־בָּנִים וּבָנִים לֹא־יוּמְתוּ עַל־אָבוֹת אִישׁ בְּחֶטְאוֹ יוּמָתוּ denir: “Babalar çocuklar yüzünden, çocuklar babalar yüzünden öldürülmeyecek; herkes kendi suçu yüzünden öldürülecektir.” Bu hüküm insan mahkemesindeki cezayı düzenlemektedir. Yehezkel 18:20 ise Tanrı’nın kişisel sorumluluk hükmünü ayrıca açıklar. Avraam ile Moşe’nin de ölmüş olması, onların Adam’ın belirli itaatsizliğini bizzat işlemiş oldukları anlamına gelmez.
Ölüm, tek başına insanın doğasının ahlaki niteliğini de kanıtlamaz. İddiada kusursuz bir insanın ölümlü olduğu için ölebileceği kabul ediliyorsa, birinin ölmesinden onun kişisel olarak günah işlediği sonucu çıkarılamaz. Bu kabulün kendisi, insanın ölümünden onun mutlaka günah işlediği sonucunun çıkmadığını gösterir.
Yehezkel 18:5–18 bu ayrımı aile içindeki farklı kuşaklarla somutlaştırır. Doğru bir kişi, onun kötü davranan oğlu ve babasının yaptıklarını görüp aynı yolu izlemeyen torun anlatılır. Üçü de aynı aileye aittir, fakat hepsi aynı biçimde yaşamaz. Aynı aileden gelmeleri, her birinin diğerinin davranışından sorumlu tutulmasına yol açmaz. Yehezkel 18:5–18.
Bereşit 8:21 insan yüreğinin gençliğinden itibaren kötülüğe eğilimini de bildirir. Eğilimin varlığı, ölüm olayından tek başına çıkarılmış bir sonuç değildir. Bereşit 4:7’de Kayin günah karşısında uyarılır ve kendi eyleminden sorumlu tutulur. Bereşit 8:21, 4:6–7.
Tanah kaynakları: Bereşit 3:17–24, 25:8; Yehezkel 18:1–22; Devarim 24:16, 34:5; II Melahim 14:6; Kohelet 9:2.
12. İddia: Ya Tora’nın her ayrıntısını kusursuz yerine getirmek ya da İsa’yı kabul etmek gerekir
Bir insan başkasının malını aldığında, verdiği zarar ile Haşem’e karşı işlediği günah birlikte ele alınır. Tora, kişiye hem zararı nasıl gidereceğini hem de bağışlanma için nasıl döneceğini öğretir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir insan başkasının malını aldığında, verdiği zarar ile Haşem’e karşı işlediği günah birlikte ele alınır. Tora, kişiye hem zararı nasıl gidereceğini hem de bağışlanma için nasıl döneceğini öğretir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar Tora’nın kutsal olduğunu kabul ederler. Bir emri çiğneyen kişinin yasanın bütünü karşısında suçlu duruma düştüğünü söylerler. Bunun sonucunda insanın ya bütün emirleri hayatı boyunca kusursuzca yerine getirmesi ya da kurtuluş için İsa’yı kabul etmesi gerektiğini ileri sürerler. Onlara göre tövbe eden kişi de ancak İsa onun yerine öldüğü için bağışlanır.
Tanah’ın Cevabı:
Bir zarar verildiğinde, önce yapılanın kabul edilmesi, ardından mümkün olan yerde zararın giderilmesi gerekir. Tora’nın öğrettiği dönüş böyle başlar. Bağışlanma hükümleri, yanlış yapıp doğru yaşama dönmek isteyenlere verilmiştir.
Günahın ciddiyeti ile bağışlanma kapısının açıklığı aynı Tora’da yer alır. Devarim 27:26’da Tora’nın sözlerini uygulamayan kişi lanetlenirken, Vayikra 5:5–13’te belirtilen günahlardan birini işleyen kişinin suçunu itiraf etmesi, gücüne uygun sunuyu getirmesi ve bağışlanması anlatılır. Aynı bölümde başkasının malını alıp yalan yere yemin eden kişinin, aldığı şeyi geri vermesi, üzerine değerinin beşte birini eklemesi ve emredilen sunuyu getirmesi istenir; ardından onun da bağışlanacağı söylenir (Vayikra 5:20–26; bazı çevirilerde 6:1–7). Suç için uyarı verilirken suçlunun nasıl döneceği de aynı Tora’da belirtilir. Laneti okuyup bağışlanma hükümlerini dışarıda bırakmak, Tora’nın bir bölümünü öteki bölümüne karşı kullanmaktır.
Yehezkel, bu dönüşün insanın hayatında neyi değiştirdiğini açıklar. Kötü kişi günahlarını bırakır, Haşem’in hükümlerine uyar, adalet ve doğrulukla davranır; önceki suçları artık ona karşı anılmaz ve yaşayacağı vaat edilir (Yehezkel 18:21–23). Geçmişte yapılanlar tarihten silinmez. Değişen, insanın tuttuğu yol ve Haşem’in geçmiş suçları hakkında verdiği hükümdür. Bu nedenle “bir kez günah işledin, artık Tora yoluyla dönemeyeceksin” sonucu peygamberin sözüne doğrudan aykırıdır. Bağışlanmayı ayrıca İsa’nın ölümüne bağlayan şart da bu vaade sonradan eklenmiştir. Yesod HaTeşuva’nın dördüncü bölümünde de aynı ayet, geçmişteki günahlarının büyüklüğü yüzünden dönüşünün artık yararsız olacağını düşünen insana cevap olarak aktarılır.
İnsanın yanılabileceği, Şelomo’nun duasında açıkça dile getirilir. Duadaki “Günah işlemeyen insan yoktur” sözünü, sürgüne düşenlerin suçlarını kabul edip bütün yürekleriyle dönmeleri ve bağışlanmaları için ettiği dua izler (Melahim Alef 8:46–50). Kohelet 7:20’de de yeryüzünde iyilik yapıp hiç günah işlemeyen doğru bir insanın bulunmadığı söylenir. Doğru insanın varlığı kabul edilirken onun hiç yanılmadığı varsayılmaz. Tehilim, Haşem’in insana bir babanın çocuklarına duyduğu merhametle yaklaştığını ve insanın topraktan yaratıldığını bildiğini anlatır. Aynı merhamet, O’nun antlaşmasını koruyan ve buyruklarını uygulayanlarla ilişkilendirilir (Tehilim 103:13–18). Haşem’in insanın kırılganlığını bilmesi, ona yeniden bağlılık gösterebileceği bir yol açar.
Kralın kusuru ile halkın gösterdiği güven ayrı ayrı değerlendirilir. Birinin kusuru yüzünden ötekinin güveni silinmez. Aviyam’ın yüreğinin Haşem’e tam bağlı olmadığı Melahim Alef 15:3’te kaydedilirken, onun dönemindeki Yehuda halkının Haşem’e güvendiği için savaşta üstün geldiği Divre HaYamim Bet 13:18’de yer alır. Böylece kralın yüreği hakkında verilen hükümle halkın o gün gösterdiği güven birbirinden ayrılır.
David’in günahı da gizlenmez; suçunu itiraf ettiğinde Natan ona Haşem’in günahını kaldırdığını söyler (Şemuel Bet 12:13). Tehilim 32:5’teki itiraf ve bağışlanma duası, 51:12’de temiz yürek ve doğru ruh isteğiyle, 51:19’da ise pişmanlıkla kırılmış yüreğin hor görülmeyeceği sözüyle derinleşir. İstenen değişim, kişinin içinden başlayıp davranışına uzanır. Menorat HaMaor’un tövbe açıklamasında Tehilim 32:5, günahı gizlemeyi bırakıp itiraf etmenin örneğidir. İtiraf, yapılanı doğru diye savunmaktan vazgeçmenin sözle ifadesidir.
Aynı dönüş, günahları yüzünden sürgüne düşmüş İsrael için de vaat edilmiştir. Halk Haşem’e dönecek, O’nun sesini dinleyecek ve ülkesine yeniden toplanacaktır. Dönüşün ardından yerine getirilecek emirler, Moşe’nin o gün verdiği ve Tora kitabında yazılı olan emirlerdir (Devarim 30:1–10). Bölümün devamında buyruğun insana yakın olduğu söylenir. Kişi onu yerine getirebilsin diye buyruk ağzında ve yüreğindedir (30:11–14). Sürgüne yol açan günahın ardından, halka yine Tora’nın emirlerini yerine getirme yolu açılmıştır. Yom Kippur, yani Kefaret Günü de günah işleyen halkın antlaşma içindeki arınma günüdür (Vayikra 16:29–31). Günahın ardından dönüş emredilmesiyle günahın ardından arınma vaat edilmesi aynı amaca hizmet eder.
Bir yol haritası yanlış dönülen yerden ana yola nasıl ulaşılacağını da gösterebilir. Tora’daki dönüş hükümleri böyle bir yol açar. İlk yanlışın ardından Tora’nın artık hiçbir çözüm sunmadığını söylemek, bu hükümleri haritadan silmek olur.
Bu yüzden bağışlanma arayan kişi Haşem’in öğrettiği yola döner. Başka ilahlara yönelten bir çağrı, gerçekleşen işaretlerle desteklense bile reddedilecektir; Haşem’e bağlı kalmak ve O’nun emirlerini korumak istenir (Devarim 13:2–6). İnsanın günah işlemiş olması bu ölçüyü kaldırmaz. “Suçları hesaba katsaydın, kim ayakta kalabilirdi?” sorusunun Tanah’taki cevabı “Bağışlama Sendedir” sözüdür (Tehilim 130:3–4). Haşem günahkara “Dönün, kötü yollarınızdan dönün; neden ölesiniz, İsrael Evi?” diye seslenir (Yehezkel 33:11). İsa’yı kabul etmeyi bağışlanmanın zorunlu şartı yapmak, Haşem’in açtığı bu dönüş yoluna Tanah’ta bulunmayan bir şart koymaktır.
Tanah, bütün hayatı boyunca hiç hata yapmamış olmayı bağışlanmanın şartı haline getirmez. Suçu kabul eden, zararı gideren ve yolunu değiştiren insana açık bir dönüş yolu verir. Kusursuzluk ile İsa’ya iman arasında kurulan ikilem bu yolu yok sayar.
Tanah kaynakları: Vayikra 5:5–13, 20–26 (son bölüm bazı çevirilerde 6:1–7); 16:29–31; Devarim 27:26, 30:1–14, 13:2–6; Yehezkel 18:21–23, 33:11; Melahim Alef 8:46–50, 15:3; Divre HaYamim Bet 13:18; Şemuel Bet 12:13; Kohelet 7:20; Tehilim 32:5, 51:12, 51:19, 103:13–18, 130:3–4. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Vayikra 5:5–13; Devarim 30:1–10.
Açıklamalarda anılan eserler: Yesod HaTeşuva, 4. bölüm; Menorat HaMaor, Teşuva bölümü, Tehilim 32:5 açıklaması.
114. İddia: Yahudilerin İsa’ya olumsuz tepki göstermesi vicdan azabını gösterir
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yahudilerin Hristiyanlığı yayma çabalarına tepki göstermesini, İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu içten içe bildiklerinin işareti sayarlar. Bu tepkiyi Yosef’in kardeşlerinin suçluluğuna benzetirler. Yeşaya 53’ün, Tora okumasını izleyen yıllık peygamber bölümleri arasında yer almamasını ve Orta Çağ Yahudi yorumcularının bölümü ele almadığı iddiasını da aynı gizli suçluluğa bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Şelomo, Tapınak’ın açılışında Haşem’e “Bütün insanların yüreğini yalnız Sen bilirsin” diye seslenir. Şemuel de David’in ailesine gönderildiğinde gördüğü kişinin görünüşüne bakarak hüküm vermemesi için uyarılır. İnsan gözün gördüğüne bakar, Haşem yüreğe bakar. Tehilim yüreğin sırlarını bilenin, Yeremya ise yüreği araştıranın Haşem olduğunu söyler. Birinin itirazı işitilebilir, öfkesi görülebilir. Kişi bir iddiayı yanlış bulduğu, inancının çarpıtıldığını düşündüğü veya aynı çağrıyı tekrar tekrar duymaktan yorulduğu için tepki gösterebilir. Tepkiden, onun gizlice karşısındakine hak verdiği sonucu çıkarılamaz. Melahim Alef 8:38–39, Şemuel Alef 16:7, Tehilim 44:22, Yeremya 17:10.
Yosef’in kardeşleri hakkında bu düşünce, onların kendi sözlerinden bilinir. Mısır’da karşılarına çıkan yöneticinin Yosef olduğunu henüz anlamazlar. Buna rağmen birbirlerine “Kardeşimiz konusunda gerçekten suçluyuz” derler. Reuven de çocuğa karşı günah işlememeleri için onları uyardığını hatırlatır. Yehuda’nın daha sonra Binyamin yerine kendisinin kalmasını istemesi, ailenin öbür oğlunu korumak için ne yapmaya hazır olduğunu gösterir.
Yehuda, Mısır’da yetki sahibi olan yöneticiye “efendim” anlamındaki adoni sözüyle hitap eder. Bu hitap, yöneticinin Tanrı kabul edildiğini göstermez. Yosef’in kimliği ise kardeşlerine ancak “Ben Yosef’im” dediğinde açıklanır. Kardeşlerin itirafı suçluluklarını, “efendim” hitabı yöneticinin yetkisini, Yosef’in kendini tanıtması ise kimliğini gösterir. Bu öyküyü İsa’ya uygulayan sav ise önce onun Maşiah olduğunu varsayar, sonra bu varsayımla kurduğu benzetmeyi aynı kimliğe kanıt gösterir. Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15.
Haftara, Tora’dan sonra peygamberler arasından seçilen okumadır. 9 Av’dan sonraki yedi teselli haftasında Şoftim için Yeşaya 51:12–52:12, Ki Tetse için 54:1–10 okunur. Arada Yeşaya 52:13–53:12 bulunur. Ayrıca 54:11–55:5, bu dizide 51:12–52:12’den önce okunur. Okumaların amacı Yeşaya’yı baştan sona takip etmek değil, seçilen haftanın tesellisini duyurmaktır. Seçilmiş bölümlerin sırasından veya arada kalan metinden bir topluluğun vicdanı hakkında hüküm çıkarılamaz. Raşi, İbn Ezra ve Radak da bu bölümü açıkça yorumlar. Aynı savunuda Maşiah’a uygulanan Yahudi yorumlarına başvurulması, bölümün yorumlarda saklandığı iddiasıyla çelişir. Şelomo’nun duasında insanların yüreğini bilen Haşem’dir (Melahim Alef 8:39).
Tora, bir iddiaya karşı çıkmak için neyin yeterli olduğunu somut olarak gösterir. Bir peygamberin verdiği işaret gerçekleşse bile İsrael’i başka ilahlara kulluğa çağırırsa sözünün dinlenmesi yasaktır. Haşem adına verilen bir haber gerçekleşmediğinde ise gerçekleşmeyen olay, sözün Haşem’den gelmediğini gösterir. İlk hüküm öğretinin yönelttiği ibadete, ikincisi söylenenle meydana gelen olay arasındaki farka bakar. Bir dini çağrı bu hükümlere dayanılarak reddedildiğinde, ileri sürülen gerekçe Tora üzerinden açıkça tartışılabilir. Hem kabulü hem reddi İsa lehine yorumlayan sav ise kişinin vereceği hiçbir cevabın sonucu değiştirmesine izin vermez. Devarim 13:2–6, 18:20–22.
Maşiah’ı tanımak için beklenen olaylar da bellidir. David soyundan kral adaletle hükmedecek, İsrael’in dağılmışları toplanacak, halk kendi toprağında güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel bu birleşmeye halkın Haşem’in hükümlerini yerine getirmesini ve kutsal yerin aralarında bulunmasını da ekler. Yeşaya’nın sözünü ettiği dünya Haşem’in bilgisiyle dolacak, uluslar savaşmayı bırakacaktır. Bir Yahudinin öfkesi bu olaylardan hiçbirini gerçekleştirmez. İsa’nın Maşiah olduğuna delil diye insanların gizli duygularını ileri sürmek, Tanah’ın gösterdiği olayların yerine insanın yüreği hakkında bir tahmin koymaktır. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Mika 4:1–4, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28.
Tanah kaynakları · Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15 · Devarim 13:2–6, 18:20–22 · Şemuel Alef 16:7 · Melahim Alef 8:38–39 · Tehilim 44:22 · Yeşaya 2:2–4, 11:1–12 · Yeremya 17:10, 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28 · Mika 4:1–4. Raşi, Yeşaya 53:1 · İbn Ezra, Yeşaya 53:1 · Radak, Yeşaya 53:1
8. İddia: İnsan Tora’yı gerçekten yerine getiremez
Tora, bir yandan ne yapılması gerektiğini öğretir, bir yandan da buyruğunu çiğneyen kişinin ne yapacağını düzenler. Dolayısıyla bir insanın hiç günah işlememesi ile günah işledikten sonra doğru yola dönmesi ayrı durumlardır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tora, bir yandan ne yapılması gerektiğini öğretir, bir yandan da buyruğunu çiğneyen kişinin ne yapacağını düzenler. Dolayısıyla bir insanın hiç günah işlememesi ile günah işledikten sonra doğru yola dönmesi ayrı durumlardır.
Bu Hristiyan iddiası, insanın günaha yatkın olduğu ve Tora’nın bütün emirlerine ömrü boyunca kusursuzca uyamayacağı düşüncesine dayanır. Bu görüşü savunanlar, insanın Tora’ya itaat ederek Tanrı tarafından kabul edilemeyeceği ve yalnız İsa’ya iman ederek kurtulabileceği sonucuna varırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah, günahını bırakan ve doğru yaşayan kişiye açıkça bağışlanma vaat eder. Yehezkel 18:21–22’de kötülüklerinden dönüp Haşem’in hükümlerini koruyan, adalet ve doğrulukla yaşayan kişinin yaşayacağı ve önceki suçlarının ona karşı hatırlanmayacağı söylenir (Yehezkel 18:21–22). Bu söz, geçmişte günah işlemiş olan kişiye verilir. Onun Tora’ya dönerek yeniden kabul edilmesini imkansız sayan Hristiyan iddiası, peygamberin bu açık sözüyle çelişir.
Tora’nın insanın önüne koyduğu görev, yerine getirilebilir bir görevdir. Moşe, “Bugün sana emrettiğim bu buyruk senin için erişilemez değildir ve uzakta değildir” der. Onu öğrenip uygulamak için göğe çıkılması veya denizin ötesine gidilmesi gerekmez. Ardından “Söz sana çok yakındır; ağzında ve yüreğindedir, onu yapman için” denir (Devarim 30:11–14). Son sözcük לַעֲשֹׂתוֹ, “onu yapmak” anlamındadır. Sözün insana yakın olmasının amacı, buyruğun yerine getirilmesidir. Aynı bölümde yaşam ile ölüm insanın önüne konur ve “Yaşamı seç” diye emredilir (30:19–20). Bu seçim, Haşem’i sevmek, sesini dinlemek ve O’na bağlanmakla açıklanır.
Bu sözler, hiç hata yapmamış bir topluluğa söylenmemiştir. Bölümün başında halkın milletler arasına dağılması, ardından Haşem’e dönmesi ve Tora kitabında yazılı emirleri yeniden yerine getirmesi anlatılır (Devarim 30:1–10). Dönüş yolunun koşulları, halktan nasıl davranmasının istendiğini gösterir; bu koşullar yolun kapalı olduğu anlamına gelmez. Haşem’in halkın yüreğini değiştireceği vaadinin ardından da Moşe’nin “bugün sana emrettiğim” dediği buyrukların uygulanacağı söylenir. Dolayısıyla gelecekteki iç değişim, Tora’ya itaatin yerini alan bir yol olarak kullanılamaz. Değişen yürek, verilen emirlere yönelmektedir.
Yerine getirilecek emirler, kişinin görevine ve durumuna göre belirlenir. Vayikra 21’de kutsal sunu hizmetini yürüten kohenlere özel hükümler vardır. Devarim 17:14–20’de ise kralın servet ve güç biriktirmesine sınırlar konur; Tora’yı okuyup uygulaması emredilir (Vayikra 21; Devarim 17:14–20). Kral olmayan bir İsraelli, krala verilen görevi üstlenmediği için emre aykırı davranmış olmaz. Tora’ya uymak, kişinin kendisine verilen emirleri yerine getirmesi demektir. Ayrı kişilere verilmiş bütün görevleri tek bir kişide toplayıp onun hepsini yapamadığını söylemek, Tora’nın insandan istediği şeyi değiştirmektir.
Tanah, insanın günah işlediğini açıkça söyler: “Yeryüzünde iyilik yapıp da hiç günah işlemeyen doğru bir insan yoktur” (Kohelet 7:20). Şelomo’nun duasında da günah işlemeyen insan bulunmadığı söylenir. Bunun ardından sürgündeki halkın suçunu kabul edip bütün yüreğiyle Haşem’e dönmesi, duasının işitilmesi ve bağışlanması istenir (Melahim Alef 8:46–50). İnsanın günahkar olmasıyla yeniden kabul edilmesi aynı anlatımın içindedir. İnsanın günah işlemesi, onu tövbeye çağırmanın nedenidir.
Tora’da bu dönüşün somut görevleri de vardır. Vayikra 5:5–13’te ele alınan günahlar için suçun itiraf edilmesi ve maddi güce göre belirlenen sununun getirilmesi emredilir. Küçükbaş hayvan almaya gücü yetmeyen kişi iki kuş getirir. Kuş almaya da gücü yetmezse belirtilen miktarda un getirir. Bu kişinin de bağışlanacağı bildirilir (Vayikra 5:5–13). Aynı bölümde, başkasının malını haksız biçimde elinde tutup bunu yalan yeminle inkar eden kişinin malı geri vermesi, belirlenen ek ödemeyi yapması ve suç sunusunu getirmesi istenir (5:20–26). Yanlışını kabul edip malı sahibine geri veren kişi, Tora’nın düzeltme emrini yerine getirir.
İsrael’in tarih boyunca emirlere karşı gelmiş olması da itaatin imkansızlığına delil gösterilir. Nehemya 9:26’da halkın Tora’yı arkasına attığı, Yeşaya 65:2–3’te kendi düşüncelerinin ardından kötü bir yolda yürüdüğü anlatılır (Nehemya 9:26–31; Yeşaya 65:2–3). Bu ayetler yapılan yanlışları belirtir. Nehemya’da aynı halkın tekrar tekrar Haşem’e seslendiği ve merhametle kurtarıldığı da anlatılır; 9:29’da uyarının amacı halkı Tora’ya döndürmektir. Bir emre karşı gelinmiş olması, o emre uyulamayacağını göstermez. Dönüşün henüz bütün halkta gerçekleşmemiş olması da dönüş vaadini ortadan kaldırmaz.
Devarim’in yakınlık sözü Romalılar 10:6–9’da başka bir amaca bağlanır. Göğe çıkma sorusu Mesih’i aşağı indirmekle, derinliğe inme sorusu onu ölülerden çıkarmakla ilişkilendirilir. Sözün ağızda ve yürekte olduğu ifadesi alıntılanır; Devarim 30:14’ün sonundaki “onu yapman için” sözü bu alıntıya alınmaz. Yakındaki söz, duyurulan iman bildirisi olarak açıklanır; ardından ağızla İsa’nın Rab olduğunu açıklamak ve yürekle diriltildiğine inanmak kurtuluşa bağlanır (Romalılar 10:6–9). Moşe’nin sözünde ise ağız ve yürek, verilen buyruğu yerine getirmeye yöneliktir. Yapılacak olan, aynı bölümde Tora kitabında yazılı emirlerle belirtilmiştir. İsa’nın dirilişine imanla kurulan bağlantı bu pasajda bulunmamaktadır. Bu alıntıyla Tora’ya itaatin imkansızlığını savunmak, ayetin açıkladığı amacı tersine çevirmektir.
İnsanın günah işlemesi, buyruğa uymanın imkansızlığını veya dönüşün geçersizliğini kanıtlamaz. Tora sözü insanın yapabileceği kadar yakın gösterir. Yehezkel de kötülüğünü bırakan kişiye yaşam vaat eder. Bağışlanmayı yalnız İsa’ya imana bağlayan sonuç, bu yolu ortadan kaldırır.
Tanah kaynakları: Devarim 30:1–14 (özgün metin); Vayikra 21 (özgün metin); Devarim 17:14–20; Vayikra 5:5–13 ve 5:20–26 (5:5–13 özgün metin; 5:20–26 özgün metin); Yehezkel 18:21–22; Kohelet 7:20. Ek Tanah kaynakları: Devarim 30:19–20; Melahim Alef 8:46–50; Nehemya 9:26–31; Yeşaya 65:2–3. Vayikra 5:20–26, birçok Hristiyan çeviride 6:1–7 olarak numaralandırılır. Karşılaştırılan Hristiyan metni: Romalılar 10:6–9.
Rabbinik açıklamalar: Eruvin 55a içinde Devarim’deki gök ve deniz ifadeleri, Tora’yı öğrenmek için gösterilecek çabayla açıklanır; Rava ve Rabbi Yohanan tarafından kibir de öğrenmenin engeli olarak ele alınır. Rambam, Mişne Tora, Hilhot Teşuva 5:1 içinde, kişinin iyi yola yönelip doğru insan olmasının da kötü yola yönelmesinin de kendi seçimine bağlı olduğunu açıklar.
89. İddia: Acı çeken ve zafer kazanan Maşiah metinleri ancak iki gelişle açıklanabilir
Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya’nın hor görülen kulu ile Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişiyi aynı Maşiah, yani Mesih olarak görürler. Krallığını kurmuş bir hükümdarı kimsenin reddedemeyeceğini düşündükleri için, onun önce güçsüz ve savunmasız halde gelmiş olması gerektiğini savunurlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde acı çekip öldü ve göğe yükseldi. Krallığını kurmak için ikinci kez gelecektir.
Tanah’ın Cevabı:
David bir gün Şaul’un karşısında çalgı çalarken Şaul elindeki mızrağı ona fırlattı. David iki kez ölümden kurtuldu. Yıllar sonra İsrael’in önderleri Hevron’a gelip başına yağ sürüp onu kral olarak görevlendirdiler. Şaul’un öldürmek istediği adamın bütün İsrael üzerinde hüküm sürmesi için ölmesi ve sonra dünyaya dönmesi gerekmedi. Tanah, bir kralın tahta çıkmadan önce uğradığı zulmü ve sonradan kazandığı zaferi aynı hayat içinde anlatır. Acı çekmekle hüküm sürmek arasında iki geliş gerektiren bir çelişki bulunduğu iddiası daha bu noktada çöker. (Şemuel Alef 18:10–11, Şemuel Bet 5:1–5)
Yeşaya 52:13–15’te kul önce hor görülmüş, sonra kralları susturacak kadar yükselmiştir. Yeşaya 53:2–3, ulusların onu küçümsediği zamanı onların ağzından anlatır. 54:1–3, çocukları çoğalan Siyon’la bu yükselişin neye karşılık geldiğini gösterir. Bir halkın acısı ve ondan sonraki toparlanması, tek bir hayat çizgisi içinde anlatılır. Yeşaya 11:1, yönetici filizin Yişay soyundan olduğunu açıkça söyler. Yeşaya 60:21 ve Hoşea 14:6–8 aynı bitki dilini halk için kullanır. Daniel 7:18, 21–22 ve 27 de görümün anlamını verir. Baskıya uğrayan kutsallar sonunda egemenliğe kavuşur. Acıdan zafere geçiş, göğe ayrılıp yeniden gelen ikinci bir kişi veya ikinci bir geliş gerektirmez.
Tehilim 22 de acının tek başına ne kadar az şey söylediğini gösterir. Ölümün eşiğinde yardım isteyen kişi, ardından kardeşleri arasında Haşem’i öveceğini söyler. Övgüsünün sebebi, çığlığının duyulmuş olmasıdır. Bu yakarışta acıdan kurtuluşa geçilir. Anlatılan kurtuluşu ölüm ve diriliş diye okumak için mezmurun söylemediği iki olayın eklenmesi gerekir. (Tehilim 22:22–25)
Zekeriya’da alçakgönüllülük ile zafer aynı kralın tasvirinde buluşur. Siyon’a eşek üzerinde gelen kralın hemen ardından savaş arabalarının ve yayların kaldırılması anlatılır. Kral uluslara barış duyurur ve egemenliği denizden denize uzanır. Alçakgönüllülük kralın niteliğidir. Barış ise onun yönetimi altında yaşanacak değişimdir. Daniel’in gördüğü sahne ise gökte, yargıç olarak oturan Tanrı’nın huzurunda geçer. Bulutlarla gelen, insana benzer kişi yeryüzüne inmek üzere yola çıkmış biri olarak tasvir edilmez. Ezeli Olan’ın huzuruna getirilir ve kendisine egemenlik verilir. Sahnenin açıklamasında yönetme yetkisini alacak olanlar kutsal halktır. İki sahnenin birinde eşek, diğerinde bulut bulunması, öldükten sonra dönen tek bir kişinin iki gelişini anlatmaya yetmez. (Zekeriya 9:9–10, Daniel 7:13–27)
Tanah, ayrılan birinin daha sonra yeniden gönderileceğini söylerken bu bağı açıkça kurabilir. Eliyahu’nun kasırgayla göğe çıkışı anlatılır. Malaki ise Haşem’in gününden önce gönderilecek peygamberi adıyla, Eliyahu diye anarak tanıtır. Kralın gelişine ilişkin ayetlerde böyle bir bağ yoktur. Moşe, Yehoşua, Yosef, Gid’on ve Yiftah gibi kişilerin yaşadıkları da yardımın, kabulün veya zaferin gecikebildiğini gösterir. Bu benzerliklerden, Maşiah’ın önce öleceği ve ardından başka bir çağda döneceği hükmü çıkmaz. Sanhedrin 98a, bulutlarla ve eşek üzerinde gelişleri İsrael’in durumuna bağlı iki ihtimal olarak açıklar. Sukka 52a’da ise bir görüş, yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar; başka bir görüş kötü eğilimin ortadan kalkmasından söz eder. Aynı yerde Maşiah ben David ayrı bir figürdür. İki ihtimal bir olay sırası kurmaz; iki ayrı kişi de tek kişinin iki gelişi değildir. (Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)
Rambam, David soyundan kralın kimliğini yerine getirdiği işlerle sınar: Mikdaş’ı, yani Tapınağı kurması ve İsrael’in dağılmış halkını toplamasıyla Maşiah olduğu kesinleşir. Başarılı olmadan ölürse Tora’nın vaat ettiği kral olmadığı anlaşılır. Bu, Tanah ayeti değil, Rambam’ın bu konudaki açıklamasıdır.
Yeremya kralı, saltanatının sonuçlarıyla tanıtır. David’in soyundan gelen bu kral ülkede adaletle hükmederken Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yeşaya, Yişay’ın soyundan gelen yöneticinin yoksulların hakkını gözettiği dünyada yeryüzünün Haşem bilgisiyle dolacağını ve dağılmış İsrael’in toplanacağını söyler. Yehezkel’de de halkın ülkesine dönmesi, tek kralın yönetiminde birleşmesi ve Haşem’in Tapınağının onların arasında bulunması aynı vaadin parçalarıdır. Bu işleri geleceğe bırakıp ilk gelişin gerçekleştiğini ileri sürmek, ispat edilmesi gereken şeyi baştan kabul etmektir. Tanah, David’in soyundan kralı ülkesine dönen, birleşen ve güven içinde yaşayan halkıyla birlikte tanıtır. Bu işler gerçekleşmeden İsa’nın o kral olduğu ileri sürülemez. (Yeremya 23:5–8, Yeşaya 11:1–12, Yehezkel 37:21–28) Yeşaya 41:8–9 · 44:21 · 49:3 · 11:1 · 60:21
120. İddia: İsrael ancak İsa’yı kabul ederek Tanrı’ya geri dönebilir
Moşe, İsrael’in ülkesinden uzaklaştırıldıktan sonra nasıl geri döneceğini anlatır. Bu dönüş hem kime yönelineceğiyle hem de halkın hayatında neyi değiştireceğiyle ilgilidir. Dönüşün şartları, Moşe’nin ve peygamberlerin bu konuda verdikleri buyruklardan anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Moşe, İsrael’in ülkesinden uzaklaştırıldıktan sonra nasıl geri döneceğini anlatır. Bu dönüş hem kime yönelineceğiyle hem de halkın hayatında neyi değiştireceğiyle ilgilidir. Dönüşün şartları, Moşe’nin ve peygamberlerin bu konuda verdikleri buyruklardan anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael’in Maşiah’ı öldürdüğü için tövbe etmesi gerektiğini söylerler. Onlara göre Haşem, İsrael’i ancak İsa’yı Maşiah, yani Mesih olarak tanıdığında yeniden kabul edecektir. Daniel 9’daki antlaşma sözünü de İsa’nın ölümü ve dirilişiyle ilişkilendirirler.
Tanah’ın Cevabı:
Devarim 30:1–3, sürgüne düşen İsrael’in Tanrı’ya nasıl döneceğini açıkça anlatır: Tanrı’nın sözlerini yüreğine alacak, O’na dönecek ve sesini dinleyecektir. 30:4–10, Tanrı’nın halkını yeniden toplayacağını ve buyruklarına uymasını sağlayacağını bildirir. Bu dönüşün şartları arasında İsa’ya iman etmek yoktur.
Devarim 30:2’nin özgün hükmü וְשַׁבְתָּ עַד־יְהוָה אֱלֹהֶיךָ וְשָׁמַעְתָּ בְקֹלוֹ כְּכֹל אֲשֶׁר־אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם אַתָּה וּבָנֶיךָ בְּכָל־לְבָבְךָ וּבְכָל־נַפְשֶׁךָ şeklindedir: “Tanrın Haşem’e dönecek, bugün sana emrettiğim her şey doğrultusunda O’nun sesini dinleyeceksin; sen ve çocukların, bütün yüreğiniz ve bütün canınızla.” Ve-şavta (וְשַׁבְתָּ) dönüşü, ve-şama’ta be-kolo (וְשָׁמַעְתָּ בְקֹלוֹ) Tanrı’nın sesine itaati ifade eder. Dönmesi istenen halk yine İsrael’dir. Halkın nasıl döneceğini ise Moşe’nin “bugün” verdiği buyruklar gösterir. Ayet, İsa’ya iman etme veya onu Maşiah olarak kabul etme şartını belirtmez.
Hoşea 14:2–5, halkın günahını itiraf edip Tanrı’ya yönelmesini, Asur’a ve putlara güvenmeyi bırakmasını anlatır. Tanrı onların dönekliğini iyileştireceğini ve onları seveceğini söyler. Yeşaya 55:6–7, kötülüğünden dönenin bağışlanacağını; Yehezkel 18:21–23, doğru yaşayışa dönene yaşam verileceğini bildirir.
Yehezkel 36:25–27’de halkı temizleyen, ona yeni yürek veren ve buyruklarını yapmaya yönelten yine Tanrı’dır. Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşmanın tarafları İsrael ve Yehuda olarak adlandırılır.
Devarim 4:30–31, son günlerde sıkıntı içindeki İsrael’in Tanrı’ya döneceğini ve O’nun sesini dinleyeceğini bildirir. Gerekçe de açıklanır: Tanrı merhametlidir; halkını bırakmaz, atalarıyla yaptığı antlaşmayı unutmaz. Dönüşün yolu ve dayanağı Moşe’nin kendi sözlerinde verilmiştir. Buna İsa’yı kabul etme şartı eklemek, antlaşmayı hatırlayan Tanrı’nın açık çağrısını değiştirir.
Melahim Alef 8:46–50’de Şelomo, Haşem’den sürgündeki halkın duasını işitmesini ve itiraf ettikleri günahları bağışlamasını ister. Yeremya 3:12–14 de İsrael’e doğrudan “Geri dön” çağrısı yapar. Tanah, İsrael’e Tanrı’ya dönmesini ve O’nun buyruklarını korumasını emreder. Bu dönüşün yerine İsa’yı Maşiah olarak kabul etme şartı koymak, Tora’nın belirlediği yolu değiştirmektir.
Devarim 30:8, gelecekte dönüşten sonra וְאַתָּה תָשׁוּב וְשָׁמַעְתָּ בְּקוֹל יְהוָה וְעָשִׂיתָ אֶת־כָּל־מִצְוֺתָיו אֲשֶׁר אָנֹכִי מְצַוְּךָ הַיּוֹם der: “Yeniden dönüp Haşem’in sesini dinleyecek ve bugün sana emrettiğim bütün mitsvaları yerine getireceksin.” Geleceğe ilişkin bu vaat, Haşem’e dönüş ile Moşe’nin mitsvalarına, yani Tora’nın buyruklarına yeniden uyulmasını birlikte anlatır. Hoşea 14:2–5 ve Yehezkel 18:21–23 aynı dönüşü ve merhameti tamamlar. Yeremya 31:31–34’te yeni antlaşmanın İsrael ve Yehuda ile yapılması, Tora’nın onların yüreğine yazılması vaadi de bu süreklilikle uyumludur.
Hoşea 3:5, İsrael oğullarının dönüp Tanrıları Haşem’i ve kralları David’i arayacağını söyler. Ayette Tanrı ile kral ayrı ayrı anılır. Kralın adı David soyundan gelecek Maşiah’a işaret edecek biçimde okunsa da ayet onun İsa olduğunu söylemez. İsa’nın Maşiah olduğu önce varsayılıp sonra bu ayetteki kralın adı onun kanıtı olarak kullanılamaz. Hoşea 3:5.
İddianın dayandığı Daniel 9:26–27’de bir maşiahın, yani meshedilmiş kişinin ortadan kaldırılması, ardından kentin ve kutsal yerin yıkılması anlatılır. 27. ayette birçok kişiyle bir hafta için güçlendirilen antlaşmadan ve sunuların durdurulmasından söz edilir. Ayet, İsa’nın adını vermez; onun dirildiğini veya İsrael’in Tanrı’ya dönmek için ona iman etmesi gerektiğini söylemez. Bu sonuçlar Daniel’in sözlerine eklenmiştir. Daniel 9:26–27.
Tanah kaynakları: Devarim 30:1–10, özellikle 30:2 ve 30:8; 4:30–31; Hoşea 14:2–5 (Masoretik); Yehezkel 18:21–23, 36:25–27; Yeremya 31:31–34 ve 3:12–14; Yeşaya 55:6–7; I Melahim 8:46–50.
94. İddia: Eliyahu’nun göğe alınması ve tekrar gönderilecek olması İsa’nın iki gelişini kanıtlar
Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.
Bu görüşü benimseyen Hristiyanlar, Eliyahu’nun ilk hizmetinde İsrael’in günahlarını kınadığı için zulüm gördüğünü ve ardından göğe alındığını söylerler. Mısır’dan çıkışın anıldığı Pesah bayramında da dile getirilen beklentiye göre halkın onu geri geldiğinde kabul edeceğini savunurlar. Onlara göre bu sıra, İsa’nın reddedildikten sonra göğe çıkmasını ve ikinci gelişinde İsrael tarafından kabul edilmesini önceden gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Eliyahu ile Elişa konuşarak yürürken ateşten bir araba ile ateşten atlar onları birbirinden ayırır. Eliyahu bir kasırga içinde göğe yükselir ve Elişa onu bir daha görmez. Malaki’de Haşem, büyük ve korkunç gününden önce peygamber Eliyahu’yu göndereceğini söyler. Malaki’nin adıyla tanıttığı peygamber, Elişa’nın yanında göğe yükselen Eliyahu’dur. Eliyahu için verilen bu sözü İsa’nın ikinci gelişine kanıt göstermek, vaadin kimin hakkında olduğunu değiştirmektir. (Melahim Bet 2:11, 2:12, Malaki 3:23–24)
İddianın Eliyahu’nun ilk yılları hakkında kurduğu sıra da eksiktir. Karmel’de Haşem’in ateşi sunuyu yakıp tükettiğinde bütün halk yüzüstü düştü ve “Haşem, O Tanrı’dır” dedi. Eliyahu’nun çağrısına verilen bu cevap, göğe alınmasından önce yaşandı. Daha sonra onu ölümle tehdit eden İzevel’di. Eliyahu, İsrael’in antlaşmayı terk ettiğinden ve peygamberleri öldürdüğünden de yakındı. Tanah aynı dönemde hem halkın Karmel’deki cevabını hem Eliyahu’nun karşılaştığı düşmanlığı anlatır. İlk dönemde yalnız reddedildiğini, ancak geri geldiğinde kabul edileceğini söylemek Karmel’de olanları dışarıda bırakır. Hristiyan anlatısındaki ölüm, gömülme ve diriliş de Eliyahu’nun kasırgada göğe yükselişinde yer almaz. (Melahim Alef 18:36–39, 19:1–10)
Eliyahu’nun gelecekteki görevi de kendi adı kadar belirgindir. Babaların yüreğini çocuklarına, çocukların yüreğini de babalarına döndürecektir. Malaki, bunun hemen öncesinde bütün İsrael’e Sinay’ın diğer adı olan Horev’de Moşe’ye verilen hükümleri hatırlamalarını emreder. Gelecek için verilen söz böylece İsrael’de aile bağlarının düzeltilmesiyle ve halkın Tora’yı uygulamayı sürdürmesiyle ilişkilendirilir. Mişna Eduyot 8:7’de bilgeler, Malaki’nin sözlerine dayanarak Eliyahu’nun dünyada barış kurmaya geleceğini söyler. Pesah’ta Eliyahu’nun beklenmesi de bu peygambere verilmiş sözle ilgilidir. Bu beklentiden bir başka kişinin yeniden gönderileceği sonucu çıkmaz. (Malaki 3:22–24)
David soyundan kral farklı bir görevle tanıtılır. Yoksulların hakkını koruyarak adaletle yönetecek, onun günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael ülkesinde güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel, dağılmış İsrael’in toplanacağını, tek kral altında birleşeceğini ve Haşem’in hükümlerine uyacağını söyler. Eliyahu’nun gelecekte gönderileceği açıkça yazılmıştır. Kral hakkında vaat edilen işler onun yönetimi altında gerçekleşecektir. Bu ayetler kralın ölüp sonra döneceği bir sıra vermez. Eliyahu’nun adıyla verilen sözü İsa’nın dönüşüne taşımak, Tanah’ın kralı tanımak için verdiği ölçüleri karşılamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 olarak numaralanır.
25. İddia: Tapınak olmayınca İsrael’in bağışlanması mümkün değildir
Tapınağa bağlı sunular kutsal yerde yapılır. Sürgündeki insan ise o yere gidemediğinde de kendi davranışından sorumludur. Tora ve peygamberler, sürgündeki dönüşün nasıl olacağını anlatır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tapınağa bağlı sunular kutsal yerde yapılır. Sürgündeki insan ise o yere gidemediğinde de kendi davranışından sorumludur. Tora ve peygamberler, sürgündeki dönüşün nasıl olacağını anlatır.
Tapınağın yıkılmasıyla korban, yani sunu hizmeti durdu. Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsrael’in o andan sonra Tora’ya bağlı kalarak ulusça bağışlanamayacağını söylerler. Onlara göre tövbe ve dua kanlı sununun yerini tutamaz. Çözüm, İsa’nın ölümüne dayanan yeni antlaşmayı kabul etmektir. Tanah’taki bireysel bağışlanmaları İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlarlar. Şelomo’nun sürgündeki halk için ettiği duanın da Tapınak ayaktayken orada yapılan sunular sayesinde geçerli olduğunu savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tora, ülkesinden uzaklaştırılıp başka uluslar arasına dağılmış olan İsrael halkına sürgündeyken Haşem’e nasıl döneceğini bildirir. İsrael yaşadıklarını yüreğine alır, kendisi ve çocukları bütün kalpleriyle Haşem’e döner ve O’nun sözünü dinler. Haşem de halkına merhamet eder, onu dağıldığı yerlerden toplar. Böylece dönüş, ülkeye yeniden yerleşmeden önce başlar. Halkın bağlı kalacağı emirler de açıkça belirtilir: Moşe’nin bildirdiği, Tora kitabında yazılı hükümler. Sürgündeki İsrael’e topluca dönüş ve merhamet vaat edilmektedir. (Devarim 30:1–10)
Şelomo’nun Tapınağın açılışında ettiği dua aynı ilişkiyi anlatır: “Gökler ve göklerin gökleri Seni içine alamaz; yaptığım bu ev nasıl alabilir?” Ardından bu yere yönelerek dua eden halk için “Sen gökteki meskeninde işit; işit ve bağışla” diye yakarır. Tapınak, İsrael’in kutsal dua merkezidir. Duayı işiten ve günahı bağışlayan Haşem’dir. Şelomo, Haşem’in varlığını ve işitmesini binanın duvarlarıyla sınırlamaz. (Melahim Alef 8:27–30)
Şelomo, “Günah işlemeyen insan yoktur” diyerek düşman ülkesine götürülmüş tutsakları da duasına katar. Onlar yaptıklarını düşünür, “Günah işledik, yanlış yaptık, kötülük ettik” diye itirafta bulunur ve bütün yürekleriyle Haşem’e dönerler. Atalarına verilen ülkeye, seçilmiş şehre ve Tapınağa yönelerek dua ederler. Şelomo, Haşem’den onların yakarışını gökten işitmesini, davasını görmesini ve günah işlemiş halkını bağışlamasını ister. İtiraf, davranış değişikliği ve dua, sürgündeki insanın yerine getirebileceği işlerdir. Bunları yapabilmesi için önce Yeruşalayim’e ulaşması gerekmez. (Melahim Alef 8:46–50)
Yein Levanon’da da Şelomo’nun duası, kişinin günahından dönmesi ve Haşem’in ona merhamet etmesiyle açıklanır. Dua yönü ise Berahot 30a’da ayrıntılandırılır: Ülke dışındaki kişi Erets İsrael’e, yani İsrael ülkesine, ülkedeki kişi Yeruşalayim’e, Yeruşalayim’deki kişi Tapınağa yönelir. Bu yöneliş bütün İsrael’in duasını aynı kutsal merkezde birleştirir. Fakat dua edilen yön, bağışlanmanın nedeni değildir. Şelomo’nun sürgündekiler için saydığı koşullar arasında, onların bağışlanmasını o anda sunakta kesilen bir hayvana bağlayan bir hüküm bulunmaz. Böyle bir şart, dua metnine Hristiyan iddiasıyla eklenmektedir.
Şelomo’nun duasında Tapınağın o sırada yıkılmış olacağı ayrıca söylenmez. Daniel 9’da ise Yeruşalayim harap, kutsal yer ıssızdır. Daniel oruç tutar, çula bürünür, külle yas tutar ve Haşem’e yönelir. “Günah işledik, yanlış yaptık, kötülük ettik, başkaldırdık; emirlerinden ve hükümlerinden saptık” diyerek halkının suçunu kendi ağzıyla itiraf eder. Viduy, yani günahın açıkça itiraf edilmesi, bu duanın merkezindedir. Daniel’in bağışlanma yakarışı yıkılmış kutsal yerin karşısında yükselir. Daha duası sürerken Gavriel gelir ve yakarışının başlangıcında bir söz çıktığını bildirir. Bu yanıt duanın işitildiğini gösterir; bütün günahların o anda bağışlandığına dair ayrı bir hüküm vermez. (Daniel 9:20–23; Daniel 9:2–5)
Daniel, “Merhametler ve bağışlamalar Tanrımız Adonay’a aittir” der. Duanın dayanağını da açıklar: “Yakarışlarımızı kendi doğruluklarımız nedeniyle değil, Senin büyük merhametlerin nedeniyle önüne getiriyoruz.” Sonra אֲדֹנָי שְׁמָעָה אֲדֹנָי סְלָחָה, “Adonay, işit! Adonay, bağışla!” diye seslenir. Aynı duada kutsal yerin yeniden gözetilmesini ve şehrin kurtarılmasını ister. Bağışlanma talebinin nedeni Haşem’in merhametidir; Tapınağın yeniden kuruluşu da bu merhamete dayanılarak istenir. (Daniel 9:9, 17–19)
Midraş Tanhuma, Vayişlah 9’da Rabbi Yitshak şu soruyu ele alır: Peygamber, kohen, korban, Tapınak ve sunak bulunmadığında kefaret nasıl sağlanır? Kohen, Tapınak hizmetinde görevli kişidir. Cevabında dua üzerinde durur ve Daniel’in “Adonay, işit! Adonay, bağışla!” sözlerini aktarır. İsrael’in kutsal şehre yönelen duasının gökten işitilmesini anlatır.
Peygamberlerin bağışlanma vaatleri de aynı açıklıktadır. Yehezkel’de kötülüğünü bırakıp Haşem’in hükümlerini gözeten, adaletle davranan kişinin eski suçlarının artık ona karşı anılmayacağı bildirilir. Yeşaya, kötü kişiyi yolunu ve düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönmeye çağırır; çünkü O bolca bağışlar. Yehezkel 11’de Haşem, dağılan İsrael’e gittiği ülkelerde küçük bir kutsal yer olduğunu bildirir. Halk yeniden toplanacak, taş yüreğin yerini duyarlı bir yürek alacak ve Haşem’in emirleri yerine getirilecektir. Sürgünde başlayan yenilenme, Tora’ya bağlılıkla devam eder. (Yehezkel 18:21–22; Yeşaya 55:6–7; Yehezkel 11:16–20)
Hoşea bu dönüşün sözlerini de verir: קְחוּ עִמָּכֶם דְּבָרִים, “Yanınıza sözler alın.” İsrael Haşem’e dönecek, suçunun kaldırılmasını isteyecek ve dudaklarıyla sunduğu sözleri boğa sunularına benzetecektir. Ardından yabancı güce güvenmekten ve kendi yaptığı putları ilah saymaktan vazgeçtiğini söyleyecektir. Sözler, değişen hayatla birlikte anlam kazanır. Haşem’in cevabı da buna karşılık gelir: “Dönekliğini iyileştireceğim, onları karşılıksız seveceğim.” (Hoşea 14:2–3; 14:4–5) Yoma 86b’deki açıklamada, günahından sözlerle dönen kişinin yakarışının kabulü, boğa sunmuş olmasıyla karşılaştırılır. Yorum, Hoşea’nın karşılıksız sevgi sözleriyle bu karşılaştırmayı gönüllü sunulara bağlar.
Kan dökülmesinin her bağışlanmanın zorunlu koşulu sayılması, Tora’nın korban hükümlerine de uymaz. Vayikra 5’te belirli günahlar için kuş almaya bile gücü yetmeyen kişiye un sunusu getirmesi buyurulur. Kohen bunun bir avucunu sunakta yakar; kalanı kohene ait olur. Kişi için kefaret sağlanacağı ve bağışlanacağı açıkça belirtilir. Aynı sunakta başka korbanların da sunulması, bu kişiye ayrıca hayvan kestirme şartı eklemez. Yona’da ise Ninova halkı zorbalığı bırakır; Haşem değişen davranışlarını görür ve ilan edilen yıkımı şehre getirmez. Bu olayda şehrin kurtuluşu, halkın kötü yolundan dönmesine bağlanır. (Vayikra 5:11–13; Yona 3:5–10)
Tapınak hizmetinin yeniden kurulması isteği bu bağışlanma öğretisiyle birlikte yaşar. Daniel hem halkın bağışlanmasını hem de kutsal yerin yeniden gözetilmesini ister. Amida duasında da her gün Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu ve kutsal hizmetin geri dönmesi için yakarılır. Tora’nın Tapınakla ilgili mitsvaları geçerliliğini korur; uygulanabilmeleri için gerekli koşullar beklenir. Bu sırada kişinin yerine getirebileceği sorumluluklar devam eder: Kötülük bırakılır, suç itiraf edilir, adaletle davranılır ve Haşem’in emirleri gözetilir. Tora’nın sürgündeki halka bildirdiği dönüş böyle yaşanır.
Bütün bu bağışlanmaların gerçekte İsa’nın gelecekteki ölümüne dayandığını söylemek, ayetlerde verilmeyen bir nedeni ayetlerin yerine koymaktır. Devarim 30, sürgündeki İsrael’i Moşe’nin bildirdiği Tora’ya dönmeye çağırır. Yeşaya bağışlanmayı Haşem’in merhametine bağlar. Daniel bu merhamete doğrudan başvurur. İsrael’in bağışlanması için İsa’nın ölümünü kabul etmesi gerektiği iddiası, bu metinlerden çıkarılamaz. Tora’ya dönmesi istenen halka, Tora’ya bağlı kaldığı sürece bağışlanamayacağını söylemek, Haşem’in verdiği dönüş ve merhamet vaadini reddetmektir.
Şelomo sürgündeki halkın duasının gökten işitilmesini ister ve Tora halkın uzaktayken Haşem’e dönüşünü anlatır. Tapınağın yokluğunda bağışlanmanın imkansız olduğu iddiası, Tanah’ın sürgündeki halka açtığı bu yolu kapatır.
Tanah kaynakları: Devarim 30:1–10; Melahim Alef 8:27–30 ve 8:46–50; Daniel 9:2–19 ve 9:20–23; Yehezkel 18:21–22 ve 11:16–20; Yeşaya 55:6–7; Hoşea 14:2–5 (bazı baskılarda 14:1–4); Vayikra 5:11–13; Yona 3:5–10. Özgün metin karşılaştırması: Devarim 30:1–10.
Rabbinik açıklamalar ve dua metni: Yein Levanon, Şelomo’nun Melahim Alef 8:46–50’deki duasına ilişkin açıklama; Berahot 30a; Midraş Tanhuma, Vayişlah 9; Yoma 86b; Sidur Aşkenaz, hafta içi Şahrit Amida duası, Yeruşalayim’in yeniden kuruluşu ve Tapınak hizmeti bölümleri.
İlgili Kabalat yazıları: “Kan olmadan kefaret olmaz mı?”; “Günah ve Aklanma”; “İsa, Benim Günahlarım İçin mi Öldü?”.
46. İddia: Tehilim 110’daki “efendim” gökte bekleyen Maşiah’tır
Tehilim, Tanah’taki mezmurların, yani dua ve ilahilerin kitabıdır. 110. mezmurda Haşem, anlatıcının “efendim” dediği birine sağında oturmasını söyler. Tartışma, bu kişinin kim olduğu ve Haşem’in sağında oturmanın ne anlattığı üzerinedir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim, Tanah’taki mezmurların, yani dua ve ilahilerin kitabıdır. 110. mezmurda Haşem, anlatıcının “efendim” dediği birine sağında oturmasını söyler. Tartışma, bu kişinin kim olduğu ve Haşem’in sağında oturmanın ne anlattığı üzerinedir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, sözü söyleyen kişinin David, “efendim” diye andığı kişinin de kendi soyundan gelecek Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. David’in kendi soyundan birine böyle seslenmesini, Maşiah’ın insandan üstün olduğuna kanıt sayarlar. “Sağımda otur” sözünü de Tanrı’nın yanında, gökte bulunmak olarak anlarlar. Onlara göre İsa ölüp dirildikten sonra göğe yükseldi ve düşmanları yenilinceye kadar orada bekliyor. Mezmurda vaat edilen zaferin onun ikinci gelişinde gerçekleşeceğini ve bütün bunların İsa’nın Tanrı olduğunu gösterdiğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 110’un ilk ayetinde şöyle denir: “Haşem’in efendime sözü: Sağımda otur; düşmanlarını ayaklarına tabure yapıncaya kadar.” Bu cümlede konuşan Haşem’dir. “Efendim” ise anlatıcının, Haşem’in seslendiği kişi için kullandığı hitaptır. Düşmanların ayak altına alınması, yenilip o kişinin yönetimi altına girmelerini anlatır. Sonraki ayetlerde o kişinin güç asasının Siyon’dan uzatılacağı ve düşmanları arasında yöneteceği söylenir (Tehilim 110:1–7).
“Efendime” diye çevrilen לַאדֹנִי (laadoni) bir saygı hitabıdır. Tanah bu sözcüğü insanlar için de kullanır. Bereşit 23:6’da Het oğulları Avraam’a “efendim” der ve onu aralarındaki Tanrı’nın bir önderi olarak anar. Birine bu şekilde seslenilmesi, onun Tanrı olduğunu göstermez.
Bir kralın yetkisi Tanah’ta çok yüksek ifadelerle anlatılabilir. Şelomo’nun kral oluşu, “Haşem’in tahtına oturdu” sözleriyle aktarılır (Divre HaYamim Alef 29:23). Şelomo yeryüzünde babası David’in yerine geçmiştir; tahtın Haşem’e ait diye anılması, ona verilen yönetim yetkisini gösterir.
David’in soyundan gelen bir kralın onurlandırılması da onun insan oluşunu değiştirmez. Şelomo tahta çıkınca David’in hizmetkarları, Şelomo’nun adının ve tahtının David’inkinden daha büyük olmasını diler. David de kendi gözleri önünde tahtına birini oturttuğu için Haşem’i över (Melahim Alef 1:47–48). Şelomo’nun tahtı babasınınkinden daha büyük olabilirse, bir kralın kendi soyundan gelen birine saygı göstermesi de onun Tanrı olduğunu göstermez. Mezmurun ilk ayeti, kendisine “efendim” denen kişinin David’in soyundan olduğunu ayrıca söylemez.
“Sağımda otur” sözü de Tanah’ın onur ve destek dili içinde okunmalıdır. Tehilim 16:8’de dua eden kişi, Haşem sağında olduğu için sarsılmayacağını söyler. Tehilim 109:31’de Haşem, yoksulu kurtarmak için onun sağında durur. Yeşaya 41:10’da Haşem İsrael’i doğruluk dolu sağıyla destekler. Bu ayetler yardımın ve korunmanın anlatımıdır. Tehilim 110:1 de “sağımda otur” der; “gökte otur” demez.
Mezmurun beşinci ayetinde Haşem bu kez hitap edilen kişinin sağındadır: “Efendi senin sağındadır; öfke gününde kralları ezer.” Buradaki אֲדֹנָי (Adonay), ilk ayette insana yöneltilen לַאדֹנִי biçiminden farklıdır. Türkçede iki hitap da “efendi” sözcüğüyle karşılanabilir. İbranice biçimler aynı değildir. İkinci ayetten başlayarak “senin asan”, “senin halkın” ve “sen kohensin” sözleriyle hitap edilen kişi aynı hükümdar olarak okunduğunda, Haşem onun yardımcısıdır. Beşinci ayetteki “Efendi”nin İsa, “sen”in ise Baba Tanrı olduğu yorumu, bu kişi değişimini metne dışarıdan getirir.
Tanah, Haşem’in desteğiyle yüceltilen bir kralı başka yerde de anlatır. Tehilim 89:21–28’de David Haşem’in kulu olarak anılır. Onu güçlendiren ve düşmanlarını ezen Haşem’dir; David’e yeryüzündeki krallardan üstün bir konum verilir. Yüksek makamı, insan ve kul oluşunu ortadan kaldırmaz.
Yahudi kaynaklarında Tehilim 110 farklı kişilere uygulanır. Nedarim 32b, mezmuru Avraam ve Malkitsedek’le ilişkilendirir. Bu açıklamada Malkitsedek, Avraam’ı Tanrı’dan önce kutsadığı için kohenlik Avraam’a verilir. Aggadat Bereşit de “sağımda otur” sözünü Avraam’a verilen onurla açıklar. Avraam’ın göğe yükseldiğine dair kayıt bulunmadığını söylemek, bu okumaları çürütmez; çünkü söze önce göğe yükseliş anlamı eklemek gerekir.
Midraş Tehilim ise gelecekte Maşiah’ın sağda, Avraam’ın solda oturtulacağını anlatır. Mezmurun Maşiah’a uygulanması, Maşiah’ın İsa olduğunu göstermez. Bu açıklama da İsa’nın ölüp dirildiği, göğe yükseldiği ve yüzyıllar sonra döneceği bir tarih anlatmaz.
“Düşmanlarını ayaklarına tabure yapıncaya kadar” sözünde vaat ile zafer arasında bir süre vardır. Fakat mezmur, bu sürenin başına İsa’nın ölümünü ve dirilişini, içine gökte bekleyişini, sonuna da ikinci gelişini yerleştirmez. Devamında Siyon’dan uzanan asa, düşmanların arasında yönetim, halkın gönüllü katılımı ve savaş anlatılır. Son ayette yoldaki dereden su içen ve başını kaldıran kişi görülür. Halkın gönüllü katılımını, önce İsa’yı reddedip daha sonra kabul etmesi diye açıklamak için mezmurun anlatmadığı bir olay dizisi eklenir.
Dördüncü ayetteki kohenlik sözü de kişiye İsa adını vermez. Bereşit 14:18–20’de Şalem kralı ve Yüce Tanrı’nın koheni Malkitsedek, Avraam’ı kutsar; Avraam da ona onda bir verir. İkisi ayrı kişilerdir. Tehilim’deki yemin, kutsal hizmet görevi olan kohenliğin sürekliliğini bildirir. Bu görev Haşem’e hizmet etmektir ve bu görevin yüksekliği kişiyi Tanrı yapmaz.
Bamidbar 18:1–7, sunak hizmetini Aharon’a ve oğullarına verir. Yehezkel 44:15–16 da gelecekte Tsadok soyundan Levili kohenlerin Haşem’e yaklaşıp sunu getireceğini söyler. Tehilim 110’u bu hizmetin kaldırıldığına kanıt göstermek, peygamberin gelecek için bildirdiği hizmetle çelişir.
Tehilim 110’da Haşem, kendisine bağlı kişiyi destekler ve düşmanlarına karşı ona zafer verir. Hristiyan iddiasının gerektirdiği İsa’nın kimliği, göğe yükselişi ve ikinci gelişi mezmurda yer almaz. Bu olayları önce kabul edip ardından “sağımda otur” sözünü onlar için kanıt göstermek, ayete kendi başına söylemediği bir öykü yükler.
Tanah kaynakları: Tehilim 110:1–7; Bereşit 23:6; Bereşit 14:18–20; Divre HaYamim Alef 29:23; Melahim Alef 1:47–48; Tehilim 16:8; Tehilim 109:31; Yeşaya 41:10; Tehilim 89:21–28; Bamidbar 18:1–7 (özgün metin); Yehezkel 44:15–16.
104. İddia: David soyu anne üzerinden aktarılabilir
Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir çocuk annesinin de babasının da ailesiyle akrabadır. Tanah’ta bu akrabalıklar yer yer kayda geçirilir. Bir ailenin üyesiyle akraba olmak, o aileye verilmiş bir görev ya da krallık hakkının da aynı yoldan geçtiğini kendiliğinden göstermez.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın annesi Meryem David’in soyundan geliyorsa İsa’nın da David’in gerçek soyundan olduğunu söylerler. Tanah anne tarafından gelen akrabalığı tanıdığı için Maşiah’ın, yani Mesih’in David tahtına çıkma hakkını da Meryem’den alabileceğini savunurlar. Bu savda Luka’daki soy listesi, Meryem’in soy kaydı olarak okunur.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, David’e kendisinden doğacak bir oğlun krallığını sağlamlaştıracağını ve tahtını kalıcı kılacağını vaat etti. Oğlu Şelomo’nun tahta çıkmasıyla bu vaadin ilk adımı gerçekleşti. Yeşaya’nın Yişay’ın kökünden çıkan filizi ve Yeremya’nın David’den çıkacak adil kralı anlatması da gelecekteki hükümdarı aynı aileye bağlar. Burada söz konusu olan, bir insanın ataları arasında David’in bulunmasından daha belirli bir haktır. Vaadin konusu David’in ailesinde sürdürülen krallıktır. Şemuel Bet 7:12–16, Melahim Alef 1:30, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5–6.
İsrael’de bir kimsenin hangi kabileye bağlı olduğu belirlenirken babasının ailesi esas alınırdı. Nüfus sayımında insanlar babalarının ailesine göre kaydedildi ve kabileler çölde aynı düzene göre yerleştirildi. Bir kimsenin Yahudi halkına aidiyeti ile o halk içinde hangi kabileye kaydedildiği ayrı konulardır. Mişna Kiduşin 3:12, geçerli ve yasak olmayan evliliklerde çocuğun aile statüsünün babayı izlediğini belirtir.
Toprak mirası bu farkın pratik sonucunu gösterir. Bir baba oğul bırakmadan öldüğünde toprağı kızına kalırdı. Buna rağmen o kızın, babasının kabilesi içinden evlenmesi gerekiyordu. Bunun nedeni toprağın başka bir kabileye geçmesini önlemektir. Kız babasının toprağını alabiliyor, fakat evlilikten doğan ailenin kabile bağı babanın evi üzerinden yürüdüğü için toprağın kendi kabilesinde kalması ayrıca güvenceye alınıyordu. Bir kızın toprağı devralması, David tahtının anne yoluyla aktarılabileceğini göstermez. Bamidbar 1:2–18, 2:2, 27:7–11, 36:6–9.
Tanah’ta anne tarafından gelen akrabalığın kayda geçirildiği örnekler vardır. Yair, Bamidbar’da Menaşe’nin oğlu diye anılır. Divre Hayamim bu bağın nereden geldiğini gösterir. Babaannesi, Menaşe soyundan Mahir’in kızıydı. Babasının ailesi ise Yehuda’nın soy kaydında yer alır.
Divre Hayamim’deki aynı aile kaydında, oğlu olmayan Şeşan’ın kızını Mısırlı Yarha ile evlendirdiği ve bu evlilikten Atay’ın doğduğu da yazılıdır.
Hiram’ın babası Surluydu. Hiram’dan söz eden iki kayıtta ailesinin Naftali ve Dan ile bağları da anılır.
Bu insanların anne tarafından akrabalarının tanınması, David’in krallık hakkının o yoldan geçtiğine örnek oluşturmaz. Kayıtlarda aile bağları gösterilir. David’e verilen vaat ise bir kralın ardından kimin tahta çıkacağıyla ilgilidir. Bamidbar 32:41, Divre Hayamim Alef 2:21–23 ve 2:34–35, Melahim Alef 7:13–14, Divre Hayamim Bet 2:12–13.
Bir kadının soyundan söz edilmesi de aynı ayrımı korur. Yılana söylenen sözlerde kadının soyundan bahsedilir. Hagar’a ise soyunun çoğalacağı bildirilir ve aynı bölümde doğan oğlun babası olarak Avram’ın adı verilir. Yişmael, Hagar’ın soyudur ve Avram’ın oğludur. Bu iki bağ birlikte vardır. Annenin çocuğuyla gerçek soy bağı bulunması, çocuğun o bağ üzerinden bir krallığın varisi olması için yeterli değildir. Bereşit 3:15, 16:10–15.
Hristiyan anlatısında David’e bağlanan kişi Yosef’tir. Aynı anlatıda İsa’nın biyolojik babası olarak Yosef gösterilmez. Bir soy listesi Yosef’in kimlerden geldiğini gösterebilir. Yosef ile İsa arasında biyolojik baba ve oğul bağı kurulmadıkça bu liste İsa’nın David’le kan bağını kanıtlamaz. Luka 3:23’te Heli’nin adı Yosef’le birlikte geçer. Heli’nin Meryem’in babası olduğu orada yazılı değildir. Meryem’in David’in soyundan geldiği iddiası, İsa’yı ona anne tarafından bağlayan bir akrabalık iddiasıdır; bu bağın kendisi de gösterilmelidir. Meryem üzerinden kurulan iddia, anne tarafından akrabalık ile tahta çıkma hakkını birbirine karıştırır. David’in tahtı, Haşem’in oğulları arasından seçtiği Şelomo’ya geçti. Tanah’ta anne tarafından bir akrabalığa dayanarak David’in tahtına çıkıldığına örnek yoktur. Divre Hayamim Alef 28:5–7.
Tanah kaynakları · Bereşit 3:15, 16:10–15 · Bamidbar 1:2, 1:18, 2:2, 27:7–11, 32:41, 36:6–9 (İbranice metin) · Şemuel Bet 7:12–16 · Melahim Alef 1:30, 7:13–14 · Yeşaya 11:1 · Yeremya 23:5–6 · Divre Hayamim Alef 2:21–23, 2:34–35, 28:5–7 · Divre Hayamim Bet 2:12–13. Hristiyan iddiasının metinleri · Matta 1:16–24, Luka 1:27, 2:4 ve 3:23.
İlgili Makaleler
Son Günler ve Kıyamet İnançlarının Karşılaştırılması
Tanah’ın son günler öğretisini İsrael’in dönüşü, Maşiah’ın görevleri, Tora’nın yayılması ve dünya barışı üzerinden açıklar; Hristiyan ikinci geliş ve İslami kıyamet sistemlerinin Tanah’a eklediği yeni varsayımları karşılaştırır.
