68 iddia Tüm iddialar Yeşaya 53 dosyası
74. İddia: “Yapıcıların reddettiği taş” İsa’dır
Tehilim 118’de bir taşın yapıya yerleştirilmesiyle ilgili bir benzetme vardır. Ustaların işe yaramaz diye ayırdığı taş, sonunda yapının en önemli yerlerinden birine konur. Bu görüntü, küçümsenen birinin Haşem’in yardımıyla yükselmesini anlatır. Taşın kimi veya neyi gösterdiği ise sözün geçtiği yere göre anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tehilim 118’de bir taşın yapıya yerleştirilmesiyle ilgili bir benzetme vardır. Ustaların işe yaramaz diye ayırdığı taş, sonunda yapının en önemli yerlerinden birine konur. Bu görüntü, küçümsenen birinin Haşem’in yardımıyla yükselmesini anlatır. Taşın kimi veya neyi gösterdiği ise sözün geçtiği yere göre anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tehilim 118:22’de ustaların reddettiği ve köşenin başı olan taşı Maşiah, yani Mesih olarak okurlar. Onlara göre İsrael’in önderleri İsa’yı reddetti, Tanrı ise onu diriltip yüceltti. Bereşit 49, Daniel 2, Zekeriya 3 ve Yeşaya’daki taş benzetmelerini de aynı Maşiah’a bağlarlar. Bu ayetler birlikte okunduğunda reddedilen taşın İsa olduğunun anlaşıldığını savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
Tehilim 118’de insanların değersiz saydığı şey, Haşem’in sağladığı kurtuluşla onurlu bir yere yükselir: “Yapıcıların reddettiği taş köşenin başı oldu” (118:22). Yapıcılar taşı işe yaramaz görmüş, fakat o taş yapıda başlıca yeri almıştır. Benzetmenin gücü, insanın verdiği hükmün Haşem’in hükmü karşısında boşa çıkmasındadır. Hemen öncesinde kurtuluş için şükredilir; ardından “Bu Haşem’den oldu” denir ve sevince çağrılır. İsa’nın adı bu benzetmeye sonradan yerleştirilir. Matta 21:42 ve Elçilerin İşleri 4:11’de yapılan uygulama, Hristiyan iddiasının kendisidir; Tanah’ın bu kimliği önceden belirlediğinin ayrı bir kanıtı olarak kullanılamaz.
Talmud’un Pesahim 119a bölümü, bu ilahinin sözlerini David ve ailesiyle ilişkilendirir: Şükür sözünü David’in, reddedilen taş sözünü babası Yişay’ın, sonraki övgüyü kardeşlerinin söylediği anlatılır. Bu açıklamada taşın yükselişi David’in seçilmesiyle birlikte düşünülür.
Tehilim 118’de kullanılan רֹאשׁ פִּנָּה, yapının köşesinde baş yeri alan taşı anlatır. Aynı kelimeler Yeşaya 28:16’daki “sağlam temel” ifadesini içermez. Mezmurun imgesi, değersiz görülen birinin Haşem’in yardımıyla en önemli yere gelmesidir. Şemuel, Yişay’ın büyük oğullarını birer birer gördüğünde aradığı kralı aralarında bulmadı. Ailenin başlangıçta çağırmadığı, sürünün başındaki David getirildiğinde Haşem onun meshedilmesini buyurdu. Targum’un taş benzetmesini David’le ilişkilendirmesi, bu seçilişin sırasını izler. (Şemuel Alef 16:6–13).
Şiirdeki kurtuluşun nasıl gerçekleştiği de açıktır. Konuşan, “Ölmeyeceğim; yaşayacağım ve Haşem’in yaptıklarını anlatacağım” der. Sonraki ayet bunu daha da belirginleştirir: “Haşem beni ağır biçimde terbiye etti, fakat ölüme teslim etmedi” (118:17–18). Ardından doğruluk kapılarından girip şükretmek ister. Burada ölümün eline bırakılmamış bir hayat için sevinilir. Bu sözleri önce öldürülme, sonra dirilme şeklinde açıklamak, “ölüme teslim etmedi” ifadesini “ölüme teslim etti ve sonra geri getirdi” haline çevirir. İsa’nın dirilişine ilişkin inanç, bu değişikliği mezmurun kendi anlamı yapmaz.
Şükrana çağrılanlar İsrael, Aharon evi ve Haşem’den korkanlardır. Kuşatma anlatısında ise “Bütün uluslar beni kuşattı” sözü ve düşman çemberinin yarılması yer alır (118:1–4, 10–12). Kurtuluş İsrael’in ibadet hayatının içindedir; şiir Haşem’in evi, bayram sevinci ve sunakla devam eder (118:26–27). Bu bağlamdan bütün Yahudi halkını taşı reddeden yapıcılarla özdeşleştiren bir hüküm üretilemez. Sav daha dar tutulup yapıcıların yalnız İsa’ya karşı çıkan önderler olduğu söylendiğinde de onların kimliğini mezmurdan göstermek gerekir. Metin kuşatan ulusları adlandırır, fakat yapıcıları belirli bir dönemin Yahudi önderleri diye tanıtmaz. Birinin önderler tarafından reddedilmiş olması, onun Haşem tarafından seçildiğini kanıtlamaz; yanlış kişilerin de reddedilmesi mümkündür.
Bu eksik kimlik bilgisi, başka kitaplardaki her taş sözcüğünü aynı kişinin adı sayarak tamamlanamaz. Taş, içinde bulunduğu anlatıya göre sağlam bir dayanağı, yapının önemli bir parçasını veya yolda karşılaşılan engeli anlatabilir. Yeşaya 8:13–14’te kutsal sayılması istenen Haşem’dir; İsrael’in iki evi, yani İsrael ve Yehuda için çarpma taşı ve tökezleme kayası olacak olan da aynı öznedir. Yeşaya 28:16–17’de ise Haşem Siyon’a güvenilir bir temel taşı koyar ve adaletle doğruluğu ölçü yapar. Birinde Haşem taşa benzetilir, diğerinde taşı koyan O’dur.
Bereşit 49:22–26’da Yosef’e verilen bereket anlatılır. “İsrael’in taşı” sözü de ona güç veren Yaakov’un Kudretlisi’nin ve babasının Tanrısı’nın anıldığı bu bölümde geçer. Bu kullanımların her birine dışarıdan İsa adı konulduğunda, ortak sözcükten yararlanılmış olur; ortak bir kişi kanıtlanmış olmaz. Haşem’e ait bir benzetmenin İsa’ya temsil yoluyla uygulandığı veya İsa’nın Tanrısal kimliğini gösterdiği savı da önce bu bağı kanıtlamak zorundadır. Bağı baştan kabul edip ayeti onun doğrulaması saymak, aynı iddiayı iki kez kullanmaktır.
Taşın krallıkla ilişkilendirildiği yerlerde de benzetmenin açıklaması göz ardı edilemez. Daniel 2:34–45’te insan eli değmeden kopan taş heykeli parçalar; Daniel bunun, göklerin Tanrısı’nın kuracağı ve yok olmayacak krallıkla ilişkisini açıklar. Midraş Tanhuma, Daniel’deki taşı Kral Maşiah’a da uygular. Bu yorumda kral krallığı temsil eder; yine de bütün taş ayetleri aynı kişinin hayatını anlatmaz. Bu görümde verilen bilgi, önceki krallıkları sona erdirecek ve yıkılmayacak bir krallıktır.
Zekeriya 3:8–9’da da getirilecek kul, “Filiz” diye anılır; ardından kohen, yani kutsal hizmette görevli Yehoşua’nın önüne konulmuş taş tanıtılır. İki imge yan yana bulunduğu için taşın doğrudan o kulun başka adı olduğu söylenemez. Devam eden görümde Zerubavel’in elleriyle Tapınağın temelinin atılması ve yine onun elleriyle tamamlanması anlatılır (4:6–10). Buradaki yapı ve yeniden kuruluş bağını silip yalnız taş sözcüğünü almak, taşın anlatıdaki görevini kaybettirir.
Bir kişinin önce küçümsenip sonra yükselmesi, gelecekteki kralın kimliğini tek başına belirlemez. Tanah’ın bu kral için verdiği görevler somuttur. Yeşaya 11:1–12’de Yişay’ın, yani David’in babasının kökünden çıkacak yönetici adaletle hükmeder; İsrael’in dağılmışları toplanır ve yeryüzü Haşem bilgisiyle dolar. Yeremya 23:5–8’de David için yetiştirilecek doğru kralın günlerinde Yehuda kurtulur, İsrael güven içinde yaşar ve halk ülkesine getirilir. Reddedilmiş olmak bu işleri gerçekleştirmek değildir. Bunların ileride yapılacağını söylemek de reddedilme olayını gerçekleşmiş krallık kanıtı yapmaz. Tehilim 118’in taşını İsa diye tanımlayan sav, Tanah’ın açıkça verdiği görevleri bir benzetmeyle değiştirdiği için yanlıştır.
Tanah kaynakları: Tehilim 118:1–24 ve 118:25–29; Bereşit 49:22–26; Daniel 2:34–45; Zekeriya 3:8–9 ve 4:6–10; Yeşaya 8:13–14, 28:16–17 ve 11:1–12; Yeremya 23:5–8.
81. İddia: Zekeriya 9:9 ilk gelişi, 9:10 ise ikinci gelişi anlatır
Zekeriya 9’da bir kralın eşek üzerinde geldiği, ardından savaş araçlarının kaldırıldığı ve yönetiminin geniş bir alana yayıldığı anlatılır. Daniel 7’de ise insan görünümündeki biri bulutlarla gelir ve kendisine yönetme yetkisi verilir. Tartışma, bu tasvirlerin aynı kral için iki ayrı geliş gerektirip gerektirmediği üzerinedir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Zekeriya 9’da bir kralın eşek üzerinde geldiği, ardından savaş araçlarının kaldırıldığı ve yönetiminin geniş bir alana yayıldığı anlatılır. Daniel 7’de ise insan görünümündeki biri bulutlarla gelir ve kendisine yönetme yetkisi verilir. Tartışma, bu tasvirlerin aynı kral için iki ayrı geliş gerektirip gerektirmediği üzerinedir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Zekeriya 9:9’u İsa’nın Yeruşalayim’e eşek üzerinde girdiği ilk gelişine bağlarlar. Alçakgönüllü ve reddedilen Maşiah’ın, yani Mesih’in, Daniel 7’de görkem içinde yönetme yetkisi alan Maşiah olarak aynı gelişte ortaya çıkamayacağını söylerler. Bu nedenle Zekeriya 9:10’daki barış ve krallığı ikinci gelişe bırakırlar. Talmud’un Sanhedrin 98a bölümünün eşekle bulutlar arasında kurduğu ayrımı da iki gelişin gerekli olduğuna dayanak gösterirler.
Tanah’ın Cevabı:
Zekeriya’nın Siyon’a müjdelediği kral doğru, kurtuluşa ermiş ve alçakgönüllüdür. Sıpaya, yani eşek yavrusuna binerek gelir ve uluslara barış duyurur. Biniş ile barış, aynı kralın gelişini ve yönetimini anlatan iki cümlede yer alır. İlk cümlede kralın geldiği söylenir. İkinci cümlede Haşem Efrayim’den savaş arabalarını, Yeruşalayim’den savaş atlarını kaldırır, savaş yayı ortadan kalkar ve kralın yönetimi denizden denize, Irmak’tan yeryüzünün uçlarına kadar uzanır. İki geliş iddiası yanlıştır. Zekeriya yalnız bir kez kralın geldiğini söyler. Sonraki ayet ikinci bir varışı değil, o kralın yönetiminde neler olacağını anlatır. Kralın ayrılması, ölmesi, dirilmesi, göğe yükselmesi ve ardından geri dönmesi bu iki ayete Hristiyan anlatısından eklenir. (Zekeriya 9:9–10)
Raşi, 9:9’daki kralı Maşiah olarak açıklarken hemen sonraki ayetin denizden denize uzanan egemenliğine dikkat çeker. Bir kralın eşek üzerinde gelmesi ile geniş bir ülkeyi yönetmesi arasında çelişki yoktur. Alçakgönüllülük onun gücünü nasıl taşıdığını, egemenlik ise kimlerin onun yönetimi altında olduğunu anlatır. Eşeğin savaş atıyla karşıtlığı da buradan anlaşılır. Efrayim ile Yeruşalayim artık savaş arabası ve atla ayakta tutulan bir düzene bağlı kalmaz. Yeremya, bu güvenliğin David soyundan çıkacak kralın “günlerinde” sağlanacağını söyler. Yehuda kurtulur, İsrael güven içinde yaşar ve farklı ülkelere dağılmış halk kendi toprağına döner. Yeşaya’da da Yişay’ın kökünden çıkan yönetici yoksulları adaletle yargılar, kötülüğü durdurur ve barışın hüküm sürdüğü bir çağ tasvir edilir. İsrael’in dağılmışları ile Yehuda’nın sürgünlerinin toplanması da aynı kurtuluşun parçasıdır. (Yeremya 23:5–8, Yeşaya 11:1–12)
Daniel 7:13–14’te insanı andıran kişi bulutlarla Günleri Eskiden Beri Olan’a yaklaşır. Görümün açıklamasında krallığı alanlar Yüce Olan’ın kutsallarıdır (7:18, 27). Bulutlarla gelen kişinin yöneldiği yer Tanrı’nın huzurudur. Görüm, daha önce Yeruşalayim’e gelmiş bir kişinin yeryüzüne dönüşünü anlatmaz. Yeşaya 53:2–3’te ise İsrael’in hor görülüşü, kökün kurak toprakta belirmesiyle anlatılır. Bu kulun yükselişi şiirin daha ilk cümlesinde bildirilmiştir (52:13). Yeşaya kendi içinde aşağılanmadan yüceltilmeye uzanan bir hikaye anlatırken Zekeriya, Siyon’a gelen kralın aynı tasvirinde barışı ilan eder. Bu bölümlerin hiçbirinde Zekeriya’nın iki ayeti arasında bir gidiş ve dönüş yer almaz.
Hristiyan savında Sanhedrin 98a’ya da başvurulur. Talmud’un bu bölümünde önce Yeşaya’daki “vaktinde hızlandıracağım” sözü ele alınır. Bu söz iki farklı duruma göre açıklanır. İsrael layıksa kurtuluş öne alınır, aksi durumda belirlenen vakitte gelir. Bulutlarla geliş ve eşek üzerindeki geliş aynı şekilde ele alınır. Buna göre İsrael layıksa Maşiah bulutlarla, layık değilse eşek üzerinde gelir. Halkın durumuna göre bu iki geliş biçiminden biri anlatılır. Birinin ardından diğerinin gerçekleşeceği söylenmez. Hava açık olduğunda yürüyerek, yağmur yağdığında arabayla geleceğini söyleyen kişinin sözü, iki farklı günde iki kez gelmesini gerektirmez. Hristiyan savının kendisi de insan davranışının peygamberlikte beklenen sonucu etkileyebileceğini göstermek için Yona’ya başvurur. Ninova kötülüğünden dönünce Haşem duyurulan yıkımı gerçekleştirmez. Tanah, uyarının doğru kalması için şehre ikinci bir kırk gün verilmesini şart koşmaz. Aynı şekilde, birbirine alternatif şartları Tanrı’nın sözüne sadakat adına peş peşe yaşanması gereken olaylara çevirmek yanlış bir çıkarımdır. (Yeşaya 60:22, Yona 3:4–10)
Matta 21:2–7, İsa’nın şehre girişini Zekeriya’daki binişin gerçekleşmesi olarak sunar. Fakat bir biniş, o kralın egemenliğini kurmaz. Zekeriya’da eşek üzerinde gelen kişi barışı duyuran ve hüküm süren kişidir. Yeremya da İsrael’in güvenliğini David soyundan gelecek kralın günlerine bağlar. Barış ve egemenlik gerçekleşmeden, bunları ikinci gelişin vaadi saymak İsa’nın o kral olduğunu kanıtlamaz.
Tanah kaynakları · Zekeriya 9:9–10 · Yeremya 23:5–8 · Yeşaya 11:1–12 · Daniel 7:13–14 · Yeşaya 53:2–3 · Yeşaya 60:22 · Yona 3:4–10.
82. İddia: Yeşaya 11’in yalnız bazı bölümleri İsa’nın ilk gelişinde gerçekleşmiştir
Yeşaya 11, Yişay’ın kökünden çıkan bir filizden söz eder. Yişay, David’in babasıdır. Ağacın yeni dalı, onun ailesinden gelecek kralı anlatır. Peygamber, önce kralın niteliklerini ve nasıl yönetim kuracağını, sonra bu yönetimle birlikte anlatılan barışı ve halkın toplanmasını açıklar.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yeşaya 11, Yişay’ın kökünden çıkan bir filizden söz eder. Yişay, David’in babasıdır. Ağacın yeni dalı, onun ailesinden gelecek kralı anlatır. Peygamber, önce kralın niteliklerini ve nasıl yönetim kuracağını, sonra bu yönetimle birlikte anlatılan barışı ve halkın toplanmasını açıklar.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yişay’ın kökünden çıkan filizin İsa olduğunu söylerler. Haşem’in ruhunun, bilgeliğin ve mucize yapma gücünün İsa’nın ilk gelişinde görüldüğünü savunurlar. Zerubavel döneminde de filizle ilgili vaatlerin bir bölümünün gerçekleştiğini örnek gösterirler. Buradan, Yeşaya 11’deki barışın, dünya çapındaki krallığın ve İsrael’in toplanmasının İsa’nın ikinci gelişine ait olabileceği sonucunu çıkarırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Yeşaya, Yişay’ın kökünden çıkan filizi, David’in ailesinden gelecek yönetici olarak tanıtır. Haşem’in ruhu onun üzerinde durur. Bilgelik, anlayış, öğüt, güç, bilgi ve Haşem korkusu, kralın nasıl hükmedeceğinde görülür. Bir davada, tarafların görünüşüne ya da haklarında duyduğu sözlere bakarak hüküm vermez. Yoksulları doğrulukla yargılar, ezilenler için adil hüküm verir ve kötüyü etkisiz hale getirir. Ruhla donanmayı İsa’da gerçekleşmiş sayıp bu ruhla yapılacak işleri başka bir gelişe ayırmak yanlıştır. Kralın bilgeliği, güçlüler karşısında yoksulun hakkını koruyan kararlarında görülür. (Yeşaya 11:1–5)
Tanah’ın eski Aramice çeviri ve açıklamalarından Targum Yonatan, Yişay soyundan çıkan bu kralı Maşiah olarak açıklar; 11:6’da da onun günlerinde yeryüzünde barışın çoğalacağını söyler. Raşi, bölümün başındaki kralı sürgünlerin kurtuluşuyla birlikte açıklar ve 11:11’deki toplanmaya dikkat çeker. Kralın nitelikleriyle halkın kurtuluşu aynı vaadin içindedir.
Bu nedenle kralın gücü, mucize gösterme yeteneği olarak okunamaz. İbranice gevura burada öğütle yan yana gelen güç ve kudrettir. Ardından gelen hükümler bu gücün nerede kullanıldığını gösterir. Yoksullar için verilen kararlar ve kötünün durdurulması, yöneticinin toplumu değiştirecek yetkisinin sonucudur. Yeremya da David için yetiştirilecek doğru filizin kral olarak hükmedeceğini ve ülkede adaleti sağlayacağını söyler. Yehuda onun günlerinde kurtulur, İsrael güven içinde yaşar. Bir öğretmenin bilgeliği veya ona atfedilen mucizeler, bu yönetimin kurulduğunu göstermez. (Yeremya 23:5–8)
Adil yönetimin nasıl bir dünyaya ait olduğu da bölümün içinde görülür. Kurt kuzuyla, leopar oğlakla yaşar. Bir çocuk buzağıyı, genç aslanı ve besili hayvanı birlikte güder. Haşem’in kutsal dağında zarar ve yıkım sona erer. Yeşaya bunun nedenini de verir. Sular denizi nasıl kaplarsa yeryüzü de Haşem bilgisiyle öyle dolacaktır. Hayvan görüntüleri doğrudan okunduğunda canlılar arasındaki güveni, benzetme olarak okunduğunda güçlü ile zayıf arasındaki gerçek güvenliği gösterir. Hristiyan savı bu tabloyu Eden’deki lanetin kalkmasına bağlar. Ayetteki belirleyici ilişki, zararın sona ermesi ile Haşem bilgisinin yeryüzünü doldurmasıdır. Bir öğretinin yayılmaya başlaması, bu sonucun gerçekleşmesi anlamına gelmez. Yeşaya başka bir yerde barışı ulusların savaşmayı bırakmasıyla, Zekeriya da savaş araçlarının ortadan kalkmasıyla açıklar. (Yeşaya 11:6–9, 2:2–4, Zekeriya 9:9–10)
Hristiyan yorumunda 10. ayetin yeni bir paragraf açtığı ve “o gün” sözünün bütün olayları aynı ana bağlamadığı ileri sürülür. Onuncu ayet anlatının yönünü krala ilişkin tasvirden uluslara ve halkın toplanmasına çevirir. Yişay’ın kökü bu kez uluslar için bir işaret olarak durur. Sonraki ayet yine “o gün” diye başlar. Haşem Aşur, Mısır ve başka bölgelerde kalmış halkını geri almak için ikinci kez elini uzatır. İsrael’in dağılmışlarıyla Yehuda’nın sürgünleri dünyanın dört bir yanından toplanır. Bölümün sonunda bu dönüş, Mısır’dan çıkışla karşılaştırılır. “İkinci kez” denirken yeniden harekete geçen Haşem’dir. Yeniden yapılan iş de bir kralın dünyaya gelmesi değil, halkın toplanmasıdır. Yeni paragraf ve geniş bir zaman dilimi, kralın ölüp sonra bir kez daha geleceğini gösteren bir sıra kurmaz. (Yeşaya 11:10–16)
İki geliş görüşünü savunanların kullandığı Zerubavel örneğinde önce ne olduğuna bakılır. Zekeriya, Zerubavel’in temelini attığı Tapınağı tamamlayacağını söyler. Sürgünden dönen halk için bu gerçek bir onarımdır. Zekeriya 3 ve 6 ile Yeremya 23’te kullanılan filiz sözü tsemahtır. Yeşaya 11:1 ise Yişay’ın gövdesinden ve köklerinden çıkan yeni dallar için hoter ve netser sözcüklerini kullanır. İkisi de burada ağacın yeni çıkan dallarını anlatır. İngilizcede bu ayetlerin hepsini branch, yani dal başlığı altında toplamak, onlara ortak bir gerçekleşme sırası vermez.
Daha önceki bir kurtuluş, gelecekteki bir kurtuluşa örnek olabilir. Zerubavel’in Tapınağı tamamlaması ise aynı kişinin daha sonra geri gelip başka bir kralın görevlerini üstleneceğini göstermez. Bu kıyasla Yeşaya’nın kralına iki ayrı geliş yüklenemez. (Zekeriya 3:8, 4:9, 6:12–13, Yeremya 23:5–8)
Yeşaya, ruhla donatılmış kralı yaptığı işlerle tanıtır. İsa’nın öğretisiyle ilk ayetler arasında benzerlik kurup adil krallığı, barışı ve toplanmayı geleceğe bırakmak, peygamberliğin kısmen gerçekleştiğini göstermez. Bu sonuçlar, İsa’nın Maşiah olduğuna karar verildikten sonra ertelenebilecek ayrıntılar değildir. O kararı sınayan ölçülerdir.
Tanah kaynakları · Yeşaya 11:1–12 · 11:10–16 · 2:2–4 · Yeremya 23:5–8 · Zekeriya 3:8 · 4:9 · 6:12–13 · 9:9–10. Metin açıklaması · Radak, Yeşaya 11:4.
88. İddia: Tanah Maşiah’ın iki ayrı gelişini öğretir
Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, hor görülen bir kulu, eşek üzerinde gelen bir kralı ve bulutlarla gelip yönetme yetkisi alan birini farklı yerlerde anlatır. Bu sahnelerin tek bir kişinin hayatına ait olduğunu söylemek için önce her metnin kimi anlattığını, sonra da olaylar arasında nasıl bir sıra kurduğunu görmek gerekir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Yeşaya’daki hor görülen kişiyle Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişinin aynı Maşiah, yani Mesih olduğunu söylerler. İsrael’in, krallığını kurmuş bir hükümdarı reddedemeyeceğini düşündükleri için iki ayrı geliş gerektiği sonucuna varırlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde reddedildi, öldü, dirildi ve göğe yükseldi. Vaat edilen barışı ve krallığı ise ikinci gelişinde kuracaktır.
Tanah’ın Cevabı:
Tanah’ın Maşiah’ın iki gelişini öğrettiği iddiası yanlıştır. Zekeriya, Siyon’a gelen alçakgönüllü kralı uluslara barış duyuran hükümdar olarak tanıtır. Kral eşeğe binerek gelir. Bir sonraki ayette Haşem Efrayim’in savaş arabalarını ve Yeruşalayim’in savaş atlarını kaldırır, savaş yayı ortadan kalkar ve kralın egemenliği genişler. Peygamber, geliş ile yönetimi birbirine bağlar. Kralın eşeğe binmesiyle krallığının kurulması arasına ölüm, diriliş ve yüzyıllar süren bir ayrılık koyan sıra Hristiyan öğretisinden gelir. (Zekeriya 9:9–10)
Daniel’in görümünde, yani kendisine gösterilen sahnede, insanı andıran biri göğün bulutlarıyla gelir ve Günleri Eskiden Beri Var Olan’ın huzuruna çıkarılır. Günleri Eskiden Beri Var Olan, bu sahnede yargıç olarak oturan Tanrı’dır. Yeryüzüne geri gelen biri anlatılmaz. Bu kişiye yönetme yetkisi verilir. Görüm açıklandığında krallığı Yüceler Yücesi’nin kutsallarının alacağı söylenir. Bu kişi ister halkı temsil eden bir görüntü olarak, ister onunla bağlantılı bir hükümdar olarak okunsun, görümdeki hareketi İsa’nın ikinci inişi saymak için gereken olay sırası bulunmaz.
Daniel 7’nin kendi açıklamasında aynı egemenlik sırasıyla kutsallara ve onların halkına verilir. Görüm önce simgeyi, sonra simgenin hangi topluluğa ve hangi krallığa ait olduğunu anlatır. Kutsallara savaş açan güç yargılandıktan sonra bu egemenlik kurulur. Bulutların görülmesini tek başına alıp aynı hükümdar için daha erken ve daha geç iki ayrı gelişe dönüştürmek, bu olay sırasına metinde bulunmayan bir dönem ekler. (Daniel 7:17–27).
Yeşaya 53:2–3’te kurak topraktan çıkan kök, hor görülen kulun tasviridir. Haşem bu kulu daha önce İsrael diye adlandırmış, ardından yüceltilmesini ilk ayette ilan etmiştir (49:3, 52:13). Yeşaya 11:1’deki filize ise ayrı ve açık bir soy verilir. O, David’in babası Yişay’ın kökünden çıkar. Yeşaya 60:21’de bütün halk Haşem’in diktiği fidandır, Hoşea 14:6–8’de de halk kök salar ve dallanır. Ortak bitki imgesi, bu iki özneyi aynı kişiye dönüştürmez. Yeşaya 52–54’te sürgünde aşağılanan İsrael’in yeni kuşaklarının çoğalması, Yeşaya 11’de ise David soyundan bir yönetici ve onun adaletle hükmetmesi anlatılır.
İki geliş için öne sürülen başka bir dayanak, Daniel 9’daki nagid, yani yönetici unvanıdır. Bu sözcüğün ilk gelişi, kral unvanının da ikinci gelişi anlattığı ileri sürülür. Oysa Haşem, Şemuel’e Şaul’un başına yağ sürüp onu halka yönetici olarak atamasını buyurur. Aynı Şaul, Gilgal’de halk tarafından kral ilan edilir. Bir insan, yönetici olarak meshedilip tahta oturabilir. Unvanların değişmesi, dünyadan ayrılıp ikinci kez gelmesini gerektirmez. (Daniel 9:25–26, Şemuel Alef 9:16, 11:15)
Hristiyan savı, Talmud’un Sanhedrin 98a bölümünde bulut ve eşek tasvirlerinin yan yana getirilmesine de başvurur. Orada önce Yeşaya’daki kurtuluşun vaktinde gelmesiyle hızlandırılması, şartlara bağlı iki ihtimal olarak ele alınır. Ardından İsrael layıksa bulutlarla, aksi durumda eşek üzerinde gelişten söz edilir. Hızlandırılan kurtuluşun bir de vaktinde tekrar yaşanması gerekmez. İki ihtimalin varlığı, onları iki tarihsel geliş haline getirmez. Talmud’un Sukka 52a bölümündeki görüşlerden biri de Zekeriya’daki yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar, bir başkası kötü eğilimin ortadan kalkmasına. Ben Yosef ile Ben David’i iki ayrı figür olarak anan gelenek, aynı kişinin iki gelişi iddiasını karşılamaz. Bu metinlerden çıkarılan zorunluluk, onlara başvuran Hristiyan savının eklediği bir sonuçtur. (Yeşaya 60:22)
Tanah, ikinci bir eylemden söz ettiğinde onu kimin yapacağını belirleyebilir. Yeşaya 11:11’de ikinci kez elini uzatan Haşem’dir. Topladığı da kendi halkıdır. Hoşea 3:5’te dönecek olan halk, yani İsrael oğullarıdır. Onlar Haşem’i ve kralları David’i arayacaklardır. Eliyahu’nun göğe alınışı ile ileride gönderilmesi ise adıyla bildirilir. Melahim’de göğe alınan, Malaki’de gönderileceği söylenen kişi Eliyahu’dur. Başka bir peygamberin geri gönderilme vaadi, David soyundan kral için verilmiş bir dönüş vaadi oluşturmaz. (Yeşaya 11:11–12, Hoşea 3:5, Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)
Yeşaya’da Yişay’ın kökünden gelen yönetici yoksulları adaletle yargılar, Haşem bilgisi yayılır ve dağılmış İsrael toplanır. Yeremya, Yehuda’nın kurtuluşu ve İsrael’in güvenliği için David soyundan kralın “günlerinde” ifadesini kullanır. Yehezkel’de Haşem, dağılmış halkı ülkesinde tek kral altında birleştirir. Halk Haşem’in hükümlerine uyar, barış antlaşması kurulur ve Mikdaş aralarında kalır. Bu olaylar zaman içinde gelişebilir. Kral, kurduğu yönetimi sürdürürken egemenliği genişleyebilir. İsa’nın ikinci gelişi daha sonra verilmiş bir vahiy olarak ileri sürülse de Tanah’ın verdiği ölçüler yerinde durur. Barış, toplanma ve adil yönetim ortaya çıkmadan bu görevleri ikinci gelişe ertelemek, İsa’nın o kral olduğunu kanıtlamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 diye numaralanır. Hoşea 14:6–8 için İbranice ayet numaraları kullanılmıştır. Daniel 7:13–27 · 11:1 · 60:21
89. İddia: Acı çeken ve zafer kazanan Maşiah metinleri ancak iki gelişle açıklanabilir
Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bir insan, yönetimi eline almadan önce baskı görüp sonradan zafer kazanabilir. David’in hayatında bu iki durum da yaşanır. Yeşaya’daki acı çeken kul ile Daniel’de yönetme yetkisi alan kişi birlikte okunduğunda, tartışma bu iki durumun neden iki ayrı geliş gerektirdiği üzerinde toplanır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yeşaya’nın hor görülen kulu ile Daniel’de görkem içinde egemenlik alan kişiyi aynı Maşiah, yani Mesih olarak görürler. Krallığını kurmuş bir hükümdarı kimsenin reddedemeyeceğini düşündükleri için, onun önce güçsüz ve savunmasız halde gelmiş olması gerektiğini savunurlar. Onlara göre İsa ilk gelişinde acı çekip öldü ve göğe yükseldi. Krallığını kurmak için ikinci kez gelecektir.
Tanah’ın Cevabı:
David bir gün Şaul’un karşısında çalgı çalarken Şaul elindeki mızrağı ona fırlattı. David iki kez ölümden kurtuldu. Yıllar sonra İsrael’in önderleri Hevron’a gelip başına yağ sürüp onu kral olarak görevlendirdiler. Şaul’un öldürmek istediği adamın bütün İsrael üzerinde hüküm sürmesi için ölmesi ve sonra dünyaya dönmesi gerekmedi. Tanah, bir kralın tahta çıkmadan önce uğradığı zulmü ve sonradan kazandığı zaferi aynı hayat içinde anlatır. Acı çekmekle hüküm sürmek arasında iki geliş gerektiren bir çelişki bulunduğu iddiası daha bu noktada çöker. (Şemuel Alef 18:10–11, Şemuel Bet 5:1–5)
Yeşaya 52:13–15’te kul önce hor görülmüş, sonra kralları susturacak kadar yükselmiştir. Yeşaya 53:2–3, ulusların onu küçümsediği zamanı onların ağzından anlatır. 54:1–3, çocukları çoğalan Siyon’la bu yükselişin neye karşılık geldiğini gösterir. Bir halkın acısı ve ondan sonraki toparlanması, tek bir hayat çizgisi içinde anlatılır. Yeşaya 11:1, yönetici filizin Yişay soyundan olduğunu açıkça söyler. Yeşaya 60:21 ve Hoşea 14:6–8 aynı bitki dilini halk için kullanır. Daniel 7:18, 21–22 ve 27 de görümün anlamını verir. Baskıya uğrayan kutsallar sonunda egemenliğe kavuşur. Acıdan zafere geçiş, göğe ayrılıp yeniden gelen ikinci bir kişi veya ikinci bir geliş gerektirmez.
Tehilim 22 de acının tek başına ne kadar az şey söylediğini gösterir. Ölümün eşiğinde yardım isteyen kişi, ardından kardeşleri arasında Haşem’i öveceğini söyler. Övgüsünün sebebi, çığlığının duyulmuş olmasıdır. Bu yakarışta acıdan kurtuluşa geçilir. Anlatılan kurtuluşu ölüm ve diriliş diye okumak için mezmurun söylemediği iki olayın eklenmesi gerekir. (Tehilim 22:22–25)
Zekeriya’da alçakgönüllülük ile zafer aynı kralın tasvirinde buluşur. Siyon’a eşek üzerinde gelen kralın hemen ardından savaş arabalarının ve yayların kaldırılması anlatılır. Kral uluslara barış duyurur ve egemenliği denizden denize uzanır. Alçakgönüllülük kralın niteliğidir. Barış ise onun yönetimi altında yaşanacak değişimdir. Daniel’in gördüğü sahne ise gökte, yargıç olarak oturan Tanrı’nın huzurunda geçer. Bulutlarla gelen, insana benzer kişi yeryüzüne inmek üzere yola çıkmış biri olarak tasvir edilmez. Ezeli Olan’ın huzuruna getirilir ve kendisine egemenlik verilir. Sahnenin açıklamasında yönetme yetkisini alacak olanlar kutsal halktır. İki sahnenin birinde eşek, diğerinde bulut bulunması, öldükten sonra dönen tek bir kişinin iki gelişini anlatmaya yetmez. (Zekeriya 9:9–10, Daniel 7:13–27)
Tanah, ayrılan birinin daha sonra yeniden gönderileceğini söylerken bu bağı açıkça kurabilir. Eliyahu’nun kasırgayla göğe çıkışı anlatılır. Malaki ise Haşem’in gününden önce gönderilecek peygamberi adıyla, Eliyahu diye anarak tanıtır. Kralın gelişine ilişkin ayetlerde böyle bir bağ yoktur. Moşe, Yehoşua, Yosef, Gid’on ve Yiftah gibi kişilerin yaşadıkları da yardımın, kabulün veya zaferin gecikebildiğini gösterir. Bu benzerliklerden, Maşiah’ın önce öleceği ve ardından başka bir çağda döneceği hükmü çıkmaz. Sanhedrin 98a, bulutlarla ve eşek üzerinde gelişleri İsrael’in durumuna bağlı iki ihtimal olarak açıklar. Sukka 52a’da ise bir görüş, yası öldürülen Maşiah ben Yosef’e bağlar; başka bir görüş kötü eğilimin ortadan kalkmasından söz eder. Aynı yerde Maşiah ben David ayrı bir figürdür. İki ihtimal bir olay sırası kurmaz; iki ayrı kişi de tek kişinin iki gelişi değildir. (Melahim Bet 2:11, Malaki 3:23–24)
Rambam, David soyundan kralın kimliğini yerine getirdiği işlerle sınar: Mikdaş’ı, yani Tapınağı kurması ve İsrael’in dağılmış halkını toplamasıyla Maşiah olduğu kesinleşir. Başarılı olmadan ölürse Tora’nın vaat ettiği kral olmadığı anlaşılır. Bu, Tanah ayeti değil, Rambam’ın bu konudaki açıklamasıdır.
Yeremya kralı, saltanatının sonuçlarıyla tanıtır. David’in soyundan gelen bu kral ülkede adaletle hükmederken Yehuda kurtulur ve İsrael güven içinde yaşar. Yeşaya, Yişay’ın soyundan gelen yöneticinin yoksulların hakkını gözettiği dünyada yeryüzünün Haşem bilgisiyle dolacağını ve dağılmış İsrael’in toplanacağını söyler. Yehezkel’de de halkın ülkesine dönmesi, tek kralın yönetiminde birleşmesi ve Haşem’in Tapınağının onların arasında bulunması aynı vaadin parçalarıdır. Bu işleri geleceğe bırakıp ilk gelişin gerçekleştiğini ileri sürmek, ispat edilmesi gereken şeyi baştan kabul etmektir. Tanah, David’in soyundan kralı ülkesine dönen, birleşen ve güven içinde yaşayan halkıyla birlikte tanıtır. Bu işler gerçekleşmeden İsa’nın o kral olduğu ileri sürülemez. (Yeremya 23:5–8, Yeşaya 11:1–12, Yehezkel 37:21–28) Yeşaya 41:8–9 · 44:21 · 49:3 · 11:1 · 60:21
91. İddia: Ninova örneği gerçek koşulluluk değil yalnız ertelemedir
Yona, Ninova’ya kırk gün sonra yıkılacağını duyurdu. Halk kötülüğünü bırakınca şehir o felaketi yaşamadı. Nahum ise başka bir zamanda aynı şehir için yıkım bildirdi. Bu iki uyarıyı karşılaştırırken her birinin hangi davranışa ve hangi zamana bağlandığına bakılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Yona, Ninova’ya kırk gün sonra yıkılacağını duyurdu. Halk kötülüğünü bırakınca şehir o felaketi yaşamadı. Nahum ise başka bir zamanda aynı şehir için yıkım bildirdi. Bu iki uyarıyı karşılaştırırken her birinin hangi davranışa ve hangi zamana bağlandığına bakılır.
Bu yorumu benimseyen Hristiyanlar, Yona’nın uyarısında açıkça bir şart bulunmadığına dikkat çekerler. Onlara göre halkın tövbesi yıkım hükmünü kaldırmadı, yalnızca ileri bir tarihe erteledi. Nahum’un da Ninova’nın yıkılacağını söylemesini buna kanıt gösterirler. Aynı düşünceyi Daniel’in görkemli egemenlik vaadine uygularlar. İsrael’in İsa’yı reddetmesinin bu vaadi ortadan kaldırmadığını ve egemenliğin İsa’nın ikinci gelişinde kurulacağını savunurlar.
Tanah’ın Cevabı:
“Kırk gün daha, Ninova yıkılacak.” Yona’nın duyurduğu sözde süre de bellidir, felaket de. Ninovalılar bu uyarıya inanınca kral tahtından kalkıp pişmanlığını göstermek için kaba kumaştan bir giysi giydi. Herkesin kötü yolundan ve işlediği şiddetten dönmesini istedi. Haşem, halkın davranışını değiştirdiğini görünce bildirdiği felaketten vazgeçti. İbranice ayet, וְלֹא עָשָׂה, yani “onu yapmadı” diye biter. Hükmün değişmesine neyin yol açtığı da açıktır. Halk kötülüğü bırakmıştı. Bu sonucu erteleme saymak, “yapmadı” sözüne ayette bulunmayan bir “henüz” ekler. (Yona 3:4–10)
Yona’nın kendisi, neden başta Tarşiş’e kaçmaya kalktığını bu olaydan sonra açıklar. Haşem’in merhametli olduğunu, öfkesinin çabuk alevlenmediğini ve felaketten vazgeçebildiğini biliyordu. Kitabın sonunda Haşem, peygamberin kendi dikmediği bir bitkiye acıdığını hatırlatır ve Ninova’daki insanlara ve hayvanlara neden acımaması gerektiğini sorar. Bir şehrin kırk gün sonra hala ayakta olması, tek başına uyarının nasıl işlediğini göstermezdi. Yona’nın kitabı ise Ninova’nın kurtulmasını hem halkın dönüşüne hem Haşem’in merhametine bağlar. (Yona 4:2, 4:10–11)
Ninova’daki oruç ve çul, şehrin yaptığı dönüşe eşlik eder. Yona 3:10, Haşem’in baktığı şeyi daha dar biçimde belirtir: Halkın işlerine ve kötülükten dönmüş olmalarına. Bu ayrıntı, felaketin neden gerçekleşmediğini gösterir. Şehir, kırk günlük süre sonunda hükme yol açan şiddeti bıraktığı için esirgenir. (Yona 3:8–10).
Uyarının cümlesinde “eğer” geçmemesi bu bağı ortadan kaldırmaz. Yeremya’da Haşem, bir ulusa sökülüp yıkılacağını bildirdiğinde o ulus kötülüğünden dönerse felaketten vazgeçeceğini söyler. Haşem tersini de açıklar. Bir halka iyilik bildirildiğinde o halk kötülüğe döner ve Haşem’i dinlemezse bildirilen iyiliği yitirebilir. Haşem’in sözüne sadakat, yalnız felaket cümlesini alıp o felaketin hangi durumda uygulanacağını bildiren sözü bir kenara bırakmakla sağlanmaz. Ninova’daki uyarı amacına ulaştı. Halk, kendisini yıkıma götüren davranışı bıraktı ve Haşem şehri o felaketten esirgedi. (Yeremya 18:7–10)
Nahum’un da Ninova’ya yıkım bildirmesi bu sonucu değiştirmez. Nahum, şehri kan dökmekle, yalanla ve yağmayla suçlar. Verdiği hüküm, Yona’nın kırk günlük uyarısına yeni bir tarih vermez. Nahum, verdiği yıkım haberini şehrin o sırada sürdürdüğü kötülüğe bağlar. Ninova’nın daha sonra yıkılması, Yona’nın verdiği kırk günlük sürenin içinde yıkıldığı anlamına gelmez. Tanah aynı şehir hakkında iki ayrı durumdan söz eder. Birinde halk şiddetten döner ve kurtulur. Diğerinde süren kötülük yüzünden şehir hakkında yıkım hükmü verilir. (Nahum 2–3)
Talmud’un Sanhedrin 89b bölümü, Yona’nın “altüst olacak” sözünü şehrin yıkılması veya halkın davranışının kökten değişmesi olarak okur. Bu yorumda da geleceğe bırakılmış bir yıkım yoktur. Sanhedrin 98a’da, halkın durumuna bağlı olarak bulut veya eşek tasviri ele alınırken de iki seçenek art arda gelecek olaylar olarak verilmez. İki sonuçtan hangisinin yaşanacağını halkın davranışı belirler. Bu yüzden her ikisinin de gerçekleşmesi gerekmez. Yona’nın kitabındaki kırk günlük uyarı bunun nedenini zaten gösterir. Şart değiştiğinde beklenen sonuç da değişebilir. (Yona 3:4–10, Daniel 7:13–14, Zekeriya 9:9–10)
Ninova’ya verilen hüküm, Daniel’in gördüğü egemenliğe ikinci bir tarih koymaz. Daniel’de bulutlarla gelen kişi yeryüzüne dönmek üzere yola çıkmaz. Gökteki yargıcın huzuruna çıkarılır ve egemenlik alır. Zekeriya’da eşek üzerinde gelen kral uluslara barış duyurur. Yeremya, David soyundan gelecek kralın günlerinde İsrael’in ülkesinde güvenle yaşayacağını söyler. Bu vaatlerin taşıdığı ölçü, barışın kurulması ve halkın ülkesine dönmesidir. Ninova’da bir felaketin kaldırılması, İsa’nın gerçekleştirmediği bu işleri ikinci bir gelişe aktarmak için gerekçe olamaz. (Yeremya 23:5–8)
Tanah kaynakları · Yona 3:4–10 · 4:2 · 4:10–11 · Yeremya 18:7–10 · Nahum 2–3 · Daniel 7:13–14 · Zekeriya 9:9–10 · Yeremya 23:5–8.
92. İddia: Moşe’nin önce reddedilip sonra kabul edilmesi İsa’nın iki gelişini haber verir
Moşe, Mısır’da iki İbrani arasındaki kavgaya karıştıktan sonra Midyan’a kaçar. Daha sonra Haşem ona İsrael’i Mısır’dan çıkarma görevi verir. Moşe’nin ilk olayda neden ayrıldığıyla sonradan hangi görevle döndüğü, halkın ona nasıl karşılık verdiğini anlamak için önemlidir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Moşe, Mısır’da iki İbrani arasındaki kavgaya karıştıktan sonra Midyan’a kaçar. Daha sonra Haşem ona İsrael’i Mısır’dan çıkarma görevi verir. Moşe’nin ilk olayda neden ayrıldığıyla sonradan hangi görevle döndüğü, halkın ona nasıl karşılık verdiğini anlamak için önemlidir.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Moşe’nin ilk gelişinde İsrael tarafından reddedildiğini, kırk yıl sonra Tanrı’nın gönderdiği kurtarıcı olarak dönünce halkın onu kabul ettiğini söylerler. Onlara göre bu sıra, İsa’nın ilk gelişinde reddedileceğini ve ikinci gelişinde İsrael tarafından kabul edileceğini önceden gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Moşe, Mısır’da halkının ağır işlerini görmeye çıktığında bir Mısırlının bir İbraniyi dövdüğünü gördü ve Mısırlıyı öldürdü. Ertesi gün kavga eden iki İbraniden saldırgan olana neden arkadaşına vurduğunu sordu. Adam, “Seni üzerimize yönetici ve yargıç olarak kim atadı?” diye karşılık verdi. Mısır hükümdarı Paro olayı öğrenip Moşe’yi öldürmek isteyince Moşe Midyan’a kaçtı. Bir İbrani, Moşe’nin kavgaya karışmasına karşı çıkmıştı. O sırada Haşem, Moşe’yi İsrael’e bir kurtuluş sözüyle göndermiş değildi. Bir kişinin bu itirazını İsrael’in kendisine gönderilen kurtarıcıyı topluca reddetmesi olarak okumak yanlıştır. (Şemot 2:11–15)
Moşe, Midyan’da evlendi ve Yitro’nun sürüsünü güttü. İsrael’i Mısır’dan çıkarma görevi kendisine orada, yanan çalının yanında verildi. Haşem onu Paro’ya göndereceğini söyledi. Moşe, Yitro’nun iznini aldı ve ailesiyle Mısır’a döndü. Aharon’la birlikte İsrael’in önderlerini topladığında halk, Haşem’in çektikleri sıkıntıları gördüğünü işitti ve inandı. Böylece Moşe, Haşem tarafından gönderildiği ilk seferde halk tarafından kabul edilir.
Moşe’nin Midyan’a kaçmasıyla geri dönmesi arasında kaç yıl geçtiği Şemot’ta verilmez. Kırk yıllık süre Hristiyan metninde yer aldığı gibi Bereşit Rabba’da da Moşe’nin Midyan dönemi için verilir. Kaldı ki bu sürenin uzunluğu, Moşe’nin kendi hayatı içinde yaptığı yolculuğu ölümden sonra gerçekleşecek bir dönüşe çevirmez. (Şemot 2:15–22, 3:10, 4:18–20, 29–31)
Moşe döndükten sonra da halkın tutumu hep aynı kalmadı. Paro iş yükünü artırınca İsraelli görevliler Moşe ile Aharon’u suçladılar. Daha sonra köleliğin ağırlığı yüzünden halk Moşe’nin kurtuluş sözlerine kulak veremedi. Deniz geçildikten sonra ise İsrael, Haşem’e ve kulu Moşe’ye güvendi. Çölde Korah ve yanındakiler yeniden Moşe’nin yetkisine karşı çıktılar. Kabul ve itiraz aynı görev boyunca birden çok kez yaşandı. Bunlardan ilk itiraz ile sonraki bir kabulü seçip öykünün bütününe iki geliş biçimi vermek, Şemot ve Bamidbar’ın olay sırasını bozar. (Şemot 5:19–21, 6:6–9, 14:30–31, Bamidbar 16:1–4)
Devarim, Moşe’ye benzeyecek peygamberin hangi bakımdan ona benzeyeceğini kendi cümlesinde açıklar. Haşem, halka hangi sözleri söyleyeceğini o peygambere bildirecek, peygamber halka kendisine emredileni söyleyecektir. Benzerlik, Haşem’in sözünü halka iletme göreviyle ilgilidir. Moşe’nin kavga eden iki kişiye rastlamasını veya Midyan’a gitmesini gelecekteki bir peygamberin yaşamında tekrarlanacak olaylar haline getirmez. Hristiyan anlatısının Şemot’taki itirazı bir kurtarıcının ulusal ölçekte reddedilmesi olarak okuması da bu olayın daha önce Tora’da öyle anlatıldığını kanıtlamaz. (Devarim 18:15–18)
Moşe’yi tanıtan şey, Mısır’dan ayrılıp sonra geri gelmesi değildir. Haşem’in verdiği görevi yerine getirdi, İsrael’in Mısır’dan çıkışına önderlik etti ve Sinay’da Haşem’in sözünü halka iletti. David soyundan gelecek kral da yerine getireceği işlerle tanınır. Yeşaya ve Yeremya onun adaletle hükmettiği, İsrael’in toplandığı ve ülkesinde güvenle yaşadığı bir gelecek anlatır. Moşe’nin Midyan’dan dönmüş olması, İsa’nın İsrael’i topladığını veya vaat edilen krallığı kurduğunu göstermez. Moşe’nin hayatından seçilen bir benzerlik, Tanah’ın Maşiah’ı tanımak için verdiği ölçülerin yerini tutamaz. (Şemot 12:50–51, 19:3–8, Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8)
Tanah kaynakları · Şemot 2 (2:11–15, Sefaria) · 3:10 · Şemot 4 (4:29–31, Sefaria) · Devarim 18 (18:15–18, Sefaria).
94. İddia: Eliyahu’nun göğe alınması ve tekrar gönderilecek olması İsa’nın iki gelişini kanıtlar
Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Tanah, peygamber Eliyahu’nun göğe alınışını Melahim kitabında anlatır. Malaki de ileride gönderilecek peygamberin adını Eliyahu olarak verir. Tartışma, adıyla tanıtılan bu peygamberin başına gelenlerin başka bir kişinin geleceğini de haber verip vermediği üzerinedir.
Bu görüşü benimseyen Hristiyanlar, Eliyahu’nun ilk hizmetinde İsrael’in günahlarını kınadığı için zulüm gördüğünü ve ardından göğe alındığını söylerler. Mısır’dan çıkışın anıldığı Pesah bayramında da dile getirilen beklentiye göre halkın onu geri geldiğinde kabul edeceğini savunurlar. Onlara göre bu sıra, İsa’nın reddedildikten sonra göğe çıkmasını ve ikinci gelişinde İsrael tarafından kabul edilmesini önceden gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Eliyahu ile Elişa konuşarak yürürken ateşten bir araba ile ateşten atlar onları birbirinden ayırır. Eliyahu bir kasırga içinde göğe yükselir ve Elişa onu bir daha görmez. Malaki’de Haşem, büyük ve korkunç gününden önce peygamber Eliyahu’yu göndereceğini söyler. Malaki’nin adıyla tanıttığı peygamber, Elişa’nın yanında göğe yükselen Eliyahu’dur. Eliyahu için verilen bu sözü İsa’nın ikinci gelişine kanıt göstermek, vaadin kimin hakkında olduğunu değiştirmektir. (Melahim Bet 2:11, 2:12, Malaki 3:23–24)
İddianın Eliyahu’nun ilk yılları hakkında kurduğu sıra da eksiktir. Karmel’de Haşem’in ateşi sunuyu yakıp tükettiğinde bütün halk yüzüstü düştü ve “Haşem, O Tanrı’dır” dedi. Eliyahu’nun çağrısına verilen bu cevap, göğe alınmasından önce yaşandı. Daha sonra onu ölümle tehdit eden İzevel’di. Eliyahu, İsrael’in antlaşmayı terk ettiğinden ve peygamberleri öldürdüğünden de yakındı. Tanah aynı dönemde hem halkın Karmel’deki cevabını hem Eliyahu’nun karşılaştığı düşmanlığı anlatır. İlk dönemde yalnız reddedildiğini, ancak geri geldiğinde kabul edileceğini söylemek Karmel’de olanları dışarıda bırakır. Hristiyan anlatısındaki ölüm, gömülme ve diriliş de Eliyahu’nun kasırgada göğe yükselişinde yer almaz. (Melahim Alef 18:36–39, 19:1–10)
Eliyahu’nun gelecekteki görevi de kendi adı kadar belirgindir. Babaların yüreğini çocuklarına, çocukların yüreğini de babalarına döndürecektir. Malaki, bunun hemen öncesinde bütün İsrael’e Sinay’ın diğer adı olan Horev’de Moşe’ye verilen hükümleri hatırlamalarını emreder. Gelecek için verilen söz böylece İsrael’de aile bağlarının düzeltilmesiyle ve halkın Tora’yı uygulamayı sürdürmesiyle ilişkilendirilir. Mişna Eduyot 8:7’de bilgeler, Malaki’nin sözlerine dayanarak Eliyahu’nun dünyada barış kurmaya geleceğini söyler. Pesah’ta Eliyahu’nun beklenmesi de bu peygambere verilmiş sözle ilgilidir. Bu beklentiden bir başka kişinin yeniden gönderileceği sonucu çıkmaz. (Malaki 3:22–24)
David soyundan kral farklı bir görevle tanıtılır. Yoksulların hakkını koruyarak adaletle yönetecek, onun günlerinde Yehuda kurtulacak ve İsrael ülkesinde güven içinde yaşayacaktır. Yehezkel, dağılmış İsrael’in toplanacağını, tek kral altında birleşeceğini ve Haşem’in hükümlerine uyacağını söyler. Eliyahu’nun gelecekte gönderileceği açıkça yazılmıştır. Kral hakkında vaat edilen işler onun yönetimi altında gerçekleşecektir. Bu ayetler kralın ölüp sonra döneceği bir sıra vermez. Eliyahu’nun adıyla verilen sözü İsa’nın dönüşüne taşımak, Tanah’ın kralı tanımak için verdiği ölçüleri karşılamaz. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Malaki 3:23–24, birçok Hristiyan baskısında 4:5–6 olarak numaralanır.
95. İddia: David’in Şaul tarafından reddedilmesi Maşiah’ın ilk gelişinin habercisidir
Şemuel, David’i kral olarak görevlendirmek için başına yağ sürer. Bu işleme meshetmek denir. Ama o sırada İsrael’in kralı hala Şaul’dur. David’in daha sonra tahta nasıl çıktığını anlamak için, Şaul’un davranışıyla halkın David’e nasıl baktığını ve krallığın ne zaman el değiştirdiğini ayrı ayrı görmek gerekir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şemuel, David’i kral olarak görevlendirmek için başına yağ sürer. Bu işleme meshetmek denir. Ama o sırada İsrael’in kralı hala Şaul’dur. David’in daha sonra tahta nasıl çıktığını anlamak için, Şaul’un davranışıyla halkın David’e nasıl baktığını ve krallığın ne zaman el değiştirdiğini ayrı ayrı görmek gerekir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Şaul’un yönetimindeki İsrael’in Haşem’in meshettiği David’e karşı çıktığını ve yalnız küçük bir kesimin David’in yanında kaldığını söylerler. Peliştilerin zaferlerinden ve Şaul’un düşüşünden sonra David’in döndüğünü ve halkın onu kral kabul ettiğini belirtirler. Onlara göre bu sıra, İsrael’in önce İsa’yı reddedeceğini, gelecekteki bir askeri yenilgiden sonra geri dönen İsa’yı kral olarak kabul edeceğini gösterir.
Tanah’ın Cevabı:
Şaul, David’i öldürmek istiyordu. Şemuel kitabı halkın tutumunu açıkça verir. “Bütün İsrael ve Yehuda David’i seviyordu.” Şemuel’in meshettiği David, seferlerde halkın önünde yürüyordu. Zafer dönüşünde kadınların David’e Şaul’dan daha büyük başarılar atfeden türküsü de Şaul’un öfkesini artırdı. Halkın sevgisi ile Şaul’un düşmanlığı aynı dönemde büyüdü. David’in o dönemde halk tarafından reddedildiğini söylemek, ayetin anlattığı geniş sevgiyi görmezden gelir. David kaçak yaşarken yanında sınırlı sayıda insan toplanması da ülkedeki bu sevgiyi ortadan kaldırmaz. (Şemuel Alef 16:13, 18:5–16, 22:2)
Şaul’un ailesinde bile David’i koruyanlar vardı. Yonatan babasına David’in İsrael için yaptıklarını hatırlattı. Şaul daha sonra David’i öldürmek için adam gönderince Mihal, David’in pencereden kaçmasına yardım etti. David ise iki ayrı fırsatta Şaul’u öldürmekten kaçındı. Şaul’a hala Haşem’in meshettiği kral olarak davranıyordu. Şaul da David’e İsrael’in krallığının onun elinde kurulacağını bildiğini söyledi. David’in o sırada tahta çıkmamış olması, halkın onu istemediğini göstermez. Tahtta yaşayan bir kral vardı ve David onu öldürerek krallığı almaktan kaçındı. (Şemuel Alef 19:1–17, 24:5–22, 26:8–12)
Şaul Peliştilerle savaşta öldüğünde taht bir anda bütün ülkede David’e geçmedi. Önce Yehuda halkı David’i Hevron’da kral olarak meshetti. Şaul’un oğlu İş-Boşet ise Avner’in desteğiyle İsrael’in diğer bölgelerine hükmetti. Şaul’un ailesiyle David’in ailesi arasındaki taht mücadelesi sürdü. David Hevron’da Yehuda üzerinde yedi yıl altı ay hüküm sürdükten sonra İsrael’in ileri gelenleri gelip onu bütün İsrael üzerine kral olarak meshettiler.
David’in hayatının ilerleyen döneminde de Avşalom ayaklanınca Yeruşalayim’den ayrıldı ve sonra geri döndü. Bu gidişler, dönüşler ve tahta çıkışlar aynı insanın hayatında yaşandı. Bunlardan ikisini seçip İsa’nın ölümden sonra göğe yükselmesine ve gelecekte dönmesine bağlamak, Şemuel’in kurduğu olay sırasını değiştirmektir. (Şemuel Alef 31:1–6, Şemuel Bet 2:4–11, 3:1, 5:1–5, 15:13–16, 19:15–16)
David, Şaul’un torunu Mefiboşet’e iyilik etmesinin sebebini kendisi söyler. David, Mefiboşet’in babası Yonatan’a bağlı olduğu için ona Şaul’un topraklarını geri verir ve sofrasında yer açar. David’in merhameti belirli bir kişiye ve geçmişte kurulmuş bir bağa dayanır. Bunu gelecekte İsrael’in İsa’ya döneceğinin işareti saymak için anlatıya yeni kişiler ve olaylar eklemek gerekir. Pelişti ve Filistin adları arasında tarihsel bir dil bağı bulunması da bu savaşları birbirine bağlamaz. Bir yerin adının kökeni, eski bir savaşın gelecekteki bir savaşı haber verdiğini veya o savaşın ardından İsrael’in kimi kral olarak kabul edeceğini belirlemez. (Şemuel Alef 20:12–17, Şemuel Bet 9:1–13)
Tanah, David ile geleceğin kralı arasında gerçek bir bağ kurar. Haşem, David’in ömrü sona erdiğinde onun soyundan birini kral olarak görevlendireceğini ve bu krallığı kalıcı kılacağını söyler. Yeşaya ve Yeremya, gelecek kralı adil yönetimi ve halkının güvenliğiyle tanıtır. Yehezkel’de sürgündeki İsrael ülkesine döner ve tek kral altında birleşir. David’in geçmişte yaşadığı kaçışlar bu vaatlerin yerini tutmaz. İsa’nın Maşiah olduğu iddiası, David’in hayatından alınan benzerliklerle kanıtlanamaz. Tanah’ın kral için verdiği ölçü, onun günlerinde gerçekleşecek adalet, toplanma ve barıştır. (Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Tanah kaynakları · Şemuel Alef 18:10–16 · Şemuel Bet 2:4 · 5:1–5 · 7:12–16.
96. İddia: Şoftim kitabındaki kurtarıcıların tümü İsa’yı önceden gösterir
Şoftim, ‘Yargıçlar’ demektir. Kitapta İsrael’i düşmanlarının baskısından kurtaran çeşitli önderler anlatılır. Haşem’in gönderdiği her önderin adı, karşılaştığı düşman ve yaptığı iş kendi öyküsünde verilir.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Şoftim, ‘Yargıçlar’ demektir. Kitapta İsrael’i düşmanlarının baskısından kurtaran çeşitli önderler anlatılır. Haşem’in gönderdiği her önderin adı, karşılaştığı düşman ve yaptığı iş kendi öyküsünde verilir.
Bu yorumu savunan Hristiyanlar, Şoftim’deki kurtarıcıların hayatlarından seçtikleri olayları bir araya getirirler. Bu olayların İsa’nın reddedilmesini, ölümünü, dirilişini ve ikinci gelişini önceden gösterdiğini söylerler. Mika’daki “İsrael’in yargıcı” sözünü de bu kurtarıcılarla İsa arasında bağ kurmak için kullanırlar.
Tanah’ın Cevabı:
Şoftim’de Haşem bir kurtarıcı gönderdiğinde ayet onun kim olduğunu da söyler. İsrael, Kuşan-Rişatayim’in baskısından kurtulmak için Haşem’e yakardığında gelen kişi Kenaz oğlu Otniel’dir. Moav kralı Eglon’un baskısı altında aynı söz kullanılır. Bu defa gönderilen kişi Gera oğlu Ehud’dur. İbranicedeki מוֹשִׁיעַ (moşia) sözcüğü, bu kişilerin üstlendiği işi anlatır. “Kurtaran kişi” demektir. İsa için kullanılan יֵשׁוּעַ (Yeşua) adıyla aynı İbranice kökten gelmesi, bir görev adıyla bir kişinin özel adını aynı yapmaz. Otniel’in adı verilen yere İsa’nın adını koymak ayetin açık sözünü değiştirir. (Şoftim 3:7–11, 3:12–15)
Bu kurtuluşlar kitabın başında anlatılan düzenin parçasıdır. Halk başka ilahlara yönelince düşmanların baskısı altına girer. Haşem halkın iniltisini duyar, bir önder görevlendirir ve o önder hayatta olduğu sürece halkı düşmanlarından kurtarır. Önder öldüğünde halk yeniden eski davranışlarına döner. Şemuel de geçmiş kurtuluşları hatırlatırken Yerubaal’ı, Bedan’ı, Yiftah’ı ve Şemuel’i ayrı ayrı anar. Birbirini izleyen kurtuluşlarda değişen, Haşem’in gönderdiği kişidir. (Şoftim 2:11–19, Şemuel Alef 12:9–11)
Baal sunağı yıkılınca şehir halkı Gid’on’un öldürülmesini istedi. Babası Yoaş, “Baal gerçekten tanrıysa kendi davasını kendi savunsun” diyerek kalabalığa karşı çıktı. Yerubaal, Gid’on’a bu olay nedeniyle verilen addır. Gid’on ölmeden kurtuldu ve daha sonra Midyan’a karşı savaştı. Kendi ailesinin Menaşe içinde güçsüz olduğunu söylemesi veya ölüm tehdidi altında kalması, onu dirilen biri yapmaz. Zaferden sonra İsrael ona ve soyuna yönetimi önerdiğinde Gid’on, “Üzerinizde Haşem hükmedecek” dedi. Sonradan yaptığı efodun, yani tören için kullanılan nesnenin İsrael’e ve kendi ailesine tuzak olması da halkın onun aracılığıyla kurtulmasının Gid’on’u kusursuz yapmadığını gösterir. (Şoftim 6:14–15, 6:25–32, 8:22–32)
Devora ve Barak zamanında bazı kabileler savaşa katılmadı, ancak Sisera’ya karşı yürütülen mücadelede Barak’ın yanı sıra Devora ve Yael de rol aldı. Bir savaşa katılmamak, Maşiah olarak ortaya çıkan birini reddetmekle aynı olay değildir.
Yiftah örneğinde ise ayrılışın sebebi miras kavgasıdır. Babasının diğer oğulları annesinin kimliğini öne sürerek onu evden kovdular. Yiftah Tov ülkesine gitti. Ammonlularla savaş çıkınca Gilad bölgesinin önderleri onu oradan alıp savaşta başlarına geçirmek istediler. Tov bir yer adıdır. Bu yolculuğu gökten dönüş, aile içindeki dışlanmayı İsrael’in Maşiah’ı reddetmesi saymak, hem yerin hem olayın anlamını değiştirir. Yiftah’ın annesi hakkında söylenen sözler, İsa’nın doğumu üzerine yüzyıllar sonra yürütülen tartışmaları önceden haber vermez. Yiftah’ın zaferi de verdiği adağın ailesine getirdiği acıyı ortadan kaldırmaz. (Şoftim 4:4–24, 5:15–17, 11:1–11, 11:29–40)
Şoftim, İvtsan’ın Beytlehemli olduğunu ve orada gömüldüğünü söyler. Bir yerin kişinin hayatında iki kez anılması, oradan gelecek başka bir kişinin kimliğini vermez.
Şimşon’un doğumunda da anlatının ne söylediğine bakmak gerekir. Manoah’ın eşinin çocuğu olmuyordu. Bir melek ona bir oğul doğuracağını ve bu oğlun İsrael’i Peliştilerin elinden kurtarmaya başlayacağını söyledi. Kısırlığın kalkması, bakireden doğum iddiasına karşılık gelmez. Şimşon’u Peliştilere teslim etmek isteyen Yehudalılar, neden geldiklerini kendisine söylediler. Kendisini öldürmeyeceklerine yemin ettikten sonra bağlanmasına izin verdi. Şimşon, Peliştilerin toplandığı yapıyı yıkarken öldü. Ailesi onun bedenini alıp babasının mezarına gömdü. Şoftim bu cenazeyi diriliş veya halkın geri dönen Şimşon’u kabul etmesi olarak anlatmaz. (Şoftim 12:8–10, 13:2–5, 15:9–14, 16:25–31)
Mika’da kuşatma altında “İsrael’in yargıcı” yanağından vurulur. Bu, İsrael’de yönetim ve yargı görevi bulunan bir kişiyi tanıtan sözdür. Ayet o kişiyi İsa diye adlandırmaz. Sonraki ayette Beytlehem’den İsrael’i yönetecek kişinin çıkacağı söylenir. Bir yöneticinin aşağılanmasının anlatılması, Şoftim’deki bütün kurtarıcıların o yöneticinin hayatını parça parça haber verdiğini göstermez. Şoftim, her savaşın taraflarını kendi döneminde tanıtır. Bu savaşlarla gelecekte İsrael’in bir yenilgi sonrası İsa’ya döneceğini öne sürmek, kitabın anlattığı olaylara yeni bir gelecek senaryosu ekler. (Mika 4:14–5:4)
Haşem’in Otniel aracılığıyla İsrael’i Kuşan-Rişatayim’den veya Gid’on aracılığıyla Midyan’dan kurtarması, yaşanmış olaylara dayanır. Gelecekteki David soyundan kral da yeryüzünde yapacağı işlerle tanınır. Yeşaya adil yönetimi ve barışı, Yeremya halkın ülkesinde güvenle yaşayacağını, Yehezkel ise İsrael’in toplanıp tek kral altında birleşeceğini ve kutsal yerin halkın arasında bulunacağını söyler. Şoftim’deki kurtuluşları alıp İsa’nın hayatına dağıtmak, bu işleri İsa’nın gerçekleştirdiğini göstermez. Tanah’ın ölçüsü, David soyundan kralın kendi günlerinde kuracağı düzendir. (Yeşaya 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Mika 4:14, bazı Hristiyan baskılarında 5:1 olarak numaralanır.
103. İddia: Malkitsedek’in soyağacı verilmediğine göre Maşiah’ın David soyundan geldiğinin kanıtlanması da gerekli değildir
Bereşit, Şalem kralı Malkitsedek’i Yüce Tanrı’nın koheni, yani kutsal hizmette görevli biri olarak tanıtır. Onun anne ve babasını anmaz. Başka bölümlerde ise Haşem, David’in soyuna bir krallık sözü verir. Bu iki görevin hangi şartlara bağlı olduğu, her biri için verilen hükümden anlaşılır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Bereşit, Şalem kralı Malkitsedek’i Yüce Tanrı’nın koheni, yani kutsal hizmette görevli biri olarak tanıtır. Onun anne ve babasını anmaz. Başka bölümlerde ise Haşem, David’in soyuna bir krallık sözü verir. Bu iki görevin hangi şartlara bağlı olduğu, her biri için verilen hükümden anlaşılır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, Tanah’ın Malkitsedek’i soyağacını vermeden kohen olarak tanıtmasına dayanırlar. Buradan İsa’nın kohenliğinin de bir soy kaydına bağlı olmadığı sonucunu çıkarırlar. Aynı düşünceyi krallığa uygulayarak, İsa’nın Maşiah, yani Mesih olarak tanınması için David’le soy bağını kanıtlaması gerekmediğini söylerler.
Tanah’ın Cevabı:
Malkitsedek, Avraam’ı ekmek ve şarapla karşılayan Şalem kralıdır. Bereşit onu Yüce Tanrı’nın koheni olarak tanıtır ve Avraam’ı kutsadığını söyler. Anne ve babasını anmaz. Burada anlatılan görev, Sinay’da Aharon ve oğullarına verilecek kohenlikten önceye aittir. Bir kişinin ailesinin anlatıda yer almaması, atalarının hiç bulunmadığını göstermez. Bu bilgi eksikliği, daha sonra David’in ailesine açıkça verilecek bir vaadi de değiştirmez. Raşi’nin aktardığı midraş Malkitsedek’i Noah’ın oğlu Şem olarak tanımlar. Bu, Bereşit’in verdiği bir soyağacı değil, sonraki bir açıklamadır. (Bereşit 14:18–20)
Bir görev soya bağlandığında Tanah bunu açıkça belirtir. Haşem, Moşe’ye Aharon’u ve oğullarını kohenlik için ayırmasını söyler. Bamidbar, sunaktaki görevi Aharon’a ve oğullarına verir. Ezra döneminde kökenlerini gösteren kayıtları bulamayan bazı aileler kohenlikten uzak tutulur. Bir kohenin Urim ve Tumim aracılığıyla durumu aydınlatması beklenir; o zamana kadar en kutsal sunulardan yemelerine izin verilmez. Urim ve Tumim, başkohenin göğüs giysisinde bulunur ve Haşem’e danışmak için kullanılırdı. Ezra, bu ailelerin ataları olmadığına karar vermez. Kutsal görevi üstlenmeleri için gereken soy bağının kanıtlanmasını ister. Avraam dönemindeki bir kohenin soyunu vermeyen Bereşit, Aharon’a sonradan verilen görevin kurallarını kaldırmaz. (Şemot 28:1, Bamidbar 18:1–7, Ezra 2:61–63)
David’in tahtı için de belirli bir aileye söz verilmiştir. Haşem, David’in ardından onun kendisinden doğacak birini kral olarak görevlendireceğini, evini ve tahtını sağlamlaştıracağını söyler. Yeşaya gelecekteki kralı David’in babası Yişay’ın kütüğünden çıkan bir filizle, Yeremya ise David’den çıkarılan doğru bir dalla tanıtır. Kralın soyu, bu üç yerde de metinde açıkça vardır. Malkitsedek’in anne ve babasının Bereşit’te anılmaması, bu sözlerdeki aile bağını önemsiz hale getiremez. (Şemuel Bet 7:12–16, Yeşaya 11:1, Yeremya 23:5)
David’e verilen vaat, soyun nasıl belirlenmesi gerektiğini kendi sözüyle açıklar: Kendisinden sonra çıkacak kişi onun bedeninden gelecektir. Divre HaYamim, Şelomo’nun hem bu aileden geldiğini hem Haşem adına evi kurmak için seçildiğini kaydeder. Bereşit’in Malkitsedek hakkındaki kısa kaydı ise Avraam’la karşılaşmasını anlatır. Bir kralın ailesinin o karşılaşmada yazılmamış olması, daha sonra David’e kendi soyu için verilen koşulu değiştirmez. (Divre HaYamim Alef 22:8–10).
İsa’nın kohenliği için başvurulan Tehilim 110:4’te Malkitsedek anılır. Hristiyan yorumunun bu ayetten çıkardığı kohenlik hakkı, David tahtının mirasçısını belirleyen soy şartını ortadan kaldırmaz. Kohenlik ile krallığın koşulları ayrı ayrı verilmiştir. Bir kohenlik örneği üzerinden kralın soy şartını kaldırmak, kohenliğe ilişkin bir örneği, Tanah’ın krallık için açıkça verdiği şartın yerine koymaktır. (Tehilim 110:4, Şemuel Bet 7:12–16)
Soy kayıtlarına ulaşmanın güçleşmesi, David’e verilen vaadi değiştirmez. Üstelik David’in soyundan geldiğini söylemek de bir adayı Maşiah olarak tanımaya yetmez. Peygamberler adil bir krallık, İsrael’in toplanması, halkın güven içinde yaşaması ve uluslar arasında barış öngörür. Kralın kimliği hem vaat edilen aile bağı hem de yerine getireceği işlerle belirlenir. Malkitsedek’in hayatındaki anlatılmamış bir ayrıntı, İsa için bu ölçülerin hiçbirinin yerine geçmez. (Yeşaya 2:2–4, 11:1–12, Yeremya 23:5–8, Yehezkel 37:21–28)
Tanah kaynakları · Bereşit 14:18–20 · Şemot 28:1 · Bamidbar 18:1–7 · Ezra 2:61–63 · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1 · Yeremya 23:5 · Tehilim 110:4 · Yeşaya 2:2–4 · Yeşaya 11:1–12 · Yeremya 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28 · Bereşit 14:18–20 · Bamidbar 18:1–7.
109. İddia: İsa’nın tarihsel olarak yaşamış olması Maşiah kimliği lehine delildir
Eski bir kayıt, bir insanın yaşamış olduğunu veya başına belirli bir olay geldiğini gösterebilir. Bir topluluğun neye inandığını anlatan kayıt başka türden bilgi verir. İsa’nın yaşayıp yaşamadığı ile Tanah’ın vaat ettiği kral olup olmadığı da ayrı ayrı cevaplanması gereken sorulardır.
İddiayı ve cevabı oku
Hristiyan İddiası:
Eski bir kayıt, bir insanın yaşamış olduğunu veya başına belirli bir olay geldiğini gösterebilir. Bir topluluğun neye inandığını anlatan kayıt başka türden bilgi verir. İsa’nın yaşayıp yaşamadığı ile Tanah’ın vaat ettiği kral olup olmadığı da ayrı ayrı cevaplanması gereken sorulardır.
Bu görüşü savunan Hristiyanlar, İsa hakkında eski tanıklıklar bulunduğunu ve bunların onun sonradan uydurulmuş bir kişi olmadığını gösterdiğini söylerler. Buna rağmen İsa’nın varlığını reddetmekte ısrar edenlerin, onun Maşiah, yani Mesih olduğunu gösterdiğini düşündükleri delillerle yüzleşmekten kaçındıklarını ileri sürerler.
Tanah’ın Cevabı:
Antik kaynakların her biri farklı bilgi verir. Tacitus, Hristiyanlara adını veren kişinin Pontius Pilatus döneminde idam edildiğini aktarır. Genç Plinius ise Hristiyanların Mesih’e ilahi söylemesini anlatır; bu, onların inancına tanıklıktır. Yosefus, Mesih denen İsa’nın kardeşi Yakov’dan söz eder. Bu kayıtlar aynı türden değildir ve hiçbirinin tek başına Maşiah kimliğini ortaya koyduğu söylenemez.
Tanah’ta vaat edilen kral, David’in ailesinden gelecek ve halkının hayatını değiştiren bir yönetim kuracaktır. David’in krallığının kendi ailesinde süreceği sözüyle başlayan bu beklentide, kralın kimliği ve yapacağı işler birbirine bağlıdır. Yeremya’nın sözleriyle, onun günlerinde Yehuda kurtulacak, İsrael güven içinde yaşayacaktır. İsa adlı bir kişinin yaşamış olduğunu gösteren tarihsel bir kayıt, bu kurtuluşun gerçekleştiğini göstermiş olmaz. Bir insanın kimliğini doğrulayan belgeyle o insana atfedilen görevin yerine getirildiğini gösteren kanıtın ayrı olması buradan gelir. Şemuel Bet 7:12–16, Yeremya 23:5–8.
Vaat edilen değişimin ne olduğu da açıktır. David’in babası Yişay’ın ailesinden gelen hükümdarın yönetiminde yoksullar adalet bulacak, Haşem’in bilgisi yeryüzünü dolduracak, İsrael ve Yehuda’nın dağılmışları toplanacaktır. Bu halkın kendi toprağında tek ulus halinde birleşmesi, tek kralın yönetimine girmesi ve Haşem’in hükümlerini yerine getirmesi Yehezkel’de aynı geleceğin parçalarıdır. Kutsal yer de aralarında bulunacaktır. Dolayısıyla Maşiah’a duyulan inancın yayılmasıyla peygamberlik yerine gelmiş sayılmaz; peygamberin adını verdiği halkın kendi ülkesinde, vaat edilen yönetim altında öngörülen değişimi yaşaması gerekir. Yeşaya 11:1–12, Yehezkel 37:21–28.
Bu değişim ulusların hayatına da uzanır. Tora’yı öğrenmek için Haşem’in evine gelen uluslar, silahlarını tarım araçlarına dönüştürür ve savaşmayı bırakır. Mika’nın aynı vaadinde herkesin bağı ve incir ağacı altında korkusuzca yaşayacağı da yer alır. İsa’nın yaşadığına, öldürüldüğüne veya takipçilerinin ona inandığına ilişkin bir tanıklık, savaşların sona erdiğini ve bu güvenliğin kurulduğunu kanıtlamaz. Bu görevlerin gelecekte yerine getirileceğinin ileri sürülmesi de tarihsel tanıklığın kapsamını genişletmez. Bir kişinin geçmişte yaşamış olması, gelecekte bu işleri onun yapacağını göstermez. Yeşaya 2:2–4, Mika 4:1–4.
İsa’nın varlığını reddeden birinin bu tutumundan gizli bir korku çıkarılması, eksik olan kanıtı tamamlamaz. O kişinin tarih konusunda yanılmış olması, başka bir kişinin Maşiah kimliğini doğrulayamaz. Tanah’ın şartları insanların tartışma sırasında gösterdikleri tepkiye göre değişmez. David soyundan kralın yönetimi, İsrael’in toplanması, Tora’ya bağlı yaşam ve uluslar arasındaki barış, tarihsel varlıkla yerine getirilemeyecek somut vaatlerdir. İsa’nın yaşamış olmasından Maşiah olduğu sonucuna geçilmesi bu nedenle yanlıştır.
Tanah kaynakları · Şemuel Bet 7:12–16 · Yeşaya 11:1–12, 2:2–4 · Yeremya 23:5–8 · Yehezkel 37:21–28 · Mika 4:1–4.
