16 iddia 2 ilgili makale Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
İddialar ve Cevaplar
158. İddia: Yeşaya 53’te İsrael kulu günahkar sanacak ve bu İsa’ya yönelik suçlamaları haber verir
Yeşaya 52’nin sonunda krallar kulun başına gelenlere şaşırır. Sonraki bölümde bir grup insan, ‘Biz onu Tanrı tarafından vurulmuş sandık’ der. Bu itirafı anlamak için hem ‘biz’ diyenlerin hem de acı çeken kulun kim olduğunu metnin içinden anlamak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 52’nin sonunda krallar kulun başına gelenlere şaşırır. Sonraki bölümde bir grup insan, ‘Biz onu Tanrı tarafından vurulmuş sandık’ der. Bu itirafı anlamak için hem ‘biz’ diyenlerin hem de acı çeken kulun kim olduğunu metnin içinden anlamak gerekir.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya 53:1–4’te ‘biz’ diyenlerin İsrael olduğunu, yanlış değerlendirdikleri kulun da İsa olduğunu söylerler. Onlara göre İsrael İsa’yı günahkar sayacak ve acısının Tanrı’nın cezası olduğunu düşünecektir. Yahudilerin İsa’yı reddetmesini bu kehanetin gerçekleşmesi olarak görürler.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 52:9–12’de Haşem Yeruşalayim’i kurtarır ve kutsal kolunu bütün ulusların önünde açar. 52:15’te krallar, yüceltilen kul hakkında daha önce kendilerine söylenmemiş olanı görür. 53:1’de sözü alanlar “Duyduğumuza kim inandı?” diye sorar. Aynı ayetin “Haşem’in kolu kime açığa çıktı?” sorusu da 52:10’daki olaya bağlanır. İki bölümün birbirine bağlandığı yerde İsrael’e dışarıdan bakanların kim olduğu açıktır.
Şimdi o insanlar eski hükümlerini dile getirir. Yeşaya 53:4’teki sözleri şöyledir: אָכֵן חֳלָיֵנוּ הוּא נָשָׂא וּמַכְאֹבֵינוּ סְבָלָם וַאֲנַחְנוּ חֲשַׁבְנֻהוּ נָגוּעַ מֻכֵּה אֱלֹהִים וּמְעֻנֶּה. “Oysa hastalıklarımızı o taşıdı, acılarımıza o katlandı. Biz onu Tanrı tarafından vurulmuş ve eziyet görmüş saydık.” “Biz onu öyle saydık” anlamındaki וַאֲנַחְנוּ חֲשַׁבְנֻהוּ sözleri, hükmün kulu yanlış değerlendirenlere ait olduğunu gösterir. Sonraki ayette kulun onların isyanları yüzünden yaralandığı açıklanır. Mika 7:16’da aynı sahnenin bir benzeri vardır. İsrael’in kurtuluşunu gören uluslar, yaptıkları zorbalıktan utanır ve ağızlarını kapatır.
Yeşaya 41:8–9, 44:21 ve 49:3’te kulun adı İsrael’dir. 49:5–6’da halkını toplamakla görevlendirilen sadık kul ile 10:20–22 ve Sefanya 3:12–13’teki sadık artakalanlar bu adı anlamaya yardım eder. Yehezkel 18:20–23, çekilen acıyla kişisel suç arasındaki farkı gösterir. Herkes kendi suçundan sorumludur ve kötülüğünden dönen bağışlanır. Yeşaya 53:10’da kulun soyunu göreceği, 54:1–3’te ise Siyon’un çocuklarının çoğalacağı söylenir. Hristiyan iddiası Yeşaya’daki iki tarafın yerini değiştirir. İsrael’i konuşanlara, İsa’yı da ulusların hor gördüğü İsrael’in yerine koyar. Böylece metnin birbirine bağladığı sesleri ve olayları parçalar.
Hristiyanların kulun hor görülmesini İsa’ya yöneltilmiş suçlamaların özel kehaneti diye sunmaları, konuşanların kimliğini ve Tanrı’nın kuluna verdiği İsrael adını dışarıda bırakır. Zulme uğramış olmak, Yeşaya’nın adını verdiği kulun kimliğini belirlemek için yeterli değildir. Peygamberin 41:8 ve 49:3’te belirttiği İsrael adı bu ölçütle ortadan kaldırılamaz.
Yeşaya 52:15’te עָלָיו יִקְפְּצוּ מְלָכִים פִּיהֶם, “Krallar onun karşısında ağızlarını kapatacak” denir. 53:1’deki מִי הֶאֱמִין לִשְׁמֻעָתֵנוּ וּזְרוֹעַ יְהוָה עַל־מִי נִגְלָתָה, “Duyduğumuza kim inandı? Haşem’in kolu kime açığa çıktı?” sözleriyle aynı şaşkınlık bu kez konuşanların ağzından işitilir. Yeşaya 14:16’da da Babil kralını görenler tanıtıldıktan sonra onların şaşkın sorusuna geçilir. Buradaki benzer konuşma geçişi, 53:4’teki yanlış suçlamanın hangi tarafa ait olduğunu belirler.
İddia, 53:4’teki nagua sözcüğünü Vayikra’daki nega ve tsaraat anlatısıyla da ilişkilendirir. Sözcükler aynı kökle ilişkilidir. Tsaraat, Tora’da deride, giysilerde veya evlerde görülebilen belirli belirtiler için kullanılan addır. Ancak Yeşaya 53:4, “Tanrı tarafından vurulmuş saydık” der; burada kişiyi açıkça metsora, yani tsaraat belirtileri taşıyan kişi veya hote, yani günahkar olarak adlandırmaz. Kök yakınlığı, kişinin kimliğini tek başına belirlemez. Vayikra 13:44–45, Yeşaya 53:4.
Talmud’un Sanhedrin 98b bölümü, Maşiah’ın adlarıyla ilgili tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanan bir yorum da aktarır. Bu, ayetin Maşiah’a uygulanabildiğini gösteren sonraki bir yorumdur. Metinde bu kişinin İsa olduğu veya bir insan korbanı olacağı söylenmez. Yahudilerin İsa’yı reddetmiş olması, Yeşaya’daki konuşanların İsrael, kulun da İsa olduğunu kanıtlamaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 52:9–15, 53:1–12 ve 54:1–3; Yeşaya 14:16, 41:8–9, 44:21, 49:3–6; Mika 7:16; Sefanya 3:12–13; Yehezkel 18:20–23.
63. İddia: Yeşaya’daki “kul” doğal olarak Maşiah’tır
Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya’da “kul”, Haşem’e bağlı olan ve bir görev verilen kişi veya topluluk için kullanılır. Peygamber, kitabın bazı bölümlerinde kulun adını doğrudan verir. 52. bölümün sonunda ise ağır acı çeken, sonradan yükseltilen bir kuldan söz eder. Bu kişinin kim olduğunu anlamak için şiirin başladığı yere ve Yeşaya’nın daha önce kimi kul diye andığına bakılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 52:13–53:12’de acı çeken kulun İsrael halkı olamayacağını söylerler. Onlara göre kul, başkalarının suçları için ölen İsa’dır. Yeşaya 52:14’ü, İsa’nın herkesten daha fazla bedensel acı çekeceğinin haberi olarak okurlar. Ayrıca Yeşaya 49’da kula İsrael’i geri getirme görevi verildiğini hatırlatır ve bu görevin kulun halktan ayrı bir kişi olduğunu gösterdiğini savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Haşem, Yeşaya 41:8–9’da kuluna “İsrael” ve “Yaakov” diye seslenir. 43:10’da Haşem aynı cümlede İsrael’e “Siz Benim tanıklarımsınız” der ve topluluğu tekil olarak “seçtiğim kulum” diye anar. 44:21’de yine aynı adı duyarız. 48:20’de kurtarılan kul Yaakov’dur. 49:3’te ad, doğrudan kula söylenir: “Sen kulumsun, İsrael.” Tanah başka yerlerde Avraam, Moşe, David ve peygamberleri de kul olarak adlandırır. Yeşaya’nın bu bölümünde ise unvanın kime ait olduğu tekrarla belirlenmiştir.
Şiir başlamadan hemen önce Haşem, Mısır ve Asur baskısını yaşayan halkından söz eder (52:4–5). Yeruşalayim’in yıkıntılarına sevinmeleri söylenir ve uluslar Haşem’in kurtarışını görür (52:9–10). Haşem, ülkeden çıkacak halkının önünde ve arkasında yer alır (52:12). Bu dizinin ardından “Kulum başarılı olacak” sözü gelir (52:13). Bir zamanlar görünüşü insanları dehşete düşüren kulun yücelmesi kralları susturur (52:14–15). Görünüşteki ağır bozulma, tarihte çekilmiş bütün acıları karşılaştıran bir sıralama değildir. 54:1–3’te doğum ve genişleyen çadır diliyle aynı halkın yeniden çoğalması anlatılır.
Yeşaya 49:5–6’da İsrael adını taşıyan kul dağılmış İsrael’i toplamak ve uluslara ışık olmakla görevlidir. “İsrael” adıyla anılan bir topluluk, halkın içinde Haşem’e sadık kalanları temsil edebilir. Bir halkın kendi içinde dönüşe öncülük edenlerle dönmeye çağrılanlar bulunabilir. Ayet, kulun adını kendi göreviyle değiştirmez.
Yeşaya, halkın tamamı ile halkın içindeki sadık kişileri birbirinden ayırır. 65:8–9’da içinde hala üzüm suyu bulunan salkım atılmaz. Peygamber bu örnekle, halkın içinde sadık kalanlar varsa bütün halkın yok sayılmayacağını anlatır. Tanrı da kulları uğruna her şeyi yok etmez ve Yaakov’un soyuna yurdunu miras verir. Sefanya 3:12–13 de İsrael’den geriye kalanların ağzında hile bulunmayacağını söyler. Yeşaya 53:9’da kul için de ağzında hile bulunmadığı söylenir. Halkın günahları ile onun içindeki sadık kişilerin yaşadıkları aynı şey değildir.
Yeşaya 52:15’te krallar daha önce kendilerine söylenmemiş olanı görür ve duymadıklarını kavrar. Bir sonraki ayet “Duyduğumuza kim inandı?” diye başlar (53:1). Uluslar, hor gördükleri İsrael’in acısını önce Haşem’in onu reddetmesi olarak anlamış, şimdi o acının kendi isyanlarıyla ilişkisini görmüşlerdir (53:4–6). 53:8’deki “halkımın suçu” ifadesi de bir kralın kendi halkından söz etmesi olarak anlaşılabilir. “Biz” diyenlerin bu değişimi, şahsi bir kurtuluş kurbanının ilanından başka bir olay anlatır.
Kulun kesilip alınması ve mezarı, topluluk diline yabancı değildir. Yehezkel 37:11–14’te mezarlardan çıkarılan kuru kemiklerin kimliği açıkça verilir: “Bütün İsrael evi.” Ölüm dili, sürgün ve yıkımın ağırlığını anlatır. Yeşaya 53:10–12’de de kulun canı aşam ile anıldıktan sonra ona soyunu görmek, uzun yaşamak ve ganimeti paylaşmak vaat edilir. Kul suçlular için yakar ve ulusların günahlarının ortaya çıkardığı yükü taşır. 54. bölümde bu vaadin karşılığı İsrael’in çocukları ve yeniden dolan şehirlerdir.
Yahudi kaynaklarında Maşiah’a uygulanan açıklamalar da vardır. Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklamalarından biri olan Targum Yonatan, 52:13’te “kulum” sözünü “kulum Maşiah” diye açıklar. Sanhedrin 98b, Maşiah’ın adı üzerine bir tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanır. Yalkut Şimoni de bölümdeki sözleri Maşiah’la ilişkilendirir. Bunlar gerçek yorumlardır; fakat “Maşiah” sözünün ayetin İbranice metninde yazdığını veya sözü edilen kişinin İsa olduğunu göstermez.
Targum’un kendi açıklamasına bakıldığında farklı kişiler ve topluluklar da görülür. 52:14’te İsrael evinin aşağılanmasından söz eder. 53:10’da halktan geriye kalanların arınacağını, Maşiahlarının krallığını göreceğini ve Tora’yı yerine getirenlerin başarılı olacağını anlatır. 53:12’de Maşiah’ın canını ölüme verdiği, birçoklarının günahı için dua ettiği ve asilerin onun sayesinde bağışlandığı söylenir; aynı açıklamada asiler Tora’ya bağlanır. Bu yorumdaki ifadeler İsa’nın kimliğine veya Tora’yı kaldıran bir kurtuluş öğretisine delil oluşturmaz.
Öte yandan Raşi, 52:13’teki kulu Yaakov’un içindeki doğru kişiler olarak açıklar. 49:1’de ise konuşmayı peygamber Yeşaya’ya bağlar. Bu açıklamalar, “kul” sözünün geçtiği her yerde tek bir kişinin anlatıldığını varsaymanın yanlış olduğunu gösterir.
Yeşaya’nın kul diye adlandırdığı İsrael, ulusların önünde aşağılanır, onların suçlarının yükünü taşır ve sonunda yüceltilir. Hristiyan okuması bu halkın yerine İsa’yı koyar, sonra yaraları çarmıha, sessizliği yargılamaya ve uzayan günleri dirilişe bağlar. Şiirin başındaki kurtuluş, kulun adı, konuşan uluslar ve sonunda vaat edilen soy, halk olarak anlatılan İsrael’i gösterir.
Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9, 43:10, 44:1–2, 21, 48:20, 49:3–6, 52:4–15, 53:1–12, 54:1–17, 10:20–22, 33:23–24 ve 65:8–9, Sefanya 3:12–13, Yehezkel 37:11–14 ve 39:10, Yeremya 29:7, Bereşit 26:24, Bamidbar 12:7, Şemuel Bet 7:5, Yeremya 7:25. Yeşaya 52’nin
178. İddia: Rabbinik yorumlar İsa’dan sonra Maşiah anlayışını değiştirdi
Tanah’ta David’in soyundan bir kralın geleceği bildirilir. Yeşaya kitabında ise hem İsrael halkına “kulum” denir hem de kulun yaşadığı acılardan söz edilir. Bu yüzden iki soru ayrı ayrı ele alınır. Yahudi kaynakları Maşiah’ı nasıl anlatır ve Yeşaya’daki acı çeken kulu kiminle ilişkilendirir?
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah’ta David’in soyundan bir kralın geleceği bildirilir. Yeşaya kitabında ise hem İsrael halkına “kulum” denir hem de kulun yaşadığı acılardan söz edilir. Bu yüzden iki soru ayrı ayrı ele alınır. Yahudi kaynakları Maşiah’ı nasıl anlatır ve Yeşaya’daki acı çeken kulu kiminle ilişkilendirir?
Bu iddiayı öne süren Hristiyanlar, hahamların İsa’nın yaşadığı çağdan sonra Maşiah anlayışını değiştirdiğini söylerler. Onlara göre hahamlar önceleri Maşiah’ı tek bir kişi olarak beklerken sonradan onu bir fikir ya da tek bir kişi gibi anlatılan bir topluluk olarak açıklamaya başlamışlardır.
Tanah’ın Cevabı:
İsa’dan sonraki rabbinik kaynaklar Maşiah’ı bir kişi olarak anlatmaya devam eder. Bu kaynaklarda öldürülen Maşiah ben Yosef ile ondan ayrı bir kişi olarak Maşiah ben David anlatılır. Dolayısıyla “Hahamlar İsa’dan sonra kişisel Maşiah inancını bıraktı” iddiası, kendi sözlerine dayanılan kaynaklarla uyuşmaz.
Talmud’un Sukka 52a bölümü, Zekeriya 12:10’daki yas için iki açıklama aktarır. Açıklamalardan biri yası Maşiah ben Yosef’in öldürülmesine, diğeri insanı kötülüğe iten eğilimin ortadan kaldırılmasına bağlar. Aynı tartışma Maşiah ben David’den de söz eder. Bu anlatı İsa’nın ölümünü ve ikinci gelişini anlatmaz. İsa’dan sonra yazıya geçirilen bir Yahudi kaynağında öldürülen bir Maşiah’ın açıkça anlatıldığını gösterir.
Sanhedrin 98b, Maşiah’ın adlarıyla ilgili bir tartışmada Yeşaya 53:4’ü kullanır. Targum Yonatan, 52:13’te “kulum Maşiah” der. Fakat devamında İsrael evinin aşağılanmasını ve halkın artakalanının Maşiah’ın krallığını görmesini anlatır (52:14, 53:10). Yahudi yorumlarının İsa’dan sonra acı çeken bir Maşiah düşüncesini tümüyle sildiği iddiasını, bizzat gösterilen metinler böylece çürütür.
Yeşaya 53’ün Aramice aktarımı kulu Maşiah diye adlandırır. Aynı Maşiah’a halk için dua etme, Mabet’i kurma ve sürgünleri toplama görevi verir. Aramice aktarım, eylemleri anlatırken İsrael’i, ulusları ve Maşiah’ı ayrı ayrı adlandırır. İsrael’in çektiği acı ile Maşiah’ın yapacağı işler ayrı özneler üzerinden anlatılır. Dolayısıyla Aramice kaynak, İsa’dan sonra insan Maşiah beklentisinin terk edildiği iddiasını kendi anlattığı hükümdarla çürütür. (Yeşaya 52:13–53:12).
Yeşaya’nın kendi adlandırması, sonraki yorumlardan bağımsızdır. Haşem 41:8–9, 44:1–2, 44:21 ve 49:3’te İsrael veya Yaakov’a kulum diye seslenir. Ulusal okumanın Raşi’den önce bilindiğini üçüncü yüzyılda yazan Origenes de kaydeder. Contra Celsum 1.55’te bir Yahudi muhatap, zulüm görmüş ve uluslar arasına dağılmış Yahudi halkının peygamberlikte tek kişi gibi anlatıldığını söyler. Bu tanıklık, Raşi’nin yorumun ilk sahibi olduğu savıyla bağdaşmaz.
İddianın dayandığı tartışmalarda Raşi, İbn Ezra ve Radak gibi ortaçağ yorumcularından da alıntılar yapılır. Bu yazarlar İsa’dan yaklaşık bin yıl sonra yaşamıştır. Onlardan alınan yorumlar kendi dönemlerindeki görüşleri gösterir. İsa’dan önce insanların genel olarak ne düşündüğünü belirlemek için daha eski kaynaklar gerekir. Yahudi ve Hristiyan yorumcular arasındaki tartışmaların bazı yorumları etkilemiş olması da ayrıca kaynaklarla incelenmesi gereken tarihsel bir sorudur.
Tanah, David soyundan gelecek adil kral ve onun dönemine ilişkin vaatleri Hristiyanlıktan önce bildirmiştir. Yeşaya 11:1–12 adalet, barış, Tanrı bilgisinin yayılması ve İsrael’in toplanmasını anlatır. Yeremya 23:5–8 halkın güvenliğini bildirir. Yehezkel 37:21–28 halkın birleşeceğini ve kutsal yerin aralarında bulunacağını söyler. Şemuel Bet 7:12–16 da David’in soyu ve krallığı hakkında söz verir.
Yahudi kaynaklarında Maşiah bir kişi olarak anlatılır. Aynı yorum geleneğinde Yeşaya’nın kulunu İsrael halkı olarak okuyan açıklamalar da korunmuştur. Bir ayetin Maşiah’a uygulanması, onun İsa’yı tanımladığını tek başına göstermez. Tanah’taki vaatlerin gerçekleştiğini göstermek gerekir. Yahudi kaynaklarında kişisel Maşiah beklentisinin kaybolduğu veya bu kaynakların İsa’yı vaat edilen kral olarak tanıdığı sonucuna varılamaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 41:8–9; 44:1–2, 21; 49:3; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28; Şemuel Bet 7:12–16. Yorum ve tarih kaynakları: Sukka 52a; Sanhedrin 98b; Targum Yonatan, Yeşaya 52:13–53:12; Origenes, Contra Celsum 1.55.
156. İddia: Yeşaya 52:14 Maşiah’ın herkesten fazla fiziksel acı çekeceğini söyler
Yeşaya 52’de Haşem’in kulu, önce görünüşü insanları dehşete düşüren, sonra yüceltilen biri olarak anlatılır. Burada iki ayrı soru vardır. Peygamber kulun görünüşünü nasıl tarif eder ve bu tarif kulun kimliğini belirler mi?
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 52’de Haşem’in kulu, önce görünüşü insanları dehşete düşüren, sonra yüceltilen biri olarak anlatılır. Burada iki ayrı soru vardır. Peygamber kulun görünüşünü nasıl tarif eder ve bu tarif kulun kimliğini belirler mi?
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya 52:14’te kulun görünüşünün bozulmasını, Maşiah’ın, yani Mesih’in tarihteki herkesten daha fazla bedensel acı çekeceğinin haberi olarak okurlar. İsa’nın çarmıhta bu ölçüde acı çektiğini ve böylece kehaneti gerçekleştirdiğini söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 52:13, kulun yükselip yüceltileceğini ilan eder. 52:14 onun bir zamanlar insanları dehşete düşürecek kadar hırpalanmış görünüşünü, 52:15 ise kralların gördükleri karşısında susmasını anlatır. Görüntüdeki bozulma, kulun içine düşürüldüğü durumu gösterir. Ayet, tarihte acı çeken insanların acılarını ölçüp bunları bir sıraya dizmez.
Yeşaya 52:14’te כַּאֲשֶׁר שָׁמְמוּ עָלֶיךָ רַבִּים כֵּן־מִשְׁחַת מֵאִישׁ מַרְאֵהוּ וְתֹאֲרוֹ מִבְּנֵי אָדָם denir: “Birçokları onun karşısında dehşete düştüğü gibi, görünüşü insan görünüşünden, biçimi insan oğullarından farklı derecede bozulmuştu.” Mişhat (מִשְׁחַת) bozulmuş veya tanınmaz hale gelmiş görünüşle ilgilidir. Fakat ayet, kulun çektiği acının miktarını insanların acısıyla karşılaştırmaz. Tarif edilen şey, görünüşünün ne kadar bozulduğudur. Kulun görünüşü bozulur ve onu görenler dehşete düşer. 52:13’te vaat edilen yükseliş, şiirin anlattığı bu durumun tersine döneceğini gösterir. Önce insanlar kulu gördüklerinde dehşete düşer, sonra kul yüceltilir.
Yeşaya 1:5–6’da halk baştan ayağa yaralı bir beden olarak tasvir edilir. 52:4–5, aynı halkın Mısır ve Asur baskısını anar. 52:9–10’da Haşem Yeruşalayim’i kurtarır ve uluslar bunu görür. Haşem 41:8–9 ve 44:21’de İsrael’e “kulum” diye seslenir. 49:3’teki עַבְדִּי־אָתָּה יִשְׂרָאֵל אֲשֶׁר־בְּךָ אֶתְפָּאָר sözleri, “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim” demektir. Eskiden hor görülen bu halk, şimdi kendisine öyle bakanların önünde yüceltilir. Yeşaya 53:3–4’te uluslar, acı çeken halkı bir zamanlar Haşem’in vurduğunu sandıklarını itiraf ederler. Görünüşle ilgili söz bu aşağılanmayı anlatır. Onu İsa’nın herkesten daha fazla fiziksel acı çektiği iddiasına çevirmek, ayetin hem öznesini hem de ölçüsünü değiştirir.
Tanah’ın Aramice çeviri ve açıklamalarından Targum Yonatan, Yeşaya 52:13’te kulu Maşiah olarak adlandırır; devamındaki düşkün görünüşü ise İsrael eviyle ilişkilendirir. Bu yorumda Maşiah’ın yükselişiyle İsrael’in aşağılanması farklı roller taşır. Targum’un Maşiah sözcüğünü kullanması, 52:14’ün İsa’nın herkesten fazla fiziksel acı çektiğini söylediğini göstermez. Targum Yonatan, Yeşaya 52:13–14.
Büyük Yeşaya Parşömeni’nde 52:14 için Masoretik, yani geleneksel İbranice metindekinden farklı bir yazım bulunur. Bu biçimin nasıl açıklanacağı araştırmacılar arasında tartışılır. Masoretik metindeki mişhat sözcüğü görünüşün bozulmasını anlatır; ayet kulun acısını başka insanların acısıyla ölçmez. Bu yüzden görünüşün bozulmasından İsa’nın herkesten daha çok acı çektiği veya Maşiah olduğu sonucu çıkmaz.
Tanah kaynakları: Yeşaya 52:4–15, özellikle 52:13–15; Yeşaya 1:5–6; 41:8–9, 44:21 ve 49:3.
20. İddia: Tanrı’nın nihai planı kusursuz bir insanın kurban edilmesidir
Bir günahkarın nasıl bağışlanacağı ile bir başkasının onun yüzünden acı çekmesi ayrı meselelerdir. Tanah’ta bağışlanma için kişiden ne beklendiği anlatılırken sunuyla ilgili sınırlar da belirtilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir günahkarın nasıl bağışlanacağı ile bir başkasının onun yüzünden acı çekmesi ayrı meselelerdir. Tanah’ta bağışlanma için kişiden ne beklendiği anlatılırken sunuyla ilgili sınırlar da belirtilir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Haşem’in baştan beri insanlığı, günahsız İsa’nın kendisini gönüllü olarak sunması yoluyla bağışlamayı amaçladığını söylerler. Onlara göre hayvan kurbanları bu son kurbanı hazırladı. Tövbe gerekli olsa da bağışlanmayı mümkün kılan İsa’nın ölümüdür. Yaygın Hristiyan öğretisinde bu ölüm, insan olan Tanrı’nın kendisini vermesi olarak açıklanır.
Tanah’ın Cevabı:
İsrael, suçlarının ağırlığı altında ezilirken “Nasıl yaşayacağız?” diye sorar. Haşem, kötülük yapan kişinin yolundan dönüp yaşamasını istediğini söyler. Bu dönüşün nasıl yapılacağı da açıkça anlatılır. Alınan rehin geri verilir, çalınan mal iade edilir, haksızlık bırakılır ve yaşam veren hükümlere uyulur. Böyle yapan kişinin eski suçları ona karşı anılmaz. Yehezkel’de her insan kendi doğruluğundan ve kötülüğünden sorumludur. Yeşaya da kötü yolunu bırakıp Haşem’e dönen kişiye bol bağışlanma vaat eder. Bu sözlerde bağışlanma, Haşem’in kabul ettiği somut bir dönüşe bağlanır. (Yehezkel 33:10–16, 18:20 ve 18:21–23, Yeşaya 55:6–7)
Vayikra’da sunuyu kabul eden de Haşem’dir. Hayvan, kuş ve tahıl sunularının her biri kendi koşullarıyla düzenlenir. Hangi hayvanların getirileceği, sunağın kullanımı ve kohenin, yani kutsal hizmet görevlisinin, yapacağı iş belirtilir. İnsan, sunulacak canlılar arasında sayılmaz. Hayvanın sunuya uygunluğu körlük ve yaralanma gibi bedensel kusurlara bakılarak belirlenir. Bu ölçü bir insanın ahlaki bakımdan günahsız olup olmadığını belirlemek için verilmemiştir. İki kuşa bile gücü yetmeyen kişinin belirli suçlar için ince un sunup bağışlanması, daha değerli bir canın daha güçlü bir sunu oluşturduğu düşüncesini bozar. Tehilim’de de Haşem’in hayvan etine ve kanına ihtiyacı olmadığı hatırlatılır. Kabulün ölçüsü O’nun buyurduğu şeyin yerine getirilmesidir. (Vayikra 1–7, 5:11–13, 22:17–25, Tehilim 50:12–13) Bereşit Rabba 44:1’de mitsvaların insanları arındırmak için verildiği söylenir. İbadet, Haşem’in bir ihtiyacını karşılamak için O’na daha pahalı bir şey bulma yarışı haline getirilemez.
Mika, böyle bir değer sıralamasını bir dizi soruyla sınar. İnsan, Haşem’in önüne buzağılarla mı, binlerce koçla mı, on binlerce yağ ırmağıyla mı çıkacak? Sonunda kendi günahı için ilk doğan çocuğunu vermeyi düşünür. Verilen cevap adaleti yerine getirmek, iyiliği sevmek ve Haşem ile alçakgönüllülükle yürümektir. İnsandan kendi yaşamını doğrultması istenir. (Mika 6:6–8) Rabbi Yona, Şaarei Teşuva 1:25’te çocuğunu vermeyi düşünen kişinin kendi suçunun ağırlığını hissetmesini açıklar. Peygamberin cevabı ise onu adalete, iyiliğe ve gösterişsiz bir bağlılığa yöneltir. Suçun büyüklüğünü kavramak, Haşem’in istemediği bir insan sunusunu doğru hale getirmez.
Yitshak’ın bağlanması, Avraam’ın sınandığı belirtilerek anlatılır. Bu olaya İbranice Akeda, yani bağlama denir. Sonunda eli durdurulur ve Yitshak’ın yerine bir koç sunulur. Sınamanın başlangıcındaki emir, sonunda insanın öldürülmesini durduran sözden koparılamaz. (Mika 6:6–8, Bereşit 22:1–2, 11–13) Akeda’nın rabbinik açıklamalarında da Yitshak’ın gerçekten öldürülmesiyle Avraam’ın bağlılığının kabul edilmesi ayrılır.
Aggadat Bereşit 31:1, Yeremya’daki “aklımdan geçmedi” sözünü Yitshak’ın öldürülmesiyle ilişkilendirir. Hegyonei Uziel’in aktardığı Taanit açıklamasında Meşa’nın oğlu, Yiftah’ın kızı ve Yitshak ayrı ayrı anılır. Yeremya’nın “emretmedim, söylemedim ve aklımdan geçmedi” sözleri bu üç olayla ilişkilendirilir. Yitshak örneğinde, sınamanın onun gerçekten öldürülmesini amaçlamadığı açıklanır (Taanit 4a).
Yismah Moşe, koçun sunulmasının anlamı üzerinde durur. Koçun kanının Yitshak’ın kanıymış gibi kabul edilmesi için edilen duayı aktarır. Burada güçlü bir temsil anlamı vardır: Avraam’ın bağlılığı sunuya yansır. Anlatılan olayda ise Yitshak yaşar ve koç sunulur. Koçun Yitshak’ı temsil etmesi manevi bir anlam taşır. Bu benzetme, Yitshak’ın gerçekten öldürüldüğü anlamına gelmez.
Devarim, oğullarını ve kızlarını yakarak tanrılarına sunan halkların ibadet biçiminin Haşem’e uygulanmasını yasaklar. Yeremya’da Haşem bu çocuk sunularını emretmediğini tekrar tekrar söyler. Gönüllü bir ölümün Haşem’e sunu sayılması için de Haşem’in onu bu amaçla buyurmuş olması gerekir. İsa’nın ölümüne eşsiz bir anlam verilmesi, bu buyruğun yerini tutmaz. Tehilim’de antlaşmaya sadık kaldığı halde öldürülen topluluk, kesime götürülen koyunlara benzetilir. Bu benzetmede sadakat ve çekilen acı vardır. Haşem’in bağışlanma için belirlediği bir sunu olarak insan öldürüldüğü söylenmez. (Devarim 12:29–31, Yeremya 7:31, 19:5, 32:35, Tehilim 44:18–23) Sefer Haİkkarim, başka halklarda görülen bir uygulamanın Haşem’e daha büyük onur vereceği düşüncesiyle ibadete eklenmesini bu ayetler üzerinden eleştirir. Sunulacak şeyin değerini kişinin kendisinin büyütmesi, Haşem’in onu istediğini göstermez.
Yeşaya’da Haşem kuluna “İsrael” ve “Yaakov” diye seslenir (41:8–9, 44:1–2, 49:3). Kula halkın dağılmış üyelerini toplama görevi de verir (49:5–6). Halkın içinden sadık kalanların bu görevi üstlenmesi, İsrael adının neden korunduğunu açıklar. Yeşaya 65:8–9’da, içinde hala üzüm suyu bulunan salkım nasıl atılmıyorsa Haşem de kulları uğruna halkını yok etmez. Sefanya 3:12–13 bu sadık topluluğun zorbalık yapmayacağını ve yalan söylemeyeceğini bildirir.
Yeşaya 52:15’te şaşıran krallar ile Yeşaya 53:4–6’da suçlarını dile getiren topluluk aynı anlatının içindedir. Kul, bu insanların günahlarının yol açtığı acıyı taşımıştır. 53:10–12’de canını aşam olarak koyması, hayatını ölüme açması ve suçlular için yakarması anlatılır. Aynı kul soyunu görecek ve günleri uzayacaktır. Haşem’in bağışlanma vaadi ise kötülüğü bırakıp Kendisine dönen kişiye yönelir (55:6–7). Yeşaya, İsrael’in acısını ve bağlılığını anlatırken kusursuz bir insanın öldürülmesini herkes için bağışlanma şartı haline getirmez. İsa’nın hem sunu hem de kendisini sunan Tanrı olduğu savı, kanıtlanması gereken kimliği baştan kabul eder. Bu kabul, Tora’nın sunu hükümlerinin İsa’ya uygulandığını kanıtlamaz.
Tanah, kötülüğünü bırakan kişiyi yaşama çağırır ve Akeda’da Yitshak’ın öldürülmesi durdurulur. Kusursuz bir insanın ölümünü herkes için zorunlu bağışlanma şartı sayan iddia, bu dönüş hükümlerinde bulunmayan bir şart getirir.
Tanah kaynakları: Yehezkel 33:10–11, 33:12–16, 18:20 ve 18:21–23; Yeşaya 55:6–7, 41:8–9, 44:1–2, 49:3–6, 53, 65:8–9; Vayikra 1–7 sunularının başlangıcı ve 5:11–13; 22:17–25; Bereşit 22:1–2, 11–13; Mika 6:6–8; Devarim 12:29–31; Yeremya 7:31, 19:5, 32:35; Tehilim 50:12–13, 44:18–23; Sefanya 3:12–13. Tora ayetlerinin özgün metinleri: Bereşit 22:11–13, Vayikra 1–7.
Açıklamalarda anılan eserler: Bereşit Rabba 44:1; Rabbi Yona, Şaarei Teşuva 1:25; Aggadat Bereşit 31:1; Hegyonei Uziel, Taanit 4a aktarımı; Yismah Moşe, Bereşit 22:14 açıklaması; Sefer Haİkkarim, Devarim 12 ve insanın ibadet biçimi üretmesi hakkındaki açıklama.
21. İddia: İsa’nın ölümü insanların bağışlanmasının zorunlu korbanıdır
Birinin işlediği suç başkalarına zarar verebilir. Suçun kime ait olduğu ve kimin o suçtan sorumlu tutulduğu ise ayrı bir sorudur. Yehezkel bunu aynı ailenin üç kuşağını anlatarak açıklar.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Birinin işlediği suç başkalarına zarar verebilir. Suçun kime ait olduğu ve kimin o suçtan sorumlu tutulduğu ise ayrı bir sorudur. Yehezkel bunu aynı ailenin üç kuşağını anlatarak açıklar.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa’nın son kurban olarak ölmesini geçmişte ve gelecekte işlenen bütün günahların bağışlanmasının şartı sayarlar. Tövbe eden kişinin bağışlanmasını da bu ölüme bağlarlar. Onlara göre İsa hiç suç işlemediği halde başkalarının hak ettiği cezayı gönüllü olarak üstlendi ve onun doğruluğu kendisine inananlara sayıldı. Tora’daki sunular ile Yeşaya 53’ü bu öğretinin dayanağı olarak gösterirler.
Tanah’ın Cevabı:
Yehezkel, aynı aileden üç insanın hayatını anlatır. Doğru yaşayan babanın oğlu zorbalık yapar. Oğul, babasının doğruluğuyla kurtulmaz. Torun ise babasının yaptıklarını görür ve onun yolunu izlemez. Babasının suçu ona yüklenmez. Her insan kendi eyleminden sorumludur. Kötülük yapan kişi yolunu değiştirip Haşem’in hükümlerini yerine getirir ve adaletli davranırsa yaşayacaktır. Geçmiş suçları artık ona karşı anılmaz. Doğru yaşayan kişi kötülüğe döndüğünde ise daha önce yaptığı iyilikler onu korumaz. Bu örneklerde Haşem, her insanı kendi eylemi ve dönüşü üzerinden yargılar.
Yehezkel aynı ayette, “doğrunun doğruluğu onun üzerinde, kötünün kötülüğü de onun üzerinde olacaktır” der. İbranice metinde her iki cümlenin sonunda עָלָיו תִּהְיֶה (alav tiye), yani “onun üzerinde olacaktır” ifadesi bulunur. Akedat Yitshak, Yehezkel’in sözlerini açıklarken baba ile oğlun her birinin ayrı bir nefeş, yani can olduğunu ve birinin diğerinin suçu nedeniyle cezalandırılmadığını söyler. (Yehezkel 18:20–23, 18:5–24)
Tora, bu ölçüyü mahkeme için de koyar. Baba çocuğunun, çocuk da babasının suçu yüzünden öldürülemez. Sanhedrin’de ayetin sonundaki “herkes kendi günahı yüzünden öldürülecektir” sözü, bu kişisel sorumluluğu zaten bildiren hüküm olarak ele alınır. Yeremya’da aynı ilke yeni antlaşma vaadinin hemen öncesinde ekşi üzüm örneğiyle anlatılır. Ekşi üzümü yiyenin kendi dişleri kamaşır. Her insan kendi suçu yüzünden ölür.
Bir baba ailenin bütün parasını harcadığında çocukları yoksul kalabilir. Yoksulluğun yükü onlara da düşer, parayı harcayan kişi ise babadır. İsa’nın ahlaken suçlu sayılmadan başkalarının cezasını taşıdığı savı da Yehezkel’in verdiği cevabı değiştirmez. Peygamber, kimin suçlu olduğunu anlattıktan sonra kimin yaşayacağını da belirler. Kötülüğünü bırakıp doğru yaşamaya başlayan insan yaşar. Çünkü kendi tuttuğu yol değişmiştir. (Devarim 24:16, Yeremya 31:29–30, Yehezkel 18:20–24)
Yeremya’nın, David’in soyundan gelecek krala verdiği “Haşem doğruluğumuzdur” adı da bu ölçüyü kaldırmaz. Kral ülkede adaleti sağlayacak, halk onun günlerinde güven içinde yaşayacaktır. Aynı ad daha sonra Yeruşalayim için de kullanılır. Şehrin insanlara verebileceği kişisel bir doğruluğu yoktur. Ad, adaletin ve kurtuluşun kaynağını gösterir. Yeşaya’da suçları silen Haşem’dir. Tehilim, İsrael’in bütün suçlarından kurtuluşunu O’nun merhametine bağlar. (Yeremya 23:5–6, 33:15–16, Yeşaya 43:25, Tehilim 130:7–8)
Yom Kippur’da, yani Kefaret Günü’nde, Aharon, İsrael’in suçlarını canlı keçinin başı üzerinde itiraf eder. Keçi suçları taşıyarak ıssız yere gönderilir. Burada suçların taşınması, Haşem’in belirli bir hayvanla ve belirli bir günde buyurduğu ibadettir. Ayette anlatılan işlem, keçinin canlı olarak uzaklaştırılmasıdır. Buradan bir insanın başkalarının cezasını çekmek üzere öldürülmesi gerektiği sonucuna varılamaz. Aynı Tora, kanın sunakta kefaret için verildiğini ve iki kuşa gücü yetmeyen kişinin belirli suçlar için ince un sunarak bağışlanacağını söyler. Unun hayvan sunularının da getirildiği sunakta yakılması, yoksula verilmiş hükme yeni bir şart eklemez. (Vayikra 16:20–22, 17:11, 5:11–13)
Kişinin kendi günahıyla kendi sunusu arasındaki bağ, Mişna Keritot’ta somut bir hükümle gösterilir. Bir insan kendi günahı için bir hatat, yani günah sunusu ayırır ve ölürse, oğlu aynı hayvanı kendi günahı için getiremez. Kişi kendi ayırdığı hayvanı bile bir suçtan başka bir suça aktaramaz. Rambam, oğlun babası için ayrılan hayvanı kendi günahı için sunamayacağını özellikle açıklar. Aynı ailede bulunmak veya aynı türden bir günah işlemek, bir kişi için ayrılmış sunuyu diğerinin sunusuna dönüştürmez. Bu hüküm, Tora’nın belirli bir sunuya bağladığı kişiyi ve suçu korur. Sunuyu getiren insanın görevi de sürer: günahını kabul eder, gerektiğinde itirafta bulunur ve başkasına verdiği zararı telafi eder. Mişna Keritot 6:7; Rambam, Mişna açıklaması
Rabbinik kaynaklarda “tsadiklerin ölümü kefaret sağlar” sözü de bulunur. Tsadik, doğru ve erdemli kişidir. Moed Katan bu açıklamayı iki örnekle verir. Miryam’ın ölümü kızıl inekle ilgili bölümle, Aharon’un ölümü ise Tapınak hizmetini yürüten kohenlerin giysileriyle ilişkilendirilir. Burada bir kişinin ölümünün toplumla ilişkisi ele alınır. Gemara, toplumun belirli suçlarının Miryam’a veya Aaron’a aktarıldığını ve onların bu suçlardan dolayı cezalandırıldığını söylemez. Moed Katan 28a
Bu sözün nasıl anlaşılacağı da Yahudi kaynaklarında açıklanır. Midbar Şur, tsadikin ölümünün yaşayanları onun iyi yollarını sürdürmeye yöneltmesini vurgular. Şelah da ölümün insanları teşuvaya, yani günahtan dönmeye yöneltmesini ve bu dönüşün kefaretteki yerini anlatır.
Yaarot Devaş, midraştaki iki görüşü ayırır. Bir görüşte, çok erdemli bir kişi yaşarken diğer insanların onunla karşılaştırılması üzerinde durulur. Ölümünün ardından bu karşılaştırmanın değişmesi, kuşağın lehine değerlendirilir. Diğer görüşte ise ölüm yaşayanları tam bir dönüşe uyandırır ve kefaret bu teşuvayla ilişkilendirilir. Kefaret sözü teşuva, Yom Kippur, korban, yani sunu ve bazı durumlarda insanın kendi ölümü için de kullanılır. Her birinin işleyişi kendi bağlamında anlatılır. Bir insanın ölümünün toplum üzerinde etkili olabileceği söylenirken, başkasının kişisel suçunu üstlenip o suçun cezası olarak öldüğü şeklinde bir hüküm kurulmaz.
Bağışlanma yolu sürgündeki halka da açıktır. Şelomo, halkın suçunu kabul edip bütün yüreğiyle Haşem’e döndüğünde duasının işitilmesini ve bağışlanmasını ister. David ise kendi günahını kabul ettiğinde Natan’dan Haşem’in suçunu kaldırdığını işitir. Bu bağışlanmaların İsa’nın gelecekteki ölümüyle gerçekleştiği söylenirse önce İsa’nın ölümünün her bağışlanma için gerekli olduğu varsayılmış, sonra da Tanah’taki olaylar bu varsayıma göre açıklanmış olur. Şelomo bağışlanmayı Haşem’den ister. Divre HaYamim’de Haşem, alçalıp dua eden ve kötü yollarından dönen halkın günahını bağışlayacağını ve ülkesini iyileştireceğini bildirir. Ninova’da halkın kötülüğünden dönmesi üzerine ilan edilen felaket getirilmez; bağışlanma sözü ise doğrudan Yehezkel’de verilir. Natan da David’e onu bağışlayanın Haşem olduğunu söyler. (Divre HaYamim Bet 7:14, Yona 3:5–10) (Melahim Alef 8:46–50, Şemuel Bet 12:13)
Tora, sunu olarak getirilecek hayvanları, sunağı ve kohenin yapacağı işlemleri belirler. İsa’nın Roma yönetimi altında öldürülmesi bu şartları karşılamaz. Bir ölümün gönüllü olması, onu Haşem’in buyurduğu sunu yapmaz. Devarim, çocuklarını yakarak ilahlarına sunan halkların ibadet biçiminin Haşem’e uyarlanmasını yasaklar. Mika, insanın kendi suçu için ilk çocuğunu verme düşüncesini ele alır. Verilen cevap adaleti yerine getirmek, iyiliği sevmek ve Haşem’in önünde alçakgönüllülükle yürümektir. İnsan kendi yaşayışını düzeltmeye çağrılır. (Vayikra 1–7, Devarim 12:31, Mika 6:6–8)
Yeşaya 52:15’te krallar, hor gördükleri kulun yüceltilmesi karşısında susar. Yeşaya 53:4–6’da uluslar eskiden Haşem’in cezalandırdığını sandıkları kişinin, kendi isyanları yüzünden yara aldığını kabul eder. Kulun taşıdığı yük onların suçlarının meydana getirdiği acıdır. Eha 5:7 de aynı ayrımı gösterir. Çocuklar atalarının yaptıklarının sonuçlarını çeker, fakat suçu işleyenler atalardır.
Yeşaya 53:10–12’de kul için aşam imgesi, soy ve uzun ömür vaadi, suçları taşıma ve suçlular için yakarma birlikte yer alır. 53:11, kulun birçoklarını doğru kılmasını בְּדַעְתּוֹ (be-daato), yani bilgiyle ilişkilendirir. Yeşaya 2:2–4’te uluslar Haşem’in yollarını öğrenmek için Siyon’a yönelir. Zekeriya 8:23’te Tanrı’nın İsrael’le olduğunu duyup bir Yahudiye tutunurlar. Yeşaya 54:17 de kulların doğruluğunun Haşem’den geldiğini söyler. Uluslar Haşem’in kuluna ne yaptıklarını kavradıkça kendi yollarını değiştirebilirler. Bu, Yehezkel 18’deki hükmü yerine oturtur. Değişen hayat, kulun acısını gören ve kötülüğünden dönen insanın hayatıdır. İsa’nın ölümünü bütün çağlardaki bağışlanmanın şartı yapmak, hem Yeşaya’daki itirafı hem Yehezkel’deki dönüş hükmünü değiştirir. Yehezkel gelecekte de kohenlerin kutsal ile kutsal olmayanı ayırmayı öğreteceğini, Şabat ve bayramları gözeteceğini, günah, Pesah ve bayram sunularının arınma ve kefaret görevleri olacağını bildirir (44:23–24, 45:15–25).
Bir başkasının günah yüzünden acı çekmesi, o günahın sorumluluğunun ona geçtiğini göstermez. Yehezkel suçun onu işleyene ait olduğunu ve o kişinin kötülüğünü bıraktığında yaşayacağını bildirir. İsa’nın ölümünü herkes için zorunlu korban sayan iddia bu hükme aykırıdır.
Rabbinik açıklamalar: Sanhedrin 27b; Akedat Yitshak, Yehezkel 18 açıklaması; Mişna Keritot 6:7 ve Rambam’ın açıklaması; Moed Katan 28a; Midbar Şur, tsadiklerin ölümüne ilişkin açıklama; Şelah, Ahare Mot; Yaarot Devaş I, midraş açıklaması.
Tanah kaynakları: Yehezkel 18:20–24; Devarim 24:16 ve 12:31; Yeremya 31:29–30 (Mechon Mamre’de 31:28–29), 23:5–6 ve 33:15–16; Yeşaya 43:25 ve 53:10–12; Tehilim 130:7–8; Vayikra 1–7, 5:11–13, 16:20–22 ve 17:11; Melahim Alef 8:46–50; Şemuel Bet 12:13; Mika 6:6–8; Yehezkel 45:15–25. Özgün metin karşılaştırması: Vayikra 5:11–13. Yeşaya 53:11 · 2:2–4 · 54:17 · Yehezkel 44:23–24
33. İddia: David’in günahı gelecekte ölecek Maşiah sayesinde bağışlandı
David, Uriya’nın ölümünden ve Bat Şeva’yı almasından sorumludur. Natan bu suçları David’in önüne koyar. David’in itirafı ve ardından duyduğu hüküm, bağışlanmanın neye bağlandığını görmek için birlikte okunur.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
David, Uriya’nın ölümünden ve Bat Şeva’yı almasından sorumludur. Natan bu suçları David’in önüne koyar. David’in itirafı ve ardından duyduğu hüküm, bağışlanmanın neye bağlandığını görmek için birlikte okunur.
David’in tövbe ettiğinde gerçekten bağışlandığı, bu Hristiyan yorumunda da kabul edilir. Onlara göre asıl sebep, İsa’nın gelecekte David’in günahları için ölecek olmasıdır. Haşem bu ölümü önceden bildiği için onun sağlayacağı bağışlanmayı David’e de uygulamıştır. David’in kendi soyundan gelecek Maşiah, yani Mesih hakkındaki vaade güvenmesini ve acıdan söz eden mezmurlarını da bu inancın işaretleri olarak yorumlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Natan, David’in karşısına elindeki her şeye rağmen yoksulun tek kuzusunu alan zengin adamın hikayesiyle çıkar. David öfkelenip o adamı mahkum ettiğinde, Natan’ın cevabı “O adam sensin” olur. Artık David kendi yaptıklarıyla yüzleşmektedir. “Haşem’e karşı günah işledim” der; Natan da “Haşem de günahını kaldırdı; ölmeyeceksin” diye karşılık verir (Şemuel Bet 12:1–13). David’e verilen haber, Haşem’in onu bağışladığıdır. Bu bağışlanmayı İsa’nın gelecekteki ölümüne bağlayan şart, Hristiyanlığın anlatıya eklediği bir öğretidir.
Yalkut Şimoni, David’in yaptıklarından sonra kurtuluşa ulaşamayacağını söyleyenlerin sözünü aktarır ve Natan’ın verdiği bağışlanma haberini hatırlatır. Talmud da David’i günahından dönmek isteyen bir insan için örnek gösterir. Midraş Tehilim, David’in “Günah işledim” diyerek suçunu kabul etmesini bu dönüşün içinde ele alır. Yalkut Şimoni, Şemuel Bet 148; Avoda Zara 5a; Midraş Tehilim 51:1
David’in duası, insanın suçuyla nasıl yüzleştiğini de gösterir. Tehilim 32:5’te günahını gizlemeyi bırakır, suçunu Haşem’e itiraf eder ve ardından “Sen günahımın suçunu bağışladın” der. İtirafla kişi sakladığı kötülüğü kabul eder ve Haşem’e döner. Bağışlayan da Haşem’dir. David’in anlattığı bağ, kendi itirafı ile Haşem’in affı arasındadır; gelecekteki bir kişinin ölümü bu duada bağışlanmanın şartı olarak yer almaz.
Bağışlanma, Tanah’ta Haşem’in merhametine ve günahkarın dönüşüne bağlanır. Sinay’da Haşem kendisini merhametli, lütufkar, suç, isyan ve günahı bağışlayan olarak tanıtır (Şemot 34:6–7). Yeşaya 43:25’te suçları kendi uğruna sildiğini söyler. İnsana düşen dönüş de açıkça tarif edilir: Kötü yolunu ve düşüncelerini bırakıp Haşem’e dönene merhamet edilir; çünkü O bolca bağışlar (Yeşaya 55:6–7). Yehezkel 18:21–23’te bütün günahlarından dönüp Haşem’in hükümlerini yerine getiren, adalet ve doğrulukla yaşayan kişinin eski suçlarının ona karşı anılmayacağı vaat edilir. David’in bağışlanmasını, Haşem’in Sinay’da kurduğu düzenin dışına çıktığı tek bir istisna saymak bu açık sözleri yok sayar. Merhamet ve dönüş, aynı Tanah’ın öğrettiği bağışlanma yoludur.
David de Tehilim 51’de bu merhamete seslenir. Mezmurun başlığı Natan’ın kendisine gelişini ve Bat Şeva olayını anar. Ardından suçlarının silinmesini, temizlenmeyi ve içinde temiz bir yürek yaratılmasını ister (51:1–5, 12). “Kırılmış ve ezilmiş bir yüreği hor görmezsin” sözü, suçunu kabul edip içtenlikle pişman olan kişinin Haşem’e nasıl yaklaştığını anlatır (51:19). Sonunda Siyon’un iyiliği, Yeruşalayim’in surlarının yapılması ve sunakta doğru sunular getirilmesi istenir (51:20–21). Böylece tövbe, dua ve emredilen sunular aynı bağlılığın içinde yer alır. Buradaki sunular boğalardır; David’in soyundan gelecek bir kişinin ölümüyle değiştirilmezler. Natan’ın David’i bağışlanmış ilan etmesi de bu son dileğin gerçekleşmesine bağlanmış değildir.
Bağışlanmanın gerçekliği, David’in yaşayacağı ağır sonuçları da ortadan kaldırmaz. Natan, evinden kılıcın ayrılmayacağını ve ailesinin içinden felaket doğacağını söyler; bağışlanma sözünün ardından çocuğun öleceğini de haber verir (Şemuel Bet 12:10–14). Çocuk hastalanınca David onun yaşaması için oruç tutar ve dua eder. David, Haşem’in merhamet edip çocuğu yaşatmasını umduğunu söyler (12:15–23). Bağışlanma çoktan ilan edilmişken acılar ve merhamet arayışı sürer. Çocuğun ölümü, David’in suçunun doğurduğu felaketler arasında bildirilir; anlatıda ona günah sunusu denmez. Uriya’nın ölümü ve ailede açılan yaralar, David bağışlandığında geçmişten silinmiş olmaz.
Zohar, David’in bağışlanmasını Yom Kippur’la ilişkilendirir ve Natan’ın “Ölmeyeceksin” sözünü, Duma adlı görevlinin elinde ölmeyeceği şeklinde açıklar. Zohar, Duma’yı ölümden sonraki yargı yeri olan Gehinom’dan sorumlu bir melek olarak anlatır.
Sulam açıklaması, Bat Şeva ile ilgili bu yorumu Uriya’nın ölümü meselesinden ayrıca ayırır. Bu, olayın içsel bir yorumudur; Natan’ın sözünü gelecekte başka bir insanın ölümüyle açıklamaz. Zohar, Giriş 8b
David’in soyuna verilen vaat, bu olaylara başka bir ölüm şartı eklemez. Şemuel Bet 7:12–16’da onun ardından gelecek soy, Haşem’in adına yapılacak ev ve hanedanının sürekliliği anlatılır. Bu vaadi bilmek ile soyundan gelecek günahsız bir kişinin David’in suçu için öleceğine inanmak ayrı şeylerdir. Hatta vaat, ardından gelecek kişinin yanlış yapması halinde nasıl terbiye edileceğine de yer verir (7:14–15). David’in vaat edilen hanedana güvenmesinden, onun gelecekte bir insanın kanı sayesinde bağışlanacağını bildiği sonucu çıkarılamaz; hanedan vaadi böyle bir bağışlanma öğretisi içermez.
Tehilim 32:5’te David kendi günahını itiraf eder ve bağışlanır. Tehilim 69:6’da da kendi suçlarının Tanrı’dan gizli olmadığını söyler. Tehilim 22’de ise düşmanlarla kuşatılan konuşmacı kurtuluşu için Haşem’e şükreder. Yeşaya 53:4–6’da sözü alanlar, Haşem’in İsrael’e verdiği cezayı seyrettiklerini sanmış olan uluslardır. Sonunda o acının kendi zulümleriyle bağlantısını görürler. David’in itirafı, düşmanın yol açtığı sıkıntı ve ulusların itirafı bu metinlerde ayrı olaylardır. Hiçbiri Natan’ın verdiği bağışlanma haberini gelecekte ölecek bir Maşiah’a bağlamaz.
Gelecekteki ölümün geçmişteki günahlar için de etkili olduğu söylendiğinde, David anlatısından öğrenilen yeni bir bilgi verilmiş olmaz; anlatı, Hristiyan öğretisine göre yeniden açıklanmış olur. Bu öğretinin doğru olduğu baştan kabul edilmeden David’in bağışlanması ona kanıt gösterilemez. Natan’ın açık hükmü, David’in Haşem tarafından bağışlandığıdır. Tanah’ın tövbe edene verdiği bu güvenceyi, gelecekteki bir insan ölümüne bağlıymış gibi sunmak metne şart eklemektir.
Natan, David suçunu kabul ettiğinde Haşem’in onun günahını kaldırdığını bildirir. Gelecekteki bir ölümün geçmişe etkili olduğu kabulü, bu anlatının ortaya koyduğu bir neden değildir. İsa’nın ölümünü bağışlanmanın temeli saymak, Natan’ın hükmüne metinde bulunmayan bir şart ekler.
Tanah kaynakları: Şemuel Bet 12:1–14 ve 12:15–23; 7:12–16; Tehilim 32:5; 51:1–5, 12, 18–21; 22:20–26; 69:6; Şemot 34:6–7; Yehezkel 18:21–23; Yeşaya 43:25, 53 ve 55:6–7. Tehilim 51’in numaraları İbranice metne göredir; bazı çevirilerde iki ayet geriden gelir.
41. İddia: Tehilim 40 kusursuz Maşiah’ın konuşmasıdır
Tehilim 40, bir sıkıntıdan kurtulan insanın şükrüyle başlar. Konuşan kişi Haşem’in isteğini yerine getirme arzusunu dile getirir, sonra yeniden yardım ister. Kimin konuştuğunu anlamak için mezmurun bu bölümlerini birlikte okumak gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 40, bir sıkıntıdan kurtulan insanın şükrüyle başlar. Konuşan kişi Haşem’in isteğini yerine getirme arzusunu dile getirir, sonra yeniden yardım ister. Kimin konuştuğunu anlamak için mezmurun bu bölümlerini birlikte okumak gerekir.
Tehilim 40’ı İsa’ya bağlayan Hristiyanlar, mezmurda konuşan kişinin kusursuz Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. Onlara göre İsa, Haşem’in isteğini yapmak için geldi ve kendisi için hazırlanan bedeni insanların günahları uğruna sundu. Hayvan kurbanlarını bu son kurbana hazırlık sayarlar. İsa gelince o kurbanların görevinin tamamlandığını savunurlar. David’in sözlerinin kendi yaşadıklarından doğmuş olabileceğini de kabul ederler, ancak bu sözlerin asıl ve eksiksiz karşılığını İsa’da bulduğunu söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 40’ın başlığı mezmuru David’e bağlar. David, Haşem’in kendisini ağır bir sıkıntıdan kurtardığını anlatır. Ardından O’nun isteğini yapmaktan hoşlandığını, Tora’nın içinde olduğunu söyler. Aynı mezmurun ilerleyen bölümünde ise kendi suçlarından söz ederek yeniden yardım ister. Bu sözler, sıkıntı yaşayan, Haşem’e bağlanan ve kendi hatalarıyla yüzleşen bir insanın duasıdır.
David, Haşem’in onu bir çukurdan ve balçıktan çıkardığını, ayaklarını kayanın üzerine koyduğunu ve ağzına yeni bir şarkı verdiğini söyler. Bu kurtuluştan sonra şöyle konuşur: “Kurban ve sunu istemedin; bana kulaklar açtın; yakmalık sunu ve günah sunusu talep etmedin.” Sonra ekler: “İşte geldim... Tanrım, isteğini yerine getirmekten hoşnutum; Tora’n içimdedir.” David’in karşılığı, Haşem’in sözünü dinlemek ve O’nun isteğini yerine getirmektir. Tehilim 40:1–9
Menahem ben Saruk, Mahberet adlı eserinde kulakların açılmasını Tanrı’nın sözlerini işitmek ve yerine getirmekle ilişkilendirir. Ona göre “İşte geldim” diyen kişi, kitapta yazılı olanı yapmaya hazır olduğunu söyler.
Ohr HaMeir ise Raşi’nin kulakları Tora sözlerini işitmekle ilişkilendiren açıklamasını aktarır; ardından insanın günlük konuşmalarda bile kendisine yol gösterecek bir öğüt duyabilmesini anlatır. Mahberet, zevah; Ohr HaMeir
Şemuel’in Kral Şaul’a söylediği söz, itaat ile kurban arasındaki ilişkiyi açıklar. Şaul, Haşem’in emrine aykırı olarak sağ bırakılan hayvanları kurban etmekten söz eder. Şemuel ona, “Söz dinlemek kurbandan iyidir” der. Kurban sunmak, çiğnenen buyruğun yerine geçmez. Şemuel Alef 15:20–23
Tehilim 51’de de benzer bir anlatım vardır. David önce kırılmış ve pişmanlık duyan yüreğin değerinden söz eder. Ardından Haşem’in doğru sunulmuş kurbanlardan hoşnut olacağını ve sunağa boğalar getirileceğini söyler. İki ifade aynı duada yer alır: İnsan Haşem’e döner ve O’nun buyurduğu hizmeti yerine getirir. Tehilim 51:18–21
Tehilim 40’taki “Kitap tomarında benim hakkımda yazılmıştır” sözü de hemen ardından gelen Tora bağlılığıyla birlikte durur. Tora, kraldan kendisi için bir nüsha yazmasını, onu her gün okumasını ve emirlerini uygulamasını ister. Mezmur, tomarın hangi bölümünden söz ettiğini belirtmez; konuşan kişinin Tora’yı yerine getirme isteğini açıkça söyler. Yeremya da İsrael’e verilecek antlaşmada Tora’nın halkın içine konacağını ve yüreğine yazılacağını bildirir. Devarim 17:18–20; Yeremya 31:33
Yahudi kaynaklarında David’in bu sözleri farklı yönlerden ele alınır. Menorat HaMaor, “İsteğini yapmaktan hoşnutum” sözünü mitsvaları Tanrı’nın isteğini yerine getirme niyetiyle yapmak için kullanır. Pesikta de-Rav Kahana ise “Tora’n içimdedir” sözünü David’in yiyeceğinden gerekli payları ayırmasına bağlar. Şem HaGedolim de başka bir yorumda kitap tomarını David’in Mezmurlarıyla ilişkilendirir. Menorat HaMaor; Pesikta de-Rav Kahana 10:2; Şem HaGedolim
Hristiyan yorumunda kulakların açılması, Şemot’ta efendisinin yanında kalmayı seçen kölenin kulağının delinmesiyle de ilişkilendirilir. İki ayette kulak ve bağlılık vardır; kullanılan fiiller ise farklıdır. Mezmurdaki כָּרִיתָ (karita) “kazdın” veya “açtın” anlamına gelir. Kölenin kulağını delmek için Şemot’ta וְרָצַע (ve-ratsa) kullanılır. Köle, efendisini ve ailesini sevdiği için onun yanında yaşamayı ve çalışmayı seçer. Tehilim 40:7; Şemot 21:5–6
Mezmurun İbranicesinde אָזְנַיִם כָּרִיתָ לִּי (oznayim karita li), yani “bana kulaklar açtın” yazılıdır. Grekçe metin geleneğinde ise “Bana bir beden hazırladın” biçimi bulunur. İbraniler 10:5 de bu biçimi kullanır.
Hristiyan açıklaması, kulakları itaat eden bedenin bir parçası olarak görür ve bedenin ölüm pahasına itaat için hazırlandığını söyler. Fakat bir bedenin hazırlanması ile onun bütün insanların günahları için kurban edilmesi arasında ayrı bir adım vardır. Mezmur, konuşanın ne yapmak istediğini kendisi söyler: Haşem’in isteğini yerine getirmek ve Tora’sını içinde taşımak.
Bu sözlerden birkaç ayet sonra aynı kişi şöyle der: “Suçlarım beni yakaladı.” Bunların başındaki saçlardan fazla olduğunu, yüreğinin gücünü yitirdiğini söyler. Kendisini öldürmek isteyenler karşısında Haşem’den yardım ister. Hristiyan yorumunda bu suçlar, konuşanın kendi yaptıkları yerine başkaları için üstlendiği suçlar olarak açıklanır. Mezmurun söylediği ise עֲוֹנוֹתַי (avonotay), yani “suçlarım”dır. Tehilim 40:13–14
Bat Ayin, bu ifadeyi insanın kendi kusurlarını göremeyecek duruma düşmesiyle ilişkilendirir. Ohr HaMeir de günahların insanın Tora’nın ışığını görmesine engel oluşunu anlatırken aynı sözü kullanır. Bat Ayin; Ohr HaMeir
Tehilim 40’ta David, “suçlarım” der. Yeşaya 53:4–6’da ise “hastalıklarımız”, “isyanlarımız” ve “suçlarımız” diyenler kuldan üçüncü kişi olarak söz eder. Bir önceki sahnede uluslar ve krallar, İsrael’in yükselmesi karşısında şaşırmıştır (Yeşaya 52:15). Şimdi suç kendilerine, ondan doğan acı ise kula aittir. Bu iki ayrı konuşmayı tek kişinin sözleri saymak, David’in kendi suçunu başkalarından aldığı bir yüke dönüştürür. Mezmurun İbranicesi buna izin vermez.
Mezmurun başındaki çukur ve balçık da kurtarılmanın güçlü bir anlatımıdır. Tehilim 69’da suya ve balçığa batmak, yardım isteyen insanın yaşadığı sıkıntıyı anlatır. Şemot Rabba, Tehilim 40’taki çukuru Mısır’la, balçığı kölelerin çalıştığı harçla, yeni şarkıyı da denizin geçilmesinden sonraki şarkıyla ilişkilendirir. Aggadat Bereşit ise David’in yaşadığı sıkıntıların ardından kurtulup şarkı söylemesini anlatırken aynı mezmura başvurur. Tehilim 69:2–4; Şemot Rabba 23:12; Aggadat Bereşit 60:1
David, kurtarıldığı için Haşem’e şükreder; O’nun isteğini yapmayı arzular ve suçlarıyla karşılaştığında yine O’ndan yardım ister. Mezmuru günahsız bir insanın kurban edilmesi ve Tora’nın kurban hükümlerinin kaldırılması olarak okumak, David’in duasına kendi sözlerinde bulunmayan bir anlam yükler.
Tanah kaynakları: Tehilim 40:1–18; 51:18–21; 69:2–4; Şemuel Alef 15:20–23; Devarim 17:18–20; Şemot 21:5–6; Yeremya 31:33; Yeşaya 53:4–6. İbranice metin karşılaştırması: Devarim 17:18–20. Ayet numaraları Masoretik metne göredir. Tehilim 40:7, 9, 13 ve 18, birçok Hristiyan baskısında sırasıyla 40:6, 8, 12 ve 17 olarak numaralanır.
114. İddia: Yahudilerin İsa’ya olumsuz tepki göstermesi vicdan azabını gösterir
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
İnsanların bir dini çağrıya nasıl karşılık verdiği görülebilir. Tepkinin nedenini anlamak için ise kişinin söylediklerine ve elindeki gerekçelere bakmak gerekir. Yosef’in kardeşlerinin suçluluğunu, davranışlarına bakıp tahmin etmeyiz. Anlatı, onların neyi itiraf ettiğini açıkça söyler.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yahudilerin Hristiyanlığı yayma çabalarına tepki göstermesini, İsa’nın Maşiah, yani Mesih olduğunu içten içe bildiklerinin işareti sayarlar. Bu tepkiyi Yosef’in kardeşlerinin suçluluğuna benzetirler. Yeşaya 53’ün, Tora okumasını izleyen yıllık peygamber bölümleri arasında yer almamasını ve Orta Çağ Yahudi yorumcularının bölümü ele almadığı iddiasını da aynı gizli suçluluğa bağlarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Şelomo, Tapınak’ın açılışında Haşem’e “Bütün insanların yüreğini yalnız Sen bilirsin” diye seslenir. Şemuel de David’in ailesine gönderildiğinde gördüğü kişinin görünüşüne bakarak hüküm vermemesi için uyarılır. İnsan gözün gördüğüne bakar, Haşem yüreğe bakar. Tehilim yüreğin sırlarını bilenin, Yeremya ise yüreği araştıranın Haşem olduğunu söyler. Birinin itirazı işitilebilir, öfkesi görülebilir. Kişi bir iddiayı yanlış bulduğu, inancının çarpıtıldığını düşündüğü veya aynı çağrıyı tekrar tekrar duymaktan yorulduğu için tepki gösterebilir. Tepkiden, onun gizlice karşısındakine hak verdiği sonucu çıkarılamaz. Melahim Alef 8:38–39, Şemuel Alef 16:7, Tehilim 44:22, Yeremya 17:10.
Yosef’in kardeşleri hakkında bu düşünce, onların kendi sözlerinden bilinir. Mısır’da karşılarına çıkan yöneticinin Yosef olduğunu henüz anlamazlar. Buna rağmen birbirlerine “Kardeşimiz konusunda gerçekten suçluyuz” derler. Reuven de çocuğa karşı günah işlememeleri için onları uyardığını hatırlatır. Yehuda’nın daha sonra Binyamin yerine kendisinin kalmasını istemesi, ailenin öbür oğlunu korumak için ne yapmaya hazır olduğunu gösterir.
Yehuda, Mısır’da yetki sahibi olan yöneticiye “efendim” anlamındaki adoni sözüyle hitap eder. Bu hitap, yöneticinin Tanrı kabul edildiğini göstermez. Yosef’in kimliği ise kardeşlerine ancak “Ben Yosef’im” dediğinde açıklanır. Kardeşlerin itirafı suçluluklarını, “efendim” hitabı yöneticinin yetkisini, Yosef’in kendini tanıtması ise kimliğini gösterir. Bu öyküyü İsa’ya uygulayan sav ise önce onun Maşiah olduğunu varsayar, sonra bu varsayımla kurduğu benzetmeyi aynı kimliğe kanıt gösterir. Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15.
Haftara, Tora’dan sonra peygamberler arasından seçilen okumadır. 9 Av’dan sonraki yedi teselli haftasında Şoftim için Yeşaya 51:12–52:12, Ki Tetse için 54:1–10 okunur. Arada Yeşaya 52:13–53:12 bulunur. Ayrıca 54:11–55:5, bu dizide 51:12–52:12’den önce okunur. Okumaların amacı Yeşaya’yı baştan sona takip etmek değil, seçilen haftanın tesellisini duyurmaktır. Seçilmiş bölümlerin sırasından veya arada kalan metinden bir topluluğun vicdanı hakkında hüküm çıkarılamaz. Raşi, İbn Ezra ve Radak da bu bölümü açıkça yorumlar. Aynı savunuda Maşiah’a uygulanan Yahudi yorumlarına başvurulması, bölümün yorumlarda saklandığı iddiasıyla çelişir. Şelomo’nun duasında insanların yüreğini bilen Haşem’dir (Melahim Alef 8:39).
Tora, bir iddiaya karşı çıkmak için neyin yeterli olduğunu somut olarak gösterir. Bir peygamberin verdiği işaret gerçekleşse bile İsrael’i başka ilahlara kulluğa çağırırsa sözünün dinlenmesi yasaktır. Haşem adına verilen bir haber gerçekleşmediğinde ise gerçekleşmeyen olay, sözün Haşem’den gelmediğini gösterir. İlk hüküm öğretinin yönelttiği ibadete, ikincisi söylenenle meydana gelen olay arasındaki farka bakar. Bir dini çağrı bu hükümlere dayanılarak reddedildiğinde, ileri sürülen gerekçe Tora üzerinden açıkça tartışılabilir. Hem kabulü hem reddi İsa lehine yorumlayan sav ise kişinin vereceği hiçbir cevabın sonucu değiştirmesine izin vermez. Devarim 13:2–6, 18:20–22.
Maşiah’ı tanımak için beklenen olaylar da bellidir. David soyundan kral adaletle hükmedecek, İsrael’in dağılmışları toplanacak, halk kendi toprağında güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel bu birleşmeye halkın Haşem’in hükümlerini yerine getirmesini ve kutsal yerin aralarında bulunmasını da ekler. Yeşaya’nın sözünü ettiği dünya Haşem’in bilgisiyle dolacak, uluslar savaşmayı bırakacaktır. Bir Yahudinin öfkesi bu olaylardan hiçbirini gerçekleştirmez. İsa’nın Maşiah olduğuna delil diye insanların gizli duygularını ileri sürmek, Tanah’ın gösterdiği olayların yerine insanın yüreği hakkında bir tahmin koymaktır. Yeşaya 11:1–12, 2:2–4, Mika 4:1–4, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28.
Tanah kaynakları · Bereşit 42:21–22, 44:18–34, 45:1–15 · Devarim 13:2–6, 18:20–22 · Şemuel Alef 16:7 · Melahim Alef 8:38–39 · Tehilim 44:22 · Yeşaya 2:2–4, 11:1–12 · Yeremya 17:10, 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28 · Mika 4:1–4. Raşi, Yeşaya 53:1 · İbn Ezra, Yeşaya 53:1 · Radak, Yeşaya 53:1
179. İddia: Yeşaya 53’ün haftara okumalarında yer almaması Yahudilerin İsa konusunda vicdan azabını gösterir
Haftara, Şabat ve bayramlarda Tora’nın ardından peygamber kitaplarından okunan bölümdür. Tora’nın Şoftim ve Ki Tetse adlı haftalık bölümlerinin haftaraları Yeşaya’dan seçilir. Bu iki seçki arasındaki acı çeken kul bölümü, yaygın okuma düzeninde okunmaz.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Haftara, Şabat ve bayramlarda Tora’nın ardından peygamber kitaplarından okunan bölümdür. Tora’nın Şoftim ve Ki Tetse adlı haftalık bölümlerinin haftaraları Yeşaya’dan seçilir. Bu iki seçki arasındaki acı çeken kul bölümü, yaygın okuma düzeninde okunmaz.
Bu iddiayı savunan Hristiyanlar, Şoftim’in haftarasının Yeşaya 52’nin ortasında bittiğini ve Ki Tetse’nin haftarasının Yeşaya 54’te başladığını belirtirler. Aradaki Yeşaya 53’ün atlandığını ve ortaçağ Yahudi yorumlarında da yeterince yer bulmadığını söylerler. Onlara göre bu iki durum, Yahudilerin bölümde İsa’yı tanıdıklarını ve bu yüzden vicdan azabı duyduklarını gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Haftara, Tora okumasından sonra peygamberlerden seçilen bölümdür. Haftalık bazı okumalar peraşanın konusunu izler. Noah’ta tufana ilişkin Yeşaya 54:9’un bulunduğu bölüm buna örnektir. Bayramların ayrı okumaları vardır. 9 Av sonrası ise yıkımdan çıkmış Siyon’a verilen teselli sözlerinden yedi parça seçilir. Takvim böylece ayrı görevleri olan okumalar içerir.
Dördüncü teselli haftarası Şoftim’de Yeşaya 51:12–52:12, beşincisi Ki Tetse’de 54:1–10’dur. Arada 52:13–53:12 bulunur. Fakat üçüncü teselli okuması 54:11–55:5’tir ve bu iki okumadan önce gelir. Şulhan Aruh, Orah Hayim 428:8 bu teselli düzenini kaydeder. Dizi kitap sırasını izleseydi Yeşaya 54 önce okunup sonra 51’e geri dönülmezdi. Seçilmeyen başka bölümler de vardır. Hristiyanların kendi öğretileri için başvurduğu Yeşaya 9’daki pasajın bir haftara okumasında yer alması da genel bir gizleme kuralı bulunduğu iddiasına uymaz.
Kumran’daki teselli derlemesi 4Q176’nın korunan parçaları, Yeşaya 40:1–5, 51:22–23, 52:1–2 ve 54:4–10 gibi seçilmiş kesitler içerir. Bu tanık, birbirini izleyen bölümlerin tamamını okumadan Yeşaya’dan teselli ayetleri seçmenin eski bir uygulama olduğunu gösterir. Parçalar, bugünkü yıllık sinagog takviminin o çağdaki tam listesini vermez.
Haftara takvimi, bir şiirin sinagogda seçilmiş haftalık okuma olup olmadığını gösterir. Şiirin Yahudi kaynaklarında nasıl yer aldığını ise metnin kendisi ve yorumları gösterir. Yeşaya 52:13–53:12, Aramice Targum’da başından sonuna aktarılır. Targum, ilk ayette Maşiah adını dahi verir ve ardından İsrael, uluslar ve Maşiah için farklı eylemler anlatır. Şiir, haftalık teselli okumalarının dışında da Yahudi okura açık biçimde ulaşmıştır. (Yeşaya 52:13–53:12).
Yeşaya 52:13–53:12, ulusların bir zamanlar hor gördükleri İsrael hakkında söylediklerini anlatır. Ardından gelen “Ey kısır kadın, sevinçle haykır” sözü, teselliyi doğrudan Siyon’a yöneltir (54:1). Ki Tetse okumasının konusu bu tesellidir. 41:8–9, 44:21 ve 49:3’te İsrael adıyla çağrılan kulun 49:5–6’da halkını toplaması, 53:10’da soyunu görmesi ve 54:1–3’te Siyon’un çocuklarının çoğalması aynı geleceğin parçalarıdır. Raşi, İbn Ezra ve Radak’ın açıkça yorumladığı bir bölümün bu tematik okumada bulunmaması, onu gizlemek için çıkarıldığını ya da bu seçimi yapanların vicdan azabı duyduğunu göstermez.
Tanah kaynakları: Yeşaya 51:12–52:12; 52:13–53:12; 54:1–10; 54:11–55:5; 49:3–6. Okuma düzeni ve yorumlar: Şulhan Aruh, Orah Hayim 428:8; Raşi, İbn Ezra ve Radak, Yeşaya 52:13–53:12.
143. İddia: Yahudilerin İsa’yı reddetmesi onun Maşiah olduğuna işarettir
Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir insanın küçümsenmesi, onun kim olduğunu tek başına göstermez. Tanah’ta hem hor görülen kişiler hem de insanların reddettiği bir taş gibi benzetmeler vardır. Bu sözleri okurken her metnin kimi anlattığına ve reddedilmenin ardından ne olduğuna bakılır.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Tehilim 22’deki acı tasvirini, ustaların reddettiği taş ve insanların takıldığı sürçme taşı hakkındaki ayetlerle birleştirirler. Bu ayetlerin İsrael’in Maşiah’ı reddedeceğini bildirdiğini söylerler. Yahudilerin İsa’yı kabul etmemesini de onun gerçek Maşiah, yani Mesih olduğunun işareti sayarlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 52:15’te şaşıranlar uluslar ve krallardır. 53:1–4’te “biz” diyenler, bir zamanlar kulu hor gördüklerini ve Haşem’in onu cezalandırdığını sandıklarını anlatır. 53:3 kulu נִבְזֶה וַחֲדַל אִישִׁים אִישׁ מַכְאֹבוֹת וִידוּעַ חֹלִי, “hor görülmüş, insanların dışladığı, acı ve hastalıkla tanışmış biri” diye tanıtır. Bu aşağılanma, kulun adını, David’in soyundan gelip gelmediğini veya İsrael’de hangi görevi üstlendiğini tek başına göstermez. Sonra acının kendi günahlarıyla ilişkisini fark ederler. “Yahudiler İsa’yı reddedecek” iddiası, bu sahnedeki konuşmacıları İsrael’e, sözünü ettikleri kulu da İsa’ya çevirir.
Yeşaya 49:3’te Haşem şu sözlerle kula adını verir: עַבְדִּי־אָתָּה יִשְׂרָאֵל אֲשֶׁר־בְּךָ אֶתְפָּאָר, “Sen kulumsun, İsrael. Sende yüceltileceğim.” 41:8–9 ve 44:21 aynı adı tekrarlar. 49:5–6’da kulun İsrael’in dağılmış üyelerini toplaması da, kendisine daha önce verilen adı silmez. Yeşaya’da İsrael hor görülen taraftır. Bu metin, bir din iddiasına karşı çıkan Yahudileri İsa’nın Maşiah olduğunun tanıkları yapmaz.
Tanah’ın kendi tarihindeki Moşe de halkından itiraz görmüştür (Şemot 2:14; 5:20–21). David’i Şaul öldürmeye çalışmış, ama Şemuel Alef 18:16, İsrael’le Yehuda’nın David’i sevdiğini bildirmiştir. Peygamber Yeremya da kendi halkının sert tepkisiyle karşılaşmıştır (Yeremya 20:1–2). Böyle bir acı, belirli bir insanı Tanrı’nın vadettiği David soyundan kral olarak tanımlayan yalnız o kişiye ait bir işaret değildir.
Devarim 13:1–5, işaret gösteren bir kişinin Tanrı’nın buyruklarından saptırması halinde onun dinlenmemesini emreder. Demek ki bir dini iddianın reddedilmesi, Tora’ya sadakatin gereği de olabilir. Reddedilen kişinin buyruklara ve Maşiah için verilen görevlere uygunluğu gösterilmeden reddedilmeyi doğruluk kanıtı saymak, Tora’nın bizzat emrettiği sınamayı tersine çevirir.
Yeşaya 11:1–12, David soyundan gelecek kralın adalet, barış ve İsrael’i toplama görevlerini; Yeremya 23:5–8 halkın güven içinde yaşayacağını; Yehezkel 37:21–28 bir araya gelmiş İsrael’le kutsal yerin sürekliliğini açıklar. 'İsa reddedildi, o halde vaat edilen kraldır' sonucu, bu görevleri reddedilme öyküsüyle değiştirir. Peygamberlerin verdiği gerçekleşme ölçütleri ayrı ayrı karşılanmalıdır.
Devarim 13:4, Tanrı’nın buyruğundan saptıran kişi için לֹא תִשְׁמַע אֶל־דִּבְרֵי הַנָּבִיא הַהוּא, “O peygamberin sözlerine kulak vermeyeceksin” der. Öğretinin sınanması gerektiği bir yerde bir kişinin reddedilmiş olması, öğretinin doğruluğu için bağımsız kanıt sayılamaz. Yeşaya 11’deki adalet, barış ve İsrael’in toplanması; Yehezkel 37’deki ulusal birlik ve kutsal yerin yeniden kurulması, reddedilme öyküsünden ayrı somut vaatlerdir. Maşiah kimliği ancak bu vaatler ve soy şartı birlikte değerlendirilerek belirlenebilir.
Tehilim 118:22’de “Yapıcıların reddettiği taş köşe başı oldu” denir. Aynı mezmurda konuşan kişi düşmanlarla kuşatılmasını, Tanrı’nın yardımını ve “Ölmeyeceğim, yaşayacağım” sözünü anlatır. Reddedilen taş, mezmurun kurtuluş ve yükseliş dilinin içindedir. İmge, tek başına İsa’yı adlandırmaz. Tehilim 118:17–23.
Yeşaya 8:13–14’te ise İsrael’in iki evi için sürçme taşı olan kişi, önceki ayette kutsal sayılması istenen Haşem Tsevaot, yani Orduların Haşem’idir. Ayette “Maşiah” sözcüğü geçmez. Bu sözü önce Maşiah’a, ardından İsa’ya uygulamak ayetin sözünü ettiği kişiyi iki adımda değiştirir. Bu değiştirme, İsa’nın Maşiah olduğunu gösteren bir delil olamaz. Yeşaya 8:13–14.
Tanah kaynakları: Yeşaya 53:1–4; Yeşaya 49:3–6, 41:8–9 ve 44:21; Devarim 13:2–6; Şemot 2:14; Şemuel Alef 18:16; Yeremya 20:1–2; Yeşaya 11:1–12; Yeremya 23:5–8; Yehezkel 37:21–28.
157. İddia: Yeşaya 52:15’teki “serpme” Maşiah’ın kefaret kanıdır
Yeşaya 52:15’te, kulun yükselişini anlatan bölümde yazze adlı bir İbranice fiil bulunur. Bazı çeviriler bunu ‘serpecek’, bazıları ‘şaşırtacak’ diye verir. İki okuma da aynı sahneye bakar. Kulun yükselişini gören krallar şaşkınlıktan susar.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 52:15’te, kulun yükselişini anlatan bölümde yazze adlı bir İbranice fiil bulunur. Bazı çeviriler bunu ‘serpecek’, bazıları ‘şaşırtacak’ diye verir. İki okuma da aynı sahneye bakar. Kulun yükselişini gören krallar şaşkınlıktan susar.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, yazze sözcüğünü ‘serpecek’ diye okur ve kulun ulusları kendi kanıyla serpeceğini söylerler. Bunu Tora’daki kan serpme işlemiyle ve Bamidbar 19’da anlatılan, arınma suyunun serpilmesiyle ilişkilendirirler. Onlara göre peygamber, İsa’nın kanının ulusların günahlarını gidereceğini bildirmiştir.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya 52:15 şöyle başlar: כֵּן יַזֶּה גּוֹיִם רַבִּים עָלָיו יִקְפְּצוּ מְלָכִים פִּיהֶם. יַזֶּה (yazze) fiili, נזה (naza), yani “serpmek” köküyle ilişkilidir. Vayikra 4:6 ve 16:14’te aynı kök kan serpme için, Bamidbar 19:18–19’da arınma suyunu serpme için kullanılır. Her iki durumda da neyin serpildiğini metin söyler. Yeşaya’da uluslar anılır, kan veya su adı geçmez. “Kendi kanıyla” sözü, ayette bulunmayan bir nesneyi ve aracı çeviriye ekler.
Ayetin sonu olayın sahnesini verir. Krallar ağızlarını kapatacak, kendilerine anlatılmamış olanı görecek ve duymadıklarını anlayacaktır. “Şaşırtacak” anlamını tercih eden okuma bu sonucu öne çıkarır. “Serpecek” diye çeviren okuma da bir kurbanın kanını, sunağını veya ibadetini ayete ekleme yetkisi vermez. Mika 7:16’da İsrael’in kurtuluşunu gören ulusların utançla ellerini ağızlarına kapatmaları, kralların bu sessizliğine doğrudan bir paraleldir.
Eski yorumlarda eylemin kime yöneldiği farklı açıklanır. Targum, ulusların dağıtılmasını anlatır. İbn Ezra, bir zamanlar İsrael’i dağıtanların bozguna uğratılmasını ve kanlarının dökülmesini anlatır. Ayette Hristiyanların ileri sürdüğü gibi İsa’nın kanının uluslara uygulanması yer almaz. Tora’da gerçek kan hizmetinin maddesi ve yeri açıktır. Yeşaya’nın anlattığı ise İsrael’in yüceltilişini gören ulusların hükmünün tersine dönmesidir.
Tanah kaynakları: Yeşaya 52:13–15 ve 53:1–4; Vayikra 4:6 ve 16:14. Dil açıklaması: Masoretik יַזֶּה biçimi ve “serpmek/şaşırtmak” çeviri alternatifleri. NET çevirisinin dil notu. Targum Yonatan, Yeşaya 52:15 · İbn Ezra, Yeşaya 52:15
İlgili Makaleler
Sanhedrin 98, "Rabbi evinin cüzzamlısı"
Sanhedrin 98a–b’deki Maşiah anlatılarını birbirinden ayırır; “Rabbi evinin cüzzamlısı” ifadesinin Yeşayahu 53:4’ten türetilen agadik bir ad olduğunu ve metnin İsa’yı veya Hristiyan kefaret öğretisini desteklemediğini gösterir.
Yeşaya 53 Nedir? Kul İsrael’dir — Ayetlerin Açık Anlamı
Yeşayahu 52:13–53:12’nin kulu İsrael’dir. Ulusların itirafı, aşam, zera, Raşi ve Targum Yonatan kaynaklarıyla incelenir; İsa’nın çarmıhı ve vekil kefaret iddiası metinde bulunmaz.
